Patanjali Yoga Sutras Pada 4 — Kaivalya Pada — Kannada Script

Meaning —

ಅಥ ಕೈವಲ್ಯಪಾದಃ ।

Sutra 1

ಜನ್ಮೌಷಧಿಮನ್ತ್ರತಪಸ್ಸಮಾಧಿಜಾಃ ಸಿದ್ಧಯಃ ॥1॥

janmauṣadhimantratapassamādhijāḥ siddhayaḥ ||1||

Sutra 2

ಜಾತ್ಯನ್ತರಪರಿಣಾಮಃ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾಪೂರಾತ್ ॥2॥

jātyantarapariṇāmaḥ prakṛtyāpūrāt ||2||

Sutra 3

ನಿಮಿತ್ತಮಪ್ರಯೋಜಕಂ ಪ್ರಕೃತೀನಾಂವರಣಭೇದಸ್ತು ತತಃ ಕ್ಷೇತ್ರಿಕವತ್ ॥3॥

nimittamaprayojakaṃ prakṛtīnāṃvaraṇabhedastu tataḥ kṣetrikavat ||3||

Sutra 4

ನಿರ್ಮಾಣಚಿತ್ತಾನ್ಯಸ್ಮಿತಾಮಾತ್ರಾತ್ ॥4॥

nirmāṇacittānyasmitāmātrāt ||4||

Sutra 5

ಪ್ರವೃತ್ತಿಭೇದೇ ಪ್ರಯೋಜಕಂ ಚಿತ್ತಮೇಕಮನೇಕೇಷಾಮ್ ॥5॥

pravṛttibhede prayojakaṃ cittamekamanekeṣām ||5||

Sutra 6

ತತ್ರ ಧ್ಯಾನಜಮನಾಶಯಮ್ ॥6॥

tatra dhyānajamanāśayam ||6||

Sutra 7

ಕರ್ಮಾಶುಕ್ಲಾಕೃಷ್ಣಂ ಯೋಗಿನಃ ತ್ರಿವಿಧಮಿತರೇಷಾಮ್ ॥7॥

karmāśuklākṛṣṇaṃ yoginaḥ trividhamitareṣām ||7||

Sutra 8

ತತಸ್ತದ್ವಿಪಾಕಾನುಗುಣಾನಾಮೇವಾಭಿವ್ಯಕ್ತಿರ್ವಾಸನಾನಾಮ್ ॥8॥

tatastadvipākānuguṇānāmevābhivyaktirvāsanānām ||8||

Sutra 9

ಜಾತಿ ದೇಶ ಕಾಲ ವ್ಯವಹಿತಾನಾಮಪ್ಯಾನನ್ತರ್ಯಂ ಸ್ಮೃತಿಸಂಸ್ಕಾರಯೋಃ ಏಕರೂಪತ್ವಾತ್ ॥9॥

jāti deśa kāla vyavahitānāmapyānantaryaṃ smṛtisaṃskārayoḥ ekarūpatvāt ||9||

Sutra 10

ತಾಸಾಮನಾದಿತ್ವಂ ಚಾಶಿಷೋ ನಿತ್ಯತ್ವಾತ್ ॥10॥

tāsāmanāditvaṃ cāśiṣo nityatvāt ||10||

Sutra 11

ಹೇತುಫಲಾಶ್ರಯಾಲಮ್ಬನೈಃ ಸಙ್ಗೃಹೀತತ್ವಾತೇಷಾಮಭಾವೇತದಭಾವಃ ॥11॥

hetuphalāśrayālambanaiḥ saṅgṛhītatvāteṣāmabhāvetadabhāvaḥ ||11||

Sutra 12

ಅತೀತಾನಾಗತಂ ಸ್ವರೂಪತೋಽಸ್ತ್ಯಧ್ವಭೇದಾದ್ಧರ್ಮಾಣಾಮ್ ॥12॥

atītānāgataṃ svarūpato'styadhvabhedāddharmāṇām ||12||

Sutra 13

ತೇ ವ್ಯಕ್ತಸೂಕ್ಷ್ಮಾಃ ಗುಣಾತ್ಮಾನಃ ॥13॥

te vyaktasūkṣmāḥ guṇātmānaḥ ||13||

Sutra 14

ಪರಿಣಾಮೈಕತ್ವಾತ್ ವಸ್ತುತತ್ತ್ವಮ್ ॥14॥

pariṇāmaikatvāt vastutattvam ||14||

Sutra 15

ವಸ್ತುಸಾಮ್ಯೇ ಚಿತ್ತಭೇದಾತ್ತಯೋರ್ವಿಭಕ್ತಃ ಪನ್ಥಾಃ ॥15॥

vastusāmye cittabhedāttayorvibhaktaḥ panthāḥ ||15||

Sutra 16

ನ ಚೈಕಚಿತ್ತತನ್ತ್ರಂ ವಸ್ತು ತತ್ಪ್ರಮಾಣಕಂ ತದಾ ಕಿಂ ಸ್ಯಾತ್ ॥16॥

na caikacittatantraṃ vastu tatpramāṇakaṃ tadā kiṃ syāt ||16||

Sutra 17

ತದುಪರಾಗಾಪೇಕ್ಷಿತ್ವಾತ್ ಚಿತ್ತಸ್ಯ ವಸ್ತುಜ್ಞಾತಾಜ್ಞಾತಮ್ ॥17॥

taduparāgāpekṣitvāt cittasya vastujñātājñātam ||17||

Sutra 18

ಸದಾಜ್ಞಾತಾಃ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಯಃ ತತ್ಪ್ರಭೋಃ ಪುರುಷಸ್ಯಾಪರಿಣಾಮಿತ್ವಾತ್ ॥18॥

sadājñātāḥ cittavṛttayaḥ tatprabhoḥ puruṣasyāpariṇāmitvāt ||18||

Sutra 19

ನ ತತ್ಸ್ವಾಭಾಸಂ ದೃಶ್ಯತ್ವಾತ್ ॥19॥

na tatsvābhāsaṃ dṛśyatvāt ||19||

Sutra 20

ಏಕ ಸಮಯೇ ಚೋಭಯಾನವಧಾರಣಮ್ ॥20॥

eka samaye cobhayānavadhāraṇam ||20||

Sutra 21

ಚಿತ್ತಾನ್ತರ ದೃಶ್ಯೇ ಬುದ್ಧಿಬುದ್ಧೇಃ ಅತಿಪ್ರಸಙ್ಗಃ ಸ್ಮೃತಿಸಙ್ಕರಶ್ಚ ॥21॥

cittāntara dṛśye buddhibuddheḥ atiprasaṅgaḥ smṛtisaṅkaraśca ||21||

Sutra 22

ಚಿತೇರಪ್ರತಿಸಙ್ಕ್ರಮಾಯಾಃ ತದಾಕಾರಾಪತ್ತೌ ಸ್ವಬುದ್ಧಿ ಸಂವೇದನಮ್ ॥22॥

citerapratisaṅkramāyāḥ tadākārāpattau svabuddhi saṃvedanam ||22||

Sutra 23

ದ್ರಷ್ಟೃದೃಶ್ಯೋಪರಕ್ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಸರ್ವಾರ್ಥಮ್ ॥23॥

draṣṭṛdṛśyoparaktaṃ cittaṃ sarvārtham ||23||

Sutra 24

ತದಸಙ್ಖ್ಯೇಯ ವಾಸನಾಭಿಃ ಚಿತ್ರಮಪಿ ಪರಾರ್ಥಂ ಸಂಹತ್ಯಕಾರಿತ್ವಾತ್ ॥24॥

tadasaṅkhyeya vāsanābhiḥ citramapi parārthaṃ saṃhatyakāritvāt ||24||

Sutra 25

ವಿಶೇಷದರ್ಶಿನಃ ಆತ್ಮಭಾವಭಾವನಾನಿವೃತ್ತಿಃ ॥25॥

viśeṣadarśinaḥ ātmabhāvabhāvanānivṛttiḥ ||25||

Sutra 26

ತದಾ ವಿವೇಕನಿಮ್ನಂ ಕೈವಲ್ಯಪ್ರಾಗ್ಭಾರಂ ಚಿತ್ತಮ್ ॥26॥

tadā vivekanimnaṃ kaivalyaprāgbhāraṃ cittam ||26||

Sutra 27

ತಚ್ಛಿದ್ರೇಷು ಪ್ರತ್ಯಯಾನ್ತರಾಣಿ ಸಂಸ್ಕಾರೇಭ್ಯಃ ॥27॥

tacchidreṣu pratyayāntarāṇi saṃskārebhyaḥ ||27||

Sutra 28

ಹಾನಮೇಷಾಂ ಕ್ಲೇಶವದುಕ್ತಮ್ ॥28॥

hānameṣāṃ kleśavaduktam ||28||

Sutra 29

ಪ್ರಸಙ್ಖ್ಯಾನೇಽಪ್ಯಕುಸೀದಸ್ಯ ಸರ್ವಥಾ ವಿವೇಕಖ್ಯಾತೇಃ ಧರ್ಮಮೇಘಸ್ಸಮಾಧಿಃ ॥29॥

prasaṅkhyāne'pyakusīdasya sarvathā vivekakhyāteḥ dharmameghassamādhiḥ ||29||

Sutra 30

ತತಃ ಕ್ಲೇಶಕರ್ಮನಿವೃತ್ತಿಃ ॥30॥

tataḥ kleśakarmanivṛttiḥ ||30||

Sutra 31

ತದಾ ಸರ್ವಾವರಣಮಲಾಪೇತಸ್ಯ ಜ್ಞಾನಸ್ಯಾನನ್ತ್ಯಾತ್ ಜ್ಞೇಯಮಲ್ಪಮ್ ॥31॥

tadā sarvāvaraṇamalāpetasya jñānasyānantyāt jñeyamalpam ||31||

Sutra 32

ತತಃ ಕೃತಾರ್ಥಾನಾಂ ಪರಿಣಾಮಕ್ರಮಸಮಾಪ್ತಿರ್ಗುಣಾನಾಮ್ ॥32॥

tataḥ kṛtārthānāṃ pariṇāmakramasamāptirguṇānām ||32||

Sutra 33

ಕ್ಷಣಪ್ರತಿಯೋಗೀ ಪರಿಣಾಮಾಪರಾನ್ತ ನಿರ್ಗ್ರಾಹ್ಯಃ ಕ್ರಮಃ ॥33॥

kṣaṇapratiyogī pariṇāmāparānta nirgrāhyaḥ kramaḥ ||33||

Sutra 34

ಪುರುಷಾರ್ಥಶೂನ್ಯಾನಾಂ ಗುಣಾನಾಮ್ಪ್ರತಿಪ್ರಸವಃ ಕೈವಲ್ಯಂ ಸ್ವರೂಪಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ವಾ ಚಿತಿಶಕ್ತಿರಿತಿ ॥34॥

puruṣārthaśūnyānāṃ guṇānāmpratiprasavaḥ kaivalyaṃ svarūpapratiṣṭhā vā citiśaktiriti ||34||

ಇತಿ ಪಾತಞ್ಜಲಯೋಗದರ್ಶನೇ ಕೈವಲ್ಯಪಾದೋ ನಾಮ ಚತುರ್ಥಃ ಪಾದಃ ।

Sanskrit — Devanagari (original)

अथ कैवल्यपादः ।

जन्मौषधिमन्त्रतपस्समाधिजाः सिद्धयः ॥1॥

जात्यन्तरपरिणामः प्रकृत्यापूरात् ॥2॥

निमित्तमप्रयोजकं प्रकृतीनांवरणभेदस्तु ततः क्षेत्रिकवत् ॥3॥

निर्माणचित्तान्यस्मितामात्रात् ॥4॥

प्रवृत्तिभेदे प्रयोजकं चित्तमेकमनेकेषाम् ॥5॥

तत्र ध्यानजमनाशयम् ॥6॥

कर्माशुक्लाकृष्णं योगिनः त्रिविधमितरेषाम् ॥7॥

ततस्तद्विपाकानुगुणानामेवाभिव्यक्तिर्वासनानाम् ॥8॥

जाति देश काल व्यवहितानामप्यानन्तर्यं स्मृतिसंस्कारयोः एकरूपत्वात् ॥9॥

तासामनादित्वं चाशिषो नित्यत्वात् ॥10॥

हेतुफलाश्रयालम्बनैः सङ्गृहीतत्वातेषामभावेतदभावः ॥11॥

अतीतानागतं स्वरूपतोऽस्त्यध्वभेदाद्धर्माणाम् ॥12॥

ते व्यक्तसूक्ष्माः गुणात्मानः ॥13॥

परिणामैकत्वात् वस्तुतत्त्वम् ॥14॥

वस्तुसाम्ये चित्तभेदात्तयोर्विभक्तः पन्थाः ॥15॥

न चैकचित्ततन्त्रं वस्तु तत्प्रमाणकं तदा किं स्यात् ॥16॥

तदुपरागापेक्षित्वात् चित्तस्य वस्तुज्ञाताज्ञातम् ॥17॥

सदाज्ञाताः चित्तवृत्तयः तत्प्रभोः पुरुषस्यापरिणामित्वात् ॥18॥

न तत्स्वाभासं दृश्यत्वात् ॥19॥

एक समये चोभयानवधारणम् ॥20॥

चित्तान्तर दृश्ये बुद्धिबुद्धेः अतिप्रसङ्गः स्मृतिसङ्करश्च ॥21॥

चितेरप्रतिसङ्क्रमायाः तदाकारापत्तौ स्वबुद्धि संवेदनम् ॥22॥

द्रष्टृदृश्योपरक्तं चित्तं सर्वार्थम् ॥23॥

तदसङ्ख्येय वासनाभिः चित्रमपि परार्थं संहत्यकारित्वात् ॥24॥

विशेषदर्शिनः आत्मभावभावनानिवृत्तिः ॥25॥

तदा विवेकनिम्नं कैवल्यप्राग्भारं चित्तम् ॥26॥

तच्छिद्रेषु प्रत्ययान्तराणि संस्कारेभ्यः ॥27॥

हानमेषां क्लेशवदुक्तम् ॥28॥

प्रसङ्ख्यानेऽप्यकुसीदस्य सर्वथा विवेकख्यातेः धर्ममेघस्समाधिः ॥29॥

ततः क्लेशकर्मनिवृत्तिः ॥30॥

तदा सर्वावरणमलापेतस्य ज्ञानस्यानन्त्यात् ज्ञेयमल्पम् ॥31॥

ततः कृतार्थानां परिणामक्रमसमाप्तिर्गुणानाम् ॥32॥

क्षणप्रतियोगी परिणामापरान्त निर्ग्राह्यः क्रमः ॥33॥

पुरुषार्थशून्यानां गुणानाम्प्रतिप्रसवः कैवल्यं स्वरूपप्रतिष्ठा वा चितिशक्तिरिति ॥34॥

इति पातञ्जलयोगदर्शने कैवल्यपादो नाम चतुर्थः पादः ।

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Kannada script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

ಪತಞ್ಜಲಿ ಯೋಗ ಸೂತ್ರಾಣಿ - 4 (ಕೈವಲ್ಯ ಪಾದಃ)