ભીષ્મ ઉવાચ ।
ઇતિ મતિરુપકલ્પિતા વિતૃષ્ણા
ભગવતિ સાત્વતપુઙ્ગવે વિભૂમ્નિ ।
સ્વસુખમુપગતે ક્વચિદ્વિહર્તું
પ્રકૃતિમુપેયુષિ યદ્ભવપ્રવાહઃ ॥ 1 ॥
ત્રિભુવનકમનં તમાલવર્ણં
રવિકરગૌરવરામ્બરં દધાને ।
વપુરલકકુલાવૃતાનનાબ્જં
વિજયસખે રતિરસ્તુ મેઽનવદ્યા ॥ 2 ॥
યુધિ તુરગરજોવિધૂમ્રવિષ્વક્
કચલુલિતશ્રમવાર્યલઙ્કૃતાસ્યે ।
મમ નિશિતશરૈર્વિભિદ્યમાન
ત્વચિ વિલસત્કવચેઽસ્તુ કૃષ્ણ આત્મા ॥ 3 ॥
સપદિ સખિવચો નિશમ્ય મધ્યે
નિજપરયોર્બલયો રથં નિવેશ્ય ।
સ્થિતવતિ પરસૈનિકાયુરક્ષ્ણા
હૃતવતિ પાર્થસખે રતિર્મમાસ્તુ ॥ 4 ॥
વ્યવહિત પૃથનામુખં નિરીક્ષ્ય
સ્વજનવધાદ્વિમુખસ્ય દોષબુદ્ધ્યા ।
કુમતિમહરદાત્મવિદ્યયા ય-
-શ્ચરણરતિઃ પરમસ્ય તસ્ય મેઽસ્તુ ॥ 5 ॥
સ્વનિગમમપહાય મત્પ્રતિજ્ઞાં
ઋતમધિકર્તુમવપ્લુતો રથસ્થઃ ।
ધૃતરથચરણોઽભ્યયાચ્ચલદ્ગુઃ
હરિરિવ હન્તુમિભં ગતોત્તરીયઃ ॥ 6 ॥
શિતવિશિખહતો વિશીર્ણદંશઃ
ક્ષતજપરિપ્લુત આતતાયિનો મે ।
પ્રસભમભિસસાર મદ્વધાર્થં
સ ભવતુ મે ભગવાન્ ગતિર્મુકુન્દઃ ॥ 7 ॥
વિજયરથકુટુમ્બ આત્તતોત્રે
ધૃતહયરશ્મિનિ તચ્છ્રિયેક્ષણીયે ।
ભગવતિ રતિરસ્તુ મે મુમૂર્ષોઃ
યમિહ નિરીક્ષ્ય હતાઃ ગતાઃ સરૂપમ્ ॥ 8 ॥
લલિત ગતિ વિલાસ વલ્ગુહાસ
પ્રણય નિરીક્ષણ કલ્પિતોરુમાનાઃ ।
કૃતમનુકૃતવત્ય ઉન્મદાન્ધાઃ
પ્રકૃતિમગન્ કિલ યસ્ય ગોપવધ્વઃ ॥ 9 ॥
મુનિગણનૃપવર્યસઙ્કુલેઽન્તઃ
સદસિ યુધિષ્ઠિરરાજસૂય એષામ્ ।
અર્હણમુપપેદ ઈક્ષણીયો
મમ દૃશિગોચર એષ આવિરાત્મા ॥ 10 ॥
તમિમમહમજં શરીરભાજાં
હૃદિ હૃદિ ધિષ્ટિતમાત્મકલ્પિતાનામ્ ।
પ્રતિદૃશમિવ નૈકધાઽર્કમેકં
સમધિગતોઽસ્મિ વિધૂતભેદમોહઃ ॥ 11 ॥
ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવતે મહાપુરાણે પ્રથમસ્કન્ધે નવમોઽધ્યાયે ભીષ્મકૃત ભગવત્ સ્તુતિઃ ।
Roman (IAST) Transliteration
bhīṣma uvāca |
iti matirupakalpitā vitṛṣṇā
bhagavati sātvatapuṅgave vibhūmni |
svasukhamupagate kvacidvihartuṃ
prakṛtimupeyuṣi yadbhavapravāhaḥ || 1 ||
tribhuvanakamanaṃ tamālavarṇaṃ
ravikaragauravarāmbaraṃ dadhāne |
vapuralakakulāvṛtānanābjaṃ
vijayasakhe ratirastu me'navadyā || 2 ||
yudhi turagarajovidhūmraviṣvak
kacalulitaśramavāryalaṅkṛtāsye |
mama niśitaśarairvibhidyamāna
tvaci vilasatkavace'stu kṛṣṇa ātmā || 3 ||
sapadi sakhivaco niśamya madhye
nijaparayorbalayo rathaṃ niveśya |
sthitavati parasainikāyurakṣṇā
hṛtavati pārthasakhe ratirmamāstu || 4 ||
vyavahita pṛthanāmukhaṃ nirīkṣya
svajanavadhādvimukhasya doṣabuddhyā |
kumatimaharadātmavidyayā ya-
-ścaraṇaratiḥ paramasya tasya me'stu || 5 ||
svanigamamapahāya matpratijñāṃ
ṛtamadhikartumavapluto rathasthaḥ |
dhṛtarathacaraṇo'bhyayāccaladguḥ
haririva hantumibhaṃ gatottarīyaḥ || 6 ||
śitaviśikhahato viśīrṇadaṃśaḥ
kṣatajaparipluta ātatāyino me |
prasabhamabhisasāra madvadhārthaṃ
sa bhavatu me bhagavān gatirmukundaḥ || 7 ||
vijayarathakuṭumba āttatotre
dhṛtahayaraśmini tacchriyekṣaṇīye |
bhagavati ratirastu me mumūrṣoḥ
yamiha nirīkṣya hatāḥ gatāḥ sarūpam || 8 ||
lalita gati vilāsa valguhāsa
praṇaya nirīkṣaṇa kalpitorumānāḥ |
kṛtamanukṛtavatya unmadāndhāḥ
prakṛtimagan kila yasya gopavadhvaḥ || 9 ||
munigaṇanṛpavaryasaṅkule'ntaḥ
sadasi yudhiṣṭhirarājasūya eṣām |
arhaṇamupapeda īkṣaṇīyo
mama dṛśigocara eṣa āvirātmā || 10 ||
tamimamahamajaṃ śarīrabhājāṃ
hṛdi hṛdi dhiṣṭitamātmakalpitānām |
pratidṛśamiva naikadhā'rkamekaṃ
samadhigato'smi vidhūtabhedamohaḥ || 11 ||
iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe prathamaskandhe navamo'dhyāye bhīṣmakṛta bhagavat stutiḥ |
Sanskrit — Devanagari (original)
भीष्म उवाच ।
इति मतिरुपकल्पिता वितृष्णा
भगवति सात्वतपुङ्गवे विभूम्नि ।
स्वसुखमुपगते क्वचिद्विहर्तुं
प्रकृतिमुपेयुषि यद्भवप्रवाहः ॥ 1 ॥
त्रिभुवनकमनं तमालवर्णं
रविकरगौरवराम्बरं दधाने ।
वपुरलककुलावृताननाब्जं
विजयसखे रतिरस्तु मेऽनवद्या ॥ 2 ॥
युधि तुरगरजोविधूम्रविष्वक्
कचलुलितश्रमवार्यलङ्कृतास्ये ।
मम निशितशरैर्विभिद्यमान
त्वचि विलसत्कवचेऽस्तु कृष्ण आत्मा ॥ 3 ॥
सपदि सखिवचो निशम्य मध्ये
निजपरयोर्बलयो रथं निवेश्य ।
स्थितवति परसैनिकायुरक्ष्णा
हृतवति पार्थसखे रतिर्ममास्तु ॥ 4 ॥
व्यवहित पृथनामुखं निरीक्ष्य
स्वजनवधाद्विमुखस्य दोषबुद्ध्या ।
कुमतिमहरदात्मविद्यया य-
-श्चरणरतिः परमस्य तस्य मेऽस्तु ॥ 5 ॥
स्वनिगममपहाय मत्प्रतिज्ञां
ऋतमधिकर्तुमवप्लुतो रथस्थः ।
धृतरथचरणोऽभ्ययाच्चलद्गुः
हरिरिव हन्तुमिभं गतोत्तरीयः ॥ 6 ॥
शितविशिखहतो विशीर्णदंशः
क्षतजपरिप्लुत आततायिनो मे ।
प्रसभमभिससार मद्वधार्थं
स भवतु मे भगवान् गतिर्मुकुन्दः ॥ 7 ॥
विजयरथकुटुम्ब आत्ततोत्रे
धृतहयरश्मिनि तच्छ्रियेक्षणीये ।
भगवति रतिरस्तु मे मुमूर्षोः
यमिह निरीक्ष्य हताः गताः सरूपम् ॥ 8 ॥
ललित गति विलास वल्गुहास
प्रणय निरीक्षण कल्पितोरुमानाः ।
कृतमनुकृतवत्य उन्मदान्धाः
प्रकृतिमगन् किल यस्य गोपवध्वः ॥ 9 ॥
मुनिगणनृपवर्यसङ्कुलेऽन्तः
सदसि युधिष्ठिरराजसूय एषाम् ।
अर्हणमुपपेद ईक्षणीयो
मम दृशिगोचर एष आविरात्मा ॥ 10 ॥
तमिममहमजं शरीरभाजां
हृदि हृदि धिष्टितमात्मकल्पितानाम् ।
प्रतिदृशमिव नैकधाऽर्कमेकं
समधिगतोऽस्मि विधूतभेदमोहः ॥ 11 ॥
इति श्रीमद्भागवते महापुराणे प्रथमस्कन्धे नवमोऽध्याये भीष्मकृत भगवत् स्तुतिः ।
bhīṣma uvāca |
iti matirupakalpitā vitṛṣṇā
bhagavati sātvatapuṅgave vibhūmni |
svasukhamupagate kvacidvihartuṃ
prakṛtimupeyuṣi yadbhavapravāhaḥ || 1 ||
tribhuvanakamanaṃ tamālavarṇaṃ
ravikaragauravarāmbaraṃ dadhāne |
vapuralakakulāvṛtānanābjaṃ
vijayasakhe ratirastu me'navadyā || 2 ||
yudhi turagarajovidhūmraviṣvak
kacalulitaśramavāryalaṅkṛtāsye |
mama niśitaśarairvibhidyamāna
tvaci vilasatkavace'stu kṛṣṇa ātmā || 3 ||
sapadi sakhivaco niśamya madhye
nijaparayorbalayo rathaṃ niveśya |
sthitavati parasainikāyurakṣṇā
hṛtavati pārthasakhe ratirmamāstu || 4 ||
vyavahita pṛthanāmukhaṃ nirīkṣya
svajanavadhādvimukhasya doṣabuddhyā |
kumatimaharadātmavidyayā ya-
-ścaraṇaratiḥ paramasya tasya me'stu || 5 ||
svanigamamapahāya matpratijñāṃ
ṛtamadhikartumavapluto rathasthaḥ |
dhṛtarathacaraṇo'bhyayāccaladguḥ
haririva hantumibhaṃ gatottarīyaḥ || 6 ||
śitaviśikhahato viśīrṇadaṃśaḥ
kṣatajaparipluta ātatāyino me |
prasabhamabhisasāra madvadhārthaṃ
sa bhavatu me bhagavān gatirmukundaḥ || 7 ||
vijayarathakuṭumba āttatotre
dhṛtahayaraśmini tacchriyekṣaṇīye |
bhagavati ratirastu me mumūrṣoḥ
yamiha nirīkṣya hatāḥ gatāḥ sarūpam || 8 ||
lalita gati vilāsa valguhāsa
praṇaya nirīkṣaṇa kalpitorumānāḥ |
kṛtamanukṛtavatya unmadāndhāḥ
prakṛtimagan kila yasya gopavadhvaḥ || 9 ||
munigaṇanṛpavaryasaṅkule'ntaḥ
sadasi yudhiṣṭhirarājasūya eṣām |
arhaṇamupapeda īkṣaṇīyo
mama dṛśigocara eṣa āvirātmā || 10 ||
tamimamahamajaṃ śarīrabhājāṃ
hṛdi hṛdi dhiṣṭitamātmakalpitānām |
pratidṛśamiva naikadhā'rkamekaṃ
samadhigato'smi vidhūtabhedamohaḥ || 11 ||
iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe prathamaskandhe navamo'dhyāye bhīṣmakṛta bhagavat stutiḥ |
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.