𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌦𑍍𑌵𑌾𑌲𑍍𑌮𑍀𑌕𑍀𑌯 𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯𑌣𑍇 𑌕𑌿𑌷𑍍𑌕𑌿𑌨𑍍𑌧𑌾𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡𑌮𑍍 ।
𑌅𑌥 𑌪𑌞𑍍𑌚𑌚𑌤𑍍𑌵𑌾𑌰𑌿𑌂𑌶𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃 ।
𑌸𑌰𑍍𑌵𑌾𑌂𑌶𑍍𑌚𑌾𑌹𑍂𑌯 𑌸𑍁𑌗𑍍𑌰𑍀𑌵𑌃 𑌪𑍍𑌲𑌵𑌗𑌾𑌨𑍍 𑌪𑍍𑌲𑌵𑌗𑌰𑍍𑌷𑌭𑌃 ।
𑌸𑌮𑌸𑍍𑌤𑌾𑌨𑌬𑍍𑌰𑌵𑍀𑌦𑍍𑌭𑍂𑌯𑍋 𑌰𑌾𑌮𑌕𑌾𑌰𑍍𑌯𑌰𑍍𑌥𑌸𑌿𑌦𑍍𑌧𑌯𑍇 ॥ 1 ॥
𑌏𑌵𑌮𑍇𑌤𑌦𑍍𑌵𑌿𑌚𑍇𑌤𑌵𑍍𑌯𑌂 𑌯𑌨𑍍𑌮𑌯𑌾 𑌪𑌰𑌿𑌕𑍀𑌰𑍍𑌤𑌿𑌤𑌮𑍍 ।
𑌤𑌦𑍁𑌗𑍍𑌰𑌶𑌾𑌸𑌨𑌂 𑌭𑌰𑍍𑌤𑍁𑌰𑍍𑌵𑌿𑌜𑍍𑌞𑌾𑌯 𑌹𑌰𑌿𑌪𑍁𑌙𑍍𑌗𑌵𑌾𑌃 ॥ 2 ॥
𑌶𑌲𑌭𑌾 𑌇𑌵 𑌸𑌞𑍍𑌛𑌾𑌦𑍍𑌯 𑌮𑍇𑌦𑌿𑌨𑍀𑌂 𑌸𑌮𑍍𑌪𑍍𑌰𑌤𑌸𑍍𑌥𑌿𑌰𑍇 ।
𑌰𑌾𑌮𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌸𑍍𑌰𑌵𑌣𑍇 𑌤𑌸𑍍𑌮𑌿𑌨𑍍𑌯𑌵𑌸𑌤𑍍𑌸𑌹𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣𑌃 ॥ 3 ॥
𑌪𑍍𑌰𑌤𑍀𑌕𑍍𑌷𑌮𑌾𑌣𑌸𑍍𑌤𑌂 𑌮𑌾𑌸𑌂 𑌯𑌸𑍍𑌸𑍀𑌤𑌾𑌧𑌿𑌗𑌮𑍇 𑌕𑍃𑌤𑌃 ।
𑌉𑌤𑍍𑌤𑌰𑌾𑌂 𑌤𑍁 𑌦𑌿𑌶𑌂 𑌰𑌮𑍍𑌯𑌾𑌂 𑌗𑌿𑌰𑌿𑌰𑌾𑌜𑌸𑌮𑌾𑌵𑍃𑌤𑌾𑌮𑍍 ॥ 4 ॥
𑌪𑍍𑌰𑌤𑌸𑍍𑌥𑍇 𑌸𑌹𑌸𑌾 𑌵𑍀𑌰𑍋 𑌹𑌰𑌿𑌶𑍍𑌶𑌤𑌵𑌲𑌿𑌸𑍍𑌤𑌦𑌾 ।
𑌪𑍂𑌰𑍍𑌵𑌾𑌂 𑌦𑌿𑌶𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌯𑌯𑍗 𑌵𑌿𑌨𑌤𑍋 𑌹𑌰𑌿𑌯𑍂𑌥𑌪𑌃 ॥ 5 ॥
𑌤𑌾𑌰𑌾𑌙𑍍𑌗𑌦𑌾𑌦𑌿𑌸𑌹𑌿𑌤𑌃 𑌪𑍍𑌲𑌵𑌙𑍍𑌗𑍋 𑌮𑌾𑌰𑍁𑌤𑌾𑌤𑍍𑌮𑌜𑌃 ।
𑌅𑌗𑌤𑍍𑌯𑌾𑌚𑌰𑌿𑌤𑌾𑌮𑌾𑌶𑌾𑌂 𑌦𑌕𑍍𑌷𑌿𑌣𑌾𑌂 𑌹𑌰𑌿𑌯𑍂𑌥𑌪𑌃 ॥ 6 ॥
𑌪𑌶𑍍𑌚𑌿𑌮𑌾𑌂 𑌤𑍁 𑌭𑍃𑌶𑌂 𑌘𑍋𑌰𑌾𑌂 𑌸𑍁𑌷𑍇𑌣𑌃 𑌪𑍍𑌲𑌵𑌗𑍇𑌶𑍍𑌵𑌰𑌃 ।
𑌪𑍍𑌰𑌤𑌸𑍍𑌥𑍇 𑌹𑌰𑌿𑌶𑌾𑌰𑍍𑌦𑍂𑌲𑍋 𑌦𑌿𑌶𑌂 𑌵𑌰𑍁𑌣𑌪𑌾𑌲𑌿𑌤𑌾𑌮𑍍 ॥ 7 ॥
𑌤𑌤𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌵𑌾 𑌦𑌿𑌶𑍋 𑌰𑌾𑌜𑌾 𑌚𑍋𑌦𑌯𑌿𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌯𑌥𑌾𑌤𑌥𑌮𑍍 ।
𑌕𑌪𑌿𑌸𑍇𑌨𑌾𑌪𑌤𑍀𑌨𑍍𑌮𑍁𑌖𑍍𑌯𑌾𑌨𑍍𑌮𑍁𑌮𑍋𑌦 𑌸𑍁𑌖𑌿𑌤𑌸𑍍𑌸𑍁𑌖𑌮𑍍 ॥ 8 ॥
𑌏𑌵𑌂 𑌸𑌮𑍍𑌬𑍋𑌧𑌿𑌤𑌾𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌵𑍇 𑌰𑌾𑌜𑍍𑌞𑌾 𑌵𑌾𑌨𑌰𑌯𑍂𑌥𑌪𑌾𑌃 ।
𑌸𑍍𑌵𑌾𑌂 𑌸𑍍𑌵𑌾𑌂 𑌦𑌿𑌶𑌮𑌭𑌿𑌪𑍍𑌰𑌤𑍍𑌤𑍍𑌯 𑌤𑍍𑌵𑌰𑌿𑌤𑌾 𑌸𑌮𑍍𑌪𑍍𑌰𑌤𑌸𑍍𑌥𑌿𑌰𑍇 ॥ 9 ॥
𑌨𑌦𑌨𑍍𑌤𑌶𑍍𑌚𑍋𑌨𑍍𑌨𑌦𑌨𑍍𑌤𑌶𑍍𑌚 𑌗𑌰𑍍𑌜𑌨𑍍𑌤𑌶𑍍𑌚 𑌪𑍍𑌲𑌵𑌙𑍍𑌗𑌮𑌾𑌃 ।
𑌕𑍍𑌷𑍍𑌵𑍇𑌲𑌨𑍍𑌤𑍋 𑌧𑌾𑌵𑌮𑌾𑌨𑌾𑌶𑍍𑌚 𑌵𑌿𑌨𑌦𑌨𑍍𑌤𑍋 𑌮𑌹𑌾𑌬𑌲𑌾𑌃 ॥ 10 ॥
𑌏𑌵𑌂 𑌸𑌮𑍍𑌬𑍋𑌦𑌿𑌤𑌾𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌵𑍇 𑌰𑌾𑌜𑍍𑌞𑌾 𑌵𑌾𑌨𑌰𑌯𑍂𑌥𑌪𑌾𑌃 ।
𑌆𑌨𑌯𑌿𑌷𑍍𑌯𑌾𑌮𑌹𑍇 𑌸𑍀𑌤𑌾𑌂 𑌹𑌨𑌿𑌷𑍍𑌯𑌾𑌮𑌶𑍍𑌚 𑌰𑌾𑌵𑌣𑌮𑍍 ॥ 11 ॥
𑌅𑌹𑌮𑍇𑌕𑍋 𑌹𑌨𑌿𑌷𑍍𑌯𑌾𑌮𑌿 𑌰𑌾𑌵𑌣𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌪𑍍𑌤𑌮𑌾𑌹𑌵𑍇 ।
𑌤𑌤𑌶𑍍𑌚𑍋𑌨𑍍𑌮𑌥𑍍𑌯 𑌸𑌹𑌸𑌾 𑌹𑌰𑌿𑌷𑍍𑌯𑍇 𑌜𑌨𑌕𑌾𑌤𑍍𑌮𑌜𑌾𑌮𑍍 ॥ 12 ॥
𑌵𑍇𑌪𑌮𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌶𑍍𑌰𑌮𑍇𑌣𑌾𑌦𑍍𑌯 𑌭𑌵𑌦𑍍𑌭𑌿𑌃 𑌸𑍍𑌥𑍀𑌯𑌤𑌾𑌮𑌿𑌤𑌿 ।
𑌏𑌕 𑌏𑌵𑌾𑌹𑌰𑌿𑌷𑍍𑌯𑌾𑌮𑌿 𑌪𑌾𑌤𑌾𑌲𑌾𑌦𑌪𑌿 𑌜𑌾𑌨𑌕𑍀𑌮𑍍 ॥ 13 ॥
𑌵𑌧𑌿𑌷𑍍𑌯𑌾𑌮𑍍𑌯𑌹𑌂 𑌵𑍃𑌕𑍍𑌷𑌾𑌨𑍍 𑌦𑌾𑌰𑌯𑌿𑌷𑍍𑌯𑌾𑌮𑍍𑌯𑌹𑌂 𑌗𑌿𑌰𑍀𑌨𑍍 ।
𑌧𑌰𑌣𑍀𑌂 𑌦𑌾𑌰𑌯𑌿𑌷𑍍𑌯𑌾𑌮𑌿 𑌕𑍍𑌷𑍋𑌭𑌯𑌿𑌷𑍍𑌯𑌾𑌮𑌿 𑌸𑌾𑌗𑌰𑌾𑌨𑍍 ॥ 14 ॥
𑌅𑌹𑌂 𑌯𑍋𑌜𑌨𑌸𑌙𑍍𑌖𑍍𑌯𑌾𑌯𑌾𑌃 𑌪𑍍𑌲𑌵𑌿𑌤𑌾 𑌨𑌾𑌤𑍍𑌰 𑌸𑌂𑌶𑌯𑌃 ।
𑌶𑌤𑌂 𑌯𑍋𑌜𑌨𑌸𑌙𑍍𑌖𑍍𑌯𑌾𑌯𑌾𑌶𑍍𑌶𑌤𑌂 𑌸𑌮𑌧𑌿𑌕𑌂 𑌹𑍍𑌯𑌹𑌮𑍍 ॥ 15 ॥
𑌭𑍂𑌤𑌲𑍇 𑌸𑌾𑌗𑌰𑍇 𑌵𑌾𑌽𑌪𑌿 𑌶𑍈𑌲𑍇𑌷𑍁 𑌚 𑌵𑌨𑍇𑌷𑍁 𑌚 ।
𑌪𑌾𑌤𑌾𑌲𑌸𑍍𑌯𑌾𑌪𑌿 𑌵𑌾 𑌮𑌧𑍍𑌯𑍇 𑌨 𑌮𑌮𑌾𑌚𑍍𑌛𑌿𑌦𑍍𑌯𑌤𑍇 𑌗𑌤𑌿𑌃 ॥ 16 ॥
𑌇𑌤𑍍𑌯𑍇𑌕𑍈𑌕𑌂 𑌤𑌦𑌾 𑌤𑌤𑍍𑌰 𑌵𑌾𑌨𑌰𑌾 𑌬𑌲𑌦𑌰𑍍𑌪𑌿𑌤𑌾𑌃 ।
𑌊𑌚𑍁𑌶𑍍𑌚 𑌵𑌚𑌨𑌂 𑌤𑌤𑍍𑌰 𑌹𑌰𑌿𑌰𑌾𑌜𑌸𑍍𑌯 𑌸𑌨𑍍𑌨𑌿𑌧𑍗 ॥ 17 ॥
𑌇𑌤𑍍𑌯𑌾𑌰𑍍𑌷𑍇 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌦𑍍𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯𑌣𑍇 𑌵𑌾𑌲𑍍𑌮𑍀𑌕𑍀𑌯 𑌆𑌦𑌿𑌕𑌾𑌵𑍍𑌯𑍇 𑌕𑌿𑌷𑍍𑌕𑌿𑌨𑍍𑌧𑌾𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡𑍇 𑌪𑌞𑍍𑌚𑌚𑌤𑍍𑌵𑌾𑌰𑌿𑌂𑌶𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃 ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha pañcacatvāriṃśassargaḥ |
sarvāṃścāhūya sugrīvaḥ plavagān plavagarṣabhaḥ |
samastānabravīdbhūyo rāmakāryarthasiddhaye || 1 ||
evametadvicetavyaṃ yanmayā parikīrtitam |
tadugraśāsanaṃ bharturvijñāya haripuṅgavāḥ || 2 ||
śalabhā iva sañchādya medinīṃ sampratasthire |
rāmaḥ prasravaṇe tasminyavasatsahalakṣmaṇaḥ || 3 ||
pratīkṣamāṇastaṃ māsaṃ yassītādhigame kṛtaḥ |
uttarāṃ tu diśaṃ ramyāṃ girirājasamāvṛtām || 4 ||
pratasthe sahasā vīro hariśśatavalistadā |
pūrvāṃ diśaṃ pratiyayau vinato hariyūthapaḥ || 5 ||
tārāṅgadādisahitaḥ plavaṅgo mārutātmajaḥ |
agatyācaritāmāśāṃ dakṣiṇāṃ hariyūthapaḥ || 6 ||
paścimāṃ tu bhṛśaṃ ghorāṃ suṣeṇaḥ plavageśvaraḥ |
pratasthe hariśārdūlo diśaṃ varuṇapālitām || 7 ||
tatassarvā diśo rājā codayitvā yathātatham |
kapisenāpatīnmukhyānmumoda sukhitassukham || 8 ||
evaṃ sambodhitāssarve rājñā vānarayūthapāḥ |
svāṃ svāṃ diśamabhiprattya tvaritā sampratasthire || 9 ||
nadantaśconnadantaśca garjantaśca plavaṅgamāḥ |
kṣvelanto dhāvamānāśca vinadanto mahābalāḥ || 10 ||
evaṃ samboditāssarve rājñā vānarayūthapāḥ |
ānayiṣyāmahe sītāṃ haniṣyāmaśca rāvaṇam || 11 ||
ahameko haniṣyāmi rāvaṇaṃ prāptamāhave |
tataśconmathya sahasā hariṣye janakātmajām || 12 ||
vepamānāṃ śrameṇādya bhavadbhiḥ sthīyatāmiti |
eka evāhariṣyāmi pātālādapi jānakīm || 13 ||
vadhiṣyāmyahaṃ vṛkṣān dārayiṣyāmyahaṃ girīn |
dharaṇīṃ dārayiṣyāmi kṣobhayiṣyāmi sāgarān || 14 ||
ahaṃ yojanasaṅkhyāyāḥ plavitā nātra saṃśayaḥ |
śataṃ yojanasaṅkhyāyāśśataṃ samadhikaṃ hyaham || 15 ||
bhūtale sāgare vā'pi śaileṣu ca vaneṣu ca |
pātālasyāpi vā madhye na mamācchidyate gatiḥ || 16 ||
ityekaikaṃ tadā tatra vānarā baladarpitāḥ |
ūcuśca vacanaṃ tatra harirājasya sannidhau || 17 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe pañcacatvāriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ पञ्चचत्वारिंशस्सर्गः ।
सर्वांश्चाहूय सुग्रीवः प्लवगान् प्लवगर्षभः ।
समस्तानब्रवीद्भूयो रामकार्यर्थसिद्धये ॥ 1 ॥
एवमेतद्विचेतव्यं यन्मया परिकीर्तितम् ।
तदुग्रशासनं भर्तुर्विज्ञाय हरिपुङ्गवाः ॥ 2 ॥
शलभा इव सञ्छाद्य मेदिनीं सम्प्रतस्थिरे ।
रामः प्रस्रवणे तस्मिन्यवसत्सहलक्ष्मणः ॥ 3 ॥
प्रतीक्षमाणस्तं मासं यस्सीताधिगमे कृतः ।
उत्तरां तु दिशं रम्यां गिरिराजसमावृताम् ॥ 4 ॥
प्रतस्थे सहसा वीरो हरिश्शतवलिस्तदा ।
पूर्वां दिशं प्रतिययौ विनतो हरियूथपः ॥ 5 ॥
ताराङ्गदादिसहितः प्लवङ्गो मारुतात्मजः ।
अगत्याचरितामाशां दक्षिणां हरियूथपः ॥ 6 ॥
पश्चिमां तु भृशं घोरां सुषेणः प्लवगेश्वरः ।
प्रतस्थे हरिशार्दूलो दिशं वरुणपालिताम् ॥ 7 ॥
ततस्सर्वा दिशो राजा चोदयित्वा यथातथम् ।
कपिसेनापतीन्मुख्यान्मुमोद सुखितस्सुखम् ॥ 8 ॥
एवं सम्बोधितास्सर्वे राज्ञा वानरयूथपाः ।
स्वां स्वां दिशमभिप्रत्त्य त्वरिता सम्प्रतस्थिरे ॥ 9 ॥
नदन्तश्चोन्नदन्तश्च गर्जन्तश्च प्लवङ्गमाः ।
क्ष्वेलन्तो धावमानाश्च विनदन्तो महाबलाः ॥ 10 ॥
एवं सम्बोदितास्सर्वे राज्ञा वानरयूथपाः ।
आनयिष्यामहे सीतां हनिष्यामश्च रावणम् ॥ 11 ॥
अहमेको हनिष्यामि रावणं प्राप्तमाहवे ।
ततश्चोन्मथ्य सहसा हरिष्ये जनकात्मजाम् ॥ 12 ॥
वेपमानां श्रमेणाद्य भवद्भिः स्थीयतामिति ।
एक एवाहरिष्यामि पातालादपि जानकीम् ॥ 13 ॥
वधिष्याम्यहं वृक्षान् दारयिष्याम्यहं गिरीन् ।
धरणीं दारयिष्यामि क्षोभयिष्यामि सागरान् ॥ 14 ॥
अहं योजनसङ्ख्यायाः प्लविता नात्र संशयः ।
शतं योजनसङ्ख्यायाश्शतं समधिकं ह्यहम् ॥ 15 ॥
भूतले सागरे वाऽपि शैलेषु च वनेषु च ।
पातालस्यापि वा मध्ये न ममाच्छिद्यते गतिः ॥ 16 ॥
इत्येकैकं तदा तत्र वानरा बलदर्पिताः ।
ऊचुश्च वचनं तत्र हरिराजस्य सन्निधौ ॥ 17 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे पञ्चचत्वारिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha pañcacatvāriṃśassargaḥ |
sarvāṃścāhūya sugrīvaḥ plavagān plavagarṣabhaḥ |
samastānabravīdbhūyo rāmakāryarthasiddhaye || 1 ||
evametadvicetavyaṃ yanmayā parikīrtitam |
tadugraśāsanaṃ bharturvijñāya haripuṅgavāḥ || 2 ||
śalabhā iva sañchādya medinīṃ sampratasthire |
rāmaḥ prasravaṇe tasminyavasatsahalakṣmaṇaḥ || 3 ||
pratīkṣamāṇastaṃ māsaṃ yassītādhigame kṛtaḥ |
uttarāṃ tu diśaṃ ramyāṃ girirājasamāvṛtām || 4 ||
pratasthe sahasā vīro hariśśatavalistadā |
pūrvāṃ diśaṃ pratiyayau vinato hariyūthapaḥ || 5 ||
tārāṅgadādisahitaḥ plavaṅgo mārutātmajaḥ |
agatyācaritāmāśāṃ dakṣiṇāṃ hariyūthapaḥ || 6 ||
paścimāṃ tu bhṛśaṃ ghorāṃ suṣeṇaḥ plavageśvaraḥ |
pratasthe hariśārdūlo diśaṃ varuṇapālitām || 7 ||
tatassarvā diśo rājā codayitvā yathātatham |
kapisenāpatīnmukhyānmumoda sukhitassukham || 8 ||
evaṃ sambodhitāssarve rājñā vānarayūthapāḥ |
svāṃ svāṃ diśamabhiprattya tvaritā sampratasthire || 9 ||
nadantaśconnadantaśca garjantaśca plavaṅgamāḥ |
kṣvelanto dhāvamānāśca vinadanto mahābalāḥ || 10 ||
evaṃ samboditāssarve rājñā vānarayūthapāḥ |
ānayiṣyāmahe sītāṃ haniṣyāmaśca rāvaṇam || 11 ||
ahameko haniṣyāmi rāvaṇaṃ prāptamāhave |
tataśconmathya sahasā hariṣye janakātmajām || 12 ||
vepamānāṃ śrameṇādya bhavadbhiḥ sthīyatāmiti |
eka evāhariṣyāmi pātālādapi jānakīm || 13 ||
vadhiṣyāmyahaṃ vṛkṣān dārayiṣyāmyahaṃ girīn |
dharaṇīṃ dārayiṣyāmi kṣobhayiṣyāmi sāgarān || 14 ||
ahaṃ yojanasaṅkhyāyāḥ plavitā nātra saṃśayaḥ |
śataṃ yojanasaṅkhyāyāśśataṃ samadhikaṃ hyaham || 15 ||
bhūtale sāgare vā'pi śaileṣu ca vaneṣu ca |
pātālasyāpi vā madhye na mamācchidyate gatiḥ || 16 ||
ityekaikaṃ tadā tatra vānarā baladarpitāḥ |
ūcuśca vacanaṃ tatra harirājasya sannidhau || 17 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe pañcacatvāriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Grantha script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.