కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ సంహితాయా-మ్పఞ్చమకాణ్డే ద్వితీయః ప్రశ్నః - చిత్యుపక్రమాభిధానం
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,
శ్రీ గురుభ్యో నమః । హ॒రిః॒ ఓమ్ ॥
విష్ణు॑ముఖా॒ వై దే॒వా శ్ఛన్దో॑భిరి॒మాన్ ఁలో॒కాన॑నపజ॒య్య మ॒భ్య॑జయ॒న్॒.య-ద్వి॑ష్ణుక్ర॒మాన్ క్రమ॑తే॒ విష్ణు॑రే॒వ భూ॒త్వా యజ॑మాన॒శ్ఛన్దో॑భిరి॒మాన్ ఁలో॒కాన॑నపజ॒య్యమ॒భి జ॑యతి॒ విష్ణోః॒ క్రమో᳚-ఽస్య-భిమాతి॒హేత్యా॑హ గాయ॒త్రీ వై పృ॑థి॒వీ త్రైష్టు॑భమ॒న్తరి॑క్ష॒-ఞ్జాగ॑తీ॒ ద్యౌరాను॑ష్టుభీ॒ర్దిశ॒ శ్ఛన్దో॑భిరే॒వేమాన్ ఁలో॒కాన్. య॑థా పూ॒ర్వమ॒భి జ॑యతి ప్ర॒జాప॑తిర॒గ్నిమ॑సృజత॒ సో᳚-ఽస్మా-థ్సృ॒ష్టః [సో᳚-ఽస్మా-థ్సృ॒ష్టః, పరా॑ఙై॒త్త-] 1
పరా॑ఙై॒త్త-మే॒తయా ఽన్వై॒దక్ర॑న్ద॒దితి॒ తయా॒ వై సో᳚-ఽగ్నేః ప్రి॒య-న్ధామా-ఽవా॑రున్ధ॒ యదే॒తామ॒న్వాహా॒-గ్నేరే॒వైతయా᳚ ప్రి॒య-న్ధామా-ఽవ॑ రున్ధ ఈశ్వ॒రో వా ఏ॒ష పరా᳚-మ్ప్ర॒దఘో॒ యో వి॑ష్ణుక్ర॒మాన్ క్రమ॑తే చత॒సృభి॒రా వ॑ర్తతే చ॒త్వారి॒ ఛన్దాగ్ం॑సి॒ ఛన్దాగ్ం॑సి॒ ఖలు॒ వా అ॒గ్నేః ప్రి॒యా త॒నూః ప్రి॒యామే॒వాస్య॑ త॒నువ॑మ॒భి [ ] 2
?
ప॒ర్యావ॑ర్తతే దక్షి॒ణా ప॒ర్యావ॑ర్తతే॒ స్వమే॒వ వీ॒ర్య॑మను॑ ప॒ర్యావ॑ర్తతే॒ తస్మా॒-ద్దక్షి॒ణో-ఽర్ధ॑ ఆ॒త్మనో॑ వీ॒ర్యా॑వత్త॒రో-ఽథో॑ ఆది॒త్యస్యై॒వా-ఽఽవృత॒మను॑ ప॒ర్యావ॑ర్తతే॒ శున॒శ్శేప॒మాజీ॑గర్తిం॒-వఁరు॑ణో-ఽగృహ్ణా॒-థ్స ఏ॒తాం-వాఁ॑రు॒ణీమ॑పశ్య॒-త్తయా॒ వై స ఆ॒త్మానం॑-వఁరుణపా॒శాద॑ముఞ్చ॒-ద్వరు॑ణో॒ వా ఏ॒త-ఙ్గృ॑హ్ణాతి॒ య ఉ॒ఖా-మ్ప్ర॑తిము॒ఞ్చత॒ ఉదు॑త్త॒మం-వఁ॑రుణ॒పాశ॑-మ॒స్మదిత్యా॑హా॒-ఽఽత్మాన॑-మే॒వైతయా॑ [-మే॒వైతయా᳚, వ॒రు॒ణ॒పా॒శా-] 3
వరుణపా॒శా-న్ము॑ఞ్చ॒త్యా త్వా॑-ఽహార్ష॒మిత్యా॒హా ఽఽహ్య॑న॒గ్ం॒ హర॑తి ధ్రు॒వస్తి॒ష్ఠా ఽవి॑చాచలి॒రిత్యా॑హ॒ ప్రతి॑ష్ఠిత్యై॒ విశ॑స్త్వా॒ సర్వా॑ వాఞ్ఛ॒న్త్విత్యా॑హ వి॒శైవైన॒గ్ం॒ సమ॑ర్ధయత్య॒స్మి-న్రా॒ష్ట్రమధి॑ శ్ర॒యేత్యా॑హ రా॒ష్ట్రమే॒వాస్మి॑-న్ధ్రు॒వమ॑క॒ర్య-ఙ్కా॒మయే॑త రా॒ష్ట్రగ్గ్ స్యా॒దితి॒ త-మ్మన॑సా ధ్యాయే-ద్రా॒ష్ట్రమే॒వ భ॑వ॒- [భ॑వతి, అగ్రే॑] 4
-త్యగ్రే॑ బృ॒హన్ను॒షసా॑మూ॒ర్ధ్వో అ॑స్థా॒దిత్యా॒హా-ఽగ్ర॑మే॒వైనగ్ం॑ సమా॒నానా᳚-ఙ్కరోతి నిర్జగ్మి॒వా-న్తమ॑స॒ ఇత్యా॑హ॒ తమ॑ ఏ॒వాస్మా॒దప॑ హన్తి॒ జ్యోతి॒షా- ఽఽగా॒దిత్యా॑హ॒ జ్యోతి॑రే॒వా-స్మి॑-న్దధాతి చత॒సృభిః॑ సాదయతి చ॒త్వారి॒ ఛన్దాగ్ం॑సి॒ ఛన్దో॑భిరే॒వా-ఽ-తి॑చ్ఛన్దసోత్త॒మయా॒ వర్ష్మ॒ వా ఏ॒షా ఛన్ద॑సాం॒-యఁదతి॑చ్ఛన్దా॒ వర్ష్మై॒వైనగ్ం॑ సమా॒నానా᳚-ఙ్కరోతి॒ సద్వ॑తీ [సద్వ॑తీ, భ॒వ॒తి॒ స॒త్త్వమే॒వైన॑] 5
భవతి స॒త్త్వమే॒వైన॑-ఙ్గమయతి వాథ్స॒ప్రేణోప॑ తిష్ఠత ఏ॒తేన॒ వై వ॑థ్స॒ప్రీర్భా॑లన్ద॒నో᳚-ఽగ్నేః ప్రి॒య-న్ధామా-ఽవా॑-ఽరున్ధా॒-ఽగ్నేరే॒వైతేన॑ ప్రి॒య-న్ధామా-ఽవ॑ రున్ధ ఏకాద॒శ-మ్భ॑వత్యేక॒ధైవ యజ॑మానే వీ॒ర్య॑-న్దధాతి॒ స్తోమే॑న॒ వై దే॒వా అ॒స్మిన్ ఁలో॒క ఆ᳚ర్ధ్నువ॒న్ ఛన్దో॑భిర॒ముష్మి॒న్-థ్స్తోమ॑స్యేవ॒ ఖలు॒ వా ఏ॒త-ద్రూ॒పం-యఁ-ద్వా᳚థ్స॒ప్రం-యఁ-ద్వా᳚థ్స॒ప్రేణో॑ప॒తిష్ఠ॑త [ఁయ-ద్వా᳚థ్స॒ప్రేణో॑ప॒తిష్ఠ॑తే, ఇ॒మమే॒వ] 6
ఇ॒మమే॒వ తేన॑ లో॒కమ॒భి జ॑యతి॒ య-ద్వి॑ష్ణుక్ర॒మాన్ క్రమ॑తే॒-ఽముమే॒వ తైర్లో॒కమ॒భి జ॑యతి పూర్వే॒ద్యుః ప్రక్రా॑మత్యుత్తరే॒ద్యు-హ్ రుప॑ తిష్ఠతే॒ తస్మా॒-ద్యోగే॒-ఽన్యాసా᳚-మ్ప్ర॒జానా॒-మ్మనః॒, క్షేమే॒-ఽన్యాసా॒-న్తస్మా᳚-ద్యాయావ॒రః, క్షే॒మ్యస్యే॑శే॒ తస్మా᳚-ద్యాయావ॒రః, క్షే॒మ్యమ॒ద్ధ్యవ॑స్యతి ము॒ష్టీ క॑రోతి॒ వాచం॑-యఁచ్ఛతి య॒జ్ఞస్య॒ ధృత్యై᳚ ॥ 7 ॥
(సృ॒ష్టో᳚-ఽ - (1॒) భ్యే॑ - తయా॑ - భవతి॒ - సద్వ॑త్యు - ప॒తిష్ఠ॑తే॒ - ద్విచ॑త్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 1)
అన్న॑ప॒తే-ఽన్న॑స్య నో దే॒హీత్యా॑హా॒-గ్నిర్వా అన్న॑పతి॒-స్స ఏ॒వాస్మా॒ అన్న॒-మ్ప్రయ॑చ్ఛత్యనమీ॒వస్య॑ శు॒ష్మిణ॒ ఇత్యా॑హా-య॒క్ష్మస్యేతి॒ వావైతదా॑హ॒ ప్ర ప్ర॑దా॒తార॑-న్తారిష॒ ఊర్జ॑-న్నో ధేహి ద్వి॒పదే॒ చతు॑ష్పద॒ ఇత్యా॑హా॒-ఽఽశిష॑మే॒వైతామా శా᳚స్త॒ ఉదు॑ త్వా॒ విశ్వే॑ దే॒వా ఇత్యా॑హ ప్రా॒ణా వై విశ్వే॑ దే॒వాః [దే॒వాః, ప్రా॒ణైరే॒వైన॒-] 8
ప్రా॒ణైరే॒వైన॒-ముద్య॑చ్ఛ॒తే ఽగ్నే॒ భర॑న్తు॒ చిత్తి॑భి॒రిత్యా॑హ॒ యస్మా॑ ఏ॒వైన॑-ఞ్చి॒త్తాయో॒ద్యచ్ఛ॑తే॒ తేనై॒వైన॒గ్ం॒ సమ॑ర్ధయతి చత॒సృభి॒రా సా॑దయతి చ॒త్వారి॒ ఛన్దాగ్ం॑సి॒ ఛన్దో॑భిరే॒వా-తి॑చ్ఛన్దసోత్త॒మయా॒ వర్ష్మ॒ వా ఏ॒షా ఛన్ద॑సాం॒-యఁదతి॑చ్ఛన్దా॒ వర్ష్మై॒వైనగ్ం॑ సమా॒నానా᳚-ఙ్కరోతి॒ సద్వ॑తీ భవతి స॒త్త్వమే॒వైన॑-ఙ్గమయతి॒ ప్రేద॑గ్నే॒ జ్యోతి॑ష్మాన్ [ ] 9
యా॒హీత్యా॑హ॒ జ్యోతి॑రే॒వాస్మి॑-న్దధాతి త॒నువా॒ వా ఏ॒ష హి॑నస్తి॒ యగ్ం హి॒నస్తి॒ మా హిగ్ం॑సీస్త॒నువా᳚ ప్ర॒జా ఇత్యా॑హ ప్ర॒జాభ్య॑ ఏ॒వైనగ్ం॑ శమయతి॒ రక్షాగ్ం॑సి॒ వా ఏ॒త-ద్య॒జ్ఞగ్ం స॑చన్తే॒ యదన॑ ఉ॒థ్సర్జ॒-త్యక్ర॑న్ద॒దిత్యన్వా॑హ॒ రక్ష॑సా॒మప॑హత్యా॒ అన॑సా వహ॒న్-త్యప॑చితి-మే॒వాస్మి॑-న్దధాతి॒ తస్మా॑దన॒స్వీ చ॑ ర॒థీ చాతి॑థీనా॒-మప॑చితతమా॒- [-మప॑చితతమౌ, అప॑చితిమా-న్భవతి॒] 10
-వప॑చితిమా-న్భవతి॒ య ఏ॒వం-వేఁద॑ స॒మిధా॒-ఽగ్ని-న్దు॑వస్య॒తేతి॑ ఘృతానుషి॒క్తామవ॑సితే స॒మిధ॒మా ద॑ధాతి॒ యథా-ఽతి॑థయ॒ ఆగ॑తాయ స॒ర్పిష్వ॑దాతి॒థ్య-ఙ్క్రి॒యతే॑ తా॒దృగే॒వ త-ద్గా॑యత్రి॒యా బ్రా᳚హ్మ॒ణస్య॑ గాయ॒త్రో హి బ్రా᳚హ్మ॒ణస్త్రి॒ష్టుభా॑ రాజ॒న్య॑స్య॒ త్రైష్టు॑భో॒ హి రా॑జ॒న్యో᳚ ఽఫ్సు భస్మ॒ ప్ర వే॑శయత్య॒ఫ్సుయో॑ని॒ర్వా అ॒గ్ని-స్స్వామే॒వైనం॒-యోఁని॑-ఙ్గమయతి తి॒సృభిః॒ ప్రవే॑శయతి త్రి॒వృద్వా [త్రి॒వృద్వై, అ॒గ్ని-ర్యావా॑-] 11
అ॒గ్ని-ర్యావా॑-నే॒వా-ఽగ్నిస్త-మ్ప్ర॑తి॒ష్ఠా-ఙ్గ॑మయతి॒ పరా॒ వా ఏ॒షో᳚-ఽగ్నిం-వఁ॑పతి॒ యో᳚-ఽఫ్సు భస్మ॑ ప్రవే॒శయ॑తి॒ జ్యోతి॑ష్మతీభ్యా॒-మవ॑ దధాతి॒ జ్యోతి॑రే॒వా-ఽస్మి॑-న్దధాతి॒ ద్వాభ్యా॒-మ్ప్రతి॑ష్ఠిత్యై॒ పరా॒ వా ఏ॒ష ప్ర॒జా-మ్ప॒శూన్ వ॑పతి॒ యో᳚-ఽఫ్సు భస్మ॑ ప్రవే॒శయ॑తి॒ పున॑రూ॒ర్జా స॒హ ర॒య్యేతి॒ పున॑రు॒దైతి॑ ప్ర॒జామే॒వ ప॒శూనా॒త్మ-న్ధ॑త్తే॒ పున॑స్త్వా-ఽఽది॒త్యా [పున॑స్త్వా-ఽఽది॒త్యాః, రు॒ద్రా] 12
రు॒ద్రా వస॑వ॒-స్సమి॑న్ధతా॒-మిత్యా॑హై॒తా వా ఏ॒త-న్దే॒వతా॒ అగ్రే॒ సమై᳚న్ధత॒ తాభి॑రే॒వైన॒గ్ం॒ సమి॑న్ధే॒ బోధా॒ స బో॒ధీత్యుప॑ తిష్ఠతే బో॒ధయ॑త్యే॒వైన॒-న్తస్మా᳚-థ్సు॒ప్త్వా ప్ర॒జాః ప్రబు॑ద్ధ్యన్తే యథాస్థా॒నముప॑ తిష్ఠతే॒ తస్మా᳚-ద్యథాస్థా॒న-మ్ప॒శవః॒ పున॒రేత్యోప॑ తిష్ఠన్తే ॥ 13 ॥
(వై విశ్వే॑ దే॒వా - జ్యోతి॑ష్మా॒ - నప॑చితతమౌ - త్రి॒వృద్వా - ఆ॑ది॒త్యా - ద్విచ॑త్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 2)
యావ॑తీ॒ వై పృ॑థి॒వీ తస్యై॑ య॒మ ఆధి॑పత్య॒-మ్పరీ॑యాయ॒ యో వై య॒మ-న్దే॑వ॒యజ॑నమ॒స్యా అని॑ర్యాచ్యా॒-ఽగ్ని-ఞ్చి॑ను॒తే య॒మాయై॑న॒గ్ం॒ స చి॑ను॒తే-ఽపే॒తే-త్య॒ద్ధ్యవ॑సాయయతి య॒మమే॒వ దే॑వ॒యజ॑నమ॒స్యై ని॒ర్యాచ్యా॒- ఽఽత్మనే॒-ఽగ్ని-ఞ్చి॑నుత ఇష్వ॒గ్రేణ॒ వా అ॒స్యా అనా॑మృత-మి॒చ్ఛన్తో॒ నావి॑న్ద॒-న్తే దే॒వా ఏ॒త-ద్యజు॑రపశ్య॒న్నపే॒తేతి॒ యదే॒తేనా᳚-ధ్యవసా॒యయ॒- [-ధ్యవసా॒యయ॑తి, అనా॑మృత] 14
-త్యనా॑మృత ఏ॒వాగ్ని-ఞ్చి॑నుత॒ ఉద్ధ॑న్తి॒ యదే॒వాస్యా॑ అమే॒ద్ధ్య-న్తదప॑ హన్త్య॒పో-ఽవో᳚క్షతి॒ శాన్త్యై॒ సిక॑తా॒ ని వ॑పత్యే॒తద్వా అ॒గ్నేర్వై᳚శ్వాన॒రస్య॑ రూ॒పగ్ం రూ॒పేణై॒వ వై᳚శ్వాన॒రమవ॑ రున్ధ॒ ఊషా॒-న్నివ॑పతి॒ పుష్టి॒ర్వా ఏ॒షా ప్ర॒జన॑నం॒-యఁదూషాః॒ పుష్ట్యా॑మే॒వ ప్ర॒జన॑నే॒-ఽగ్ని-ఞ్చి॑ను॒తే-ఽథో॑ సం॒(2)జ్ఞాన్న॑ ఏ॒వ సం॒(2)జ్ఞాన్న॒గ్గ్॒ హ్యే॑త- [హ్యే॑తత్, ప॒శూ॒నాం-యఁదూషా॒] 15
-త్ప॑శూ॒నాం-యఁదూషా॒ ద్యావా॑పృథి॒వీ స॒హా-ఽఽస్తా॒-న్తే వి॑య॒తీ అ॑బ్రూతా॒మస్త్వే॒వ నౌ॑ స॒హ య॒జ్ఞియ॒మితి॒ యద॒ముష్యా॑ య॒జ్ఞియ॒మాసీ॒-త్తద॒స్యామ॑దధా॒-త్త ఊషా॑ అభవ॒న్॒ యద॒స్యా య॒జ్ఞియ॒మాసీ॒-త్తద॒ముష్యా॑మదధా॒-త్తద॒దశ్చ॒న్ద్రమ॑సి కృ॒ష్ణమూషా᳚-న్ని॒వప॑న్న॒దో ధ్యా॑యే॒-ద్ద్యావా॑పృథి॒వ్యోరే॒వ య॒జ్ఞియే॒-ఽగ్ని-ఞ్చి॑నుతే॒ ఽయగ్ం సో అ॒గ్నిరితి॑ వి॒శ్వామి॑త్రస్య [ ] 16
సూ॒క్త-మ్భ॑వత్యే॒తేన॒ వై వి॒శ్వామి॑త్రో॒-ఽగ్నేః ప్రి॒య-న్ధామా ఽవా॑రున్ధా॒గ్నేరే॒వైతేన॑ ప్రి॒య-న్ధామావ॑ రున్ధే॒ ఛన్దో॑భి॒ర్వై దే॒వా-స్సు॑వ॒ర్గం-లోఁ॒కమా॑య॒న్ చత॑స్రః॒ ప్రాచీ॒రుప॑ దధాతి చ॒త్వారి॒ ఛన్దాగ్ం॑సి॒ ఛన్దో॑భిరే॒వ త-ద్యజ॑మాన-స్సువ॒ర్గం-లోఁ॒కమే॑తి॒ తేషాగ్ం॑ సువ॒ర్గం-లోఁ॒కం-యఁ॒తా-న్దిశ॒-స్సమ॑వ్లీయన్త॒ తే ద్వే పు॒రస్తా᳚-థ్స॒మీచీ॒ ఉపా॑దధత॒ ద్వే [ ] 17
ప॒శ్చా-థ్స॒మీచీ॒ తాభి॒ర్వై తేదిశో॑-ఽదృగ్ంహ॒న్॒ యద్ద్వే పు॒రస్తా᳚-థ్స॒మీచీ॑ ఉప॒దధా॑తి॒ ద్వే ప॒శ్చా-థ్స॒మీచీ॑ ది॒శాం-విఁధృ॑త్యా॒ అథో॑ ప॒శవో॒ వై ఛన్దాగ్ం॑సి ప॒శూనే॒వాస్మై॑ స॒మీచో॑ దధాత్య॒ష్టావుప॑ దధాత్య॒ష్టాక్ష॑రా గాయ॒త్రీ గా॑య॒త్రో᳚-ఽగ్ని-ర్యావా॑నే॒వాగ్నిస్త-ఞ్చి॑నుతే॒-ఽష్టావుప॑ దధాత్య॒ష్టాక్ష॑రా గాయ॒త్రీ గా॑య॒త్రీ సు॑వ॒ర్గం-లోఁ॒కమఞ్జ॑సా వేద సువ॒ర్గస్య॑ లో॒కస్య॒ [లో॒కస్య॑, ప్రజ్ఞా᳚త్యై॒] 18
ప్రజ్ఞా᳚త్యై॒ త్రయో॑దశ లోకమ్పృ॒ణా ఉప॑ దధా॒త్యేక॑విగ్ంశతి॒-స్సమ్ప॑ద్యన్తే ప్రతి॒ష్ఠా వా ఏ॑కవి॒గ్ం॒శః ప్ర॑తి॒ష్ఠా గార్హ॑పత్య ఏకవి॒గ్ం॒శస్యై॒వ ప్ర॑తి॒ష్ఠా-ఙ్గార్హ॑పత్య॒మను॒ ప్రతి॑ తిష్ఠతి॒ ప్రత్య॒గ్ని-ఞ్చి॑క్యా॒నస్తి॑ష్ఠతి॒ య ఏ॒వం-వేఁద॒ పఞ్చ॑చితీక-ఞ్చిన్వీత ప్రథ॒మ-ఞ్చి॑న్వా॒నః పాఙ్క్తో॑ య॒జ్ఞః పాఙ్క్తాః᳚ ప॒శవో॑ య॒జ్ఞమే॒వ ప॒శూనవ॑ రున్ధే॒ త్రిచి॑తీక-ఞ్చిన్వీత ద్వి॒తీయ॑-ఞ్చిన్వా॒నస్త్రయ॑ ఇ॒మే లో॒కా ఏ॒ష్వే॑వ లో॒కేషు॒ [లో॒కేషు॑, ప్రతి॑తిష్ఠ॒-] 19
ప్రతి॑తిష్ఠ॒-త్యేక॑చితీక-ఞ్చిన్వీత తృ॒తీయ॑-ఞ్చిన్వా॒న ఏ॑క॒ధా వై సు॑వ॒ర్గో లో॒క ఏ॑క॒వృతై॒వ సు॑వ॒ర్గం-లోఁ॒కమే॑తి॒ పురీ॑షేణా॒భ్యూ॑హతి॒ తస్మా᳚న్మా॒గ్ం॒ సేనాస్థి॑ ఛ॒న్న-న్న దు॒శ్చర్మా॑ భవతి॒ య ఏ॒వం-వేఁద॒ పఞ్చ॒ చిత॑యో భవన్తి ప॒ఞ్చభిః॒ పురీ॑షైర॒భ్యూ॑హతి॒ దశ॒ సమ్ప॑ద్యన్తే॒ దశా᳚క్షరా వి॒రాడన్నం॑-విఁ॒రా-డ్వి॒రాజ్యే॒వా-ఽన్నాద్యే॒ ప్రతి॑తిష్ఠతి ॥ 20 ॥
(అ॒ధ్య॒వ॒సా॒యయ॑తి॒ - హ్యే॑త - ద్వి॒శ్వామి॑త్రస్యా - దధత॒ ద్వే - లో॒కస్య॑ - లో॒కేషు॑ -స॒ప్తచ॑త్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 3)
వి వా ఏ॒తౌ ద్వి॑షాతే॒ యశ్చ॑ పు॒రా-ఽగ్నిర్యశ్చో॒ఖాయా॒గ్ం॒ సమి॑త॒మితి॑ చత॒సృభి॒-స్స-న్నివ॑పతి చ॒త్వారి॒ ఛన్దాగ్ం॑సి॒ ఛన్దాగ్ం॑సి॒ ఖలు॒ వా అ॒గ్నేః ప్రి॒యా త॒నూః ప్రి॒యయై॒వైనౌ॑ త॒నువా॒ సగ్ం శా᳚స్తి॒ సమి॑త॒మిత్యా॑హ॒ తస్మా॒ద్బ్రహ్మ॑ణా క్ష॒త్రగ్ం సమే॑తి॒ యథ్స॒-న్న్యుప్య॑ వి॒హర॑తి॒ తస్మా॒-ద్బ్రహ్మ॑ణా క్ష॒త్రం-వ్యేఁ᳚త్యృ॒తుభి॒- [క్ష॒త్రం-వ్యేఁ᳚త్యృ॒తుభిః॑, వా ఏ॒త-న్దీ᳚క్షయన్తి॒] 21
-ర్వా ఏ॒త-న్దీ᳚క్షయన్తి॒ స ఋ॒తుభి॑రే॒వ వి॒ముచ్యో॑ మా॒తేవ॑ పు॒త్ర-మ్పృ॑థి॒వీ పు॑రీ॒ష్య॑మిత్యా॑హ॒-ర్తుభి॑రే॒వైన॑-న్దీక్షయి॒త్వర్తుభి॒ర్వి ము॑ఞ్చతి వైశ్వాన॒ర్యా శి॒క్య॑మా ద॑త్తే స్వ॒దయ॑త్యే॒వైన॑-న్నైర్-ఋ॒తీః కృ॒ష్ణా-స్తి॒స్ర-స్తుష॑పక్వా భవన్తి॒ నిర్-ఋ॑త్యై॒ వా ఏ॒త-ద్భా॑గ॒ధేయం॒-యఁ-త్తుషా॒ నిర్-ఋ॑త్యై రూ॒ప-ఙ్కృ॒ష్ణగ్ం రూ॒పేణై॒వ నిర్-ఋ॑తి-న్ని॒రవ॑దయత ఇ॒మా-న్దిశం॑-యఁన్త్యే॒షా [ ] 22
వై నిర్-ఋ॑త్యై॒ దిక్ స్వాయా॑మే॒వ ది॒శి నిర్-ఋ॑తి-న్ని॒రవ॑దయతే॒ స్వకృ॑త॒ ఇరి॑ణ॒ ఉప॑ దధాతి ప్రద॒రే వై॒తద్వై నిర్-ఋ॑త్యా ఆ॒యత॑న॒గ్గ్॒ స్వ ఏ॒వా-ఽఽయత॑నే॒ నిర్-ఋ॑తి-న్ని॒రవ॑దయతే శి॒క్య॑మ॒భ్యుప॑ దధాతి నైర్-ఋ॒తో వై పాశః॑ సా॒క్షాదే॒వైన॑-న్నిర్-ఋతిపా॒శా-న్ము॑ఞ్చతి తి॒స్ర ఉప॑ దధాతి త్రేధావిహి॒తో వై పురు॑షో॒ యావా॑నే॒వ పురు॑ష॒స్తస్మా॒-న్నిర్-ఋ॑తి॒మవ॑ యజతే॒ పరా॑చీ॒రుప॑ [పరా॑చీ॒రుప॑, ద॒ధా॒తి॒ పరా॑చీ-] 23
దధాతి॒ పరా॑చీ-మే॒వాస్మా॒-న్నిర్-ఋ॑తి॒-మ్ప్రణు॑ద॒తే ఽప్ర॑తీక్ష॒మా య॑న్తి॒ నిర్-ఋ॑త్యా అ॒న్తర్హి॑త్యై మార్జయి॒త్వోప॑ తిష్ఠన్తే మేద్ధ్య॒త్వాయ॒ గార్హ॑పత్య॒ముప॑ తిష్ఠన్తే నిర్-ఋతి లో॒క ఏ॒వ చ॑రి॒త్వా పూ॒తా దే॑వలో॒కము॒పావ॑ర్తన్త॒ ఏక॒యోప॑ తిష్ఠన్త ఏక॒ధైవ యజ॑మానే వీ॒ర్య॑-న్దధతి ని॒వేశ॑న-స్స॒ఙ్గమ॑నో॒ వసూ॑నా॒మిత్యా॑హ ప్ర॒జా వై ప॒శవో॒ వసు॑ ప్ర॒జయై॒వైన॑-మ్ప॒శుభి॒-స్సమ॑ర్ధయన్తి ॥ 24 ॥
(ఋ॒తుభి॑ - రే॒షా- పరా॑చీ॒రుపా॒ - ష్టాచ॑త్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 4)
పు॒రు॒ష॒మా॒త్రేణ॒ వి మి॑మీతే య॒జ్ఞేన॒ వై పురు॑ష॒-స్సమ్మి॑తో యజ్ఞప॒రుషై॒వైనం॒-విఁమి॑మీతే॒ యావా॒-న్పురు॑ష ఊ॒ర్ధ్వబా॑హు॒స్తావా᳚-న్భవత్యే॒తావ॒ద్వై పురు॑షే వీ॒ర్యం॑-వీఁ॒ర్యే॑ణై॒వైనం॒-విఁ మి॑మీతే ప॒క్షీ భ॑వతి॒ న హ్య॑ప॒క్షః పతి॑తు॒-మర్హ॑త్యర॒త్నినా॑ ప॒క్షౌ ద్రాఘీ॑యాగ్ంసౌ భవత॒స్తస్మా᳚-త్ప॒క్షప్ర॑వయాగ్ంసి॒ వయాగ్ం॑సి వ్యామమా॒త్రౌ ప॒క్షౌ చ॒ పుచ్ఛ॑-ఞ్చ భవత్యే॒తావ॒ద్వై పురు॑షే వీ॒ర్యం॑- [వీ॒ర్య᳚మ్, వీ॒ర్య॑సమ్మితో॒] 25
-ఁవీ॒ర్య॑సమ్మితో॒ వేణు॑నా॒ వి మి॑మీత ఆగ్నే॒యో వై వేణుః॑ సయోని॒త్వాయ॒ యజు॑షా యునక్తి॒ యజు॑షా కృషతి॒ వ్యావృ॑త్త్యై షడ్గ॒వేన॑ కృషతి॒ ష-డ్వా ఋ॒తవ॑ ఋ॒తుభి॑రే॒వైన॑-ఙ్కృషతి॒ య-ద్ద్వా॑దశగ॒వేన॑ సంవఁథ్స॒రేణై॒వే యం-వాఁ అ॒గ్నే-ర॑తిదా॒హాద॑బిభే॒-థ్సైత-ద్ద్వి॑గు॒ణమ॑పశ్య-త్కృ॒ష్ట-ఞ్చాకృ॑ష్ట-ఞ్చ॒ తతో॒ వా ఇ॒మా-న్నా-ఽత్య॑దహ॒ద్య-త్కృ॒ష్ట-ఞ్చాకృ॑ష్ట-ఞ్చ॒ [ఇ॒మా-న్నా-ఽత్య॑దహ॒ద్య-త్కృ॒ష్ట-ఞ్చాకృ॑ష్ట-ఞ్చ, భవ॑త్య॒స్యా అన॑తిదాహాయ] 26
భవ॑త్య॒స్యా అన॑తిదాహాయ ద్విగు॒ణ-న్త్వా అ॒గ్ని-ముద్య॑న్తు-మర్హ॒తీత్యా॑హు॒ర్య-త్కృ॒ష్ట-ఞ్చాకృ॑ష్ట-ఞ్చ॒ భవ॑త్య॒గ్నేరుద్య॑త్యా ఏ॒తావ॑న్తో॒ వై ప॒శవో᳚ ద్వి॒పాద॑శ్చ॒ చతు॑ష్పాదశ్చ॒ తాన్. య-త్ప్రాచ॑ ఉథ్సృ॒జే-ద్రు॒ద్రాయాపి॑ దద్ధ్యా॒-ద్య-ద్ద॑క్షి॒ణా పి॒తృభ్యో॒ నిధు॑వే॒ద్య-త్ప్ర॒తీచో॒ రక్షాగ్ం॑సి హన్యు॒రుదీ॑చ॒ ఉథ్సృ॑జత్యే॒షా వై దే॑వమను॒ష్యాణాగ్ం॑ శా॒న్తా ది- [శా॒న్తా దిక్, తామే॒వైనా॒-] 27
-క్తామే॒వైనా॒-ననూ-థ్సృ॑జ॒త్యథో॒ ఖల్వి॒మా-న్దిశ॒ము-థ్సృ॑జత్య॒సౌ వా ఆ॑ది॒త్యః ప్రా॒ణః ప్రా॒ణమే॒వైనా॒-ననూథ్సృ॑జతి దక్షి॒ణా ప॒ర్యావ॑ర్తన్తే॒ స్వమే॒వ వీ॒ర్య॑మను॑ ప॒ర్యావ॑ర్తన్తే॒ తస్మా॒-ద్దక్షి॒ణో-ఽర్ధ॑ ఆ॒త్మనో॑ వీ॒ర్యా॑వత్త॒రో-ఽథో॑ ఆది॒త్యస్యై॒వా-ఽఽవృత॒మను॑ ప॒ర్యావ॑ర్తన్తే॒ తస్మా॒-త్పరా᳚ఞ్చః ప॒శవో॒ వి తి॑ష్ఠన్తే ప్ర॒త్యఞ్చ॒ ఆ వ॑ర్తన్తే తి॒స్రస్తి॑స్ర॒-స్సీతాః᳚ [తి॒స్రస్తి॑స్ర॒-స్సీతాః᳚, కృ॒ష॒తి॒ త్రి॒వృత॑మే॒వ] 28
కృషతి త్రి॒వృత॑మే॒వ య॑జ్ఞము॒ఖే వి యా॑తయ॒త్యోష॑ధీర్వపతి॒ బ్రహ్మ॒ణా-ఽన్న॒మవ॑ రున్ధే॒ ఽర్కే᳚-ఽర్కశ్చీ॑యతే చతుర్ద॒శభి॑ర్వపతి స॒ప్త గ్రా॒మ్యా ఓష॑ధయ-స్స॒ప్తా-ఽఽర॒ణ్యా ఉ॒భయీ॑షా॒మవ॑రుద్ధ్యా॒ అన్న॑స్యాన్నస్య వప॒త్యన్న॑స్యా-న్న॒స్యావ॑రుద్ధ్యై కృ॒ష్టే వ॑పతి కృ॒ష్టే హ్యోష॑ధయః ప్రతి॒తిష్ఠ॑న్త్యనుసీ॒తం-వఁ॑పతి॒ ప్రజా᳚త్యై ద్వాద॒శసు॒ సీతా॑సు వపతి॒ ద్వాద॑శ॒ మాసా᳚-స్సంవఁథ్స॒ర-స్సం॑వఁథ్స॒రేణై॒వాస్మా॒ అన్న॑-మ్పచతి॒ యద॑గ్ని॒చి- [యద॑గ్ని॒చిత్, అన॑వరుద్ధస్యా-] 29
-దన॑వరుద్ధస్యా-ఽశ్ఞీ॒యాదవ॑-రుద్ధేన॒ వ్యృ॑ద్ధ్యేత॒ యే వన॒స్పతీ॑నా-మ్ఫల॒గ్రహ॑య॒-స్తాని॒ద్ధ్మే-ఽపి॒ ప్రోక్షే॒-దన॑వరుద్ధ॒స్యా-వ॑రుద్ధ్యై ది॒గ్భ్యో లో॒ష్టాన్-థ్సమ॑స్యతి ది॒శామే॒వ వీ॒ర్య॑మవ॒రుద్ధ్య॑ ది॒శాం-వీఁ॒ర్యే᳚-ఽగ్ని-ఞ్చి॑నుతే॒ య-న్ద్వి॒ష్యా-ద్యత్ర॒ స స్యా-త్తస్యై॑ ది॒శో లో॒ష్టమా హ॑రే॒దిష॒-మూర్జ॑మ॒హమి॒త ఆ ద॑ద॒ ఇతీష॑మే॒వోర్జ॒-న్తస్యై॑ ది॒శో-ఽవ॑ రున్ధే॒ క్షోధు॑కో భవతి॒ యస్తస్యా᳚-న్ది॒శి భవ॑త్యుత్తరవే॒దిముప॑ వపత్యుత్తరవే॒ద్యాగ్ హ్య॑గ్నిశ్చీ॒యతే ఽథో॑ ప॒శవో॒ వా ఉ॑త్తరవే॒దిః ప॒శూనే॒వావ॑ రు॒న్ధే-ఽథో॑ యజ్ఞప॒రుషో-ఽన॑న్తరిత్యై ॥ 30 ॥
(చ॒ భ॒వ॒త్యే॒తావ॒ద్వై పురు॑షే వీ॒ర్యం॑ - ఁయత్కృ॒ష్టఞ్చా-ఽకృ॑ష్టఞ్చ॒ - దిఖ్- సీతా॑ - అగ్ని॒చి - దవ॒ - పఞ్చ॑విగ్ంశతిశ్చ) (అ. 5)
అగ్నే॒ తవ॒ శ్రవో॒ వయ॒ ఇతి॒ సిక॑తా॒ ని వ॑పత్యే॒తద్వా అ॒గ్నేర్వై᳚శ్వాన॒రస్య॑ సూ॒క్తగ్ం సూ॒క్తేనై॒వ వై᳚శ్వాన॒రమవ॑ రున్ధే ష॒డ్భిర్ని వ॑పతి॒ షడ్వా ఋ॒తవః॑ సంవఁథ్స॒ర-స్సం॑వఁథ్స॒రో᳚-ఽగ్నిర్వై᳚శ్వాన॒ర-స్సా॒క్షాదే॒వ వై᳚శ్వాన॒రమవ॑ రున్ధే సము॒ద్రం-వైఁ నామై॒తచ్ఛన్దః॑ సము॒ద్రమను॑ ప్ర॒జాః ప్రజా॑యన్తే॒ యదే॒తేన॒ సిక॑తా ని॒ వప॑తి ప్ర॒జానాం᳚ ప్ర॒జన॑నా॒యేన్ద్రో॑ [ప్ర॒జానాం᳚ ప్ర॒జన॑నా॒యేన్ద్రః॑, వృ॒త్రాయ॒] 31
వృ॒త్రాయ॒ వజ్ర॒-మ్ప్రాహ॑ర॒-థ్స త్రే॒ధా వ్య॑భవ॒-థ్స్ఫ్యస్తృతీ॑య॒గ్ం॒ రథ॒స్తృతీ॑యం॒-యూఁప॒స్తృతీ॑యం॒-యేఁ᳚-ఽన్తశ్శ॒రా అశీ᳚ర్యన్త॒ తా-శ్శర్క॑రా అభవ॒-న్తచ్ఛర్క॑రాణాగ్ం శర్కర॒త్వం-వఁజ్రో॒ వై శర్క॑రాః ప॒శుర॒గ్ని-ర్యచ్ఛర్క॑రాభిర॒గ్ని-మ్ప॑రిమి॒నోతి॒ వజ్రే॑ణై॒వాస్మై॑ ప॒శూ-న్పరి॑ గృహ్ణాతి॒ తస్మా॒-ద్వజ్రే॑ణ ప॒శవః॒ పరి॑గృహీతా॒స్తస్మా॒-థ్స్థేయా॒నస్థే॑యసో॒ నోప॑ హరతే త్రిస॒ప్తాభిః॑ ప॒శుకా॑మస్య॒ [ప॒శుకా॑మస్య, పరి॑] 32
పరి॑ మినుయా-థ్స॒ప్త వై శీ॑ర్ష॒ణ్యాః᳚ ప్రా॒ణాః ప్రా॒ణాః ప॒శవః॑ ప్రా॒ణైరే॒వాస్మై॑ ప॒శూనవ॑ రున్ధే త్రిణ॒వాభి॒-ర్భ్రాతృ॑వ్యవత-స్త్రి॒వృత॑మే॒వ వజ్రగ్ం॑ స॒మ్భృత్య॒ భ్రాతృ॑వ్యాయ॒ ప్రహ॑రతి॒ స్తృత్యా॒ అప॑రిమితాభిః॒ పరి॑ మినుయా॒-దప॑రిమిత॒స్యా-వ॑రుద్ధ్యై॒ య-ఙ్కా॒మయే॑తాప॒శు-స్స్యా॒దిత్యప॑రిమిత్య॒ తస్య॒ శర్క॑రా॒-స్సిక॑తా॒ వ్యూ॑హే॒దప॑రిగృహీత ఏ॒వాస్య॑ విషూ॒చీన॒గ్ం॒ రేతః॒ పరా॑ సిఞ్చత్యప॒శురే॒వ భ॑వతి॒ [భ॑వతి, య-ఙ్కా॒మయే॑త] 33
య-ఙ్కా॒మయే॑త పశు॒మాన్-థ్స్యా॒దితి॑ పరి॒మిత్య॒ తస్య॒ శర్క॑రా॒-స్సిక॑తా॒ వ్యూ॑హే॒-త్పరి॑గృహీత ఏ॒వాస్మై॑ సమీ॒చీన॒గ్ం॒ రేతః॑ సిఞ్చతి పశు॒మానే॒వ భ॑వతి సౌ॒మ్యా వ్యూ॑హతి॒ సోమో॒ వై రే॑తో॒ధా రేత॑ ఏ॒వ త-ద్ద॑ధాతి గాయత్రి॒యా బ్రా᳚హ్మ॒ణస్య॑ గాయ॒త్రో హి బ్రా᳚హ్మ॒ణ-స్త్రి॒ష్టుభా॑ రాజ॒న్య॑స్య॒ త్రైష్టు॑భో॒ హి రా॑జ॒న్యః॑ శం॒యుఁ-మ్బా॑ర్హస్ప॒త్య-మ్మేధో॒ నోపా॑నమ॒-థ్సో᳚-ఽగ్ని-మ్ప్రా-ఽవి॑శ॒- [నోపా॑నమ॒-థ్సో᳚-ఽగ్ని-మ్ప్రా-ఽవి॑శత్, సో᳚-ఽగ్నేః] 34
-థ్సో᳚-ఽగ్నేః కృష్ణో॑ రూ॒ప-ఙ్కృ॒త్వోదా॑యత॒ సో-ఽశ్వ॒-మ్ప్రా-ఽవి॑శ॒-థ్సో-ఽశ్వ॑స్యా-వాన్తరశ॒ఫో॑-భవ॒-ద్యదశ్వ॑మాక్ర॒మయ॑తి॒ య ఏ॒వ మేధో-ఽశ్వ॒-మ్ప్రా-ఽవి॑శ॒-త్తమే॒వావ॑ రున్ధే ప్ర॒జాప॑తినా॒-ఽగ్నిశ్చే॑త॒వ్య॑ ఇత్యా॑హుః ప్రాజాప॒త్యో-ఽశ్వో॒ యదశ్వ॑మాక్ర॒మయ॑తి ప్ర॒జాప॑తినై॒వా-ఽగ్ని-ఞ్చి॑నుతే పుష్కరప॒ర్ణముప॑ దధాతి॒ యోని॒ర్వా అ॒గ్నేః పు॑ష్కరప॒ర్ణగ్ం సయో॑ని- -మే॒వాగ్ని-ఞ్చి॑నుతే॒ ఽపా-మ్పృ॒ష్ఠమ॒సీత్యుప॑ దధాత్య॒పాం-వాఁ ఏ॒త-త్పృ॒ష్ఠం-యఁ-త్పు॑ష్కరప॒ర్ణగ్ం రూ॒పేణై॒వైన॒దుప॑ దధాతి ॥ 35 ॥
(ఇన్ద్రః॑ - ప॒శుకా॑మస్య - భవత్య - విశ॒థ్ - సయో॑నిం - ఁవిగ్ంశ॒తిశ్చ॑) (అ. 6)
బ్రహ్మ॑ జజ్ఞా॒నమితి॑ రు॒క్మముప॑ దధాతి॒ బ్రహ్మ॑ముఖా॒ వై ప్ర॒జాప॑తిః ప్ర॒జా అ॑సృజత॒ బ్రహ్మ॑ముఖా ఏ॒వ త-త్ప్ర॒జా యజ॑మాన-స్సృజతే॒ బ్రహ్మ॑ జజ్ఞా॒నమిత్యా॑హ॒ తస్మా᳚ద్బ్రాహ్మ॒ణో ముఖ్యో॒ ముఖ్యో॑ భవతి॒ య ఏ॒వం-వేఁద॑ బ్రహ్మవా॒దినో॑ వదన్తి॒ న పృ॑థి॒వ్యా-న్నాన్తరి॑క్షే॒ న ది॒వ్య॑గ్నిశ్చే॑త॒వ్య॑ ఇతి॒ య-త్పృ॑థి॒వ్యా-ఞ్చి॑న్వీ॒త పృ॑థి॒వీగ్ం శు॒చా-ఽర్ప॑యే॒న్నౌష॑ధయో॒ న వన॒స్పత॑యః॒ [వన॒స్పత॑యః, ప్ర జా॑యేర॒న్॒.] 36
ప్ర జా॑యేర॒న్॒. యద॒న్తరి॑క్షే చిన్వీ॒తాన్తరి॑క్షగ్ం శు॒చా-ఽర్ప॑యే॒న్న వయాగ్ం॑సి॒ ప్ర జా॑యేర॒న్॒. య-ద్ది॒వి చి॑న్వీ॒త దివగ్ం॑ శు॒చా-ఽర్ప॑యే॒న్న ప॒ర్జన్యో॑ వర్షేద్రు॒క్మముప॑ దధాత్య॒మృతం॒-వైఁ హిర॑ణ్యమ॒మృత॑ ఏ॒వాగ్ని-ఞ్చి॑నుతే॒ ప్రజా᳚త్యై హిర॒ణ్మయ॒-మ్పురు॑ష॒ముప॑ దధాతి యజమానలో॒కస్య॒ విధృ॑త్యై॒ యదిష్ట॑కాయా॒ ఆతృ॑ణ్ణమనూపద॒ద్ధ్యా-త్ప॑శూ॒నా-ఞ్చ॒ యజ॑మానస్య చ ప్రా॒ణమపి॑ దద్ధ్యా-ద్దక్షిణ॒తః [దద్ధ్యా-ద్దక్షిణ॒తః, ప్రాఞ్చ॒ముప॑ దధాతి] 37
ప్రాఞ్చ॒ముప॑ దధాతి దా॒ధార॑ యజమానలో॒క-న్న ప॑శూ॒నా-ఞ్చ॒ యజ॑మానస్య చ ప్రా॒ణమపి॑ దధా॒త్యథో॒ ఖల్విష్ట॑కాయా॒ ఆతృ॑ణ్ణ॒మనూప॑ దధాతి ప్రా॒ణానా॒ముథ్సృ॑ష్ట్యై ద్ర॒ఫ్సశ్చ॑స్క॒న్దేత్య॒భి మృ॑శతి॒ హోత్రా᳚స్వే॒వైన॒-మ్ప్రతి॑ష్ఠాపయతి॒ స్రుచా॒వుప॑ దధా॒త్యాజ్య॑స్య పూ॒ర్ణా-ఙ్కా᳚ర్ష్మర్య॒మయీ᳚-న్ద॒ద్ధ్నః పూ॒ర్ణా-మౌదు॑బంరీమి॒యం-వైఁ కా᳚ర్ష్మర్య॒మయ్య॒సావౌ-దు॑బంరీ॒మే ఏ॒వోప॑ ధత్తే [ ] 38
తూ॒ష్ణీముప॑ దధాతి॒ న హీమే యజు॒షా-ఽఽప్తు॒మర్హ॑తి॒ దక్షి॑ణా-ఙ్కార్ష్మర్య॒మయీ॒-ముత్త॑రా॒మౌ-దు॑మ్బరీ॒-న్తస్మా॑ద॒స్యా అ॒సావుత్త॒రా ఽఽజ్య॑స్య పూ॒ర్ణా-ఙ్కా᳚ర్ష్మర్య॒మయీం॒-వఁజ్రో॒ వా ఆజ్యం॒-వఁజ్రః॑ కార్ష్మ॒ర్యో॑ వజ్రే॑ణై॒వ య॒జ్ఞస్య॑ దక్షిణ॒తో రక్షా॒గ్॒స్యప॑ హన్తి ద॒ద్ధ్నః పూ॒ర్ణామౌదు॑మ్బరీ-మ్ప॒శవో॒ వై దద్ధ్యూర్గు॑దు॒మ్బరః॑ ప॒శుష్వే॒వోర్జ॑-న్దధాతి పూ॒ర్ణే ఉప॑ దధాతి పూ॒ర్ణే ఏ॒వైన॑- [పూ॒ర్ణే ఏ॒వైన᳚మ్, అ॒ముష్మి॑న్ ఁలో॒క] 39
మ॒ముష్మి॑న్ ఁలో॒క ఉప॑తిష్ఠేతే వి॒రాజ్య॒గ్నిశ్చే॑త॒వ్య॑ ఇత్యా॑హు॒-స్స్రుగ్వై వి॒రాడ్య-థ్స్రుచా॑వుప॒దధా॑తి వి॒రాజ్యే॒వాగ్ని-ఞ్చి॑నుతే యజ్ఞము॒ఖేయ॑జ్ఞముఖే॒ వై క్రి॒యమా॑ణే య॒జ్ఞగ్ం రక్షాగ్ం॑సి జిఘాగ్ంసన్తి యజ్ఞము॒ఖగ్ం రు॒క్మో య-ద్రు॒క్మం-వ్యాఁ॑ఘా॒రయ॑తి యజ్ఞము॒ఖాదే॒వ రక్షా॒గ్॒స్యప॑ హన్తి ప॒ఞ్చభి॒-ర్వ్యాఘా॑రయతి॒ పాఙ్క్తో॑ య॒జ్ఞో యావా॑నే॒వ య॒జ్ఞస్తస్మా॒-ద్రక్షా॒గ్॒స్యప॑ హన్త్యక్ష్ణ॒యావ్యా ఘా॑రయతి॒ తస్మా॑దక్ష్ణ॒యా ప॒శవో-ఽఙ్గా॑ని॒ ప్ర హ॑రన్తి॒ ప్రతి॑ష్ఠిత్యై ॥ 40 ॥
(వన॒స్పత॑యో- దక్షిణ॒తో- ధ॑త్త- ఏనం॒- తస్మా॑ దక్ష్ణ॒యా-పఞ్చ॑ చ) (అ. 7)
స్వ॒య॒మా॒తృ॒ణ్ణాముప॑ దధాతీ॒యం-వైఁ స్వ॑యమాతృ॒ణ్ణేమామే॒వోప॑ ధ॒త్తే ఽశ్వ॒ముప॑ ఘ్రాపయతి ప్రా॒ణమే॒వాస్యా᳚-న్దధా॒త్యథో᳚ ప్రాజాప॒త్యో వా అశ్వః॑ ప్ర॒జాప॑తినై॒వా-ఽగ్ని-ఞ్చి॑నుతే ప్రథ॒మేష్ట॑కోపధీ॒యమా॑నా పశూ॒నా-ఞ్చ॒ యజ॑మానస్య చ ప్రా॒ణమపి॑ దధాతి స్వయమాతృ॒ణ్ణా భ॑వతి ప్రా॒ణానా॒ముథ్సృ॑ష్ట్యా॒ అథో॑ సువ॒ర్గస్య॑ లో॒కస్యాను॑ఖ్యాత్యా అ॒గ్నావ॒గ్నిశ్చే॑త॒వ్య॑ ఇత్యా॑హురే॒ష వా [ఇత్యా॑హురే॒ష వై, అ॒గ్నిర్వై᳚శ్వాన॒రో] 41
అ॒గ్నిర్వై᳚శ్వాన॒రో యద్బ్రా᳚హ్మ॒ణస్తస్మై᳚ ప్రథ॒మామిష్ట॑కాం॒-యఁజు॑ష్కృతా॒-మ్ప్రయ॑చ్ఛే॒-త్తా-మ్బ్రా᳚హ్మ॒ణశ్చోప॑ దద్ధ్యాతా-మ॒గ్నావే॒వ తద॒గ్ని-ఞ్చి॑నుత ఈశ్వ॒రో వా ఏ॒ష ఆర్తి॒మార్తో॒ర్యో-ఽవి॑ద్వా॒నిష్ట॑కా-ముప॒దధా॑తి॒ త్రీన్. వరా᳚-న్దద్యా॒-త్త్రయో॒ వై ప్రా॒ణాః ప్రా॒ణానా॒గ్॒ స్పృత్యై॒ ద్వావే॒వ దేయౌ॒ ద్వౌ హి ప్రా॒ణావేక॑ ఏ॒వ దేయ॒ ఏకో॒ హి ప్రా॒ణః ప॒శు- [ప్రా॒ణః ప॒శుః, వా ఏ॒ష యద॒గ్నిర్న] 42
-ర్వా ఏ॒ష యద॒గ్నిర్న ఖలు॒ వై ప॒శవ॒ ఆయ॑వసే రమన్తే దూర్వేష్ట॒కాముప॑ దధాతి పశూ॒నా-న్ధృత్యై॒ ద్వాభ్యా॒-మ్ప్రతి॑ష్ఠిత్యై॒ కాణ్డా᳚-త్కాణ్డా-త్ప్ర॒రోహ॒న్తీత్యా॑హ॒ కాణ్డే॑నకాణ్డేన॒ హ్యే॑షా ప్ర॑తి॒తిష్ఠ॑త్యే॒వా నో॑ దూర్వే॒ ప్రత॑ను స॒హస్రే॑ణ శ॒తేన॒ చేత్యా॑హ సాహ॒స్రః ప్ర॒జాప॑తిః ప్ర॒జాప॑తే॒రాప్త్యై॑ దేవల॒క్ష్మం-వైఁ త్ర్యా॑లిఖి॒తా తాముత్త॑రలక్ష్మాణ-న్దే॒వా ఉపా॑దధ॒తా-ధ॑రలక్ష్మాణ॒-మసు॑రా॒ య- [యమ్, కా॒మయే॑త॒] 43
-ఙ్కా॒మయే॑త॒ వసీ॑యాన్-థ్స్యా॒దిత్యుత్త॑రలక్ష్మాణ॒-న్తస్యోప॑ దద్ధ్యా॒-ద్వసీ॑యానే॒వ భ॑వతి॒ య-ఙ్కా॒మయే॑త॒ పాపీ॑యాన్-థ్స్యా॒దిత్యధ॑రలక్ష్మాణ॒-న్తస్యోప॑ దద్ధ్యాదసురయో॒ని-మే॒వైన॒మను॒ పరా॑ భావయతి॒ పాపీ॑యా-న్భవతి త్ర్యాలిఖి॒తా భ॑వతీ॒మే వై లో॒కాస్త్ర్యా॑లిఖి॒తైభ్య ఏ॒వ లో॒కేభ్యో॒ భ్రాతృ॑వ్యమ॒న్తరే॒త్యఙ్గి॑రస-స్సువ॒ర్గం-లోఁ॒కం-యఁ॒తః పు॑రో॒డాశః॑ కూ॒ర్మో భూ॒త్వా-ఽను॒ ప్రాస॑ర్ప॒- [ప్రాస॑ర్పత్, య-త్కూ॒ర్మము॑ప॒దధా॑తి॒] 44
-ద్య-త్కూ॒ర్మము॑ప॒దధా॑తి॒ యథా᳚ క్షేత్ర॒విదఞ్జ॑సా॒ నయ॑త్యే॒వమే॒వైన॑-ఙ్కూ॒ర్మ-స్సు॑వ॒ర్గం-లోఁ॒కమఞ్జ॑సా నయతి॒ మేధో॒ వా ఏ॒ష ప॑శూ॒నాం-యఁ-త్కూ॒ర్మో య-త్కూ॒ర్మము॑ప॒ దధా॑తి॒ స్వమే॒వ మేధ॒-మ్పశ్య॑న్తః ప॒శవ॒ ఉప॑ తిష్ఠన్తే శ్మశా॒నం-వాఁ ఏ॒త-త్క్రి॑యతే॒ యన్మృ॒తానా᳚-మ్పశూ॒నాగ్ం శీ॒ర్॒షాణ్యు॑పధీ॒యన్తే॒ యజ్జీవ॑న్త-ఙ్కూ॒ర్మము॑ప॒ దధా॑తి॒ తేనాశ్మ॑శానచిద్వాస్త॒వ్యో॑ వా ఏ॒ష య- [ఏ॒ష యత్, కూ॒ర్మో మధు॒] 45
-త్కూ॒ర్మో మధు॒ వాతా॑ ఋతాయ॒త ఇతి॑ ద॒ద్ధ్నా మ॑ధుమి॒శ్రేణా॒భ్య॑నక్తి స్వ॒దయ॑త్యే॒వైన॑-ఙ్గ్రా॒మ్యం-వాఁ ఏ॒తదన్నం॒-యఁ-ద్దద్ధ్యా॑ర॒ణ్య-మ్మధు॒ యద్ద॒ద్ధ్నా మ॑ధుమి॒శ్రేణా᳚ భ్య॒నక్త్యు॒భయ॒స్యా ఽవ॑రుద్ధ్యై మ॒హీ ద్యౌః పృ॑థి॒వీ చ॑ న॒ ఇత్యా॑హా॒ ఽఽభ్యామే॒వైన॑ముభ॒యతః॒ పరి॑గృహ్ణాతి॒ ప్రాఞ్చ॒ముప॑ దధాతి సువ॒ర్గస్య॑ లో॒కస్య॒ సమ॑ష్ట్యై పు॒రస్తా᳚-త్ప్ర॒త్యఞ్చ॒ముప॑ దధాతి॒ తస్మా᳚- [తస్మా᳚త్, పు॒రస్తా᳚-] 46
-త్పు॒రస్తా᳚-త్ప్ర॒త్యఞ్చః॑ ప॒శవో॒ మేధ॒ముప॑ తిష్ఠన్తే॒ యో వా అప॑నాభిమ॒గ్ని-ఞ్చి॑ను॒తే యజ॑మానస్య॒ నాభి॒మను॒ ప్రవి॑శతి॒ స ఏ॑నమీశ్వ॒రో హిగ్ంసి॑తోరు॒లూఖ॑ల॒ముప॑ దధాత్యే॒షా వా అ॒గ్నేర్నాభి॒-స్సనా॑భిమే॒వా-ఽగ్ని-ఞ్చి॑ను॒తే హిగ్ం॑సాయా॒ ఔదు॑మ్బర-మ్భవ॒త్యూర్గ్వా ఉ॑దు॒మ్బర॒ ఊర్జ॑మే॒వావ॑ రున్ధే మద్ధ్య॒త ఉప॑ దధాతి మద్ధ్య॒త ఏ॒వాస్మా॒ ఊర్జ॑-న్దధాతి॒ తస్మా᳚-న్మద్ధ్య॒త ఊ॒ర్జా భు॑ఞ్జత॒ ఇయ॑-ద్భవతి ప్ర॒జాప॑తినా యజ్ఞము॒ఖేన॒ సమ్మి॑త॒మవ॑ హ॒న్త్యన్న॑మే॒వాక॑-ర్వైష్ణ॒వ్యర్చోప॑ దధాతి॒ విష్ణు॒ర్వై య॒జ్ఞో వై᳚ష్ణ॒వా వన॒స్పత॑యో య॒జ్ఞ ఏ॒వ య॒జ్ఞ-మ్ప్రతి॑ష్ఠాపయతి ॥ 47 ॥
(ఏ॒ష వై - ప॒శు - ర్య - మ॑సర్ప - దే॒ష యత్ - తస్మా॒త్ - తస్మా᳚థ్ - స॒ప్తవిగ్ం॑శతిశ్చ) (అ. 8)
ఏ॒షాం-వాఁ ఏ॒తల్లో॒కానా॒-ఞ్జ్యోతి॒-స్సమ్భృ॑తం॒-యఁదు॒ఖా యదు॒ఖా-ము॑ప॒దధా᳚త్యే॒భ్య ఏ॒వ లో॒కేభ్యో॒ జ్యోతి॒రవ॑ రున్ధే మద్ధ్య॒త ఉప॑ దధాతి మద్ధ్య॒త ఏ॒వాస్మై॒ జ్యోతి॑ర్దధాతి॒ తస్మా᳚న్మద్ధ్య॒తో జ్యోతి॒రుపా᳚-ఽఽస్మహే॒ సిక॑తాభిః పూరయత్యే॒తద్వా అ॒గ్నేర్వై᳚శ్వాన॒రస్య॑ రూ॒పగ్ం రూ॒పేణై॒వ వై᳚శ్వాన॒రమవ॑ రున్ధే॒ య-ఙ్కా॒మయే॑త॒ క్షోధు॑క-స్స్యా॒-దిత్యూ॒నా-న్తస్యోప॑ [-దిత్యూ॒నా-న్తస్యోప॑, ద॒ద్ధ్యా॒-త్క్షోధు॑క] 48
దద్ధ్యా॒-త్క్షోధు॑క ఏ॒వ భ॑వతి॒ య-ఙ్కా॒మయే॒తా-ను॑పదస్య॒-దన్న॑మద్యా॒దితి॑ పూ॒ర్ణా-న్తస్యోప॑ దద్ధ్యా॒దను॑పదస్య-దే॒వాన్న॑మత్తి స॒హస్రం॒-వైఁ ప్రతి॒ పురు॑షః పశూ॒నాం-యఁ॑చ్ఛతి స॒హస్ర॑మ॒న్యే ప॒శవో॒ మద్ధ్యే॑ పురుషశీ॒ర్॒షముప॑ దధాతి సవీర్య॒త్వాయో॒-ఖాయా॒మపి॑ దధాతి ప్రతి॒ష్ఠామే॒వైన॑-ద్గమయతి॒ వ్యృ॑ద్ధం॒-వాఁ ఏ॒త-త్ప్రా॒ణైర॑మే॒ద్ధ్యం-యఁ-త్పు॑రుషశీ॒ర్॒షమ॒మృత॒-ఙ్ఖలు॒ వై ప్రా॒ణా [వై ప్రా॒ణాః, అ॒మృత॒గ్ం॒] 49
అ॒మృత॒గ్ం॒ హిర॑ణ్య-మ్ప్రా॒ణేషు॑ హిరణ్యశ॒ల్కా-న్ప్రత్య॑స్యతి ప్రతి॒ష్ఠామే॒వైన॑-ద్గమయి॒త్వా ప్రా॒ణై-స్సమ॑ర్ధయతి ద॒ద్ధ్నా మ॑ధుమి॒శ్రేణ॑ పూరయతి మధ॒వ్యో॑-ఽసా॒నీతి॑ శృతాత॒ఙ్క్యే॑న మేద్ధ్య॒త్వాయ॑ గ్రా॒మ్యం-వాఁ ఏ॒తదన్నం॒-యఁ-ద్దద్ధ్యా॑ర॒ణ్య-మ్మధు॒ యద్ద॒ద్ధ్నా మ॑ధుమి॒శ్రేణ॑ పూ॒రయ॑త్యు॒భయ॒స్యా-వ॑రుద్ధ్యై పశుశీ॒ర్॒షాణ్యుప॑ దధాతి ప॒శవో॒ వై ప॑శుశీ॒ర్॒షాణి॑ ప॒శూనే॒వావ॑ రున్ధే॒ య-ఙ్కా॒మయే॑తా-ఽప॒శు-స్స్యా॒దితి॑ [-ఽప॒శు-స్స్యా॒దితి॑, వి॒షూ॒చీనా॑ని॒] 50
విషూ॒చీనా॑ని॒ తస్యోప॑ దద్ధ్యా॒-ద్విషూ॑చ ఏ॒వాస్మా᳚-త్ప॒శూ-న్ద॑ధాత్యప॒శురే॒వ భ॑వతి॒ య-ఙ్కా॒మయే॑త పశు॒మాన్-థ్స్యా॒దితి॑ సమీ॒చీనా॑ని॒ తస్యోప॑ దద్ధ్యా-థ్స॒మీచ॑ ఏ॒వాస్మై॑ ప॒శూ-న్ద॑ధాతి పశు॒మానే॒వ భ॑వతి పు॒రస్తా᳚-త్ప్రతీ॒చీన॒మశ్వ॒స్యోప॑ దధాతి ప॒శ్చా-త్ప్రా॒చీన॑మృష॒భస్యా-ప॑శవో॒ వా అ॒న్యే గో॑ అ॒శ్వేభ్యః॑ ప॒శవో॑ గో అ॒శ్వానే॒వాస్మై॑ స॒మీచో॑ దధాత్యే॒-తావ॑న్తో॒ వై ప॒శవో᳚ [ప॒శవః॑, ద్వి॒పాద॑శ్చ॒] 51
ద్వి॒పాద॑శ్చ॒ చతు॑ష్పాదశ్చ॒ తాన్. వా ఏ॒తద॒గ్నౌ ప్రద॑ధాతి॒ య-త్ప॑శుశీ॒ర్॒షాణ్యు॑ప॒-దధా᳚త్య॒-ముమా॑ర॒ణ్యమను॑ తే దిశా॒మీత్యా॑హ గ్రా॒మ్యేభ్య॑ ఏ॒వ ప॒శుభ్య॑ ఆర॒ణ్యా-న్ప॒శూఞ్ఛుచ॒మనూథ్సృ॑జతి॒ తస్మా᳚-థ్స॒మావ॑-త్పశూ॒నా-మ్ప్ర॒జాయ॑మానానా-మార॒ణ్యాః ప॒శవః॒ కనీ॑యాగ్ంస-శ్శు॒చా హ్యృ॑తా-స్స॑ర్పశీ॒ర్॒షముప॑ దధాతి॒ యైవ స॒ర్పే త్విషి॒స్తామే॒వా-ఽవ॑ రున్ధే॒ [-ఽవ॑ రున్ధే, య-థ్స॑మీ॒చీన॑-] 52
య-థ్స॑మీ॒చీన॑--మ్పశుశీ॒ర్॒షైరు॑ప ద॒ద్ధ్యా-ద్గ్రా॒మ్యా-న్ప॒శూ-న్దగ్ంశు॑కా-స్స్యు॒ర్య-ద్వి॑షూ॒చీన॑-మార॒ణ్యాన్. యజు॑రే॒వ వ॑దే॒దవ॒ తా-న్త్విషిగ్ం॑ రున్ధే॒ యా స॒ర్పే న గ్రా॒మ్యా-న్ప॒శూన్. హి॒నస్తి॒ నా-ఽఽర॒ణ్యానథో॒ ఖలూ॑ప॒ధేయ॑మే॒వ యదు॑ప॒దధా॑తి॒ తేన॒ తా-న్త్విషి॒మవ॑ రున్ధే॒ యా స॒ర్పే య-ద్యజు॒ర్వద॑తి॒ తేన॑ శా॒న్తమ్ ॥ 53 ॥
(ఊ॒నాన్తస్యోప॑ - ప్రా॒ణాః - స్యా॒దితి॒ - వై ప॒శవో॑ - రున్ధే॒ - చతు॑శ్చత్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 9)
ప॒శుర్వా ఏ॒ష యద॒గ్నిర్యోనిః॒ ఖలు॒ వా ఏ॒షా ప॒శోర్వి క్రి॑యతే॒ య-త్ప్రా॒చీన॑మైష్ట॒కా-ద్యజుః॑ క్రి॒యతే॒ రేతో॑-ఽప॒స్యా॑ అప॒స్యా॑ ఉప॑ దధాతి॒ యోనా॑వే॒వ రేతో॑ దధాతి॒ పఞ్చోప॑ దధాతి॒ పాఙ్క్తాః᳚ ప॒శవః॑ ప॒శూనే॒వాస్మై॒ ప్రజ॑నయతి॒ పఞ్చ॑ దక్షిణ॒తో వజ్రో॒ వా అ॑ప॒స్యా॑ వజ్రే॑ణై॒వ య॒జ్ఞస్య॑ దక్షిణ॒తో రక్షా॒గ్॒స్యప॑ హన్తి॒ పఞ్చ॑ ప॒శ్చా- [పఞ్చ॑ ప॒శ్చాత్, ప్రాచీ॒రుప॑ దధాతి] 54
-త్ప్రాచీ॒రుప॑ దధాతి ప॒శ్చాద్వై ప్రా॒చీన॒గ్ం॒ రేతో॑ ధీయతే ప॒శ్చాదే॒వాస్మై᳚ ప్రా॒చీన॒గ్ం॒ రేతో॑ దధాతి॒ పఞ్చ॑ పు॒రస్తా᳚-త్ప్ర॒తీచీ॒రుప॑ దధాతి॒ పఞ్చ॑ ప॒శ్చా-త్ప్రాచీ॒స్తస్మా᳚-త్ప్రా॒చీన॒గ్ం॒ రేతో॑ ధీయతే ప్ర॒తీచీః᳚ ప్ర॒జా జా॑యన్తే॒ పఞ్చో᳚త్తర॒త శ్ఛ॑న్ద॒స్యాః᳚ ప॒శవో॒ వై ఛ॑న్ద॒స్యాః᳚ ప॒శూనే॒వ ప్రజా॑తా॒న్-థ్స్వమా॒యత॑నమ॒భి పర్యూ॑హత ఇ॒యం-వాఁ అ॒గ్నే-ర॑తిదా॒హా-ద॑బిభే॒-థ్సైతా [-ద॑బిభే॒-థ్సైతాః, అ॒ప॒స్యా॑ అపశ్య॒-త్తా] 55
అ॑ప॒స్యా॑ అపశ్య॒-త్తా ఉపా॑ధత్త॒ తతో॒ వా ఇ॒మా-న్నాత్య॑దహ॒-ద్యద॑ప॒స్యా॑ ఉప॒దధా᳚త్య॒స్యా అన॑తిదాహాయో॒వాచ॑ హే॒యమద॒ది-థ్స బ్రహ్మ॒ణా-ఽన్నం॒-యఁస్యై॒తా ఉ॑పధీ॒యాన్తై॒ య ఉ॑ చైనా ఏ॒వంవేఁ ద॒దితి॑ ప్రాణ॒భృత॒ ఉప॑ దధాతి॒ రేత॑స్యే॒వ ప్రా॒ణా-న్ద॑ధాతి॒ తస్మా॒-ద్వద॑-న్ప్రా॒ణ-న్పశ్య॑ఞ్ఛృ॒ణ్వ-న్ప॒శుర్జా॑యతే॒ ఽయ-మ్పు॒రో [-ఽయ-మ్పు॒రః, భువ॒ ఇతి॑] 56
భువ॒ ఇతి॑ పు॒రస్తా॒దుప॑ దధాతి ప్రా॒ణమే॒వైతాభి॑-ర్దాధారా॒-ఽయ-న్ద॑క్షి॒ణా వి॒శ్వక॒ర్మేతి॑ దక్షిణ॒తో మన॑ ఏ॒వైతాభి॑ర్దాధారా॒య-మ్ప॒శ్చా-ద్వి॒శ్వవ్య॑చా॒ ఇతి॑ ప॒శ్చా-చ్చక్షు॑రే॒వైతాభి॑-ర్దాధారే॒ద-ము॑త్త॒రా-థ్సువ॒రిత్యు॑త్తర॒త-శ్శ్రోత్ర॑మే॒వైతాభి॑-ర్దాధారే॒యము॒పరి॑ మ॒తిరిత్యు॒పరి॑ష్టా॒-ద్వాచ॑మే॒వైతాభి॑-ర్దాధార॒ దశ॑ద॒శోప॑ దధాతి సవీర్య॒త్వాయా᳚క్ష్ణ॒యో [సవీర్య॒త్వాయా᳚క్ష్ణ॒యా, ఉప॑ దధాతి॒] 57
-ప॑ దధాతి॒ తస్మా॑దక్ష్ణ॒యా ప॒శవో-ఽఙ్గా॑ని॒ ప్రహ॑రన్తి॒ ప్రతి॑ష్ఠిత్యై॒ యాః ప్రాచీ॒స్తాభి॒-ర్వసి॑ష్ఠ ఆర్ధ్నో॒ద్యా ద॑క్షి॒ణా తాభి॑ర్భ॒రద్వా॑జో॒ యాః ప్ర॒తీచీ॒స్తాభి॑ ర్వి॒శ్వామి॑త్రో॒ యా ఉదీ॑చీ॒స్తాభి॑-ర్జ॒మద॑గ్ని॒ర్యా ఊ॒ర్ధ్వాస్తాభి॑-ర్వి॒శ్వక॑ర్మా॒ య ఏ॒వమే॒తాసా॒మృద్ధిం॒-వేఁద॒ర్ధ్నోత్యే॒వ య ఆ॑సామే॒వ-మ్బ॒న్ధుతాం॒-వేఁద॒ బన్ధు॑మా-న్భవతి॒ య ఆ॑సామే॒వ-ఙ్కౢప్తిం॒-వేఁద॒ కల్ప॑తే- [కల్ప॑తే, అ॒స్మై॒ య ఆ॑సామే॒వ-] 58
-ఽస్మై॒ య ఆ॑సామే॒వ-మా॒యత॑నం॒-వేఁదా॒-ఽఽయత॑నవా-న్భవతి॒ య ఆ॑సామే॒వ-మ్ప్ర॑తి॒ష్ఠాం-వేఁద॒ ప్రత్యే॒వ తి॑ష్ఠతి ప్రాణ॒భృత॑ ఉప॒ధాయ॑ సం॒యఁత॒ ఉప॑ దధాతి ప్రా॒ణానే॒వా ఽస్మి॑-న్ధి॒త్వా సం॒యఁద్భి॒-స్సంయఁ॑చ్ఛతి॒ త-థ్సం॒యఁతాగ్ం॑ సంయఁ॒త్త్వమథో᳚ ప్రా॒ణ ఏ॒వాపా॒న-న్ద॑ధాతి॒ తస్మా᳚-త్ప్రాణాపా॒నౌ స-ఞ్చ॑రతో॒ విషూ॑చీ॒రుప॑ దధాతి॒ తస్మా॒-ద్విష్వ॑ఞ్చౌ ప్రాణాపా॒నౌ యద్వా అ॒గ్నేరసం॑యఁత॒- [అ॒గ్నేరసం॑యఁతమ్, అసు॑వర్గ్యమస్య॒] 59
-మసు॑వర్గ్యమస్య॒ త-థ్సు॑వ॒ర్గ్యో᳚-ఽగ్నిర్య-థ్సం॒యఁత॑ ఉప॒ దధా॑తి॒ సమే॒వైనం॑-యఁచ్ఛతి ఉవ॒ర్గ్య॑మే॒వాక॒ -స్త్ర్యవి॒ర్వయః॑ కృ॒తమయా॑నా॒మిత్యా॑హ॒ వయో॑భిరే॒వాయా॒నవ॑ రు॒న్ధే ఽయై॒ర్వయాగ్ం॑సి స॒ర్వతో॑ వాయు॒మతీ᳚ర్భవన్తి॒ తస్మా॑ద॒యగ్ం స॒ర్వతః॑ పవతే ॥ 60 ॥
(ప॒శ్చా - దే॒తాః - పు॒రో᳚ - ఽక్ష్ణ॒యా - కల్ప॒తే - ఽసం॑-యఁతం॒ - పఞ్చ॑త్రిగ్ంశచ్చ) (అ. 10)
గా॒య॒త్రీ త్రి॒ష్టు-బ్జగ॑త్యను॒ష్టు-క్ప॒ఙ్క్త్యా॑ స॒హ । బృ॒హ॒త్యు॑ష్ణిహా॑ క॒కు-థ్సూ॒చీభిః॑ శిమ్యన్తు త్వా ॥ ద్వి॒పదా॒ యా చతు॑ష్పదా త్రి॒పదా॒ యాచ॒ షట్ప॑దా । సఛ॑న్దా॒ యా చ॒ విచ్ఛ॑న్దా-స్సూ॒చీభిః॑ శిమ్యన్తు త్వా ॥ మ॒హానా᳚మ్నీ రే॒వత॑యో॒ విశ్వా॒ ఆశాః᳚ ప్ర॒సూవ॑రీః । మేఘ్యా॑ వి॒ద్యుతో॒ వాచః॑ సూ॒చీభిః॑ శిమ్యన్తు త్వా ॥ ర॒జ॒తా హరి॑ణీ॒-స్సీసా॒ యుజో॑ యుజ్యన్తే॒ కర్మ॑భిః । అశ్వ॑స్య వా॒జిన॑స్త్వ॒చి సూ॒చీభిః॑ శిమ్యన్తు త్వా ॥ నారీ᳚- [నారీః᳚, తే॒ పత్న॑యో॒ లోమ॒] 61
-స్తే॒ పత్న॑యో॒ లోమ॒ విచి॑న్వన్తు మనీ॒షయా᳚ । దే॒వానా॒-మ్పత్నీ॒ర్దిశః॑ సూ॒చీభిః॑ శిమ్యన్తు త్వా ॥ కు॒విద॒ఙ్గ యవ॑మన్తో॒ యవ॑-ఞ్చి॒ద్యథా॒ దాన్త్య॑నుపూ॒ర్వం-విఁ॒యూయ॑ । ఇ॒హేహై॑షా-ఙ్కృణుత॒ భోజ॑నాని॒ యే బ॒ర్॒హిషో॒ నమో॑వృక్తి॒-న్నజ॒గ్ముః ॥ 62 ॥
(నారీ᳚ - స్త్రి॒గ్ం॒శచ్చ॑) (అ. 11)
కస్త్వా᳚ చ్ఛ్యతి॒ కస్త్వా॒ వి శా᳚స్తి॒ కస్తే॒ గాత్రా॑ణి శిమ్యతి । క ఉ॑ తే శమి॒తా క॒విః ॥ ఋ॒తవ॑స్త ఋతు॒ధా పరుః॑ శమి॒తారో॒ విశా॑సతు । సం॒వఁ॒థ్స॒రస్య॒ ధాయ॑సా॒ శిమీ॑భి-శ్శిమ్యన్తు త్వా ॥ దైవ్యా॑ అద్ధ్వ॒ర్యవ॑స్త్వా॒ చ్ఛ్యన్తు॒ వి చ॑ శాసతు । గాత్రా॑ణి పర్వ॒శస్తే॒ శిమాః᳚ కృణ్వన్తు॒ శిమ్య॑న్తః ॥ అ॒ర్ధ॒మా॒సాః పరూగ్ం॑షి తే॒ మాసా᳚-శ్ఛ్యన్తు॒ శిమ్య॑న్తః । అ॒హో॒రా॒త్రాణి॑ మ॒రుతో॒ విలి॑ష్టగ్ం [మ॒రుతో॒ విలి॑ష్టమ్, సూ॒ద॒య॒న్తు॒ తే॒ ।] 63
సూదయన్తు తే ॥ పృ॒థి॒వీ తే॒ ఽన్తరి॑క్షేణ వా॒యుశ్ఛి॒ద్ర-మ్భి॑షజ్యతు । ద్యౌస్తే॒ నక్ష॑త్రై-స్స॒హ రూ॒ప-ఙ్కృ॑ణోతు సాధు॒యా ॥ శ-న్తే॒ పరే᳚భ్యో॒ గాత్రే᳚భ్య॒-శ్శమ॒స్త్వవ॑రేభ్యః । శమ॒స్థభ్యో॑ మ॒జ్జభ్య॒-శ్శము॑ తే త॒నువే॑ భువత్ ॥ 64 ॥
(విలి॑ష్టం - త్రి॒గ్ం॒శచ్చ॑) (అ. 12)
(విష్ణు॑ముఖా॒ - అన్న॑పతే॒ - యావ॑తీ॒ - వి వై - పు॑రుషమా॒త్రేణా - ఽగ్నే॒ తవ॒ శ్రవో॒ వయో॒ - బ్రహ్మ॑ జజ్ఞా॒నగ్గ్ - స్వ॑యమాతృ॒ణ్ణా - మే॒షాం-వైఁ - ప॒శు - ర్గా॑య॒త్రీ - కస్త్వా॒ - ద్వాద॑శ )
(విష్ణు॑ముఖా॒ - అప॑చితిమా॒న్॒ - వి వా ఏ॒తా - వగ్నే॒ తవ॑ - స్వయమాతృ॒ణ్ణాం - ఁవి॑షూ॒చీనా॑ని - గాయ॒త్రీ - చతు॑ష్షష్టిః)
(విష్ణు॑ముఖా, స్త॒నువే॑ భువత్)
॥ హరిః॑ ఓమ్ ॥
॥ కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ సంహితాయా-మ్పఞ్చమకాణ్డే ద్వితీయః ప్రశ్న-స్సమాప్తః ॥
Roman (IAST) Transliteration
kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-mpañcamakāṇḍe dvitīyaḥ praśnaḥ - cityupakramābhidhānaṃ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
viṣṇṷmukhā॒ vai de॒vā śchando̭bhiri॒mān ~lo॒kāna̭napaja॒yya ma॒bhya̭jaya॒n॒.ya-dvi̭ṣṇukra॒mān krama̭te॒ viṣṇṷre॒va bhū॒tvā yaja̭māna॒śchando̭bhiri॒mān ~lo॒kāna̭napaja॒yyama॒bhi ja̭yati॒ viṣṇoḥ॒ kramo᳚-'sya-bhimāti॒hetyā̭ha gāya॒trī vai pṛ̭thi॒vī traiṣṭṷbhama॒ntari̭kṣa॒-ñjāga̭tī॒ dyaurānṷṣṭubhī॒rdiśa॒ śchando̭bhire॒vemān ~lo॒kān. ya̭thā pū॒rvama॒bhi ja̭yati pra॒jāpa̭tira॒gnima̭sṛjata॒ so᳚-'smā-thsṛ॒ṣṭaḥ [so᳚-'smā-thsṛ॒ṣṭaḥ, parā̭ṅai॒tta-] 1
parā̭ṅai॒tta-me॒tayā 'nvai॒dakra̭nda॒diti॒ tayā॒ vai so᳚-'gneḥ pri॒ya-ndhāmā-'vā̭rundha॒ yade॒tāma॒nvāhā॒-gnere॒vaitayā᳚ pri॒ya-ndhāmā-'va̭ rundha īśva॒ro vā e॒ṣa parā᳚-mpra॒dagho॒ yo vi̭ṣṇukra॒mān krama̭te cata॒sṛbhi॒rā va̭rtate ca॒tvāri॒ chandāgṃ̭si॒ chandāgṃ̭si॒ khalu॒ vā a॒gneḥ pri॒yā ta॒nūḥ pri॒yāme॒vāsya̭ ta॒nuva̭ma॒bhi [ ] 2
?
pa॒ryāva̭rtate dakṣi॒ṇā pa॒ryāva̭rtate॒ svame॒va vī॒rya̭manṷ pa॒ryāva̭rtate॒ tasmā॒-ddakṣi॒ṇo-'rdha̭ ā॒tmano̭ vī॒ryā̭vatta॒ro-'tho̭ ādi॒tyasyai॒vā-''vṛta॒manṷ pa॒ryāva̭rtate॒ śuna॒śśepa॒mājī̭gartiṃ॒-va~rṷṇo-'gṛhṇā॒-thsa e॒tāṃ-vā~̭ru॒ṇīma̭paśya॒-ttayā॒ vai sa ā॒tmānaṃ̭-va~ruṇapā॒śāda̭muñca॒-dvarṷṇo॒ vā e॒ta-ṅgṛ̭hṇāti॒ ya u॒khā-mpra̭timu॒ñcata॒ udṷtta॒maṃ-va~̭ruṇa॒pāśa̭-ma॒smadityā̭hā॒-''tmāna̭-me॒vaitayā̭ [-me॒vaitayā᳚, va॒ru॒ṇa॒pā॒śā-] 3
varuṇapā॒śā-nmṷñca॒tyā tvā̭-'hārṣa॒mityā॒hā ''hya̭na॒gṃ॒ hara̭ti dhru॒vasti॒ṣṭhā 'vi̭cācali॒rityā̭ha॒ prati̭ṣṭhityai॒ viśa̭stvā॒ sarvā̭ vāñcha॒ntvityā̭ha vi॒śaivaina॒gṃ॒ sama̭rdhayatya॒smi-nrā॒ṣṭramadhi̭ śra॒yetyā̭ha rā॒ṣṭrame॒vāsmi̭-ndhru॒vama̭ka॒rya-ṅkā॒mayḙta rā॒ṣṭragg syā॒diti॒ ta-mmana̭sā dhyāye-drā॒ṣṭrame॒va bha̭va॒- [bha̭vati, agrḙ] 4
-tyagrḙ bṛ॒hannu॒ṣasā̭mū॒rdhvo a̭sthā॒dityā॒hā-'gra̭me॒vainagṃ̭ samā॒nānā᳚-ṅkaroti nirjagmi॒vā-ntama̭sa॒ ityā̭ha॒ tama̭ e॒vāsmā॒dapa̭ hanti॒ jyoti॒ṣā- ''gā॒dityā̭ha॒ jyoti̭re॒vā-smi̭-ndadhāti cata॒sṛbhiḥ̭ sādayati ca॒tvāri॒ chandāgṃ̭si॒ chando̭bhire॒vā-'-ti̭cchandasotta॒mayā॒ varṣma॒ vā e॒ṣā chanda̭sāṃ॒-ya~dati̭cchandā॒ varṣmai॒vainagṃ̭ samā॒nānā᳚-ṅkaroti॒ sadva̭tī [sadva̭tī, bha॒va॒ti॒ sa॒ttvame॒vaina̭] 5
bhavati sa॒ttvame॒vaina̭-ṅgamayati vāthsa॒preṇopa̭ tiṣṭhata e॒tena॒ vai va̭thsa॒prīrbhā̭landa॒no᳚-'gneḥ pri॒ya-ndhāmā-'vā̭-'rundhā॒-'gnere॒vaitena̭ pri॒ya-ndhāmā-'va̭ rundha ekāda॒śa-mbha̭vatyeka॒dhaiva yaja̭māne vī॒rya̭-ndadhāti॒ stomḙna॒ vai de॒vā a॒smin ~lo॒ka ā᳚rdhnuva॒n chando̭bhira॒muṣmi॒n-thstoma̭syeva॒ khalu॒ vā e॒ta-drū॒paṃ-ya~-dvā᳚thsa॒praṃ-ya~-dvā᳚thsa॒preṇo̭pa॒tiṣṭha̭ta [~ya-dvā᳚thsa॒preṇo̭pa॒tiṣṭha̭te, i॒mame॒va] 6
i॒mame॒va tena̭ lo॒kama॒bhi ja̭yati॒ ya-dvi̭ṣṇukra॒mān krama̭te॒-'mume॒va tairlo॒kama॒bhi ja̭yati pūrve॒dyuḥ prakrā̭matyuttare॒dyu-h rupa̭ tiṣṭhate॒ tasmā॒-dyoge॒-'nyāsā᳚-mpra॒jānā॒-mmanaḥ॒, kṣeme॒-'nyāsā॒-ntasmā᳚-dyāyāva॒raḥ, kṣe॒myasyḙśe॒ tasmā᳚-dyāyāva॒raḥ, kṣe॒myama॒ddhyava̭syati mu॒ṣṭī ka̭roti॒ vācaṃ̭-ya~cchati ya॒jñasya॒ dhṛtyai᳚ || 7 ||
(sṛ॒ṣṭo᳚-' - (1॒) bhyḙ - tayā̭ - bhavati॒ - sadva̭tyu - pa॒tiṣṭha̭te॒ - dvica̭tvārigṃśacca) (a. 1)
anna̭pa॒te-'nna̭sya no de॒hītyā̭hā॒-gnirvā anna̭pati॒-ssa e॒vāsmā॒ anna॒-mpraya̭cchatyanamī॒vasya̭ śu॒ṣmiṇa॒ ityā̭hā-ya॒kṣmasyeti॒ vāvaitadā̭ha॒ pra pra̭dā॒tāra̭-ntāriṣa॒ ūrja̭-nno dhehi dvi॒pade॒ catṷṣpada॒ ityā̭hā॒-''śiṣa̭me॒vaitāmā śā᳚sta॒ udṷ tvā॒ viśvḙ de॒vā ityā̭ha prā॒ṇā vai viśvḙ de॒vāḥ [de॒vāḥ, prā॒ṇaire॒vaina॒-] 8
prā॒ṇaire॒vaina॒-mudya̭ccha॒te 'gne॒ bhara̭ntu॒ citti̭bhi॒rityā̭ha॒ yasmā̭ e॒vaina̭-ñci॒ttāyo॒dyaccha̭te॒ tenai॒vaina॒gṃ॒ sama̭rdhayati cata॒sṛbhi॒rā sā̭dayati ca॒tvāri॒ chandāgṃ̭si॒ chando̭bhire॒vā-ti̭cchandasotta॒mayā॒ varṣma॒ vā e॒ṣā chanda̭sāṃ॒-ya~dati̭cchandā॒ varṣmai॒vainagṃ̭ samā॒nānā᳚-ṅkaroti॒ sadva̭tī bhavati sa॒ttvame॒vaina̭-ṅgamayati॒ preda̭gne॒ jyoti̭ṣmān [ ] 9
yā॒hītyā̭ha॒ jyoti̭re॒vāsmi̭-ndadhāti ta॒nuvā॒ vā e॒ṣa hi̭nasti॒ yagṃ hi॒nasti॒ mā higṃ̭sīsta॒nuvā᳚ pra॒jā ityā̭ha pra॒jābhya̭ e॒vainagṃ̭ śamayati॒ rakṣāgṃ̭si॒ vā e॒ta-dya॒jñagṃ sa̭cante॒ yadana̭ u॒thsarja॒-tyakra̭nda॒dityanvā̭ha॒ rakṣa̭sā॒mapa̭hatyā॒ ana̭sā vaha॒n-tyapa̭citi-me॒vāsmi̭-ndadhāti॒ tasmā̭dana॒svī ca̭ ra॒thī cāti̭thīnā॒-mapa̭citatamā॒- [-mapa̭citatamau, apa̭citimā-nbhavati॒] 10
-vapa̭citimā-nbhavati॒ ya e॒vaṃ-ve~da̭ sa॒midhā॒-'gni-ndṷvasya॒teti̭ ghṛtānuṣi॒ktāmava̭site sa॒midha॒mā da̭dhāti॒ yathā-'ti̭thaya॒ āga̭tāya sa॒rpiṣva̭dāti॒thya-ṅkri॒yatḙ tā॒dṛge॒va ta-dgā̭yatri॒yā brā᳚hma॒ṇasya̭ gāya॒tro hi brā᳚hma॒ṇastri॒ṣṭubhā̭ rāja॒nya̭sya॒ traiṣṭṷbho॒ hi rā̭ja॒nyo᳚ 'phsu bhasma॒ pra vḙśayatya॒phsuyo̭ni॒rvā a॒gni-ssvāme॒vainaṃ॒-yo~ni̭-ṅgamayati ti॒sṛbhiḥ॒ pravḙśayati tri॒vṛdvā [tri॒vṛdvai, a॒gni-ryāvā̭-] 11
a॒gni-ryāvā̭-ne॒vā-'gnista-mpra̭ti॒ṣṭhā-ṅga̭mayati॒ parā॒ vā e॒ṣo᳚-'gniṃ-va~̭pati॒ yo᳚-'phsu bhasma̭ prave॒śaya̭ti॒ jyoti̭ṣmatībhyā॒-mava̭ dadhāti॒ jyoti̭re॒vā-'smi̭-ndadhāti॒ dvābhyā॒-mprati̭ṣṭhityai॒ parā॒ vā e॒ṣa pra॒jā-mpa॒śūn va̭pati॒ yo᳚-'phsu bhasma̭ prave॒śaya̭ti॒ puna̭rū॒rjā sa॒ha ra॒yyeti॒ puna̭ru॒daiti̭ pra॒jāme॒va pa॒śūnā॒tma-ndha̭tte॒ puna̭stvā-''di॒tyā [puna̭stvā-''di॒tyāḥ, ru॒drā] 12
ru॒drā vasa̭va॒-ssami̭ndhatā॒-mityā̭hai॒tā vā e॒ta-nde॒vatā॒ agre॒ samai᳚ndhata॒ tābhi̭re॒vaina॒gṃ॒ sami̭ndhe॒ bodhā॒ sa bo॒dhītyupa̭ tiṣṭhate bo॒dhaya̭tye॒vaina॒-ntasmā᳚-thsu॒ptvā pra॒jāḥ prabṷddhyante yathāsthā॒namupa̭ tiṣṭhate॒ tasmā᳚-dyathāsthā॒na-mpa॒śavaḥ॒ puna॒retyopa̭ tiṣṭhante || 13 ||
(vai viśvḙ de॒vā - jyoti̭ṣmā॒ - napa̭citatamau - tri॒vṛdvā - ā̭di॒tyā - dvica̭tvārigṃśacca) (a. 2)
yāva̭tī॒ vai pṛ̭thi॒vī tasyai̭ ya॒ma ādhi̭patya॒-mparī̭yāya॒ yo vai ya॒ma-ndḙva॒yaja̭nama॒syā ani̭ryācyā॒-'gni-ñci̭nu॒te ya॒māyai̭na॒gṃ॒ sa ci̭nu॒te-'pe॒te-tya॒ddhyava̭sāyayati ya॒mame॒va dḙva॒yaja̭nama॒syai ni॒ryācyā॒- ''tmane॒-'gni-ñci̭nuta iṣva॒greṇa॒ vā a॒syā anā̭mṛta-mi॒cchanto॒ nāvi̭nda॒-nte de॒vā e॒ta-dyajṷrapaśya॒nnape॒teti॒ yade॒tenā᳚-dhyavasā॒yaya॒- [-dhyavasā॒yaya̭ti, anā̭mṛta] 14
-tyanā̭mṛta e॒vāgni-ñci̭nuta॒ uddha̭nti॒ yade॒vāsyā̭ ame॒ddhya-ntadapa̭ hantya॒po-'vo᳚kṣati॒ śāntyai॒ sika̭tā॒ ni va̭patye॒tadvā a॒gnervai᳚śvāna॒rasya̭ rū॒pagṃ rū॒peṇai॒va vai᳚śvāna॒ramava̭ rundha॒ ūṣā॒-nniva̭pati॒ puṣṭi॒rvā e॒ṣā pra॒jana̭naṃ॒-ya~dūṣāḥ॒ puṣṭyā̭me॒va pra॒jana̭ne॒-'gni-ñci̭nu॒te-'tho̭ saṃ॒(2)jñānna̭ e॒va saṃ॒(2)jñānna॒gg॒ hyḙta- [hyḙtat, pa॒śū॒nāṃ-ya~dūṣā॒] 15
-tpa̭śū॒nāṃ-ya~dūṣā॒ dyāvā̭pṛthi॒vī sa॒hā-''stā॒-nte vi̭ya॒tī a̭brūtā॒mastve॒va naṷ sa॒ha ya॒jñiya॒miti॒ yada॒muṣyā̭ ya॒jñiya॒māsī॒-ttada॒syāma̭dadhā॒-tta ūṣā̭ abhava॒n॒ yada॒syā ya॒jñiya॒māsī॒-ttada॒muṣyā̭madadhā॒-ttada॒daśca॒ndrama̭si kṛ॒ṣṇamūṣā᳚-nni॒vapa̭nna॒do dhyā̭ye॒-ddyāvā̭pṛthi॒vyore॒va ya॒jñiye॒-'gni-ñci̭nute॒ 'yagṃ so a॒gniriti̭ vi॒śvāmi̭trasya [ ] 16
sū॒kta-mbha̭vatye॒tena॒ vai vi॒śvāmi̭tro॒-'gneḥ pri॒ya-ndhāmā 'vā̭rundhā॒gnere॒vaitena̭ pri॒ya-ndhāmāva̭ rundhe॒ chando̭bhi॒rvai de॒vā-ssṷva॒rgaṃ-lo~॒kamā̭ya॒n cata̭sraḥ॒ prācī॒rupa̭ dadhāti ca॒tvāri॒ chandāgṃ̭si॒ chando̭bhire॒va ta-dyaja̭māna-ssuva॒rgaṃ-lo~॒kamḙti॒ teṣāgṃ̭ suva॒rgaṃ-lo~॒kaṃ-ya~॒tā-ndiśa॒-ssama̭vlīyanta॒ te dve pu॒rastā᳚-thsa॒mīcī॒ upā̭dadhata॒ dve [ ] 17
pa॒ścā-thsa॒mīcī॒ tābhi॒rvai tediśo̭-'dṛgṃha॒n॒ yaddve pu॒rastā᳚-thsa॒mīcī̭ upa॒dadhā̭ti॒ dve pa॒ścā-thsa॒mīcī̭ di॒śāṃ-vi~dhṛ̭tyā॒ atho̭ pa॒śavo॒ vai chandāgṃ̭si pa॒śūne॒vāsmai̭ sa॒mīco̭ dadhātya॒ṣṭāvupa̭ dadhātya॒ṣṭākṣa̭rā gāya॒trī gā̭ya॒tro᳚-'gni-ryāvā̭ne॒vāgnista-ñci̭nute॒-'ṣṭāvupa̭ dadhātya॒ṣṭākṣa̭rā gāya॒trī gā̭ya॒trī sṷva॒rgaṃ-lo~॒kamañja̭sā veda suva॒rgasya̭ lo॒kasya॒ [lo॒kasya̭, prajñā᳚tyai॒] 18
prajñā᳚tyai॒ trayo̭daśa lokampṛ॒ṇā upa̭ dadhā॒tyeka̭vigṃśati॒-ssampa̭dyante prati॒ṣṭhā vā ḙkavi॒gṃ॒śaḥ pra̭ti॒ṣṭhā gārha̭patya ekavi॒gṃ॒śasyai॒va pra̭ti॒ṣṭhā-ṅgārha̭patya॒manu॒ prati̭ tiṣṭhati॒ pratya॒gni-ñci̭kyā॒nasti̭ṣṭhati॒ ya e॒vaṃ-ve~da॒ pañca̭citīka-ñcinvīta pratha॒ma-ñci̭nvā॒naḥ pāṅkto̭ ya॒jñaḥ pāṅktāḥ᳚ pa॒śavo̭ ya॒jñame॒va pa॒śūnava̭ rundhe॒ trici̭tīka-ñcinvīta dvi॒tīya̭-ñcinvā॒nastraya̭ i॒me lo॒kā e॒ṣvḙva lo॒keṣu॒ [lo॒keṣṷ, prati̭tiṣṭha॒-] 19
prati̭tiṣṭha॒-tyeka̭citīka-ñcinvīta tṛ॒tīya̭-ñcinvā॒na ḙka॒dhā vai sṷva॒rgo lo॒ka ḙka॒vṛtai॒va sṷva॒rgaṃ-lo~॒kamḙti॒ purī̭ṣeṇā॒bhyṷ̄hati॒ tasmā᳚nmā॒gṃ॒ senāsthi̭ cha॒nna-nna du॒ścarmā̭ bhavati॒ ya e॒vaṃ-ve~da॒ pañca॒ cita̭yo bhavanti pa॒ñcabhiḥ॒ purī̭ṣaira॒bhyṷ̄hati॒ daśa॒ sampa̭dyante॒ daśā᳚kṣarā vi॒rāḍannaṃ̭-vi~॒rā-ḍvi॒rājye॒vā-'nnādye॒ prati̭tiṣṭhati || 20 ||
(a॒dhya॒va॒sā॒yaya̭ti॒ - hyḙta - dvi॒śvāmi̭trasyā - dadhata॒ dve - lo॒kasya̭ - lo॒keṣṷ -sa॒ptaca̭tvārigṃśacca) (a. 3)
vi vā e॒tau dvi̭ṣāte॒ yaśca̭ pu॒rā-'gniryaśco॒khāyā॒gṃ॒ sami̭ta॒miti̭ cata॒sṛbhi॒-ssa-nniva̭pati ca॒tvāri॒ chandāgṃ̭si॒ chandāgṃ̭si॒ khalu॒ vā a॒gneḥ pri॒yā ta॒nūḥ pri॒yayai॒vainaṷ ta॒nuvā॒ sagṃ śā᳚sti॒ sami̭ta॒mityā̭ha॒ tasmā॒dbrahma̭ṇā kṣa॒tragṃ samḙti॒ yathsa॒-nnyupya̭ vi॒hara̭ti॒ tasmā॒-dbrahma̭ṇā kṣa॒traṃ-vye~᳚tyṛ॒tubhi॒- [kṣa॒traṃ-vye~᳚tyṛ॒tubhiḥ̭, vā e॒ta-ndī᳚kṣayanti॒] 21
-rvā e॒ta-ndī᳚kṣayanti॒ sa ṛ॒tubhi̭re॒va vi॒mucyo̭ mā॒teva̭ pu॒tra-mpṛ̭thi॒vī pṷrī॒ṣya̭mityā̭ha॒-rtubhi̭re॒vaina̭-ndīkṣayi॒tvartubhi॒rvi mṷñcati vaiśvāna॒ryā śi॒kya̭mā da̭tte sva॒daya̭tye॒vaina̭-nnair-ṛ॒tīḥ kṛ॒ṣṇā-sti॒sra-stuṣa̭pakvā bhavanti॒ nir-ṛ̭tyai॒ vā e॒ta-dbhā̭ga॒dheyaṃ॒-ya~-ttuṣā॒ nir-ṛ̭tyai rū॒pa-ṅkṛ॒ṣṇagṃ rū॒peṇai॒va nir-ṛ̭ti-nni॒rava̭dayata i॒mā-ndiśaṃ̭-ya~ntye॒ṣā [ ] 22
vai nir-ṛ̭tyai॒ dik svāyā̭me॒va di॒śi nir-ṛ̭ti-nni॒rava̭dayate॒ svakṛ̭ta॒ iri̭ṇa॒ upa̭ dadhāti prada॒re vai॒tadvai nir-ṛ̭tyā ā॒yata̭na॒gg॒ sva e॒vā-''yata̭ne॒ nir-ṛ̭ti-nni॒rava̭dayate śi॒kya̭ma॒bhyupa̭ dadhāti nair-ṛ॒to vai pāśaḥ̭ sā॒kṣāde॒vaina̭-nnir-ṛtipā॒śā-nmṷñcati ti॒sra upa̭ dadhāti tredhāvihi॒to vai purṷṣo॒ yāvā̭ne॒va purṷṣa॒stasmā॒-nnir-ṛ̭ti॒mava̭ yajate॒ parā̭cī॒rupa̭ [parā̭cī॒rupa̭, da॒dhā॒ti॒ parā̭cī-] 23
dadhāti॒ parā̭cī-me॒vāsmā॒-nnir-ṛ̭ti॒-mpraṇṷda॒te 'pra̭tīkṣa॒mā ya̭nti॒ nir-ṛ̭tyā a॒ntarhi̭tyai mārjayi॒tvopa̭ tiṣṭhante meddhya॒tvāya॒ gārha̭patya॒mupa̭ tiṣṭhante nir-ṛti lo॒ka e॒va ca̭ri॒tvā pū॒tā dḙvalo॒kamu॒pāva̭rtanta॒ eka॒yopa̭ tiṣṭhanta eka॒dhaiva yaja̭māne vī॒rya̭-ndadhati ni॒veśa̭na-ssa॒ṅgama̭no॒ vasṷ̄nā॒mityā̭ha pra॒jā vai pa॒śavo॒ vasṷ pra॒jayai॒vaina̭-mpa॒śubhi॒-ssama̭rdhayanti || 24 ||
(ṛ॒tubhi̭ - re॒ṣā- parā̭cī॒rupā॒ - ṣṭāca̭tvārigṃśacca) (a. 4)
pu॒ru॒ṣa॒mā॒treṇa॒ vi mi̭mīte ya॒jñena॒ vai purṷṣa॒-ssammi̭to yajñapa॒ruṣai॒vainaṃ॒-vi~mi̭mīte॒ yāvā॒-npurṷṣa ū॒rdhvabā̭hu॒stāvā᳚-nbhavatye॒tāva॒dvai purṷṣe vī॒ryaṃ̭-vī~॒ryḙṇai॒vainaṃ॒-vi~ mi̭mīte pa॒kṣī bha̭vati॒ na hya̭pa॒kṣaḥ pati̭tu॒-marha̭tyara॒tninā̭ pa॒kṣau drāghī̭yāgṃsau bhavata॒stasmā᳚-tpa॒kṣapra̭vayāgṃsi॒ vayāgṃ̭si vyāmamā॒trau pa॒kṣau ca॒ puccha̭-ñca bhavatye॒tāva॒dvai purṷṣe vī॒ryaṃ̭- [vī॒rya᳚m, vī॒rya̭sammito॒] 25
-~vī॒rya̭sammito॒ veṇṷnā॒ vi mi̭mīta āgne॒yo vai veṇuḥ̭ sayoni॒tvāya॒ yajṷṣā yunakti॒ yajṷṣā kṛṣati॒ vyāvṛ̭ttyai ṣaḍga॒vena̭ kṛṣati॒ ṣa-ḍvā ṛ॒tava̭ ṛ॒tubhi̭re॒vaina̭-ṅkṛṣati॒ ya-ddvā̭daśaga॒vena̭ saṃva~thsa॒reṇai॒ve yaṃ-vā~ a॒gne-ra̭tidā॒hāda̭bibhe॒-thsaita-ddvi̭gu॒ṇama̭paśya-tkṛ॒ṣṭa-ñcākṛ̭ṣṭa-ñca॒ tato॒ vā i॒mā-nnā-'tya̭daha॒dya-tkṛ॒ṣṭa-ñcākṛ̭ṣṭa-ñca॒ [i॒mā-nnā-'tya̭daha॒dya-tkṛ॒ṣṭa-ñcākṛ̭ṣṭa-ñca, bhava̭tya॒syā ana̭tidāhāya] 26
bhava̭tya॒syā ana̭tidāhāya dvigu॒ṇa-ntvā a॒gni-mudya̭ntu-marha॒tītyā̭hu॒rya-tkṛ॒ṣṭa-ñcākṛ̭ṣṭa-ñca॒ bhava̭tya॒gnerudya̭tyā e॒tāva̭nto॒ vai pa॒śavo᳚ dvi॒pāda̭śca॒ catṷṣpādaśca॒ tān. ya-tprāca̭ uthsṛ॒je-dru॒drāyāpi̭ daddhyā॒-dya-dda̭kṣi॒ṇā pi॒tṛbhyo॒ nidhṷve॒dya-tpra॒tīco॒ rakṣāgṃ̭si hanyu॒rudī̭ca॒ uthsṛ̭jatye॒ṣā vai dḙvamanu॒ṣyāṇāgṃ̭ śā॒ntā di- [śā॒ntā dik, tāme॒vainā॒-] 27
-ktāme॒vainā॒-nanū-thsṛ̭ja॒tyatho॒ khalvi॒mā-ndiśa॒mu-thsṛ̭jatya॒sau vā ā̭di॒tyaḥ prā॒ṇaḥ prā॒ṇame॒vainā॒-nanūthsṛ̭jati dakṣi॒ṇā pa॒ryāva̭rtante॒ svame॒va vī॒rya̭manṷ pa॒ryāva̭rtante॒ tasmā॒-ddakṣi॒ṇo-'rdha̭ ā॒tmano̭ vī॒ryā̭vatta॒ro-'tho̭ ādi॒tyasyai॒vā-''vṛta॒manṷ pa॒ryāva̭rtante॒ tasmā॒-tparā᳚ñcaḥ pa॒śavo॒ vi ti̭ṣṭhante pra॒tyañca॒ ā va̭rtante ti॒srasti̭sra॒-ssītāḥ᳚ [ti॒srasti̭sra॒-ssītāḥ᳚, kṛ॒ṣa॒ti॒ tri॒vṛta̭me॒va] 28
kṛṣati tri॒vṛta̭me॒va ya̭jñamu॒khe vi yā̭taya॒tyoṣa̭dhīrvapati॒ brahma॒ṇā-'nna॒mava̭ rundhe॒ 'rke᳚-'rkaścī̭yate caturda॒śabhi̭rvapati sa॒pta grā॒myā oṣa̭dhaya-ssa॒ptā-''ra॒ṇyā u॒bhayī̭ṣā॒mava̭ruddhyā॒ anna̭syānnasya vapa॒tyanna̭syā-nna॒syāva̭ruddhyai kṛ॒ṣṭe va̭pati kṛ॒ṣṭe hyoṣa̭dhayaḥ prati॒tiṣṭha̭ntyanusī॒taṃ-va~̭pati॒ prajā᳚tyai dvāda॒śasu॒ sītā̭su vapati॒ dvāda̭śa॒ māsā᳚-ssaṃva~thsa॒ra-ssaṃ̭va~thsa॒reṇai॒vāsmā॒ anna̭-mpacati॒ yada̭gni॒ci- [yada̭gni॒cit, ana̭varuddhasyā-] 29
-dana̭varuddhasyā-'śñī॒yādava̭-ruddhena॒ vyṛ̭ddhyeta॒ ye vana॒spatī̭nā-mphala॒graha̭ya॒-stāni॒ddhme-'pi॒ prokṣe॒-dana̭varuddha॒syā-va̭ruddhyai di॒gbhyo lo॒ṣṭān-thsama̭syati di॒śāme॒va vī॒rya̭mava॒ruddhya̭ di॒śāṃ-vī~॒rye᳚-'gni-ñci̭nute॒ ya-ndvi॒ṣyā-dyatra॒ sa syā-ttasyai̭ di॒śo lo॒ṣṭamā ha̭re॒diṣa॒-mūrja̭ma॒hami॒ta ā da̭da॒ itīṣa̭me॒vorja॒-ntasyai̭ di॒śo-'va̭ rundhe॒ kṣodhṷko bhavati॒ yastasyā᳚-ndi॒śi bhava̭tyuttarave॒dimupa̭ vapatyuttarave॒dyāg hya̭gniścī॒yate 'tho̭ pa॒śavo॒ vā ṷttarave॒diḥ pa॒śūne॒vāva̭ ru॒ndhe-'tho̭ yajñapa॒ruṣo-'na̭ntarityai || 30 ||
(ca॒ bha॒va॒tye॒tāva॒dvai purṷṣe vī॒ryaṃ̭ - ~yatkṛ॒ṣṭañcā-'kṛ̭ṣṭañca॒ - dikh- sītā̭ - agni॒ci - dava॒ - pañca̭vigṃśatiśca) (a. 5)
agne॒ tava॒ śravo॒ vaya॒ iti॒ sika̭tā॒ ni va̭patye॒tadvā a॒gnervai᳚śvāna॒rasya̭ sū॒ktagṃ sū॒ktenai॒va vai᳚śvāna॒ramava̭ rundhe ṣa॒ḍbhirni va̭pati॒ ṣaḍvā ṛ॒tavaḥ̭ saṃva~thsa॒ra-ssaṃ̭va~thsa॒ro᳚-'gnirvai᳚śvāna॒ra-ssā॒kṣāde॒va vai᳚śvāna॒ramava̭ rundhe samu॒draṃ-vai~ nāmai॒tacchandaḥ̭ samu॒dramanṷ pra॒jāḥ prajā̭yante॒ yade॒tena॒ sika̭tā ni॒ vapa̭ti pra॒jānāṃ᳚ pra॒jana̭nā॒yendro̭ [pra॒jānāṃ᳚ pra॒jana̭nā॒yendraḥ̭, vṛ॒trāya॒] 31
vṛ॒trāya॒ vajra॒-mprāha̭ra॒-thsa tre॒dhā vya̭bhava॒-thsphyastṛtī̭ya॒gṃ॒ ratha॒stṛtī̭yaṃ॒-yū~pa॒stṛtī̭yaṃ॒-ye~᳚-'ntaśśa॒rā aśī᳚ryanta॒ tā-śśarka̭rā abhava॒-ntaccharka̭rāṇāgṃ śarkara॒tvaṃ-va~jro॒ vai śarka̭rāḥ pa॒śura॒gni-ryaccharka̭rābhira॒gni-mpa̭rimi॒noti॒ vajrḙṇai॒vāsmai̭ pa॒śū-npari̭ gṛhṇāti॒ tasmā॒-dvajrḙṇa pa॒śavaḥ॒ pari̭gṛhītā॒stasmā॒-thstheyā॒nasthḙyaso॒ nopa̭ harate trisa॒ptābhiḥ̭ pa॒śukā̭masya॒ [pa॒śukā̭masya, pari̭] 32
pari̭ minuyā-thsa॒pta vai śī̭rṣa॒ṇyāḥ᳚ prā॒ṇāḥ prā॒ṇāḥ pa॒śavaḥ̭ prā॒ṇaire॒vāsmai̭ pa॒śūnava̭ rundhe triṇa॒vābhi॒-rbhrātṛ̭vyavata-stri॒vṛta̭me॒va vajragṃ̭ sa॒mbhṛtya॒ bhrātṛ̭vyāya॒ praha̭rati॒ stṛtyā॒ apa̭rimitābhiḥ॒ pari̭ minuyā॒-dapa̭rimita॒syā-va̭ruddhyai॒ ya-ṅkā॒mayḙtāpa॒śu-ssyā॒dityapa̭rimitya॒ tasya॒ śarka̭rā॒-ssika̭tā॒ vyṷ̄he॒dapa̭rigṛhīta e॒vāsya̭ viṣū॒cīna॒gṃ॒ retaḥ॒ parā̭ siñcatyapa॒śure॒va bha̭vati॒ [bha̭vati, ya-ṅkā॒mayḙta] 33
ya-ṅkā॒mayḙta paśu॒mān-thsyā॒diti̭ pari॒mitya॒ tasya॒ śarka̭rā॒-ssika̭tā॒ vyṷ̄he॒-tpari̭gṛhīta e॒vāsmai̭ samī॒cīna॒gṃ॒ retaḥ̭ siñcati paśu॒māne॒va bha̭vati sau॒myā vyṷ̄hati॒ somo॒ vai rḙto॒dhā reta̭ e॒va ta-dda̭dhāti gāyatri॒yā brā᳚hma॒ṇasya̭ gāya॒tro hi brā᳚hma॒ṇa-stri॒ṣṭubhā̭ rāja॒nya̭sya॒ traiṣṭṷbho॒ hi rā̭ja॒nyaḥ̭ śaṃ॒yu~-mbā̭rhaspa॒tya-mmedho॒ nopā̭nama॒-thso᳚-'gni-mprā-'vi̭śa॒- [nopā̭nama॒-thso᳚-'gni-mprā-'vi̭śat, so᳚-'gneḥ] 34
-thso᳚-'gneḥ kṛṣṇo̭ rū॒pa-ṅkṛ॒tvodā̭yata॒ so-'śva॒-mprā-'vi̭śa॒-thso-'śva̭syā-vāntaraśa॒pho̭-bhava॒-dyadaśva̭mākra॒maya̭ti॒ ya e॒va medho-'śva॒-mprā-'vi̭śa॒-ttame॒vāva̭ rundhe pra॒jāpa̭tinā॒-'gniścḙta॒vya̭ ityā̭huḥ prājāpa॒tyo-'śvo॒ yadaśva̭mākra॒maya̭ti pra॒jāpa̭tinai॒vā-'gni-ñci̭nute puṣkarapa॒rṇamupa̭ dadhāti॒ yoni॒rvā a॒gneḥ pṷṣkarapa॒rṇagṃ sayo̭ni- -me॒vāgni-ñci̭nute॒ 'pā-mpṛ॒ṣṭhama॒sītyupa̭ dadhātya॒pāṃ-vā~ e॒ta-tpṛ॒ṣṭhaṃ-ya~-tpṷṣkarapa॒rṇagṃ rū॒peṇai॒vaina॒dupa̭ dadhāti || 35 ||
(indraḥ̭ - pa॒śukā̭masya - bhavatya - viśa॒th - sayo̭niṃ - ~vigṃśa॒tiśca̭) (a. 6)
brahma̭ jajñā॒namiti̭ ru॒kmamupa̭ dadhāti॒ brahma̭mukhā॒ vai pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā a̭sṛjata॒ brahma̭mukhā e॒va ta-tpra॒jā yaja̭māna-ssṛjate॒ brahma̭ jajñā॒namityā̭ha॒ tasmā᳚dbrāhma॒ṇo mukhyo॒ mukhyo̭ bhavati॒ ya e॒vaṃ-ve~da̭ brahmavā॒dino̭ vadanti॒ na pṛ̭thi॒vyā-nnāntari̭kṣe॒ na di॒vya̭gniścḙta॒vya̭ iti॒ ya-tpṛ̭thi॒vyā-ñci̭nvī॒ta pṛ̭thi॒vīgṃ śu॒cā-'rpa̭ye॒nnauṣa̭dhayo॒ na vana॒spata̭yaḥ॒ [vana॒spata̭yaḥ, pra jā̭yera॒n॒.] 36
pra jā̭yera॒n॒. yada॒ntari̭kṣe cinvī॒tāntari̭kṣagṃ śu॒cā-'rpa̭ye॒nna vayāgṃ̭si॒ pra jā̭yera॒n॒. ya-ddi॒vi ci̭nvī॒ta divagṃ̭ śu॒cā-'rpa̭ye॒nna pa॒rjanyo̭ varṣedru॒kmamupa̭ dadhātya॒mṛtaṃ॒-vai~ hira̭ṇyama॒mṛta̭ e॒vāgni-ñci̭nute॒ prajā᳚tyai hira॒ṇmaya॒-mpurṷṣa॒mupa̭ dadhāti yajamānalo॒kasya॒ vidhṛ̭tyai॒ yadiṣṭa̭kāyā॒ ātṛ̭ṇṇamanūpada॒ddhyā-tpa̭śū॒nā-ñca॒ yaja̭mānasya ca prā॒ṇamapi̭ daddhyā-ddakṣiṇa॒taḥ [daddhyā-ddakṣiṇa॒taḥ, prāñca॒mupa̭ dadhāti] 37
prāñca॒mupa̭ dadhāti dā॒dhāra̭ yajamānalo॒ka-nna pa̭śū॒nā-ñca॒ yaja̭mānasya ca prā॒ṇamapi̭ dadhā॒tyatho॒ khalviṣṭa̭kāyā॒ ātṛ̭ṇṇa॒manūpa̭ dadhāti prā॒ṇānā॒muthsṛ̭ṣṭyai dra॒phsaśca̭ska॒ndetya॒bhi mṛ̭śati॒ hotrā᳚sve॒vaina॒-mprati̭ṣṭhāpayati॒ srucā॒vupa̭ dadhā॒tyājya̭sya pū॒rṇā-ṅkā᳚rṣmarya॒mayī᳚-nda॒ddhnaḥ pū॒rṇā-maudṷbaṃrīmi॒yaṃ-vai~ kā᳚rṣmarya॒mayya॒sāvau-dṷbaṃrī॒me e॒vopa̭ dhatte [ ] 38
tū॒ṣṇīmupa̭ dadhāti॒ na hīme yaju॒ṣā-''ptu॒marha̭ti॒ dakṣi̭ṇā-ṅkārṣmarya॒mayī॒-mutta̭rā॒mau-dṷmbarī॒-ntasmā̭da॒syā a॒sāvutta॒rā ''jya̭sya pū॒rṇā-ṅkā᳚rṣmarya॒mayīṃ॒-va~jro॒ vā ājyaṃ॒-va~jraḥ̭ kārṣma॒ryo̭ vajrḙṇai॒va ya॒jñasya̭ dakṣiṇa॒to rakṣā॒g॒syapa̭ hanti da॒ddhnaḥ pū॒rṇāmaudṷmbarī-mpa॒śavo॒ vai daddhyūrgṷdu॒mbaraḥ̭ pa॒śuṣve॒vorja̭-ndadhāti pū॒rṇe upa̭ dadhāti pū॒rṇe e॒vaina̭- [pū॒rṇe e॒vaina᳚m, a॒muṣmi̭n ~lo॒ka] 39
ma॒muṣmi̭n ~lo॒ka upa̭tiṣṭhete vi॒rājya॒gniścḙta॒vya̭ ityā̭hu॒-ssrugvai vi॒rāḍya-thsrucā̭vupa॒dadhā̭ti vi॒rājye॒vāgni-ñci̭nute yajñamu॒kheya̭jñamukhe॒ vai kri॒yamā̭ṇe ya॒jñagṃ rakṣāgṃ̭si jighāgṃsanti yajñamu॒khagṃ ru॒kmo ya-dru॒kmaṃ-vyā~̭ghā॒raya̭ti yajñamu॒khāde॒va rakṣā॒g॒syapa̭ hanti pa॒ñcabhi॒-rvyāghā̭rayati॒ pāṅkto̭ ya॒jño yāvā̭ne॒va ya॒jñastasmā॒-drakṣā॒g॒syapa̭ hantyakṣṇa॒yāvyā ghā̭rayati॒ tasmā̭dakṣṇa॒yā pa॒śavo-'ṅgā̭ni॒ pra ha̭ranti॒ prati̭ṣṭhityai || 40 ||
(vana॒spata̭yo- dakṣiṇa॒to- dha̭tta- enaṃ॒- tasmā̭ dakṣṇa॒yā-pañca̭ ca) (a. 7)
sva॒ya॒mā॒tṛ॒ṇṇāmupa̭ dadhātī॒yaṃ-vai~ sva̭yamātṛ॒ṇṇemāme॒vopa̭ dha॒tte 'śva॒mupa̭ ghrāpayati prā॒ṇame॒vāsyā᳚-ndadhā॒tyatho᳚ prājāpa॒tyo vā aśvaḥ̭ pra॒jāpa̭tinai॒vā-'gni-ñci̭nute pratha॒meṣṭa̭kopadhī॒yamā̭nā paśū॒nā-ñca॒ yaja̭mānasya ca prā॒ṇamapi̭ dadhāti svayamātṛ॒ṇṇā bha̭vati prā॒ṇānā॒muthsṛ̭ṣṭyā॒ atho̭ suva॒rgasya̭ lo॒kasyānṷkhyātyā a॒gnāva॒gniścḙta॒vya̭ ityā̭hure॒ṣa vā [ityā̭hure॒ṣa vai, a॒gnirvai᳚śvāna॒ro] 41
a॒gnirvai᳚śvāna॒ro yadbrā᳚hma॒ṇastasmai᳚ pratha॒māmiṣṭa̭kāṃ॒-ya~jṷṣkṛtā॒-mpraya̭cche॒-ttā-mbrā᳚hma॒ṇaścopa̭ daddhyātā-ma॒gnāve॒va tada॒gni-ñci̭nuta īśva॒ro vā e॒ṣa ārti॒mārto॒ryo-'vi̭dvā॒niṣṭa̭kā-mupa॒dadhā̭ti॒ trīn. varā᳚-ndadyā॒-ttrayo॒ vai prā॒ṇāḥ prā॒ṇānā॒g॒ spṛtyai॒ dvāve॒va deyau॒ dvau hi prā॒ṇāveka̭ e॒va deya॒ eko॒ hi prā॒ṇaḥ pa॒śu- [prā॒ṇaḥ pa॒śuḥ, vā e॒ṣa yada॒gnirna] 42
-rvā e॒ṣa yada॒gnirna khalu॒ vai pa॒śava॒ āya̭vase ramante dūrveṣṭa॒kāmupa̭ dadhāti paśū॒nā-ndhṛtyai॒ dvābhyā॒-mprati̭ṣṭhityai॒ kāṇḍā᳚-tkāṇḍā-tpra॒roha॒ntītyā̭ha॒ kāṇḍḙnakāṇḍena॒ hyḙṣā pra̭ti॒tiṣṭha̭tye॒vā no̭ dūrve॒ prata̭nu sa॒hasrḙṇa śa॒tena॒ cetyā̭ha sāha॒sraḥ pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jāpa̭te॒rāptyai̭ devala॒kṣmaṃ-vai~ tryā̭likhi॒tā tāmutta̭ralakṣmāṇa-nde॒vā upā̭dadha॒tā-dha̭ralakṣmāṇa॒-masṷrā॒ ya- [yam, kā॒mayḙta॒] 43
-ṅkā॒mayḙta॒ vasī̭yān-thsyā॒dityutta̭ralakṣmāṇa॒-ntasyopa̭ daddhyā॒-dvasī̭yāne॒va bha̭vati॒ ya-ṅkā॒mayḙta॒ pāpī̭yān-thsyā॒dityadha̭ralakṣmāṇa॒-ntasyopa̭ daddhyādasurayo॒ni-me॒vaina॒manu॒ parā̭ bhāvayati॒ pāpī̭yā-nbhavati tryālikhi॒tā bha̭vatī॒me vai lo॒kāstryā̭likhi॒taibhya e॒va lo॒kebhyo॒ bhrātṛ̭vyama॒ntare॒tyaṅgi̭rasa-ssuva॒rgaṃ-lo~॒kaṃ-ya~॒taḥ pṷro॒ḍāśaḥ̭ kū॒rmo bhū॒tvā-'nu॒ prāsa̭rpa॒- [prāsa̭rpat, ya-tkū॒rmamṷpa॒dadhā̭ti॒] 44
-dya-tkū॒rmamṷpa॒dadhā̭ti॒ yathā᳚ kṣetra॒vidañja̭sā॒ naya̭tye॒vame॒vaina̭-ṅkū॒rma-ssṷva॒rgaṃ-lo~॒kamañja̭sā nayati॒ medho॒ vā e॒ṣa pa̭śū॒nāṃ-ya~-tkū॒rmo ya-tkū॒rmamṷpa॒ dadhā̭ti॒ svame॒va medha॒-mpaśya̭ntaḥ pa॒śava॒ upa̭ tiṣṭhante śmaśā॒naṃ-vā~ e॒ta-tkri̭yate॒ yanmṛ॒tānā᳚-mpaśū॒nāgṃ śī॒r॒ṣāṇyṷpadhī॒yante॒ yajjīva̭nta-ṅkū॒rmamṷpa॒ dadhā̭ti॒ tenāśma̭śānacidvāsta॒vyo̭ vā e॒ṣa ya- [e॒ṣa yat, kū॒rmo madhu॒] 45
-tkū॒rmo madhu॒ vātā̭ ṛtāya॒ta iti̭ da॒ddhnā ma̭dhumi॒śreṇā॒bhya̭nakti sva॒daya̭tye॒vaina̭-ṅgrā॒myaṃ-vā~ e॒tadannaṃ॒-ya~-ddaddhyā̭ra॒ṇya-mmadhu॒ yadda॒ddhnā ma̭dhumi॒śreṇā᳚ bhya॒naktyu॒bhaya॒syā 'va̭ruddhyai ma॒hī dyauḥ pṛ̭thi॒vī ca̭ na॒ ityā̭hā॒ ''bhyāme॒vaina̭mubha॒yataḥ॒ pari̭gṛhṇāti॒ prāñca॒mupa̭ dadhāti suva॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai pu॒rastā᳚-tpra॒tyañca॒mupa̭ dadhāti॒ tasmā᳚- [tasmā᳚t, pu॒rastā᳚-] 46
-tpu॒rastā᳚-tpra॒tyañcaḥ̭ pa॒śavo॒ medha॒mupa̭ tiṣṭhante॒ yo vā apa̭nābhima॒gni-ñci̭nu॒te yaja̭mānasya॒ nābhi॒manu॒ pravi̭śati॒ sa ḙnamīśva॒ro higṃsi̭toru॒lūkha̭la॒mupa̭ dadhātye॒ṣā vā a॒gnernābhi॒-ssanā̭bhime॒vā-'gni-ñci̭nu॒te higṃ̭sāyā॒ audṷmbara-mbhava॒tyūrgvā ṷdu॒mbara॒ ūrja̭me॒vāva̭ rundhe maddhya॒ta upa̭ dadhāti maddhya॒ta e॒vāsmā॒ ūrja̭-ndadhāti॒ tasmā᳚-nmaddhya॒ta ū॒rjā bhṷñjata॒ iya̭-dbhavati pra॒jāpa̭tinā yajñamu॒khena॒ sammi̭ta॒mava̭ ha॒ntyanna̭me॒vāka̭-rvaiṣṇa॒vyarcopa̭ dadhāti॒ viṣṇu॒rvai ya॒jño vai᳚ṣṇa॒vā vana॒spata̭yo ya॒jña e॒va ya॒jña-mprati̭ṣṭhāpayati || 47 ||
(e॒ṣa vai - pa॒śu - rya - ma̭sarpa - de॒ṣa yat - tasmā॒t - tasmā᳚th - sa॒ptavigṃ̭śatiśca) (a. 8)
e॒ṣāṃ-vā~ e॒tallo॒kānā॒-ñjyoti॒-ssambhṛ̭taṃ॒-ya~du॒khā yadu॒khā-mṷpa॒dadhā᳚tye॒bhya e॒va lo॒kebhyo॒ jyoti॒rava̭ rundhe maddhya॒ta upa̭ dadhāti maddhya॒ta e॒vāsmai॒ jyoti̭rdadhāti॒ tasmā᳚nmaddhya॒to jyoti॒rupā᳚-''smahe॒ sika̭tābhiḥ pūrayatye॒tadvā a॒gnervai᳚śvāna॒rasya̭ rū॒pagṃ rū॒peṇai॒va vai᳚śvāna॒ramava̭ rundhe॒ ya-ṅkā॒mayḙta॒ kṣodhṷka-ssyā॒-dityū॒nā-ntasyopa̭ [-dityū॒nā-ntasyopa̭, da॒ddhyā॒-tkṣodhṷka] 48
daddhyā॒-tkṣodhṷka e॒va bha̭vati॒ ya-ṅkā॒maye॒tā-nṷpadasya॒-danna̭madyā॒diti̭ pū॒rṇā-ntasyopa̭ daddhyā॒danṷpadasya-de॒vānna̭matti sa॒hasraṃ॒-vai~ prati॒ purṷṣaḥ paśū॒nāṃ-ya~̭cchati sa॒hasra̭ma॒nye pa॒śavo॒ maddhyḙ puruṣaśī॒r॒ṣamupa̭ dadhāti savīrya॒tvāyo॒-khāyā॒mapi̭ dadhāti prati॒ṣṭhāme॒vaina̭-dgamayati॒ vyṛ̭ddhaṃ॒-vā~ e॒ta-tprā॒ṇaira̭me॒ddhyaṃ-ya~-tpṷruṣaśī॒r॒ṣama॒mṛta॒-ṅkhalu॒ vai prā॒ṇā [vai prā॒ṇāḥ, a॒mṛta॒gṃ॒] 49
a॒mṛta॒gṃ॒ hira̭ṇya-mprā॒ṇeṣṷ hiraṇyaśa॒lkā-npratya̭syati prati॒ṣṭhāme॒vaina̭-dgamayi॒tvā prā॒ṇai-ssama̭rdhayati da॒ddhnā ma̭dhumi॒śreṇa̭ pūrayati madha॒vyo̭-'sā॒nīti̭ śṛtāta॒ṅkyḙna meddhya॒tvāya̭ grā॒myaṃ-vā~ e॒tadannaṃ॒-ya~-ddaddhyā̭ra॒ṇya-mmadhu॒ yadda॒ddhnā ma̭dhumi॒śreṇa̭ pū॒raya̭tyu॒bhaya॒syā-va̭ruddhyai paśuśī॒r॒ṣāṇyupa̭ dadhāti pa॒śavo॒ vai pa̭śuśī॒r॒ṣāṇi̭ pa॒śūne॒vāva̭ rundhe॒ ya-ṅkā॒mayḙtā-'pa॒śu-ssyā॒diti̭ [-'pa॒śu-ssyā॒diti̭, vi॒ṣū॒cīnā̭ni॒] 50
viṣū॒cīnā̭ni॒ tasyopa̭ daddhyā॒-dviṣṷ̄ca e॒vāsmā᳚-tpa॒śū-nda̭dhātyapa॒śure॒va bha̭vati॒ ya-ṅkā॒mayḙta paśu॒mān-thsyā॒diti̭ samī॒cīnā̭ni॒ tasyopa̭ daddhyā-thsa॒mīca̭ e॒vāsmai̭ pa॒śū-nda̭dhāti paśu॒māne॒va bha̭vati pu॒rastā᳚-tpratī॒cīna॒maśva॒syopa̭ dadhāti pa॒ścā-tprā॒cīna̭mṛṣa॒bhasyā-pa̭śavo॒ vā a॒nye go̭ a॒śvebhyaḥ̭ pa॒śavo̭ go a॒śvāne॒vāsmai̭ sa॒mīco̭ dadhātye॒-tāva̭nto॒ vai pa॒śavo᳚ [pa॒śavaḥ̭, dvi॒pāda̭śca॒] 51
dvi॒pāda̭śca॒ catṷṣpādaśca॒ tān. vā e॒tada॒gnau prada̭dhāti॒ ya-tpa̭śuśī॒r॒ṣāṇyṷpa॒-dadhā᳚tya॒-mumā̭ra॒ṇyamanṷ te diśā॒mītyā̭ha grā॒myebhya̭ e॒va pa॒śubhya̭ āra॒ṇyā-npa॒śūñchuca॒manūthsṛ̭jati॒ tasmā᳚-thsa॒māva̭-tpaśū॒nā-mpra॒jāya̭mānānā-māra॒ṇyāḥ pa॒śavaḥ॒ kanī̭yāgṃsa-śśu॒cā hyṛ̭tā-ssa̭rpaśī॒r॒ṣamupa̭ dadhāti॒ yaiva sa॒rpe tviṣi॒stāme॒vā-'va̭ rundhe॒ [-'va̭ rundhe, ya-thsa̭mī॒cīna̭-] 52
ya-thsa̭mī॒cīna̭--mpaśuśī॒r॒ṣairṷpa da॒ddhyā-dgrā॒myā-npa॒śū-ndagṃśṷkā-ssyu॒rya-dvi̭ṣū॒cīna̭-māra॒ṇyān. yajṷre॒va va̭de॒dava॒ tā-ntviṣigṃ̭ rundhe॒ yā sa॒rpe na grā॒myā-npa॒śūn. hi॒nasti॒ nā-''ra॒ṇyānatho॒ khalṷ̄pa॒dheya̭me॒va yadṷpa॒dadhā̭ti॒ tena॒ tā-ntviṣi॒mava̭ rundhe॒ yā sa॒rpe ya-dyaju॒rvada̭ti॒ tena̭ śā॒ntam || 53 ||
(ū॒nāntasyopa̭ - prā॒ṇāḥ - syā॒diti॒ - vai pa॒śavo̭ - rundhe॒ - catṷścatvārigṃśacca) (a. 9)
pa॒śurvā e॒ṣa yada॒gniryoniḥ॒ khalu॒ vā e॒ṣā pa॒śorvi kri̭yate॒ ya-tprā॒cīna̭maiṣṭa॒kā-dyajuḥ̭ kri॒yate॒ reto̭-'pa॒syā̭ apa॒syā̭ upa̭ dadhāti॒ yonā̭ve॒va reto̭ dadhāti॒ pañcopa̭ dadhāti॒ pāṅktāḥ᳚ pa॒śavaḥ̭ pa॒śūne॒vāsmai॒ praja̭nayati॒ pañca̭ dakṣiṇa॒to vajro॒ vā a̭pa॒syā̭ vajrḙṇai॒va ya॒jñasya̭ dakṣiṇa॒to rakṣā॒g॒syapa̭ hanti॒ pañca̭ pa॒ścā- [pañca̭ pa॒ścāt, prācī॒rupa̭ dadhāti] 54
-tprācī॒rupa̭ dadhāti pa॒ścādvai prā॒cīna॒gṃ॒ reto̭ dhīyate pa॒ścāde॒vāsmai᳚ prā॒cīna॒gṃ॒ reto̭ dadhāti॒ pañca̭ pu॒rastā᳚-tpra॒tīcī॒rupa̭ dadhāti॒ pañca̭ pa॒ścā-tprācī॒stasmā᳚-tprā॒cīna॒gṃ॒ reto̭ dhīyate pra॒tīcīḥ᳚ pra॒jā jā̭yante॒ pañco᳚ttara॒ta ścha̭nda॒syāḥ᳚ pa॒śavo॒ vai cha̭nda॒syāḥ᳚ pa॒śūne॒va prajā̭tā॒n-thsvamā॒yata̭nama॒bhi paryṷ̄hata i॒yaṃ-vā~ a॒gne-ra̭tidā॒hā-da̭bibhe॒-thsaitā [-da̭bibhe॒-thsaitāḥ, a॒pa॒syā̭ apaśya॒-ttā] 55
a̭pa॒syā̭ apaśya॒-ttā upā̭dhatta॒ tato॒ vā i॒mā-nnātya̭daha॒-dyada̭pa॒syā̭ upa॒dadhā᳚tya॒syā ana̭tidāhāyo॒vāca̭ he॒yamada॒di-thsa brahma॒ṇā-'nnaṃ॒-ya~syai॒tā ṷpadhī॒yāntai॒ ya ṷ cainā e॒vaṃve~ da॒diti̭ prāṇa॒bhṛta॒ upa̭ dadhāti॒ reta̭sye॒va prā॒ṇā-nda̭dhāti॒ tasmā॒-dvada̭-nprā॒ṇa-npaśya̭ñchṛ॒ṇva-npa॒śurjā̭yate॒ 'ya-mpu॒ro [-'ya-mpu॒raḥ, bhuva॒ iti̭] 56
bhuva॒ iti̭ pu॒rastā॒dupa̭ dadhāti prā॒ṇame॒vaitābhi̭-rdādhārā॒-'ya-nda̭kṣi॒ṇā vi॒śvaka॒rmeti̭ dakṣiṇa॒to mana̭ e॒vaitābhi̭rdādhārā॒ya-mpa॒ścā-dvi॒śvavya̭cā॒ iti̭ pa॒ścā-ccakṣṷre॒vaitābhi̭-rdādhāre॒da-mṷtta॒rā-thsuva॒rityṷttara॒ta-śśrotra̭me॒vaitābhi̭-rdādhāre॒yamu॒pari̭ ma॒tirityu॒pari̭ṣṭā॒-dvāca̭me॒vaitābhi̭-rdādhāra॒ daśa̭da॒śopa̭ dadhāti savīrya॒tvāyā᳚kṣṇa॒yo [savīrya॒tvāyā᳚kṣṇa॒yā, upa̭ dadhāti॒] 57
-pa̭ dadhāti॒ tasmā̭dakṣṇa॒yā pa॒śavo-'ṅgā̭ni॒ praha̭ranti॒ prati̭ṣṭhityai॒ yāḥ prācī॒stābhi॒-rvasi̭ṣṭha ārdhno॒dyā da̭kṣi॒ṇā tābhi̭rbha॒radvā̭jo॒ yāḥ pra॒tīcī॒stābhi̭ rvi॒śvāmi̭tro॒ yā udī̭cī॒stābhi̭-rja॒mada̭gni॒ryā ū॒rdhvāstābhi̭-rvi॒śvaka̭rmā॒ ya e॒vame॒tāsā॒mṛddhiṃ॒-ve~da॒rdhnotye॒va ya ā̭sāme॒va-mba॒ndhutāṃ॒-ve~da॒ bandhṷmā-nbhavati॒ ya ā̭sāme॒va-ṅkḷptiṃ॒-ve~da॒ kalpa̭te- [kalpa̭te, a॒smai॒ ya ā̭sāme॒va-] 58
-'smai॒ ya ā̭sāme॒va-mā॒yata̭naṃ॒-ve~dā॒-''yata̭navā-nbhavati॒ ya ā̭sāme॒va-mpra̭ti॒ṣṭhāṃ-ve~da॒ pratye॒va ti̭ṣṭhati prāṇa॒bhṛta̭ upa॒dhāya̭ saṃ॒ya~ta॒ upa̭ dadhāti prā॒ṇāne॒vā 'smi̭-ndhi॒tvā saṃ॒ya~dbhi॒-ssaṃya~̭cchati॒ ta-thsaṃ॒ya~tāgṃ̭ saṃya~॒ttvamatho᳚ prā॒ṇa e॒vāpā॒na-nda̭dhāti॒ tasmā᳚-tprāṇāpā॒nau sa-ñca̭rato॒ viṣṷ̄cī॒rupa̭ dadhāti॒ tasmā॒-dviṣva̭ñcau prāṇāpā॒nau yadvā a॒gnerasaṃ̭ya~ta॒- [a॒gnerasaṃ̭ya~tam, asṷvargyamasya॒] 59
-masṷvargyamasya॒ ta-thsṷva॒rgyo᳚-'gnirya-thsaṃ॒ya~ta̭ upa॒ dadhā̭ti॒ same॒vainaṃ̭-ya~cchati uva॒rgya̭me॒vāka॒ -stryavi॒rvayaḥ̭ kṛ॒tamayā̭nā॒mityā̭ha॒ vayo̭bhire॒vāyā॒nava̭ ru॒ndhe 'yai॒rvayāgṃ̭si sa॒rvato̭ vāyu॒matī᳚rbhavanti॒ tasmā̭da॒yagṃ sa॒rvataḥ̭ pavate || 60 ||
(pa॒ścā - de॒tāḥ - pu॒ro᳚ - 'kṣṇa॒yā - kalpa॒te - 'saṃ̭-ya~taṃ॒ - pañca̭trigṃśacca) (a. 10)
gā॒ya॒trī tri॒ṣṭu-bjaga̭tyanu॒ṣṭu-kpa॒ṅktyā̭ sa॒ha | bṛ॒ha॒tyṷṣṇihā̭ ka॒ku-thsū॒cībhiḥ̭ śimyantu tvā || dvi॒padā॒ yā catṷṣpadā tri॒padā॒ yāca॒ ṣaṭpa̭dā | sacha̭ndā॒ yā ca॒ viccha̭ndā-ssū॒cībhiḥ̭ śimyantu tvā || ma॒hānā᳚mnī re॒vata̭yo॒ viśvā॒ āśāḥ᳚ pra॒sūva̭rīḥ | meghyā̭ vi॒dyuto॒ vācaḥ̭ sū॒cībhiḥ̭ śimyantu tvā || ra॒ja॒tā hari̭ṇī॒-ssīsā॒ yujo̭ yujyante॒ karma̭bhiḥ | aśva̭sya vā॒jina̭stva॒ci sū॒cībhiḥ̭ śimyantu tvā || nārī᳚- [nārīḥ᳚, te॒ patna̭yo॒ loma॒] 61
-ste॒ patna̭yo॒ loma॒ vici̭nvantu manī॒ṣayā᳚ | de॒vānā॒-mpatnī॒rdiśaḥ̭ sū॒cībhiḥ̭ śimyantu tvā || ku॒vida॒ṅga yava̭manto॒ yava̭-ñci॒dyathā॒ dāntya̭nupū॒rvaṃ-vi~॒yūya̭ | i॒hehai̭ṣā-ṅkṛṇuta॒ bhoja̭nāni॒ ye ba॒r॒hiṣo॒ namo̭vṛkti॒-nnaja॒gmuḥ || 62 ||
(nārī᳚ - stri॒gṃ॒śacca̭) (a. 11)
kastvā᳚ cchyati॒ kastvā॒ vi śā᳚sti॒ kaste॒ gātrā̭ṇi śimyati | ka ṷ te śami॒tā ka॒viḥ || ṛ॒tava̭sta ṛtu॒dhā paruḥ̭ śami॒tāro॒ viśā̭satu | saṃ॒va~॒thsa॒rasya॒ dhāya̭sā॒ śimī̭bhi-śśimyantu tvā || daivyā̭ addhva॒ryava̭stvā॒ cchyantu॒ vi ca̭ śāsatu | gātrā̭ṇi parva॒śaste॒ śimāḥ᳚ kṛṇvantu॒ śimya̭ntaḥ || a॒rdha॒mā॒sāḥ parūgṃ̭ṣi te॒ māsā᳚-śchyantu॒ śimya̭ntaḥ | a॒ho॒rā॒trāṇi̭ ma॒ruto॒ vili̭ṣṭagṃ [ma॒ruto॒ vili̭ṣṭam, sū॒da॒ya॒ntu॒ te॒ |] 63
sūdayantu te || pṛ॒thi॒vī te॒ 'ntari̭kṣeṇa vā॒yuśchi॒dra-mbhi̭ṣajyatu | dyauste॒ nakṣa̭trai-ssa॒ha rū॒pa-ṅkṛ̭ṇotu sādhu॒yā || śa-nte॒ pare᳚bhyo॒ gātre᳚bhya॒-śśama॒stvava̭rebhyaḥ | śama॒sthabhyo̭ ma॒jjabhya॒-śśamṷ te ta॒nuvḙ bhuvat || 64 ||
(vili̭ṣṭaṃ - tri॒gṃ॒śacca̭) (a. 12)
(viṣṇṷmukhā॒ - anna̭pate॒ - yāva̭tī॒ - vi vai - pṷruṣamā॒treṇā - 'gne॒ tava॒ śravo॒ vayo॒ - brahma̭ jajñā॒nagg - sva̭yamātṛ॒ṇṇā - me॒ṣāṃ-vai~ - pa॒śu - rgā̭ya॒trī - kastvā॒ - dvāda̭śa )
(viṣṇṷmukhā॒ - apa̭citimā॒n॒ - vi vā e॒tā - vagne॒ tava̭ - svayamātṛ॒ṇṇāṃ - ~vi̭ṣū॒cīnā̭ni - gāya॒trī - catṷṣṣaṣṭiḥ)
(viṣṇṷmukhā, sta॒nuvḙ bhuvat)
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-mpañcamakāṇḍe dvitīyaḥ praśna-ssamāptaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-म्पञ्चमकाण्डे द्वितीयः प्रश्नः - चित्युपक्रमाभिधानं
ओ-न्नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः,
श्री गुरुभ्यो नमः । ह॒रिः॒ ओम् ॥
विष्णु॑मुखा॒ वै दे॒वा श्छन्दो॑भिरि॒मान् ँलो॒कान॑नपज॒य्य म॒भ्य॑जय॒न्॒.य-द्वि॑ष्णुक्र॒मान् क्रम॑ते॒ विष्णु॑रे॒व भू॒त्वा यज॑मान॒श्छन्दो॑भिरि॒मान् ँलो॒कान॑नपज॒य्यम॒भि ज॑यति॒ विष्णोः॒ क्रमो᳚-ऽस्य-भिमाति॒हेत्या॑ह गाय॒त्री वै पृ॑थि॒वी त्रैष्टु॑भम॒न्तरि॑क्ष॒-ञ्जाग॑ती॒ द्यौरानु॑ष्टुभी॒र्दिश॒ श्छन्दो॑भिरे॒वेमान् ँलो॒कान्. य॑था पू॒र्वम॒भि ज॑यति प्र॒जाप॑तिर॒ग्निम॑सृजत॒ सो᳚-ऽस्मा-थ्सृ॒ष्टः [सो᳚-ऽस्मा-थ्सृ॒ष्टः, परा॑ङै॒त्त-] 1
परा॑ङै॒त्त-मे॒तया ऽन्वै॒दक्र॑न्द॒दिति॒ तया॒ वै सो᳚-ऽग्नेः प्रि॒य-न्धामा-ऽवा॑रुन्ध॒ यदे॒ताम॒न्वाहा॒-ग्नेरे॒वैतया᳚ प्रि॒य-न्धामा-ऽव॑ रुन्ध ईश्व॒रो वा ए॒ष परा᳚-म्प्र॒दघो॒ यो वि॑ष्णुक्र॒मान् क्रम॑ते चत॒सृभि॒रा व॑र्तते च॒त्वारि॒ छन्दाग्ं॑सि॒ छन्दाग्ं॑सि॒ खलु॒ वा अ॒ग्नेः प्रि॒या त॒नूः प्रि॒यामे॒वास्य॑ त॒नुव॑म॒भि [ ] 2
?
प॒र्याव॑र्तते दक्षि॒णा प॒र्याव॑र्तते॒ स्वमे॒व वी॒र्य॑मनु॑ प॒र्याव॑र्तते॒ तस्मा॒-द्दक्षि॒णो-ऽर्ध॑ आ॒त्मनो॑ वी॒र्या॑वत्त॒रो-ऽथो॑ आदि॒त्यस्यै॒वा-ऽऽवृत॒मनु॑ प॒र्याव॑र्तते॒ शुन॒श्शेप॒माजी॑गर्तिं॒-वँरु॑णो-ऽगृह्णा॒-थ्स ए॒तां-वाँ॑रु॒णीम॑पश्य॒-त्तया॒ वै स आ॒त्मानं॑-वँरुणपा॒शाद॑मुञ्च॒-द्वरु॑णो॒ वा ए॒त-ङ्गृ॑ह्णाति॒ य उ॒खा-म्प्र॑तिमु॒ञ्चत॒ उदु॑त्त॒मं-वँ॑रुण॒पाश॑-म॒स्मदित्या॑हा॒-ऽऽत्मान॑-मे॒वैतया॑ [-मे॒वैतया᳚, व॒रु॒ण॒पा॒शा-] 3
वरुणपा॒शा-न्मु॑ञ्च॒त्या त्वा॑-ऽहार्ष॒मित्या॒हा ऽऽह्य॑न॒ग्ं॒ हर॑ति ध्रु॒वस्ति॒ष्ठा ऽवि॑चाचलि॒रित्या॑ह॒ प्रति॑ष्ठित्यै॒ विश॑स्त्वा॒ सर्वा॑ वाञ्छ॒न्त्वित्या॑ह वि॒शैवैन॒ग्ं॒ सम॑र्धयत्य॒स्मि-न्रा॒ष्ट्रमधि॑ श्र॒येत्या॑ह रा॒ष्ट्रमे॒वास्मि॑-न्ध्रु॒वम॑क॒र्य-ङ्का॒मये॑त रा॒ष्ट्रग्ग् स्या॒दिति॒ त-म्मन॑सा ध्याये-द्रा॒ष्ट्रमे॒व भ॑व॒- [भ॑वति, अग्रे॑] 4
-त्यग्रे॑ बृ॒हन्नु॒षसा॑मू॒र्ध्वो अ॑स्था॒दित्या॒हा-ऽग्र॑मे॒वैनग्ं॑ समा॒नाना᳚-ङ्करोति निर्जग्मि॒वा-न्तम॑स॒ इत्या॑ह॒ तम॑ ए॒वास्मा॒दप॑ हन्ति॒ ज्योति॒षा- ऽऽगा॒दित्या॑ह॒ ज्योति॑रे॒वा-स्मि॑-न्दधाति चत॒सृभिः॑ सादयति च॒त्वारि॒ छन्दाग्ं॑सि॒ छन्दो॑भिरे॒वा-ऽ-ति॑च्छन्दसोत्त॒मया॒ वर्ष्म॒ वा ए॒षा छन्द॑सां॒-यँदति॑च्छन्दा॒ वर्ष्मै॒वैनग्ं॑ समा॒नाना᳚-ङ्करोति॒ सद्व॑ती [सद्व॑ती, भ॒व॒ति॒ स॒त्त्वमे॒वैन॑] 5
भवति स॒त्त्वमे॒वैन॑-ङ्गमयति वाथ्स॒प्रेणोप॑ तिष्ठत ए॒तेन॒ वै व॑थ्स॒प्रीर्भा॑लन्द॒नो᳚-ऽग्नेः प्रि॒य-न्धामा-ऽवा॑-ऽरुन्धा॒-ऽग्नेरे॒वैतेन॑ प्रि॒य-न्धामा-ऽव॑ रुन्ध एकाद॒श-म्भ॑वत्येक॒धैव यज॑माने वी॒र्य॑-न्दधाति॒ स्तोमे॑न॒ वै दे॒वा अ॒स्मिन् ँलो॒क आ᳚र्ध्नुव॒न् छन्दो॑भिर॒मुष्मि॒न्-थ्स्तोम॑स्येव॒ खलु॒ वा ए॒त-द्रू॒पं-यँ-द्वा᳚थ्स॒प्रं-यँ-द्वा᳚थ्स॒प्रेणो॑प॒तिष्ठ॑त [ँय-द्वा᳚थ्स॒प्रेणो॑प॒तिष्ठ॑ते, इ॒ममे॒व] 6
इ॒ममे॒व तेन॑ लो॒कम॒भि ज॑यति॒ य-द्वि॑ष्णुक्र॒मान् क्रम॑ते॒-ऽमुमे॒व तैर्लो॒कम॒भि ज॑यति पूर्वे॒द्युः प्रक्रा॑मत्युत्तरे॒द्यु-ह् रुप॑ तिष्ठते॒ तस्मा॒-द्योगे॒-ऽन्यासा᳚-म्प्र॒जाना॒-म्मनः॒, क्षेमे॒-ऽन्यासा॒-न्तस्मा᳚-द्यायाव॒रः, क्षे॒म्यस्ये॑शे॒ तस्मा᳚-द्यायाव॒रः, क्षे॒म्यम॒द्ध्यव॑स्यति मु॒ष्टी क॑रोति॒ वाचं॑-यँच्छति य॒ज्ञस्य॒ धृत्यै᳚ ॥ 7 ॥
(सृ॒ष्टो᳚-ऽ - (1॒) भ्ये॑ - तया॑ - भवति॒ - सद्व॑त्यु - प॒तिष्ठ॑ते॒ - द्विच॑त्वारिग्ंशच्च) (अ. 1)
अन्न॑प॒ते-ऽन्न॑स्य नो दे॒हीत्या॑हा॒-ग्निर्वा अन्न॑पति॒-स्स ए॒वास्मा॒ अन्न॒-म्प्रय॑च्छत्यनमी॒वस्य॑ शु॒ष्मिण॒ इत्या॑हा-य॒क्ष्मस्येति॒ वावैतदा॑ह॒ प्र प्र॑दा॒तार॑-न्तारिष॒ ऊर्ज॑-न्नो धेहि द्वि॒पदे॒ चतु॑ष्पद॒ इत्या॑हा॒-ऽऽशिष॑मे॒वैतामा शा᳚स्त॒ उदु॑ त्वा॒ विश्वे॑ दे॒वा इत्या॑ह प्रा॒णा वै विश्वे॑ दे॒वाः [दे॒वाः, प्रा॒णैरे॒वैन॒-] 8
प्रा॒णैरे॒वैन॒-मुद्य॑च्छ॒ते ऽग्ने॒ भर॑न्तु॒ चित्ति॑भि॒रित्या॑ह॒ यस्मा॑ ए॒वैन॑-ञ्चि॒त्तायो॒द्यच्छ॑ते॒ तेनै॒वैन॒ग्ं॒ सम॑र्धयति चत॒सृभि॒रा सा॑दयति च॒त्वारि॒ छन्दाग्ं॑सि॒ छन्दो॑भिरे॒वा-ति॑च्छन्दसोत्त॒मया॒ वर्ष्म॒ वा ए॒षा छन्द॑सां॒-यँदति॑च्छन्दा॒ वर्ष्मै॒वैनग्ं॑ समा॒नाना᳚-ङ्करोति॒ सद्व॑ती भवति स॒त्त्वमे॒वैन॑-ङ्गमयति॒ प्रेद॑ग्ने॒ ज्योति॑ष्मान् [ ] 9
या॒हीत्या॑ह॒ ज्योति॑रे॒वास्मि॑-न्दधाति त॒नुवा॒ वा ए॒ष हि॑नस्ति॒ यग्ं हि॒नस्ति॒ मा हिग्ं॑सीस्त॒नुवा᳚ प्र॒जा इत्या॑ह प्र॒जाभ्य॑ ए॒वैनग्ं॑ शमयति॒ रक्षाग्ं॑सि॒ वा ए॒त-द्य॒ज्ञग्ं स॑चन्ते॒ यदन॑ उ॒थ्सर्ज॒-त्यक्र॑न्द॒दित्यन्वा॑ह॒ रक्ष॑सा॒मप॑हत्या॒ अन॑सा वह॒न्-त्यप॑चिति-मे॒वास्मि॑-न्दधाति॒ तस्मा॑दन॒स्वी च॑ र॒थी चाति॑थीना॒-मप॑चिततमा॒- [-मप॑चिततमौ, अप॑चितिमा-न्भवति॒] 10
-वप॑चितिमा-न्भवति॒ य ए॒वं-वेँद॑ स॒मिधा॒-ऽग्नि-न्दु॑वस्य॒तेति॑ घृतानुषि॒क्तामव॑सिते स॒मिध॒मा द॑धाति॒ यथा-ऽति॑थय॒ आग॑ताय स॒र्पिष्व॑दाति॒थ्य-ङ्क्रि॒यते॑ ता॒दृगे॒व त-द्गा॑यत्रि॒या ब्रा᳚ह्म॒णस्य॑ गाय॒त्रो हि ब्रा᳚ह्म॒णस्त्रि॒ष्टुभा॑ राज॒न्य॑स्य॒ त्रैष्टु॑भो॒ हि रा॑ज॒न्यो᳚ ऽफ्सु भस्म॒ प्र वे॑शयत्य॒फ्सुयो॑नि॒र्वा अ॒ग्नि-स्स्वामे॒वैनं॒-योँनि॑-ङ्गमयति ति॒सृभिः॒ प्रवे॑शयति त्रि॒वृद्वा [त्रि॒वृद्वै, अ॒ग्नि-र्यावा॑-] 11
अ॒ग्नि-र्यावा॑-ने॒वा-ऽग्निस्त-म्प्र॑ति॒ष्ठा-ङ्ग॑मयति॒ परा॒ वा ए॒षो᳚-ऽग्निं-वँ॑पति॒ यो᳚-ऽफ्सु भस्म॑ प्रवे॒शय॑ति॒ ज्योति॑ष्मतीभ्या॒-मव॑ दधाति॒ ज्योति॑रे॒वा-ऽस्मि॑-न्दधाति॒ द्वाभ्या॒-म्प्रति॑ष्ठित्यै॒ परा॒ वा ए॒ष प्र॒जा-म्प॒शून् व॑पति॒ यो᳚-ऽफ्सु भस्म॑ प्रवे॒शय॑ति॒ पुन॑रू॒र्जा स॒ह र॒य्येति॒ पुन॑रु॒दैति॑ प्र॒जामे॒व प॒शूना॒त्म-न्ध॑त्ते॒ पुन॑स्त्वा-ऽऽदि॒त्या [पुन॑स्त्वा-ऽऽदि॒त्याः, रु॒द्रा] 12
रु॒द्रा वस॑व॒-स्समि॑न्धता॒-मित्या॑है॒ता वा ए॒त-न्दे॒वता॒ अग्रे॒ समै᳚न्धत॒ ताभि॑रे॒वैन॒ग्ं॒ समि॑न्धे॒ बोधा॒ स बो॒धीत्युप॑ तिष्ठते बो॒धय॑त्ये॒वैन॒-न्तस्मा᳚-थ्सु॒प्त्वा प्र॒जाः प्रबु॑द्ध्यन्ते यथास्था॒नमुप॑ तिष्ठते॒ तस्मा᳚-द्यथास्था॒न-म्प॒शवः॒ पुन॒रेत्योप॑ तिष्ठन्ते ॥ 13 ॥
(वै विश्वे॑ दे॒वा - ज्योति॑ष्मा॒ - नप॑चिततमौ - त्रि॒वृद्वा - आ॑दि॒त्या - द्विच॑त्वारिग्ंशच्च) (अ. 2)
याव॑ती॒ वै पृ॑थि॒वी तस्यै॑ य॒म आधि॑पत्य॒-म्परी॑याय॒ यो वै य॒म-न्दे॑व॒यज॑नम॒स्या अनि॑र्याच्या॒-ऽग्नि-ञ्चि॑नु॒ते य॒मायै॑न॒ग्ं॒ स चि॑नु॒ते-ऽपे॒ते-त्य॒द्ध्यव॑साययति य॒ममे॒व दे॑व॒यज॑नम॒स्यै नि॒र्याच्या॒- ऽऽत्मने॒-ऽग्नि-ञ्चि॑नुत इष्व॒ग्रेण॒ वा अ॒स्या अना॑मृत-मि॒च्छन्तो॒ नावि॑न्द॒-न्ते दे॒वा ए॒त-द्यजु॑रपश्य॒न्नपे॒तेति॒ यदे॒तेना᳚-ध्यवसा॒यय॒- [-ध्यवसा॒यय॑ति, अना॑मृत] 14
-त्यना॑मृत ए॒वाग्नि-ञ्चि॑नुत॒ उद्ध॑न्ति॒ यदे॒वास्या॑ अमे॒द्ध्य-न्तदप॑ हन्त्य॒पो-ऽवो᳚क्षति॒ शान्त्यै॒ सिक॑ता॒ नि व॑पत्ये॒तद्वा अ॒ग्नेर्वै᳚श्वान॒रस्य॑ रू॒पग्ं रू॒पेणै॒व वै᳚श्वान॒रमव॑ रुन्ध॒ ऊषा॒-न्निव॑पति॒ पुष्टि॒र्वा ए॒षा प्र॒जन॑नं॒-यँदूषाः॒ पुष्ट्या॑मे॒व प्र॒जन॑ने॒-ऽग्नि-ञ्चि॑नु॒ते-ऽथो॑ सं॒(2)ज्ञान्न॑ ए॒व सं॒(2)ज्ञान्न॒ग्ग्॒ ह्ये॑त- [ह्ये॑तत्, प॒शू॒नां-यँदूषा॒] 15
-त्प॑शू॒नां-यँदूषा॒ द्यावा॑पृथि॒वी स॒हा-ऽऽस्ता॒-न्ते वि॑य॒ती अ॑ब्रूता॒मस्त्वे॒व नौ॑ स॒ह य॒ज्ञिय॒मिति॒ यद॒मुष्या॑ य॒ज्ञिय॒मासी॒-त्तद॒स्याम॑दधा॒-त्त ऊषा॑ अभव॒न्॒ यद॒स्या य॒ज्ञिय॒मासी॒-त्तद॒मुष्या॑मदधा॒-त्तद॒दश्च॒न्द्रम॑सि कृ॒ष्णमूषा᳚-न्नि॒वप॑न्न॒दो ध्या॑ये॒-द्द्यावा॑पृथि॒व्योरे॒व य॒ज्ञिये॒-ऽग्नि-ञ्चि॑नुते॒ ऽयग्ं सो अ॒ग्निरिति॑ वि॒श्वामि॑त्रस्य [ ] 16
सू॒क्त-म्भ॑वत्ये॒तेन॒ वै वि॒श्वामि॑त्रो॒-ऽग्नेः प्रि॒य-न्धामा ऽवा॑रुन्धा॒ग्नेरे॒वैतेन॑ प्रि॒य-न्धामाव॑ रुन्धे॒ छन्दो॑भि॒र्वै दे॒वा-स्सु॑व॒र्गं-लोँ॒कमा॑य॒न् चत॑स्रः॒ प्राची॒रुप॑ दधाति च॒त्वारि॒ छन्दाग्ं॑सि॒ छन्दो॑भिरे॒व त-द्यज॑मान-स्सुव॒र्गं-लोँ॒कमे॑ति॒ तेषाग्ं॑ सुव॒र्गं-लोँ॒कं-यँ॒ता-न्दिश॒-स्सम॑व्लीयन्त॒ ते द्वे पु॒रस्ता᳚-थ्स॒मीची॒ उपा॑दधत॒ द्वे [ ] 17
प॒श्चा-थ्स॒मीची॒ ताभि॒र्वै तेदिशो॑-ऽदृग्ंह॒न्॒ यद्द्वे पु॒रस्ता᳚-थ्स॒मीची॑ उप॒दधा॑ति॒ द्वे प॒श्चा-थ्स॒मीची॑ दि॒शां-विँधृ॑त्या॒ अथो॑ प॒शवो॒ वै छन्दाग्ं॑सि प॒शूने॒वास्मै॑ स॒मीचो॑ दधात्य॒ष्टावुप॑ दधात्य॒ष्टाक्ष॑रा गाय॒त्री गा॑य॒त्रो᳚-ऽग्नि-र्यावा॑ने॒वाग्निस्त-ञ्चि॑नुते॒-ऽष्टावुप॑ दधात्य॒ष्टाक्ष॑रा गाय॒त्री गा॑य॒त्री सु॑व॒र्गं-लोँ॒कमञ्ज॑सा वेद सुव॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ [लो॒कस्य॑, प्रज्ञा᳚त्यै॒] 18
प्रज्ञा᳚त्यै॒ त्रयो॑दश लोकम्पृ॒णा उप॑ दधा॒त्येक॑विग्ंशति॒-स्सम्प॑द्यन्ते प्रति॒ष्ठा वा ए॑कवि॒ग्ं॒शः प्र॑ति॒ष्ठा गार्ह॑पत्य एकवि॒ग्ं॒शस्यै॒व प्र॑ति॒ष्ठा-ङ्गार्ह॑पत्य॒मनु॒ प्रति॑ तिष्ठति॒ प्रत्य॒ग्नि-ञ्चि॑क्या॒नस्ति॑ष्ठति॒ य ए॒वं-वेँद॒ पञ्च॑चितीक-ञ्चिन्वीत प्रथ॒म-ञ्चि॑न्वा॒नः पाङ्क्तो॑ य॒ज्ञः पाङ्क्ताः᳚ प॒शवो॑ य॒ज्ञमे॒व प॒शूनव॑ रुन्धे॒ त्रिचि॑तीक-ञ्चिन्वीत द्वि॒तीय॑-ञ्चिन्वा॒नस्त्रय॑ इ॒मे लो॒का ए॒ष्वे॑व लो॒केषु॒ [लो॒केषु॑, प्रति॑तिष्ठ॒-] 19
प्रति॑तिष्ठ॒-त्येक॑चितीक-ञ्चिन्वीत तृ॒तीय॑-ञ्चिन्वा॒न ए॑क॒धा वै सु॑व॒र्गो लो॒क ए॑क॒वृतै॒व सु॑व॒र्गं-लोँ॒कमे॑ति॒ पुरी॑षेणा॒भ्यू॑हति॒ तस्मा᳚न्मा॒ग्ं॒ सेनास्थि॑ छ॒न्न-न्न दु॒श्चर्मा॑ भवति॒ य ए॒वं-वेँद॒ पञ्च॒ चित॑यो भवन्ति प॒ञ्चभिः॒ पुरी॑षैर॒भ्यू॑हति॒ दश॒ सम्प॑द्यन्ते॒ दशा᳚क्षरा वि॒राडन्नं॑-विँ॒रा-ड्वि॒राज्ये॒वा-ऽन्नाद्ये॒ प्रति॑तिष्ठति ॥ 20 ॥
(अ॒ध्य॒व॒सा॒यय॑ति॒ - ह्ये॑त - द्वि॒श्वामि॑त्रस्या - दधत॒ द्वे - लो॒कस्य॑ - लो॒केषु॑ -स॒प्तच॑त्वारिग्ंशच्च) (अ. 3)
वि वा ए॒तौ द्वि॑षाते॒ यश्च॑ पु॒रा-ऽग्निर्यश्चो॒खाया॒ग्ं॒ समि॑त॒मिति॑ चत॒सृभि॒-स्स-न्निव॑पति च॒त्वारि॒ छन्दाग्ं॑सि॒ छन्दाग्ं॑सि॒ खलु॒ वा अ॒ग्नेः प्रि॒या त॒नूः प्रि॒ययै॒वैनौ॑ त॒नुवा॒ सग्ं शा᳚स्ति॒ समि॑त॒मित्या॑ह॒ तस्मा॒द्ब्रह्म॑णा क्ष॒त्रग्ं समे॑ति॒ यथ्स॒-न्न्युप्य॑ वि॒हर॑ति॒ तस्मा॒-द्ब्रह्म॑णा क्ष॒त्रं-व्येँ᳚त्यृ॒तुभि॒- [क्ष॒त्रं-व्येँ᳚त्यृ॒तुभिः॑, वा ए॒त-न्दी᳚क्षयन्ति॒] 21
-र्वा ए॒त-न्दी᳚क्षयन्ति॒ स ऋ॒तुभि॑रे॒व वि॒मुच्यो॑ मा॒तेव॑ पु॒त्र-म्पृ॑थि॒वी पु॑री॒ष्य॑मित्या॑ह॒-र्तुभि॑रे॒वैन॑-न्दीक्षयि॒त्वर्तुभि॒र्वि मु॑ञ्चति वैश्वान॒र्या शि॒क्य॑मा द॑त्ते स्व॒दय॑त्ये॒वैन॑-न्नैर्-ऋ॒तीः कृ॒ष्णा-स्ति॒स्र-स्तुष॑पक्वा भवन्ति॒ निर्-ऋ॑त्यै॒ वा ए॒त-द्भा॑ग॒धेयं॒-यँ-त्तुषा॒ निर्-ऋ॑त्यै रू॒प-ङ्कृ॒ष्णग्ं रू॒पेणै॒व निर्-ऋ॑ति-न्नि॒रव॑दयत इ॒मा-न्दिशं॑-यँन्त्ये॒षा [ ] 22
वै निर्-ऋ॑त्यै॒ दिक् स्वाया॑मे॒व दि॒शि निर्-ऋ॑ति-न्नि॒रव॑दयते॒ स्वकृ॑त॒ इरि॑ण॒ उप॑ दधाति प्रद॒रे वै॒तद्वै निर्-ऋ॑त्या आ॒यत॑न॒ग्ग्॒ स्व ए॒वा-ऽऽयत॑ने॒ निर्-ऋ॑ति-न्नि॒रव॑दयते शि॒क्य॑म॒भ्युप॑ दधाति नैर्-ऋ॒तो वै पाशः॑ सा॒क्षादे॒वैन॑-न्निर्-ऋतिपा॒शा-न्मु॑ञ्चति ति॒स्र उप॑ दधाति त्रेधाविहि॒तो वै पुरु॑षो॒ यावा॑ने॒व पुरु॑ष॒स्तस्मा॒-न्निर्-ऋ॑ति॒मव॑ यजते॒ परा॑ची॒रुप॑ [परा॑ची॒रुप॑, द॒धा॒ति॒ परा॑ची-] 23
दधाति॒ परा॑ची-मे॒वास्मा॒-न्निर्-ऋ॑ति॒-म्प्रणु॑द॒ते ऽप्र॑तीक्ष॒मा य॑न्ति॒ निर्-ऋ॑त्या अ॒न्तर्हि॑त्यै मार्जयि॒त्वोप॑ तिष्ठन्ते मेद्ध्य॒त्वाय॒ गार्ह॑पत्य॒मुप॑ तिष्ठन्ते निर्-ऋति लो॒क ए॒व च॑रि॒त्वा पू॒ता दे॑वलो॒कमु॒पाव॑र्तन्त॒ एक॒योप॑ तिष्ठन्त एक॒धैव यज॑माने वी॒र्य॑-न्दधति नि॒वेश॑न-स्स॒ङ्गम॑नो॒ वसू॑ना॒मित्या॑ह प्र॒जा वै प॒शवो॒ वसु॑ प्र॒जयै॒वैन॑-म्प॒शुभि॒-स्सम॑र्धयन्ति ॥ 24 ॥
(ऋ॒तुभि॑ - रे॒षा- परा॑ची॒रुपा॒ - ष्टाच॑त्वारिग्ंशच्च) (अ. 4)
पु॒रु॒ष॒मा॒त्रेण॒ वि मि॑मीते य॒ज्ञेन॒ वै पुरु॑ष॒-स्सम्मि॑तो यज्ञप॒रुषै॒वैनं॒-विँमि॑मीते॒ यावा॒-न्पुरु॑ष ऊ॒र्ध्वबा॑हु॒स्तावा᳚-न्भवत्ये॒ताव॒द्वै पुरु॑षे वी॒र्यं॑-वीँ॒र्ये॑णै॒वैनं॒-विँ मि॑मीते प॒क्षी भ॑वति॒ न ह्य॑प॒क्षः पति॑तु॒-मर्ह॑त्यर॒त्निना॑ प॒क्षौ द्राघी॑याग्ंसौ भवत॒स्तस्मा᳚-त्प॒क्षप्र॑वयाग्ंसि॒ वयाग्ं॑सि व्याममा॒त्रौ प॒क्षौ च॒ पुच्छ॑-ञ्च भवत्ये॒ताव॒द्वै पुरु॑षे वी॒र्यं॑- [वी॒र्य᳚म्, वी॒र्य॑सम्मितो॒] 25
-ँवी॒र्य॑सम्मितो॒ वेणु॑ना॒ वि मि॑मीत आग्ने॒यो वै वेणुः॑ सयोनि॒त्वाय॒ यजु॑षा युनक्ति॒ यजु॑षा कृषति॒ व्यावृ॑त्त्यै षड्ग॒वेन॑ कृषति॒ ष-ड्वा ऋ॒तव॑ ऋ॒तुभि॑रे॒वैन॑-ङ्कृषति॒ य-द्द्वा॑दशग॒वेन॑ संवँथ्स॒रेणै॒वे यं-वाँ अ॒ग्ने-र॑तिदा॒हाद॑बिभे॒-थ्सैत-द्द्वि॑गु॒णम॑पश्य-त्कृ॒ष्ट-ञ्चाकृ॑ष्ट-ञ्च॒ ततो॒ वा इ॒मा-न्ना-ऽत्य॑दह॒द्य-त्कृ॒ष्ट-ञ्चाकृ॑ष्ट-ञ्च॒ [इ॒मा-न्ना-ऽत्य॑दह॒द्य-त्कृ॒ष्ट-ञ्चाकृ॑ष्ट-ञ्च, भव॑त्य॒स्या अन॑तिदाहाय] 26
भव॑त्य॒स्या अन॑तिदाहाय द्विगु॒ण-न्त्वा अ॒ग्नि-मुद्य॑न्तु-मर्ह॒तीत्या॑हु॒र्य-त्कृ॒ष्ट-ञ्चाकृ॑ष्ट-ञ्च॒ भव॑त्य॒ग्नेरुद्य॑त्या ए॒ताव॑न्तो॒ वै प॒शवो᳚ द्वि॒पाद॑श्च॒ चतु॑ष्पादश्च॒ तान्. य-त्प्राच॑ उथ्सृ॒जे-द्रु॒द्रायापि॑ दद्ध्या॒-द्य-द्द॑क्षि॒णा पि॒तृभ्यो॒ निधु॑वे॒द्य-त्प्र॒तीचो॒ रक्षाग्ं॑सि हन्यु॒रुदी॑च॒ उथ्सृ॑जत्ये॒षा वै दे॑वमनु॒ष्याणाग्ं॑ शा॒न्ता दि- [शा॒न्ता दिक्, तामे॒वैना॒-] 27
-क्तामे॒वैना॒-ननू-थ्सृ॑ज॒त्यथो॒ खल्वि॒मा-न्दिश॒मु-थ्सृ॑जत्य॒सौ वा आ॑दि॒त्यः प्रा॒णः प्रा॒णमे॒वैना॒-ननूथ्सृ॑जति दक्षि॒णा प॒र्याव॑र्तन्ते॒ स्वमे॒व वी॒र्य॑मनु॑ प॒र्याव॑र्तन्ते॒ तस्मा॒-द्दक्षि॒णो-ऽर्ध॑ आ॒त्मनो॑ वी॒र्या॑वत्त॒रो-ऽथो॑ आदि॒त्यस्यै॒वा-ऽऽवृत॒मनु॑ प॒र्याव॑र्तन्ते॒ तस्मा॒-त्परा᳚ञ्चः प॒शवो॒ वि ति॑ष्ठन्ते प्र॒त्यञ्च॒ आ व॑र्तन्ते ति॒स्रस्ति॑स्र॒-स्सीताः᳚ [ति॒स्रस्ति॑स्र॒-स्सीताः᳚, कृ॒ष॒ति॒ त्रि॒वृत॑मे॒व] 28
कृषति त्रि॒वृत॑मे॒व य॑ज्ञमु॒खे वि या॑तय॒त्योष॑धीर्वपति॒ ब्रह्म॒णा-ऽन्न॒मव॑ रुन्धे॒ ऽर्के᳚-ऽर्कश्ची॑यते चतुर्द॒शभि॑र्वपति स॒प्त ग्रा॒म्या ओष॑धय-स्स॒प्ता-ऽऽर॒ण्या उ॒भयी॑षा॒मव॑रुद्ध्या॒ अन्न॑स्यान्नस्य वप॒त्यन्न॑स्या-न्न॒स्याव॑रुद्ध्यै कृ॒ष्टे व॑पति कृ॒ष्टे ह्योष॑धयः प्रति॒तिष्ठ॑न्त्यनुसी॒तं-वँ॑पति॒ प्रजा᳚त्यै द्वाद॒शसु॒ सीता॑सु वपति॒ द्वाद॑श॒ मासा᳚-स्संवँथ्स॒र-स्सं॑वँथ्स॒रेणै॒वास्मा॒ अन्न॑-म्पचति॒ यद॑ग्नि॒चि- [यद॑ग्नि॒चित्, अन॑वरुद्धस्या-] 29
-दन॑वरुद्धस्या-ऽश्ञी॒यादव॑-रुद्धेन॒ व्यृ॑द्ध्येत॒ ये वन॒स्पती॑ना-म्फल॒ग्रह॑य॒-स्तानि॒द्ध्मे-ऽपि॒ प्रोक्षे॒-दन॑वरुद्ध॒स्या-व॑रुद्ध्यै दि॒ग्भ्यो लो॒ष्टान्-थ्सम॑स्यति दि॒शामे॒व वी॒र्य॑मव॒रुद्ध्य॑ दि॒शां-वीँ॒र्ये᳚-ऽग्नि-ञ्चि॑नुते॒ य-न्द्वि॒ष्या-द्यत्र॒ स स्या-त्तस्यै॑ दि॒शो लो॒ष्टमा ह॑रे॒दिष॒-मूर्ज॑म॒हमि॒त आ द॑द॒ इतीष॑मे॒वोर्ज॒-न्तस्यै॑ दि॒शो-ऽव॑ रुन्धे॒ क्षोधु॑को भवति॒ यस्तस्या᳚-न्दि॒शि भव॑त्युत्तरवे॒दिमुप॑ वपत्युत्तरवे॒द्याग् ह्य॑ग्निश्ची॒यते ऽथो॑ प॒शवो॒ वा उ॑त्तरवे॒दिः प॒शूने॒वाव॑ रु॒न्धे-ऽथो॑ यज्ञप॒रुषो-ऽन॑न्तरित्यै ॥ 30 ॥
(च॒ भ॒व॒त्ये॒ताव॒द्वै पुरु॑षे वी॒र्यं॑ - ँयत्कृ॒ष्टञ्चा-ऽकृ॑ष्टञ्च॒ - दिख्- सीता॑ - अग्नि॒चि - दव॒ - पञ्च॑विग्ंशतिश्च) (अ. 5)
अग्ने॒ तव॒ श्रवो॒ वय॒ इति॒ सिक॑ता॒ नि व॑पत्ये॒तद्वा अ॒ग्नेर्वै᳚श्वान॒रस्य॑ सू॒क्तग्ं सू॒क्तेनै॒व वै᳚श्वान॒रमव॑ रुन्धे ष॒ड्भिर्नि व॑पति॒ षड्वा ऋ॒तवः॑ संवँथ्स॒र-स्सं॑वँथ्स॒रो᳚-ऽग्निर्वै᳚श्वान॒र-स्सा॒क्षादे॒व वै᳚श्वान॒रमव॑ रुन्धे समु॒द्रं-वैँ नामै॒तच्छन्दः॑ समु॒द्रमनु॑ प्र॒जाः प्रजा॑यन्ते॒ यदे॒तेन॒ सिक॑ता नि॒ वप॑ति प्र॒जानां᳚ प्र॒जन॑ना॒येन्द्रो॑ [प्र॒जानां᳚ प्र॒जन॑ना॒येन्द्रः॑, वृ॒त्राय॒] 31
वृ॒त्राय॒ वज्र॒-म्प्राह॑र॒-थ्स त्रे॒धा व्य॑भव॒-थ्स्फ्यस्तृती॑य॒ग्ं॒ रथ॒स्तृती॑यं॒-यूँप॒स्तृती॑यं॒-येँ᳚-ऽन्तश्श॒रा अशी᳚र्यन्त॒ ता-श्शर्क॑रा अभव॒-न्तच्छर्क॑राणाग्ं शर्कर॒त्वं-वँज्रो॒ वै शर्क॑राः प॒शुर॒ग्नि-र्यच्छर्क॑राभिर॒ग्नि-म्प॑रिमि॒नोति॒ वज्रे॑णै॒वास्मै॑ प॒शू-न्परि॑ गृह्णाति॒ तस्मा॒-द्वज्रे॑ण प॒शवः॒ परि॑गृहीता॒स्तस्मा॒-थ्स्थेया॒नस्थे॑यसो॒ नोप॑ हरते त्रिस॒प्ताभिः॑ प॒शुका॑मस्य॒ [प॒शुका॑मस्य, परि॑] 32
परि॑ मिनुया-थ्स॒प्त वै शी॑र्ष॒ण्याः᳚ प्रा॒णाः प्रा॒णाः प॒शवः॑ प्रा॒णैरे॒वास्मै॑ प॒शूनव॑ रुन्धे त्रिण॒वाभि॒-र्भ्रातृ॑व्यवत-स्त्रि॒वृत॑मे॒व वज्रग्ं॑ स॒म्भृत्य॒ भ्रातृ॑व्याय॒ प्रह॑रति॒ स्तृत्या॒ अप॑रिमिताभिः॒ परि॑ मिनुया॒-दप॑रिमित॒स्या-व॑रुद्ध्यै॒ य-ङ्का॒मये॑ताप॒शु-स्स्या॒दित्यप॑रिमित्य॒ तस्य॒ शर्क॑रा॒-स्सिक॑ता॒ व्यू॑हे॒दप॑रिगृहीत ए॒वास्य॑ विषू॒चीन॒ग्ं॒ रेतः॒ परा॑ सिञ्चत्यप॒शुरे॒व भ॑वति॒ [भ॑वति, य-ङ्का॒मये॑त] 33
य-ङ्का॒मये॑त पशु॒मान्-थ्स्या॒दिति॑ परि॒मित्य॒ तस्य॒ शर्क॑रा॒-स्सिक॑ता॒ व्यू॑हे॒-त्परि॑गृहीत ए॒वास्मै॑ समी॒चीन॒ग्ं॒ रेतः॑ सिञ्चति पशु॒माने॒व भ॑वति सौ॒म्या व्यू॑हति॒ सोमो॒ वै रे॑तो॒धा रेत॑ ए॒व त-द्द॑धाति गायत्रि॒या ब्रा᳚ह्म॒णस्य॑ गाय॒त्रो हि ब्रा᳚ह्म॒ण-स्त्रि॒ष्टुभा॑ राज॒न्य॑स्य॒ त्रैष्टु॑भो॒ हि रा॑ज॒न्यः॑ शं॒युँ-म्बा॑र्हस्प॒त्य-म्मेधो॒ नोपा॑नम॒-थ्सो᳚-ऽग्नि-म्प्रा-ऽवि॑श॒- [नोपा॑नम॒-थ्सो᳚-ऽग्नि-म्प्रा-ऽवि॑शत्, सो᳚-ऽग्नेः] 34
-थ्सो᳚-ऽग्नेः कृष्णो॑ रू॒प-ङ्कृ॒त्वोदा॑यत॒ सो-ऽश्व॒-म्प्रा-ऽवि॑श॒-थ्सो-ऽश्व॑स्या-वान्तरश॒फो॑-भव॒-द्यदश्व॑माक्र॒मय॑ति॒ य ए॒व मेधो-ऽश्व॒-म्प्रा-ऽवि॑श॒-त्तमे॒वाव॑ रुन्धे प्र॒जाप॑तिना॒-ऽग्निश्चे॑त॒व्य॑ इत्या॑हुः प्राजाप॒त्यो-ऽश्वो॒ यदश्व॑माक्र॒मय॑ति प्र॒जाप॑तिनै॒वा-ऽग्नि-ञ्चि॑नुते पुष्करप॒र्णमुप॑ दधाति॒ योनि॒र्वा अ॒ग्नेः पु॑ष्करप॒र्णग्ं सयो॑नि- -मे॒वाग्नि-ञ्चि॑नुते॒ ऽपा-म्पृ॒ष्ठम॒सीत्युप॑ दधात्य॒पां-वाँ ए॒त-त्पृ॒ष्ठं-यँ-त्पु॑ष्करप॒र्णग्ं रू॒पेणै॒वैन॒दुप॑ दधाति ॥ 35 ॥
(इन्द्रः॑ - प॒शुका॑मस्य - भवत्य - विश॒थ् - सयो॑निं - ँविग्ंश॒तिश्च॑) (अ. 6)
ब्रह्म॑ जज्ञा॒नमिति॑ रु॒क्ममुप॑ दधाति॒ ब्रह्म॑मुखा॒ वै प्र॒जाप॑तिः प्र॒जा अ॑सृजत॒ ब्रह्म॑मुखा ए॒व त-त्प्र॒जा यज॑मान-स्सृजते॒ ब्रह्म॑ जज्ञा॒नमित्या॑ह॒ तस्मा᳚द्ब्राह्म॒णो मुख्यो॒ मुख्यो॑ भवति॒ य ए॒वं-वेँद॑ ब्रह्मवा॒दिनो॑ वदन्ति॒ न पृ॑थि॒व्या-न्नान्तरि॑क्षे॒ न दि॒व्य॑ग्निश्चे॑त॒व्य॑ इति॒ य-त्पृ॑थि॒व्या-ञ्चि॑न्वी॒त पृ॑थि॒वीग्ं शु॒चा-ऽर्प॑ये॒न्नौष॑धयो॒ न वन॒स्पत॑यः॒ [वन॒स्पत॑यः, प्र जा॑येर॒न्॒.] 36
प्र जा॑येर॒न्॒. यद॒न्तरि॑क्षे चिन्वी॒तान्तरि॑क्षग्ं शु॒चा-ऽर्प॑ये॒न्न वयाग्ं॑सि॒ प्र जा॑येर॒न्॒. य-द्दि॒वि चि॑न्वी॒त दिवग्ं॑ शु॒चा-ऽर्प॑ये॒न्न प॒र्जन्यो॑ वर्षेद्रु॒क्ममुप॑ दधात्य॒मृतं॒-वैँ हिर॑ण्यम॒मृत॑ ए॒वाग्नि-ञ्चि॑नुते॒ प्रजा᳚त्यै हिर॒ण्मय॒-म्पुरु॑ष॒मुप॑ दधाति यजमानलो॒कस्य॒ विधृ॑त्यै॒ यदिष्ट॑काया॒ आतृ॑ण्णमनूपद॒द्ध्या-त्प॑शू॒ना-ञ्च॒ यज॑मानस्य च प्रा॒णमपि॑ दद्ध्या-द्दक्षिण॒तः [दद्ध्या-द्दक्षिण॒तः, प्राञ्च॒मुप॑ दधाति] 37
प्राञ्च॒मुप॑ दधाति दा॒धार॑ यजमानलो॒क-न्न प॑शू॒ना-ञ्च॒ यज॑मानस्य च प्रा॒णमपि॑ दधा॒त्यथो॒ खल्विष्ट॑काया॒ आतृ॑ण्ण॒मनूप॑ दधाति प्रा॒णाना॒मुथ्सृ॑ष्ट्यै द्र॒फ्सश्च॑स्क॒न्देत्य॒भि मृ॑शति॒ होत्रा᳚स्वे॒वैन॒-म्प्रति॑ष्ठापयति॒ स्रुचा॒वुप॑ दधा॒त्याज्य॑स्य पू॒र्णा-ङ्का᳚र्ष्मर्य॒मयी᳚-न्द॒द्ध्नः पू॒र्णा-मौदु॑बंरीमि॒यं-वैँ का᳚र्ष्मर्य॒मय्य॒सावौ-दु॑बंरी॒मे ए॒वोप॑ धत्ते [ ] 38
तू॒ष्णीमुप॑ दधाति॒ न हीमे यजु॒षा-ऽऽप्तु॒मर्ह॑ति॒ दक्षि॑णा-ङ्कार्ष्मर्य॒मयी॒-मुत्त॑रा॒मौ-दु॑म्बरी॒-न्तस्मा॑द॒स्या अ॒सावुत्त॒रा ऽऽज्य॑स्य पू॒र्णा-ङ्का᳚र्ष्मर्य॒मयीं॒-वँज्रो॒ वा आज्यं॒-वँज्रः॑ कार्ष्म॒र्यो॑ वज्रे॑णै॒व य॒ज्ञस्य॑ दक्षिण॒तो रक्षा॒ग्॒स्यप॑ हन्ति द॒द्ध्नः पू॒र्णामौदु॑म्बरी-म्प॒शवो॒ वै दद्ध्यूर्गु॑दु॒म्बरः॑ प॒शुष्वे॒वोर्ज॑-न्दधाति पू॒र्णे उप॑ दधाति पू॒र्णे ए॒वैन॑- [पू॒र्णे ए॒वैन᳚म्, अ॒मुष्मि॑न् ँलो॒क] 39
म॒मुष्मि॑न् ँलो॒क उप॑तिष्ठेते वि॒राज्य॒ग्निश्चे॑त॒व्य॑ इत्या॑हु॒-स्स्रुग्वै वि॒राड्य-थ्स्रुचा॑वुप॒दधा॑ति वि॒राज्ये॒वाग्नि-ञ्चि॑नुते यज्ञमु॒खेय॑ज्ञमुखे॒ वै क्रि॒यमा॑णे य॒ज्ञग्ं रक्षाग्ं॑सि जिघाग्ंसन्ति यज्ञमु॒खग्ं रु॒क्मो य-द्रु॒क्मं-व्याँ॑घा॒रय॑ति यज्ञमु॒खादे॒व रक्षा॒ग्॒स्यप॑ हन्ति प॒ञ्चभि॒-र्व्याघा॑रयति॒ पाङ्क्तो॑ य॒ज्ञो यावा॑ने॒व य॒ज्ञस्तस्मा॒-द्रक्षा॒ग्॒स्यप॑ हन्त्यक्ष्ण॒याव्या घा॑रयति॒ तस्मा॑दक्ष्ण॒या प॒शवो-ऽङ्गा॑नि॒ प्र ह॑रन्ति॒ प्रति॑ष्ठित्यै ॥ 40 ॥
(वन॒स्पत॑यो- दक्षिण॒तो- ध॑त्त- एनं॒- तस्मा॑ दक्ष्ण॒या-पञ्च॑ च) (अ. 7)
स्व॒य॒मा॒तृ॒ण्णामुप॑ दधाती॒यं-वैँ स्व॑यमातृ॒ण्णेमामे॒वोप॑ ध॒त्ते ऽश्व॒मुप॑ घ्रापयति प्रा॒णमे॒वास्या᳚-न्दधा॒त्यथो᳚ प्राजाप॒त्यो वा अश्वः॑ प्र॒जाप॑तिनै॒वा-ऽग्नि-ञ्चि॑नुते प्रथ॒मेष्ट॑कोपधी॒यमा॑ना पशू॒ना-ञ्च॒ यज॑मानस्य च प्रा॒णमपि॑ दधाति स्वयमातृ॒ण्णा भ॑वति प्रा॒णाना॒मुथ्सृ॑ष्ट्या॒ अथो॑ सुव॒र्गस्य॑ लो॒कस्यानु॑ख्यात्या अ॒ग्नाव॒ग्निश्चे॑त॒व्य॑ इत्या॑हुरे॒ष वा [इत्या॑हुरे॒ष वै, अ॒ग्निर्वै᳚श्वान॒रो] 41
अ॒ग्निर्वै᳚श्वान॒रो यद्ब्रा᳚ह्म॒णस्तस्मै᳚ प्रथ॒मामिष्ट॑कां॒-यँजु॑ष्कृता॒-म्प्रय॑च्छे॒-त्ता-म्ब्रा᳚ह्म॒णश्चोप॑ दद्ध्याता-म॒ग्नावे॒व तद॒ग्नि-ञ्चि॑नुत ईश्व॒रो वा ए॒ष आर्ति॒मार्तो॒र्यो-ऽवि॑द्वा॒निष्ट॑का-मुप॒दधा॑ति॒ त्रीन्. वरा᳚-न्दद्या॒-त्त्रयो॒ वै प्रा॒णाः प्रा॒णाना॒ग्॒ स्पृत्यै॒ द्वावे॒व देयौ॒ द्वौ हि प्रा॒णावेक॑ ए॒व देय॒ एको॒ हि प्रा॒णः प॒शु- [प्रा॒णः प॒शुः, वा ए॒ष यद॒ग्निर्न] 42
-र्वा ए॒ष यद॒ग्निर्न खलु॒ वै प॒शव॒ आय॑वसे रमन्ते दूर्वेष्ट॒कामुप॑ दधाति पशू॒ना-न्धृत्यै॒ द्वाभ्या॒-म्प्रति॑ष्ठित्यै॒ काण्डा᳚-त्काण्डा-त्प्र॒रोह॒न्तीत्या॑ह॒ काण्डे॑नकाण्डेन॒ ह्ये॑षा प्र॑ति॒तिष्ठ॑त्ये॒वा नो॑ दूर्वे॒ प्रत॑नु स॒हस्रे॑ण श॒तेन॒ चेत्या॑ह साह॒स्रः प्र॒जाप॑तिः प्र॒जाप॑ते॒राप्त्यै॑ देवल॒क्ष्मं-वैँ त्र्या॑लिखि॒ता तामुत्त॑रलक्ष्माण-न्दे॒वा उपा॑दध॒ता-ध॑रलक्ष्माण॒-मसु॑रा॒ य- [यम्, का॒मये॑त॒] 43
-ङ्का॒मये॑त॒ वसी॑यान्-थ्स्या॒दित्युत्त॑रलक्ष्माण॒-न्तस्योप॑ दद्ध्या॒-द्वसी॑याने॒व भ॑वति॒ य-ङ्का॒मये॑त॒ पापी॑यान्-थ्स्या॒दित्यध॑रलक्ष्माण॒-न्तस्योप॑ दद्ध्यादसुरयो॒नि-मे॒वैन॒मनु॒ परा॑ भावयति॒ पापी॑या-न्भवति त्र्यालिखि॒ता भ॑वती॒मे वै लो॒कास्त्र्या॑लिखि॒तैभ्य ए॒व लो॒केभ्यो॒ भ्रातृ॑व्यम॒न्तरे॒त्यङ्गि॑रस-स्सुव॒र्गं-लोँ॒कं-यँ॒तः पु॑रो॒डाशः॑ कू॒र्मो भू॒त्वा-ऽनु॒ प्रास॑र्प॒- [प्रास॑र्पत्, य-त्कू॒र्ममु॑प॒दधा॑ति॒] 44
-द्य-त्कू॒र्ममु॑प॒दधा॑ति॒ यथा᳚ क्षेत्र॒विदञ्ज॑सा॒ नय॑त्ये॒वमे॒वैन॑-ङ्कू॒र्म-स्सु॑व॒र्गं-लोँ॒कमञ्ज॑सा नयति॒ मेधो॒ वा ए॒ष प॑शू॒नां-यँ-त्कू॒र्मो य-त्कू॒र्ममु॑प॒ दधा॑ति॒ स्वमे॒व मेध॒-म्पश्य॑न्तः प॒शव॒ उप॑ तिष्ठन्ते श्मशा॒नं-वाँ ए॒त-त्क्रि॑यते॒ यन्मृ॒ताना᳚-म्पशू॒नाग्ं शी॒र्॒षाण्यु॑पधी॒यन्ते॒ यज्जीव॑न्त-ङ्कू॒र्ममु॑प॒ दधा॑ति॒ तेनाश्म॑शानचिद्वास्त॒व्यो॑ वा ए॒ष य- [ए॒ष यत्, कू॒र्मो मधु॒] 45
-त्कू॒र्मो मधु॒ वाता॑ ऋताय॒त इति॑ द॒द्ध्ना म॑धुमि॒श्रेणा॒भ्य॑नक्ति स्व॒दय॑त्ये॒वैन॑-ङ्ग्रा॒म्यं-वाँ ए॒तदन्नं॒-यँ-द्दद्ध्या॑र॒ण्य-म्मधु॒ यद्द॒द्ध्ना म॑धुमि॒श्रेणा᳚ भ्य॒नक्त्यु॒भय॒स्या ऽव॑रुद्ध्यै म॒ही द्यौः पृ॑थि॒वी च॑ न॒ इत्या॑हा॒ ऽऽभ्यामे॒वैन॑मुभ॒यतः॒ परि॑गृह्णाति॒ प्राञ्च॒मुप॑ दधाति सुव॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ सम॑ष्ट्यै पु॒रस्ता᳚-त्प्र॒त्यञ्च॒मुप॑ दधाति॒ तस्मा᳚- [तस्मा᳚त्, पु॒रस्ता᳚-] 46
-त्पु॒रस्ता᳚-त्प्र॒त्यञ्चः॑ प॒शवो॒ मेध॒मुप॑ तिष्ठन्ते॒ यो वा अप॑नाभिम॒ग्नि-ञ्चि॑नु॒ते यज॑मानस्य॒ नाभि॒मनु॒ प्रवि॑शति॒ स ए॑नमीश्व॒रो हिग्ंसि॑तोरु॒लूख॑ल॒मुप॑ दधात्ये॒षा वा अ॒ग्नेर्नाभि॒-स्सना॑भिमे॒वा-ऽग्नि-ञ्चि॑नु॒ते हिग्ं॑साया॒ औदु॑म्बर-म्भव॒त्यूर्ग्वा उ॑दु॒म्बर॒ ऊर्ज॑मे॒वाव॑ रुन्धे मद्ध्य॒त उप॑ दधाति मद्ध्य॒त ए॒वास्मा॒ ऊर्ज॑-न्दधाति॒ तस्मा᳚-न्मद्ध्य॒त ऊ॒र्जा भु॑ञ्जत॒ इय॑-द्भवति प्र॒जाप॑तिना यज्ञमु॒खेन॒ सम्मि॑त॒मव॑ ह॒न्त्यन्न॑मे॒वाक॑-र्वैष्ण॒व्यर्चोप॑ दधाति॒ विष्णु॒र्वै य॒ज्ञो वै᳚ष्ण॒वा वन॒स्पत॑यो य॒ज्ञ ए॒व य॒ज्ञ-म्प्रति॑ष्ठापयति ॥ 47 ॥
(ए॒ष वै - प॒शु - र्य - म॑सर्प - दे॒ष यत् - तस्मा॒त् - तस्मा᳚थ् - स॒प्तविग्ं॑शतिश्च) (अ. 8)
ए॒षां-वाँ ए॒तल्लो॒काना॒-ञ्ज्योति॒-स्सम्भृ॑तं॒-यँदु॒खा यदु॒खा-मु॑प॒दधा᳚त्ये॒भ्य ए॒व लो॒केभ्यो॒ ज्योति॒रव॑ रुन्धे मद्ध्य॒त उप॑ दधाति मद्ध्य॒त ए॒वास्मै॒ ज्योति॑र्दधाति॒ तस्मा᳚न्मद्ध्य॒तो ज्योति॒रुपा᳚-ऽऽस्महे॒ सिक॑ताभिः पूरयत्ये॒तद्वा अ॒ग्नेर्वै᳚श्वान॒रस्य॑ रू॒पग्ं रू॒पेणै॒व वै᳚श्वान॒रमव॑ रुन्धे॒ य-ङ्का॒मये॑त॒ क्षोधु॑क-स्स्या॒-दित्यू॒ना-न्तस्योप॑ [-दित्यू॒ना-न्तस्योप॑, द॒द्ध्या॒-त्क्षोधु॑क] 48
दद्ध्या॒-त्क्षोधु॑क ए॒व भ॑वति॒ य-ङ्का॒मये॒ता-नु॑पदस्य॒-दन्न॑मद्या॒दिति॑ पू॒र्णा-न्तस्योप॑ दद्ध्या॒दनु॑पदस्य-दे॒वान्न॑मत्ति स॒हस्रं॒-वैँ प्रति॒ पुरु॑षः पशू॒नां-यँ॑च्छति स॒हस्र॑म॒न्ये प॒शवो॒ मद्ध्ये॑ पुरुषशी॒र्॒षमुप॑ दधाति सवीर्य॒त्वायो॒-खाया॒मपि॑ दधाति प्रति॒ष्ठामे॒वैन॑-द्गमयति॒ व्यृ॑द्धं॒-वाँ ए॒त-त्प्रा॒णैर॑मे॒द्ध्यं-यँ-त्पु॑रुषशी॒र्॒षम॒मृत॒-ङ्खलु॒ वै प्रा॒णा [वै प्रा॒णाः, अ॒मृत॒ग्ं॒] 49
अ॒मृत॒ग्ं॒ हिर॑ण्य-म्प्रा॒णेषु॑ हिरण्यश॒ल्का-न्प्रत्य॑स्यति प्रति॒ष्ठामे॒वैन॑-द्गमयि॒त्वा प्रा॒णै-स्सम॑र्धयति द॒द्ध्ना म॑धुमि॒श्रेण॑ पूरयति मध॒व्यो॑-ऽसा॒नीति॑ शृतात॒ङ्क्ये॑न मेद्ध्य॒त्वाय॑ ग्रा॒म्यं-वाँ ए॒तदन्नं॒-यँ-द्दद्ध्या॑र॒ण्य-म्मधु॒ यद्द॒द्ध्ना म॑धुमि॒श्रेण॑ पू॒रय॑त्यु॒भय॒स्या-व॑रुद्ध्यै पशुशी॒र्॒षाण्युप॑ दधाति प॒शवो॒ वै प॑शुशी॒र्॒षाणि॑ प॒शूने॒वाव॑ रुन्धे॒ य-ङ्का॒मये॑ता-ऽप॒शु-स्स्या॒दिति॑ [-ऽप॒शु-स्स्या॒दिति॑, वि॒षू॒चीना॑नि॒] 50
विषू॒चीना॑नि॒ तस्योप॑ दद्ध्या॒-द्विषू॑च ए॒वास्मा᳚-त्प॒शू-न्द॑धात्यप॒शुरे॒व भ॑वति॒ य-ङ्का॒मये॑त पशु॒मान्-थ्स्या॒दिति॑ समी॒चीना॑नि॒ तस्योप॑ दद्ध्या-थ्स॒मीच॑ ए॒वास्मै॑ प॒शू-न्द॑धाति पशु॒माने॒व भ॑वति पु॒रस्ता᳚-त्प्रती॒चीन॒मश्व॒स्योप॑ दधाति प॒श्चा-त्प्रा॒चीन॑मृष॒भस्या-प॑शवो॒ वा अ॒न्ये गो॑ अ॒श्वेभ्यः॑ प॒शवो॑ गो अ॒श्वाने॒वास्मै॑ स॒मीचो॑ दधात्ये॒-ताव॑न्तो॒ वै प॒शवो᳚ [प॒शवः॑, द्वि॒पाद॑श्च॒] 51
द्वि॒पाद॑श्च॒ चतु॑ष्पादश्च॒ तान्. वा ए॒तद॒ग्नौ प्रद॑धाति॒ य-त्प॑शुशी॒र्॒षाण्यु॑प॒-दधा᳚त्य॒-मुमा॑र॒ण्यमनु॑ ते दिशा॒मीत्या॑ह ग्रा॒म्येभ्य॑ ए॒व प॒शुभ्य॑ आर॒ण्या-न्प॒शूञ्छुच॒मनूथ्सृ॑जति॒ तस्मा᳚-थ्स॒माव॑-त्पशू॒ना-म्प्र॒जाय॑मानाना-मार॒ण्याः प॒शवः॒ कनी॑याग्ंस-श्शु॒चा ह्यृ॑ता-स्स॑र्पशी॒र्॒षमुप॑ दधाति॒ यैव स॒र्पे त्विषि॒स्तामे॒वा-ऽव॑ रुन्धे॒ [-ऽव॑ रुन्धे, य-थ्स॑मी॒चीन॑-] 52
य-थ्स॑मी॒चीन॑--म्पशुशी॒र्॒षैरु॑प द॒द्ध्या-द्ग्रा॒म्या-न्प॒शू-न्दग्ंशु॑का-स्स्यु॒र्य-द्वि॑षू॒चीन॑-मार॒ण्यान्. यजु॑रे॒व व॑दे॒दव॒ ता-न्त्विषिग्ं॑ रुन्धे॒ या स॒र्पे न ग्रा॒म्या-न्प॒शून्. हि॒नस्ति॒ ना-ऽऽर॒ण्यानथो॒ खलू॑प॒धेय॑मे॒व यदु॑प॒दधा॑ति॒ तेन॒ ता-न्त्विषि॒मव॑ रुन्धे॒ या स॒र्पे य-द्यजु॒र्वद॑ति॒ तेन॑ शा॒न्तम् ॥ 53 ॥
(ऊ॒नान्तस्योप॑ - प्रा॒णाः - स्या॒दिति॒ - वै प॒शवो॑ - रुन्धे॒ - चतु॑श्चत्वारिग्ंशच्च) (अ. 9)
प॒शुर्वा ए॒ष यद॒ग्निर्योनिः॒ खलु॒ वा ए॒षा प॒शोर्वि क्रि॑यते॒ य-त्प्रा॒चीन॑मैष्ट॒का-द्यजुः॑ क्रि॒यते॒ रेतो॑-ऽप॒स्या॑ अप॒स्या॑ उप॑ दधाति॒ योना॑वे॒व रेतो॑ दधाति॒ पञ्चोप॑ दधाति॒ पाङ्क्ताः᳚ प॒शवः॑ प॒शूने॒वास्मै॒ प्रज॑नयति॒ पञ्च॑ दक्षिण॒तो वज्रो॒ वा अ॑प॒स्या॑ वज्रे॑णै॒व य॒ज्ञस्य॑ दक्षिण॒तो रक्षा॒ग्॒स्यप॑ हन्ति॒ पञ्च॑ प॒श्चा- [पञ्च॑ प॒श्चात्, प्राची॒रुप॑ दधाति] 54
-त्प्राची॒रुप॑ दधाति प॒श्चाद्वै प्रा॒चीन॒ग्ं॒ रेतो॑ धीयते प॒श्चादे॒वास्मै᳚ प्रा॒चीन॒ग्ं॒ रेतो॑ दधाति॒ पञ्च॑ पु॒रस्ता᳚-त्प्र॒तीची॒रुप॑ दधाति॒ पञ्च॑ प॒श्चा-त्प्राची॒स्तस्मा᳚-त्प्रा॒चीन॒ग्ं॒ रेतो॑ धीयते प्र॒तीचीः᳚ प्र॒जा जा॑यन्ते॒ पञ्चो᳚त्तर॒त श्छ॑न्द॒स्याः᳚ प॒शवो॒ वै छ॑न्द॒स्याः᳚ प॒शूने॒व प्रजा॑ता॒न्-थ्स्वमा॒यत॑नम॒भि पर्यू॑हत इ॒यं-वाँ अ॒ग्ने-र॑तिदा॒हा-द॑बिभे॒-थ्सैता [-द॑बिभे॒-थ्सैताः, अ॒प॒स्या॑ अपश्य॒-त्ता] 55
अ॑प॒स्या॑ अपश्य॒-त्ता उपा॑धत्त॒ ततो॒ वा इ॒मा-न्नात्य॑दह॒-द्यद॑प॒स्या॑ उप॒दधा᳚त्य॒स्या अन॑तिदाहायो॒वाच॑ हे॒यमद॒दि-थ्स ब्रह्म॒णा-ऽन्नं॒-यँस्यै॒ता उ॑पधी॒यान्तै॒ य उ॑ चैना ए॒वंवेँ द॒दिति॑ प्राण॒भृत॒ उप॑ दधाति॒ रेत॑स्ये॒व प्रा॒णा-न्द॑धाति॒ तस्मा॒-द्वद॑-न्प्रा॒ण-न्पश्य॑ञ्छृ॒ण्व-न्प॒शुर्जा॑यते॒ ऽय-म्पु॒रो [-ऽय-म्पु॒रः, भुव॒ इति॑] 56
भुव॒ इति॑ पु॒रस्ता॒दुप॑ दधाति प्रा॒णमे॒वैताभि॑-र्दाधारा॒-ऽय-न्द॑क्षि॒णा वि॒श्वक॒र्मेति॑ दक्षिण॒तो मन॑ ए॒वैताभि॑र्दाधारा॒य-म्प॒श्चा-द्वि॒श्वव्य॑चा॒ इति॑ प॒श्चा-च्चक्षु॑रे॒वैताभि॑-र्दाधारे॒द-मु॑त्त॒रा-थ्सुव॒रित्यु॑त्तर॒त-श्श्रोत्र॑मे॒वैताभि॑-र्दाधारे॒यमु॒परि॑ म॒तिरित्यु॒परि॑ष्टा॒-द्वाच॑मे॒वैताभि॑-र्दाधार॒ दश॑द॒शोप॑ दधाति सवीर्य॒त्वाया᳚क्ष्ण॒यो [सवीर्य॒त्वाया᳚क्ष्ण॒या, उप॑ दधाति॒] 57
-प॑ दधाति॒ तस्मा॑दक्ष्ण॒या प॒शवो-ऽङ्गा॑नि॒ प्रह॑रन्ति॒ प्रति॑ष्ठित्यै॒ याः प्राची॒स्ताभि॒-र्वसि॑ष्ठ आर्ध्नो॒द्या द॑क्षि॒णा ताभि॑र्भ॒रद्वा॑जो॒ याः प्र॒तीची॒स्ताभि॑ र्वि॒श्वामि॑त्रो॒ या उदी॑ची॒स्ताभि॑-र्ज॒मद॑ग्नि॒र्या ऊ॒र्ध्वास्ताभि॑-र्वि॒श्वक॑र्मा॒ य ए॒वमे॒तासा॒मृद्धिं॒-वेँद॒र्ध्नोत्ये॒व य आ॑सामे॒व-म्ब॒न्धुतां॒-वेँद॒ बन्धु॑मा-न्भवति॒ य आ॑सामे॒व-ङ्कॢप्तिं॒-वेँद॒ कल्प॑ते- [कल्प॑ते, अ॒स्मै॒ य आ॑सामे॒व-] 58
-ऽस्मै॒ य आ॑सामे॒व-मा॒यत॑नं॒-वेँदा॒-ऽऽयत॑नवा-न्भवति॒ य आ॑सामे॒व-म्प्र॑ति॒ष्ठां-वेँद॒ प्रत्ये॒व ति॑ष्ठति प्राण॒भृत॑ उप॒धाय॑ सं॒यँत॒ उप॑ दधाति प्रा॒णाने॒वा ऽस्मि॑-न्धि॒त्वा सं॒यँद्भि॒-स्संयँ॑च्छति॒ त-थ्सं॒यँताग्ं॑ संयँ॒त्त्वमथो᳚ प्रा॒ण ए॒वापा॒न-न्द॑धाति॒ तस्मा᳚-त्प्राणापा॒नौ स-ञ्च॑रतो॒ विषू॑ची॒रुप॑ दधाति॒ तस्मा॒-द्विष्व॑ञ्चौ प्राणापा॒नौ यद्वा अ॒ग्नेरसं॑यँत॒- [अ॒ग्नेरसं॑यँतम्, असु॑वर्ग्यमस्य॒] 59
-मसु॑वर्ग्यमस्य॒ त-थ्सु॑व॒र्ग्यो᳚-ऽग्निर्य-थ्सं॒यँत॑ उप॒ दधा॑ति॒ समे॒वैनं॑-यँच्छति उव॒र्ग्य॑मे॒वाक॒ -स्त्र्यवि॒र्वयः॑ कृ॒तमया॑ना॒मित्या॑ह॒ वयो॑भिरे॒वाया॒नव॑ रु॒न्धे ऽयै॒र्वयाग्ं॑सि स॒र्वतो॑ वायु॒मती᳚र्भवन्ति॒ तस्मा॑द॒यग्ं स॒र्वतः॑ पवते ॥ 60 ॥
(प॒श्चा - दे॒ताः - पु॒रो᳚ - ऽक्ष्ण॒या - कल्प॒ते - ऽसं॑-यँतं॒ - पञ्च॑त्रिग्ंशच्च) (अ. 10)
गा॒य॒त्री त्रि॒ष्टु-ब्जग॑त्यनु॒ष्टु-क्प॒ङ्क्त्या॑ स॒ह । बृ॒ह॒त्यु॑ष्णिहा॑ क॒कु-थ्सू॒चीभिः॑ शिम्यन्तु त्वा ॥ द्वि॒पदा॒ या चतु॑ष्पदा त्रि॒पदा॒ याच॒ षट्प॑दा । सछ॑न्दा॒ या च॒ विच्छ॑न्दा-स्सू॒चीभिः॑ शिम्यन्तु त्वा ॥ म॒हाना᳚म्नी रे॒वत॑यो॒ विश्वा॒ आशाः᳚ प्र॒सूव॑रीः । मेघ्या॑ वि॒द्युतो॒ वाचः॑ सू॒चीभिः॑ शिम्यन्तु त्वा ॥ र॒ज॒ता हरि॑णी॒-स्सीसा॒ युजो॑ युज्यन्ते॒ कर्म॑भिः । अश्व॑स्य वा॒जिन॑स्त्व॒चि सू॒चीभिः॑ शिम्यन्तु त्वा ॥ नारी᳚- [नारीः᳚, ते॒ पत्न॑यो॒ लोम॒] 61
-स्ते॒ पत्न॑यो॒ लोम॒ विचि॑न्वन्तु मनी॒षया᳚ । दे॒वाना॒-म्पत्नी॒र्दिशः॑ सू॒चीभिः॑ शिम्यन्तु त्वा ॥ कु॒विद॒ङ्ग यव॑मन्तो॒ यव॑-ञ्चि॒द्यथा॒ दान्त्य॑नुपू॒र्वं-विँ॒यूय॑ । इ॒हेहै॑षा-ङ्कृणुत॒ भोज॑नानि॒ ये ब॒र्॒हिषो॒ नमो॑वृक्ति॒-न्नज॒ग्मुः ॥ 62 ॥
(नारी᳚ - स्त्रि॒ग्ं॒शच्च॑) (अ. 11)
कस्त्वा᳚ च्छ्यति॒ कस्त्वा॒ वि शा᳚स्ति॒ कस्ते॒ गात्रा॑णि शिम्यति । क उ॑ ते शमि॒ता क॒विः ॥ ऋ॒तव॑स्त ऋतु॒धा परुः॑ शमि॒तारो॒ विशा॑सतु । सं॒वँ॒थ्स॒रस्य॒ धाय॑सा॒ शिमी॑भि-श्शिम्यन्तु त्वा ॥ दैव्या॑ अद्ध्व॒र्यव॑स्त्वा॒ च्छ्यन्तु॒ वि च॑ शासतु । गात्रा॑णि पर्व॒शस्ते॒ शिमाः᳚ कृण्वन्तु॒ शिम्य॑न्तः ॥ अ॒र्ध॒मा॒साः परूग्ं॑षि ते॒ मासा᳚-श्छ्यन्तु॒ शिम्य॑न्तः । अ॒हो॒रा॒त्राणि॑ म॒रुतो॒ विलि॑ष्टग्ं [म॒रुतो॒ विलि॑ष्टम्, सू॒द॒य॒न्तु॒ ते॒ ।] 63
सूदयन्तु ते ॥ पृ॒थि॒वी ते॒ ऽन्तरि॑क्षेण वा॒युश्छि॒द्र-म्भि॑षज्यतु । द्यौस्ते॒ नक्ष॑त्रै-स्स॒ह रू॒प-ङ्कृ॑णोतु साधु॒या ॥ श-न्ते॒ परे᳚भ्यो॒ गात्रे᳚भ्य॒-श्शम॒स्त्वव॑रेभ्यः । शम॒स्थभ्यो॑ म॒ज्जभ्य॒-श्शमु॑ ते त॒नुवे॑ भुवत् ॥ 64 ॥
(विलि॑ष्टं - त्रि॒ग्ं॒शच्च॑) (अ. 12)
(विष्णु॑मुखा॒ - अन्न॑पते॒ - याव॑ती॒ - वि वै - पु॑रुषमा॒त्रेणा - ऽग्ने॒ तव॒ श्रवो॒ वयो॒ - ब्रह्म॑ जज्ञा॒नग्ग् - स्व॑यमातृ॒ण्णा - मे॒षां-वैँ - प॒शु - र्गा॑य॒त्री - कस्त्वा॒ - द्वाद॑श )
(विष्णु॑मुखा॒ - अप॑चितिमा॒न्॒ - वि वा ए॒ता - वग्ने॒ तव॑ - स्वयमातृ॒ण्णां - ँवि॑षू॒चीना॑नि - गाय॒त्री - चतु॑ष्षष्टिः)
(विष्णु॑मुखा, स्त॒नुवे॑ भुवत्)
॥ हरिः॑ ओम् ॥
॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-म्पञ्चमकाण्डे द्वितीयः प्रश्न-स्समाप्तः ॥
kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-mpañcamakāṇḍe dvitīyaḥ praśnaḥ - cityupakramābhidhānaṃ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
viṣṇṷmukhā॒ vai de॒vā śchando̭bhiri॒mān ~lo॒kāna̭napaja॒yya ma॒bhya̭jaya॒n॒.ya-dvi̭ṣṇukra॒mān krama̭te॒ viṣṇṷre॒va bhū॒tvā yaja̭māna॒śchando̭bhiri॒mān ~lo॒kāna̭napaja॒yyama॒bhi ja̭yati॒ viṣṇoḥ॒ kramo᳚-'sya-bhimāti॒hetyā̭ha gāya॒trī vai pṛ̭thi॒vī traiṣṭṷbhama॒ntari̭kṣa॒-ñjāga̭tī॒ dyaurānṷṣṭubhī॒rdiśa॒ śchando̭bhire॒vemān ~lo॒kān. ya̭thā pū॒rvama॒bhi ja̭yati pra॒jāpa̭tira॒gnima̭sṛjata॒ so᳚-'smā-thsṛ॒ṣṭaḥ [so᳚-'smā-thsṛ॒ṣṭaḥ, parā̭ṅai॒tta-] 1
parā̭ṅai॒tta-me॒tayā 'nvai॒dakra̭nda॒diti॒ tayā॒ vai so᳚-'gneḥ pri॒ya-ndhāmā-'vā̭rundha॒ yade॒tāma॒nvāhā॒-gnere॒vaitayā᳚ pri॒ya-ndhāmā-'va̭ rundha īśva॒ro vā e॒ṣa parā᳚-mpra॒dagho॒ yo vi̭ṣṇukra॒mān krama̭te cata॒sṛbhi॒rā va̭rtate ca॒tvāri॒ chandāgṃ̭si॒ chandāgṃ̭si॒ khalu॒ vā a॒gneḥ pri॒yā ta॒nūḥ pri॒yāme॒vāsya̭ ta॒nuva̭ma॒bhi [ ] 2
?
pa॒ryāva̭rtate dakṣi॒ṇā pa॒ryāva̭rtate॒ svame॒va vī॒rya̭manṷ pa॒ryāva̭rtate॒ tasmā॒-ddakṣi॒ṇo-'rdha̭ ā॒tmano̭ vī॒ryā̭vatta॒ro-'tho̭ ādi॒tyasyai॒vā-''vṛta॒manṷ pa॒ryāva̭rtate॒ śuna॒śśepa॒mājī̭gartiṃ॒-va~rṷṇo-'gṛhṇā॒-thsa e॒tāṃ-vā~̭ru॒ṇīma̭paśya॒-ttayā॒ vai sa ā॒tmānaṃ̭-va~ruṇapā॒śāda̭muñca॒-dvarṷṇo॒ vā e॒ta-ṅgṛ̭hṇāti॒ ya u॒khā-mpra̭timu॒ñcata॒ udṷtta॒maṃ-va~̭ruṇa॒pāśa̭-ma॒smadityā̭hā॒-''tmāna̭-me॒vaitayā̭ [-me॒vaitayā᳚, va॒ru॒ṇa॒pā॒śā-] 3
varuṇapā॒śā-nmṷñca॒tyā tvā̭-'hārṣa॒mityā॒hā ''hya̭na॒gṃ॒ hara̭ti dhru॒vasti॒ṣṭhā 'vi̭cācali॒rityā̭ha॒ prati̭ṣṭhityai॒ viśa̭stvā॒ sarvā̭ vāñcha॒ntvityā̭ha vi॒śaivaina॒gṃ॒ sama̭rdhayatya॒smi-nrā॒ṣṭramadhi̭ śra॒yetyā̭ha rā॒ṣṭrame॒vāsmi̭-ndhru॒vama̭ka॒rya-ṅkā॒mayḙta rā॒ṣṭragg syā॒diti॒ ta-mmana̭sā dhyāye-drā॒ṣṭrame॒va bha̭va॒- [bha̭vati, agrḙ] 4
-tyagrḙ bṛ॒hannu॒ṣasā̭mū॒rdhvo a̭sthā॒dityā॒hā-'gra̭me॒vainagṃ̭ samā॒nānā᳚-ṅkaroti nirjagmi॒vā-ntama̭sa॒ ityā̭ha॒ tama̭ e॒vāsmā॒dapa̭ hanti॒ jyoti॒ṣā- ''gā॒dityā̭ha॒ jyoti̭re॒vā-smi̭-ndadhāti cata॒sṛbhiḥ̭ sādayati ca॒tvāri॒ chandāgṃ̭si॒ chando̭bhire॒vā-'-ti̭cchandasotta॒mayā॒ varṣma॒ vā e॒ṣā chanda̭sāṃ॒-ya~dati̭cchandā॒ varṣmai॒vainagṃ̭ samā॒nānā᳚-ṅkaroti॒ sadva̭tī [sadva̭tī, bha॒va॒ti॒ sa॒ttvame॒vaina̭] 5
bhavati sa॒ttvame॒vaina̭-ṅgamayati vāthsa॒preṇopa̭ tiṣṭhata e॒tena॒ vai va̭thsa॒prīrbhā̭landa॒no᳚-'gneḥ pri॒ya-ndhāmā-'vā̭-'rundhā॒-'gnere॒vaitena̭ pri॒ya-ndhāmā-'va̭ rundha ekāda॒śa-mbha̭vatyeka॒dhaiva yaja̭māne vī॒rya̭-ndadhāti॒ stomḙna॒ vai de॒vā a॒smin ~lo॒ka ā᳚rdhnuva॒n chando̭bhira॒muṣmi॒n-thstoma̭syeva॒ khalu॒ vā e॒ta-drū॒paṃ-ya~-dvā᳚thsa॒praṃ-ya~-dvā᳚thsa॒preṇo̭pa॒tiṣṭha̭ta [~ya-dvā᳚thsa॒preṇo̭pa॒tiṣṭha̭te, i॒mame॒va] 6
i॒mame॒va tena̭ lo॒kama॒bhi ja̭yati॒ ya-dvi̭ṣṇukra॒mān krama̭te॒-'mume॒va tairlo॒kama॒bhi ja̭yati pūrve॒dyuḥ prakrā̭matyuttare॒dyu-h rupa̭ tiṣṭhate॒ tasmā॒-dyoge॒-'nyāsā᳚-mpra॒jānā॒-mmanaḥ॒, kṣeme॒-'nyāsā॒-ntasmā᳚-dyāyāva॒raḥ, kṣe॒myasyḙśe॒ tasmā᳚-dyāyāva॒raḥ, kṣe॒myama॒ddhyava̭syati mu॒ṣṭī ka̭roti॒ vācaṃ̭-ya~cchati ya॒jñasya॒ dhṛtyai᳚ || 7 ||
(sṛ॒ṣṭo᳚-' - (1॒) bhyḙ - tayā̭ - bhavati॒ - sadva̭tyu - pa॒tiṣṭha̭te॒ - dvica̭tvārigṃśacca) (a. 1)
anna̭pa॒te-'nna̭sya no de॒hītyā̭hā॒-gnirvā anna̭pati॒-ssa e॒vāsmā॒ anna॒-mpraya̭cchatyanamī॒vasya̭ śu॒ṣmiṇa॒ ityā̭hā-ya॒kṣmasyeti॒ vāvaitadā̭ha॒ pra pra̭dā॒tāra̭-ntāriṣa॒ ūrja̭-nno dhehi dvi॒pade॒ catṷṣpada॒ ityā̭hā॒-''śiṣa̭me॒vaitāmā śā᳚sta॒ udṷ tvā॒ viśvḙ de॒vā ityā̭ha prā॒ṇā vai viśvḙ de॒vāḥ [de॒vāḥ, prā॒ṇaire॒vaina॒-] 8
prā॒ṇaire॒vaina॒-mudya̭ccha॒te 'gne॒ bhara̭ntu॒ citti̭bhi॒rityā̭ha॒ yasmā̭ e॒vaina̭-ñci॒ttāyo॒dyaccha̭te॒ tenai॒vaina॒gṃ॒ sama̭rdhayati cata॒sṛbhi॒rā sā̭dayati ca॒tvāri॒ chandāgṃ̭si॒ chando̭bhire॒vā-ti̭cchandasotta॒mayā॒ varṣma॒ vā e॒ṣā chanda̭sāṃ॒-ya~dati̭cchandā॒ varṣmai॒vainagṃ̭ samā॒nānā᳚-ṅkaroti॒ sadva̭tī bhavati sa॒ttvame॒vaina̭-ṅgamayati॒ preda̭gne॒ jyoti̭ṣmān [ ] 9
yā॒hītyā̭ha॒ jyoti̭re॒vāsmi̭-ndadhāti ta॒nuvā॒ vā e॒ṣa hi̭nasti॒ yagṃ hi॒nasti॒ mā higṃ̭sīsta॒nuvā᳚ pra॒jā ityā̭ha pra॒jābhya̭ e॒vainagṃ̭ śamayati॒ rakṣāgṃ̭si॒ vā e॒ta-dya॒jñagṃ sa̭cante॒ yadana̭ u॒thsarja॒-tyakra̭nda॒dityanvā̭ha॒ rakṣa̭sā॒mapa̭hatyā॒ ana̭sā vaha॒n-tyapa̭citi-me॒vāsmi̭-ndadhāti॒ tasmā̭dana॒svī ca̭ ra॒thī cāti̭thīnā॒-mapa̭citatamā॒- [-mapa̭citatamau, apa̭citimā-nbhavati॒] 10
-vapa̭citimā-nbhavati॒ ya e॒vaṃ-ve~da̭ sa॒midhā॒-'gni-ndṷvasya॒teti̭ ghṛtānuṣi॒ktāmava̭site sa॒midha॒mā da̭dhāti॒ yathā-'ti̭thaya॒ āga̭tāya sa॒rpiṣva̭dāti॒thya-ṅkri॒yatḙ tā॒dṛge॒va ta-dgā̭yatri॒yā brā᳚hma॒ṇasya̭ gāya॒tro hi brā᳚hma॒ṇastri॒ṣṭubhā̭ rāja॒nya̭sya॒ traiṣṭṷbho॒ hi rā̭ja॒nyo᳚ 'phsu bhasma॒ pra vḙśayatya॒phsuyo̭ni॒rvā a॒gni-ssvāme॒vainaṃ॒-yo~ni̭-ṅgamayati ti॒sṛbhiḥ॒ pravḙśayati tri॒vṛdvā [tri॒vṛdvai, a॒gni-ryāvā̭-] 11
a॒gni-ryāvā̭-ne॒vā-'gnista-mpra̭ti॒ṣṭhā-ṅga̭mayati॒ parā॒ vā e॒ṣo᳚-'gniṃ-va~̭pati॒ yo᳚-'phsu bhasma̭ prave॒śaya̭ti॒ jyoti̭ṣmatībhyā॒-mava̭ dadhāti॒ jyoti̭re॒vā-'smi̭-ndadhāti॒ dvābhyā॒-mprati̭ṣṭhityai॒ parā॒ vā e॒ṣa pra॒jā-mpa॒śūn va̭pati॒ yo᳚-'phsu bhasma̭ prave॒śaya̭ti॒ puna̭rū॒rjā sa॒ha ra॒yyeti॒ puna̭ru॒daiti̭ pra॒jāme॒va pa॒śūnā॒tma-ndha̭tte॒ puna̭stvā-''di॒tyā [puna̭stvā-''di॒tyāḥ, ru॒drā] 12
ru॒drā vasa̭va॒-ssami̭ndhatā॒-mityā̭hai॒tā vā e॒ta-nde॒vatā॒ agre॒ samai᳚ndhata॒ tābhi̭re॒vaina॒gṃ॒ sami̭ndhe॒ bodhā॒ sa bo॒dhītyupa̭ tiṣṭhate bo॒dhaya̭tye॒vaina॒-ntasmā᳚-thsu॒ptvā pra॒jāḥ prabṷddhyante yathāsthā॒namupa̭ tiṣṭhate॒ tasmā᳚-dyathāsthā॒na-mpa॒śavaḥ॒ puna॒retyopa̭ tiṣṭhante || 13 ||
(vai viśvḙ de॒vā - jyoti̭ṣmā॒ - napa̭citatamau - tri॒vṛdvā - ā̭di॒tyā - dvica̭tvārigṃśacca) (a. 2)
yāva̭tī॒ vai pṛ̭thi॒vī tasyai̭ ya॒ma ādhi̭patya॒-mparī̭yāya॒ yo vai ya॒ma-ndḙva॒yaja̭nama॒syā ani̭ryācyā॒-'gni-ñci̭nu॒te ya॒māyai̭na॒gṃ॒ sa ci̭nu॒te-'pe॒te-tya॒ddhyava̭sāyayati ya॒mame॒va dḙva॒yaja̭nama॒syai ni॒ryācyā॒- ''tmane॒-'gni-ñci̭nuta iṣva॒greṇa॒ vā a॒syā anā̭mṛta-mi॒cchanto॒ nāvi̭nda॒-nte de॒vā e॒ta-dyajṷrapaśya॒nnape॒teti॒ yade॒tenā᳚-dhyavasā॒yaya॒- [-dhyavasā॒yaya̭ti, anā̭mṛta] 14
-tyanā̭mṛta e॒vāgni-ñci̭nuta॒ uddha̭nti॒ yade॒vāsyā̭ ame॒ddhya-ntadapa̭ hantya॒po-'vo᳚kṣati॒ śāntyai॒ sika̭tā॒ ni va̭patye॒tadvā a॒gnervai᳚śvāna॒rasya̭ rū॒pagṃ rū॒peṇai॒va vai᳚śvāna॒ramava̭ rundha॒ ūṣā॒-nniva̭pati॒ puṣṭi॒rvā e॒ṣā pra॒jana̭naṃ॒-ya~dūṣāḥ॒ puṣṭyā̭me॒va pra॒jana̭ne॒-'gni-ñci̭nu॒te-'tho̭ saṃ॒(2)jñānna̭ e॒va saṃ॒(2)jñānna॒gg॒ hyḙta- [hyḙtat, pa॒śū॒nāṃ-ya~dūṣā॒] 15
-tpa̭śū॒nāṃ-ya~dūṣā॒ dyāvā̭pṛthi॒vī sa॒hā-''stā॒-nte vi̭ya॒tī a̭brūtā॒mastve॒va naṷ sa॒ha ya॒jñiya॒miti॒ yada॒muṣyā̭ ya॒jñiya॒māsī॒-ttada॒syāma̭dadhā॒-tta ūṣā̭ abhava॒n॒ yada॒syā ya॒jñiya॒māsī॒-ttada॒muṣyā̭madadhā॒-ttada॒daśca॒ndrama̭si kṛ॒ṣṇamūṣā᳚-nni॒vapa̭nna॒do dhyā̭ye॒-ddyāvā̭pṛthi॒vyore॒va ya॒jñiye॒-'gni-ñci̭nute॒ 'yagṃ so a॒gniriti̭ vi॒śvāmi̭trasya [ ] 16
sū॒kta-mbha̭vatye॒tena॒ vai vi॒śvāmi̭tro॒-'gneḥ pri॒ya-ndhāmā 'vā̭rundhā॒gnere॒vaitena̭ pri॒ya-ndhāmāva̭ rundhe॒ chando̭bhi॒rvai de॒vā-ssṷva॒rgaṃ-lo~॒kamā̭ya॒n cata̭sraḥ॒ prācī॒rupa̭ dadhāti ca॒tvāri॒ chandāgṃ̭si॒ chando̭bhire॒va ta-dyaja̭māna-ssuva॒rgaṃ-lo~॒kamḙti॒ teṣāgṃ̭ suva॒rgaṃ-lo~॒kaṃ-ya~॒tā-ndiśa॒-ssama̭vlīyanta॒ te dve pu॒rastā᳚-thsa॒mīcī॒ upā̭dadhata॒ dve [ ] 17
pa॒ścā-thsa॒mīcī॒ tābhi॒rvai tediśo̭-'dṛgṃha॒n॒ yaddve pu॒rastā᳚-thsa॒mīcī̭ upa॒dadhā̭ti॒ dve pa॒ścā-thsa॒mīcī̭ di॒śāṃ-vi~dhṛ̭tyā॒ atho̭ pa॒śavo॒ vai chandāgṃ̭si pa॒śūne॒vāsmai̭ sa॒mīco̭ dadhātya॒ṣṭāvupa̭ dadhātya॒ṣṭākṣa̭rā gāya॒trī gā̭ya॒tro᳚-'gni-ryāvā̭ne॒vāgnista-ñci̭nute॒-'ṣṭāvupa̭ dadhātya॒ṣṭākṣa̭rā gāya॒trī gā̭ya॒trī sṷva॒rgaṃ-lo~॒kamañja̭sā veda suva॒rgasya̭ lo॒kasya॒ [lo॒kasya̭, prajñā᳚tyai॒] 18
prajñā᳚tyai॒ trayo̭daśa lokampṛ॒ṇā upa̭ dadhā॒tyeka̭vigṃśati॒-ssampa̭dyante prati॒ṣṭhā vā ḙkavi॒gṃ॒śaḥ pra̭ti॒ṣṭhā gārha̭patya ekavi॒gṃ॒śasyai॒va pra̭ti॒ṣṭhā-ṅgārha̭patya॒manu॒ prati̭ tiṣṭhati॒ pratya॒gni-ñci̭kyā॒nasti̭ṣṭhati॒ ya e॒vaṃ-ve~da॒ pañca̭citīka-ñcinvīta pratha॒ma-ñci̭nvā॒naḥ pāṅkto̭ ya॒jñaḥ pāṅktāḥ᳚ pa॒śavo̭ ya॒jñame॒va pa॒śūnava̭ rundhe॒ trici̭tīka-ñcinvīta dvi॒tīya̭-ñcinvā॒nastraya̭ i॒me lo॒kā e॒ṣvḙva lo॒keṣu॒ [lo॒keṣṷ, prati̭tiṣṭha॒-] 19
prati̭tiṣṭha॒-tyeka̭citīka-ñcinvīta tṛ॒tīya̭-ñcinvā॒na ḙka॒dhā vai sṷva॒rgo lo॒ka ḙka॒vṛtai॒va sṷva॒rgaṃ-lo~॒kamḙti॒ purī̭ṣeṇā॒bhyṷ̄hati॒ tasmā᳚nmā॒gṃ॒ senāsthi̭ cha॒nna-nna du॒ścarmā̭ bhavati॒ ya e॒vaṃ-ve~da॒ pañca॒ cita̭yo bhavanti pa॒ñcabhiḥ॒ purī̭ṣaira॒bhyṷ̄hati॒ daśa॒ sampa̭dyante॒ daśā᳚kṣarā vi॒rāḍannaṃ̭-vi~॒rā-ḍvi॒rājye॒vā-'nnādye॒ prati̭tiṣṭhati || 20 ||
(a॒dhya॒va॒sā॒yaya̭ti॒ - hyḙta - dvi॒śvāmi̭trasyā - dadhata॒ dve - lo॒kasya̭ - lo॒keṣṷ -sa॒ptaca̭tvārigṃśacca) (a. 3)
vi vā e॒tau dvi̭ṣāte॒ yaśca̭ pu॒rā-'gniryaśco॒khāyā॒gṃ॒ sami̭ta॒miti̭ cata॒sṛbhi॒-ssa-nniva̭pati ca॒tvāri॒ chandāgṃ̭si॒ chandāgṃ̭si॒ khalu॒ vā a॒gneḥ pri॒yā ta॒nūḥ pri॒yayai॒vainaṷ ta॒nuvā॒ sagṃ śā᳚sti॒ sami̭ta॒mityā̭ha॒ tasmā॒dbrahma̭ṇā kṣa॒tragṃ samḙti॒ yathsa॒-nnyupya̭ vi॒hara̭ti॒ tasmā॒-dbrahma̭ṇā kṣa॒traṃ-vye~᳚tyṛ॒tubhi॒- [kṣa॒traṃ-vye~᳚tyṛ॒tubhiḥ̭, vā e॒ta-ndī᳚kṣayanti॒] 21
-rvā e॒ta-ndī᳚kṣayanti॒ sa ṛ॒tubhi̭re॒va vi॒mucyo̭ mā॒teva̭ pu॒tra-mpṛ̭thi॒vī pṷrī॒ṣya̭mityā̭ha॒-rtubhi̭re॒vaina̭-ndīkṣayi॒tvartubhi॒rvi mṷñcati vaiśvāna॒ryā śi॒kya̭mā da̭tte sva॒daya̭tye॒vaina̭-nnair-ṛ॒tīḥ kṛ॒ṣṇā-sti॒sra-stuṣa̭pakvā bhavanti॒ nir-ṛ̭tyai॒ vā e॒ta-dbhā̭ga॒dheyaṃ॒-ya~-ttuṣā॒ nir-ṛ̭tyai rū॒pa-ṅkṛ॒ṣṇagṃ rū॒peṇai॒va nir-ṛ̭ti-nni॒rava̭dayata i॒mā-ndiśaṃ̭-ya~ntye॒ṣā [ ] 22
vai nir-ṛ̭tyai॒ dik svāyā̭me॒va di॒śi nir-ṛ̭ti-nni॒rava̭dayate॒ svakṛ̭ta॒ iri̭ṇa॒ upa̭ dadhāti prada॒re vai॒tadvai nir-ṛ̭tyā ā॒yata̭na॒gg॒ sva e॒vā-''yata̭ne॒ nir-ṛ̭ti-nni॒rava̭dayate śi॒kya̭ma॒bhyupa̭ dadhāti nair-ṛ॒to vai pāśaḥ̭ sā॒kṣāde॒vaina̭-nnir-ṛtipā॒śā-nmṷñcati ti॒sra upa̭ dadhāti tredhāvihi॒to vai purṷṣo॒ yāvā̭ne॒va purṷṣa॒stasmā॒-nnir-ṛ̭ti॒mava̭ yajate॒ parā̭cī॒rupa̭ [parā̭cī॒rupa̭, da॒dhā॒ti॒ parā̭cī-] 23
dadhāti॒ parā̭cī-me॒vāsmā॒-nnir-ṛ̭ti॒-mpraṇṷda॒te 'pra̭tīkṣa॒mā ya̭nti॒ nir-ṛ̭tyā a॒ntarhi̭tyai mārjayi॒tvopa̭ tiṣṭhante meddhya॒tvāya॒ gārha̭patya॒mupa̭ tiṣṭhante nir-ṛti lo॒ka e॒va ca̭ri॒tvā pū॒tā dḙvalo॒kamu॒pāva̭rtanta॒ eka॒yopa̭ tiṣṭhanta eka॒dhaiva yaja̭māne vī॒rya̭-ndadhati ni॒veśa̭na-ssa॒ṅgama̭no॒ vasṷ̄nā॒mityā̭ha pra॒jā vai pa॒śavo॒ vasṷ pra॒jayai॒vaina̭-mpa॒śubhi॒-ssama̭rdhayanti || 24 ||
(ṛ॒tubhi̭ - re॒ṣā- parā̭cī॒rupā॒ - ṣṭāca̭tvārigṃśacca) (a. 4)
pu॒ru॒ṣa॒mā॒treṇa॒ vi mi̭mīte ya॒jñena॒ vai purṷṣa॒-ssammi̭to yajñapa॒ruṣai॒vainaṃ॒-vi~mi̭mīte॒ yāvā॒-npurṷṣa ū॒rdhvabā̭hu॒stāvā᳚-nbhavatye॒tāva॒dvai purṷṣe vī॒ryaṃ̭-vī~॒ryḙṇai॒vainaṃ॒-vi~ mi̭mīte pa॒kṣī bha̭vati॒ na hya̭pa॒kṣaḥ pati̭tu॒-marha̭tyara॒tninā̭ pa॒kṣau drāghī̭yāgṃsau bhavata॒stasmā᳚-tpa॒kṣapra̭vayāgṃsi॒ vayāgṃ̭si vyāmamā॒trau pa॒kṣau ca॒ puccha̭-ñca bhavatye॒tāva॒dvai purṷṣe vī॒ryaṃ̭- [vī॒rya᳚m, vī॒rya̭sammito॒] 25
-~vī॒rya̭sammito॒ veṇṷnā॒ vi mi̭mīta āgne॒yo vai veṇuḥ̭ sayoni॒tvāya॒ yajṷṣā yunakti॒ yajṷṣā kṛṣati॒ vyāvṛ̭ttyai ṣaḍga॒vena̭ kṛṣati॒ ṣa-ḍvā ṛ॒tava̭ ṛ॒tubhi̭re॒vaina̭-ṅkṛṣati॒ ya-ddvā̭daśaga॒vena̭ saṃva~thsa॒reṇai॒ve yaṃ-vā~ a॒gne-ra̭tidā॒hāda̭bibhe॒-thsaita-ddvi̭gu॒ṇama̭paśya-tkṛ॒ṣṭa-ñcākṛ̭ṣṭa-ñca॒ tato॒ vā i॒mā-nnā-'tya̭daha॒dya-tkṛ॒ṣṭa-ñcākṛ̭ṣṭa-ñca॒ [i॒mā-nnā-'tya̭daha॒dya-tkṛ॒ṣṭa-ñcākṛ̭ṣṭa-ñca, bhava̭tya॒syā ana̭tidāhāya] 26
bhava̭tya॒syā ana̭tidāhāya dvigu॒ṇa-ntvā a॒gni-mudya̭ntu-marha॒tītyā̭hu॒rya-tkṛ॒ṣṭa-ñcākṛ̭ṣṭa-ñca॒ bhava̭tya॒gnerudya̭tyā e॒tāva̭nto॒ vai pa॒śavo᳚ dvi॒pāda̭śca॒ catṷṣpādaśca॒ tān. ya-tprāca̭ uthsṛ॒je-dru॒drāyāpi̭ daddhyā॒-dya-dda̭kṣi॒ṇā pi॒tṛbhyo॒ nidhṷve॒dya-tpra॒tīco॒ rakṣāgṃ̭si hanyu॒rudī̭ca॒ uthsṛ̭jatye॒ṣā vai dḙvamanu॒ṣyāṇāgṃ̭ śā॒ntā di- [śā॒ntā dik, tāme॒vainā॒-] 27
-ktāme॒vainā॒-nanū-thsṛ̭ja॒tyatho॒ khalvi॒mā-ndiśa॒mu-thsṛ̭jatya॒sau vā ā̭di॒tyaḥ prā॒ṇaḥ prā॒ṇame॒vainā॒-nanūthsṛ̭jati dakṣi॒ṇā pa॒ryāva̭rtante॒ svame॒va vī॒rya̭manṷ pa॒ryāva̭rtante॒ tasmā॒-ddakṣi॒ṇo-'rdha̭ ā॒tmano̭ vī॒ryā̭vatta॒ro-'tho̭ ādi॒tyasyai॒vā-''vṛta॒manṷ pa॒ryāva̭rtante॒ tasmā॒-tparā᳚ñcaḥ pa॒śavo॒ vi ti̭ṣṭhante pra॒tyañca॒ ā va̭rtante ti॒srasti̭sra॒-ssītāḥ᳚ [ti॒srasti̭sra॒-ssītāḥ᳚, kṛ॒ṣa॒ti॒ tri॒vṛta̭me॒va] 28
kṛṣati tri॒vṛta̭me॒va ya̭jñamu॒khe vi yā̭taya॒tyoṣa̭dhīrvapati॒ brahma॒ṇā-'nna॒mava̭ rundhe॒ 'rke᳚-'rkaścī̭yate caturda॒śabhi̭rvapati sa॒pta grā॒myā oṣa̭dhaya-ssa॒ptā-''ra॒ṇyā u॒bhayī̭ṣā॒mava̭ruddhyā॒ anna̭syānnasya vapa॒tyanna̭syā-nna॒syāva̭ruddhyai kṛ॒ṣṭe va̭pati kṛ॒ṣṭe hyoṣa̭dhayaḥ prati॒tiṣṭha̭ntyanusī॒taṃ-va~̭pati॒ prajā᳚tyai dvāda॒śasu॒ sītā̭su vapati॒ dvāda̭śa॒ māsā᳚-ssaṃva~thsa॒ra-ssaṃ̭va~thsa॒reṇai॒vāsmā॒ anna̭-mpacati॒ yada̭gni॒ci- [yada̭gni॒cit, ana̭varuddhasyā-] 29
-dana̭varuddhasyā-'śñī॒yādava̭-ruddhena॒ vyṛ̭ddhyeta॒ ye vana॒spatī̭nā-mphala॒graha̭ya॒-stāni॒ddhme-'pi॒ prokṣe॒-dana̭varuddha॒syā-va̭ruddhyai di॒gbhyo lo॒ṣṭān-thsama̭syati di॒śāme॒va vī॒rya̭mava॒ruddhya̭ di॒śāṃ-vī~॒rye᳚-'gni-ñci̭nute॒ ya-ndvi॒ṣyā-dyatra॒ sa syā-ttasyai̭ di॒śo lo॒ṣṭamā ha̭re॒diṣa॒-mūrja̭ma॒hami॒ta ā da̭da॒ itīṣa̭me॒vorja॒-ntasyai̭ di॒śo-'va̭ rundhe॒ kṣodhṷko bhavati॒ yastasyā᳚-ndi॒śi bhava̭tyuttarave॒dimupa̭ vapatyuttarave॒dyāg hya̭gniścī॒yate 'tho̭ pa॒śavo॒ vā ṷttarave॒diḥ pa॒śūne॒vāva̭ ru॒ndhe-'tho̭ yajñapa॒ruṣo-'na̭ntarityai || 30 ||
(ca॒ bha॒va॒tye॒tāva॒dvai purṷṣe vī॒ryaṃ̭ - ~yatkṛ॒ṣṭañcā-'kṛ̭ṣṭañca॒ - dikh- sītā̭ - agni॒ci - dava॒ - pañca̭vigṃśatiśca) (a. 5)
agne॒ tava॒ śravo॒ vaya॒ iti॒ sika̭tā॒ ni va̭patye॒tadvā a॒gnervai᳚śvāna॒rasya̭ sū॒ktagṃ sū॒ktenai॒va vai᳚śvāna॒ramava̭ rundhe ṣa॒ḍbhirni va̭pati॒ ṣaḍvā ṛ॒tavaḥ̭ saṃva~thsa॒ra-ssaṃ̭va~thsa॒ro᳚-'gnirvai᳚śvāna॒ra-ssā॒kṣāde॒va vai᳚śvāna॒ramava̭ rundhe samu॒draṃ-vai~ nāmai॒tacchandaḥ̭ samu॒dramanṷ pra॒jāḥ prajā̭yante॒ yade॒tena॒ sika̭tā ni॒ vapa̭ti pra॒jānāṃ᳚ pra॒jana̭nā॒yendro̭ [pra॒jānāṃ᳚ pra॒jana̭nā॒yendraḥ̭, vṛ॒trāya॒] 31
vṛ॒trāya॒ vajra॒-mprāha̭ra॒-thsa tre॒dhā vya̭bhava॒-thsphyastṛtī̭ya॒gṃ॒ ratha॒stṛtī̭yaṃ॒-yū~pa॒stṛtī̭yaṃ॒-ye~᳚-'ntaśśa॒rā aśī᳚ryanta॒ tā-śśarka̭rā abhava॒-ntaccharka̭rāṇāgṃ śarkara॒tvaṃ-va~jro॒ vai śarka̭rāḥ pa॒śura॒gni-ryaccharka̭rābhira॒gni-mpa̭rimi॒noti॒ vajrḙṇai॒vāsmai̭ pa॒śū-npari̭ gṛhṇāti॒ tasmā॒-dvajrḙṇa pa॒śavaḥ॒ pari̭gṛhītā॒stasmā॒-thstheyā॒nasthḙyaso॒ nopa̭ harate trisa॒ptābhiḥ̭ pa॒śukā̭masya॒ [pa॒śukā̭masya, pari̭] 32
pari̭ minuyā-thsa॒pta vai śī̭rṣa॒ṇyāḥ᳚ prā॒ṇāḥ prā॒ṇāḥ pa॒śavaḥ̭ prā॒ṇaire॒vāsmai̭ pa॒śūnava̭ rundhe triṇa॒vābhi॒-rbhrātṛ̭vyavata-stri॒vṛta̭me॒va vajragṃ̭ sa॒mbhṛtya॒ bhrātṛ̭vyāya॒ praha̭rati॒ stṛtyā॒ apa̭rimitābhiḥ॒ pari̭ minuyā॒-dapa̭rimita॒syā-va̭ruddhyai॒ ya-ṅkā॒mayḙtāpa॒śu-ssyā॒dityapa̭rimitya॒ tasya॒ śarka̭rā॒-ssika̭tā॒ vyṷ̄he॒dapa̭rigṛhīta e॒vāsya̭ viṣū॒cīna॒gṃ॒ retaḥ॒ parā̭ siñcatyapa॒śure॒va bha̭vati॒ [bha̭vati, ya-ṅkā॒mayḙta] 33
ya-ṅkā॒mayḙta paśu॒mān-thsyā॒diti̭ pari॒mitya॒ tasya॒ śarka̭rā॒-ssika̭tā॒ vyṷ̄he॒-tpari̭gṛhīta e॒vāsmai̭ samī॒cīna॒gṃ॒ retaḥ̭ siñcati paśu॒māne॒va bha̭vati sau॒myā vyṷ̄hati॒ somo॒ vai rḙto॒dhā reta̭ e॒va ta-dda̭dhāti gāyatri॒yā brā᳚hma॒ṇasya̭ gāya॒tro hi brā᳚hma॒ṇa-stri॒ṣṭubhā̭ rāja॒nya̭sya॒ traiṣṭṷbho॒ hi rā̭ja॒nyaḥ̭ śaṃ॒yu~-mbā̭rhaspa॒tya-mmedho॒ nopā̭nama॒-thso᳚-'gni-mprā-'vi̭śa॒- [nopā̭nama॒-thso᳚-'gni-mprā-'vi̭śat, so᳚-'gneḥ] 34
-thso᳚-'gneḥ kṛṣṇo̭ rū॒pa-ṅkṛ॒tvodā̭yata॒ so-'śva॒-mprā-'vi̭śa॒-thso-'śva̭syā-vāntaraśa॒pho̭-bhava॒-dyadaśva̭mākra॒maya̭ti॒ ya e॒va medho-'śva॒-mprā-'vi̭śa॒-ttame॒vāva̭ rundhe pra॒jāpa̭tinā॒-'gniścḙta॒vya̭ ityā̭huḥ prājāpa॒tyo-'śvo॒ yadaśva̭mākra॒maya̭ti pra॒jāpa̭tinai॒vā-'gni-ñci̭nute puṣkarapa॒rṇamupa̭ dadhāti॒ yoni॒rvā a॒gneḥ pṷṣkarapa॒rṇagṃ sayo̭ni- -me॒vāgni-ñci̭nute॒ 'pā-mpṛ॒ṣṭhama॒sītyupa̭ dadhātya॒pāṃ-vā~ e॒ta-tpṛ॒ṣṭhaṃ-ya~-tpṷṣkarapa॒rṇagṃ rū॒peṇai॒vaina॒dupa̭ dadhāti || 35 ||
(indraḥ̭ - pa॒śukā̭masya - bhavatya - viśa॒th - sayo̭niṃ - ~vigṃśa॒tiśca̭) (a. 6)
brahma̭ jajñā॒namiti̭ ru॒kmamupa̭ dadhāti॒ brahma̭mukhā॒ vai pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā a̭sṛjata॒ brahma̭mukhā e॒va ta-tpra॒jā yaja̭māna-ssṛjate॒ brahma̭ jajñā॒namityā̭ha॒ tasmā᳚dbrāhma॒ṇo mukhyo॒ mukhyo̭ bhavati॒ ya e॒vaṃ-ve~da̭ brahmavā॒dino̭ vadanti॒ na pṛ̭thi॒vyā-nnāntari̭kṣe॒ na di॒vya̭gniścḙta॒vya̭ iti॒ ya-tpṛ̭thi॒vyā-ñci̭nvī॒ta pṛ̭thi॒vīgṃ śu॒cā-'rpa̭ye॒nnauṣa̭dhayo॒ na vana॒spata̭yaḥ॒ [vana॒spata̭yaḥ, pra jā̭yera॒n॒.] 36
pra jā̭yera॒n॒. yada॒ntari̭kṣe cinvī॒tāntari̭kṣagṃ śu॒cā-'rpa̭ye॒nna vayāgṃ̭si॒ pra jā̭yera॒n॒. ya-ddi॒vi ci̭nvī॒ta divagṃ̭ śu॒cā-'rpa̭ye॒nna pa॒rjanyo̭ varṣedru॒kmamupa̭ dadhātya॒mṛtaṃ॒-vai~ hira̭ṇyama॒mṛta̭ e॒vāgni-ñci̭nute॒ prajā᳚tyai hira॒ṇmaya॒-mpurṷṣa॒mupa̭ dadhāti yajamānalo॒kasya॒ vidhṛ̭tyai॒ yadiṣṭa̭kāyā॒ ātṛ̭ṇṇamanūpada॒ddhyā-tpa̭śū॒nā-ñca॒ yaja̭mānasya ca prā॒ṇamapi̭ daddhyā-ddakṣiṇa॒taḥ [daddhyā-ddakṣiṇa॒taḥ, prāñca॒mupa̭ dadhāti] 37
prāñca॒mupa̭ dadhāti dā॒dhāra̭ yajamānalo॒ka-nna pa̭śū॒nā-ñca॒ yaja̭mānasya ca prā॒ṇamapi̭ dadhā॒tyatho॒ khalviṣṭa̭kāyā॒ ātṛ̭ṇṇa॒manūpa̭ dadhāti prā॒ṇānā॒muthsṛ̭ṣṭyai dra॒phsaśca̭ska॒ndetya॒bhi mṛ̭śati॒ hotrā᳚sve॒vaina॒-mprati̭ṣṭhāpayati॒ srucā॒vupa̭ dadhā॒tyājya̭sya pū॒rṇā-ṅkā᳚rṣmarya॒mayī᳚-nda॒ddhnaḥ pū॒rṇā-maudṷbaṃrīmi॒yaṃ-vai~ kā᳚rṣmarya॒mayya॒sāvau-dṷbaṃrī॒me e॒vopa̭ dhatte [ ] 38
tū॒ṣṇīmupa̭ dadhāti॒ na hīme yaju॒ṣā-''ptu॒marha̭ti॒ dakṣi̭ṇā-ṅkārṣmarya॒mayī॒-mutta̭rā॒mau-dṷmbarī॒-ntasmā̭da॒syā a॒sāvutta॒rā ''jya̭sya pū॒rṇā-ṅkā᳚rṣmarya॒mayīṃ॒-va~jro॒ vā ājyaṃ॒-va~jraḥ̭ kārṣma॒ryo̭ vajrḙṇai॒va ya॒jñasya̭ dakṣiṇa॒to rakṣā॒g॒syapa̭ hanti da॒ddhnaḥ pū॒rṇāmaudṷmbarī-mpa॒śavo॒ vai daddhyūrgṷdu॒mbaraḥ̭ pa॒śuṣve॒vorja̭-ndadhāti pū॒rṇe upa̭ dadhāti pū॒rṇe e॒vaina̭- [pū॒rṇe e॒vaina᳚m, a॒muṣmi̭n ~lo॒ka] 39
ma॒muṣmi̭n ~lo॒ka upa̭tiṣṭhete vi॒rājya॒gniścḙta॒vya̭ ityā̭hu॒-ssrugvai vi॒rāḍya-thsrucā̭vupa॒dadhā̭ti vi॒rājye॒vāgni-ñci̭nute yajñamu॒kheya̭jñamukhe॒ vai kri॒yamā̭ṇe ya॒jñagṃ rakṣāgṃ̭si jighāgṃsanti yajñamu॒khagṃ ru॒kmo ya-dru॒kmaṃ-vyā~̭ghā॒raya̭ti yajñamu॒khāde॒va rakṣā॒g॒syapa̭ hanti pa॒ñcabhi॒-rvyāghā̭rayati॒ pāṅkto̭ ya॒jño yāvā̭ne॒va ya॒jñastasmā॒-drakṣā॒g॒syapa̭ hantyakṣṇa॒yāvyā ghā̭rayati॒ tasmā̭dakṣṇa॒yā pa॒śavo-'ṅgā̭ni॒ pra ha̭ranti॒ prati̭ṣṭhityai || 40 ||
(vana॒spata̭yo- dakṣiṇa॒to- dha̭tta- enaṃ॒- tasmā̭ dakṣṇa॒yā-pañca̭ ca) (a. 7)
sva॒ya॒mā॒tṛ॒ṇṇāmupa̭ dadhātī॒yaṃ-vai~ sva̭yamātṛ॒ṇṇemāme॒vopa̭ dha॒tte 'śva॒mupa̭ ghrāpayati prā॒ṇame॒vāsyā᳚-ndadhā॒tyatho᳚ prājāpa॒tyo vā aśvaḥ̭ pra॒jāpa̭tinai॒vā-'gni-ñci̭nute pratha॒meṣṭa̭kopadhī॒yamā̭nā paśū॒nā-ñca॒ yaja̭mānasya ca prā॒ṇamapi̭ dadhāti svayamātṛ॒ṇṇā bha̭vati prā॒ṇānā॒muthsṛ̭ṣṭyā॒ atho̭ suva॒rgasya̭ lo॒kasyānṷkhyātyā a॒gnāva॒gniścḙta॒vya̭ ityā̭hure॒ṣa vā [ityā̭hure॒ṣa vai, a॒gnirvai᳚śvāna॒ro] 41
a॒gnirvai᳚śvāna॒ro yadbrā᳚hma॒ṇastasmai᳚ pratha॒māmiṣṭa̭kāṃ॒-ya~jṷṣkṛtā॒-mpraya̭cche॒-ttā-mbrā᳚hma॒ṇaścopa̭ daddhyātā-ma॒gnāve॒va tada॒gni-ñci̭nuta īśva॒ro vā e॒ṣa ārti॒mārto॒ryo-'vi̭dvā॒niṣṭa̭kā-mupa॒dadhā̭ti॒ trīn. varā᳚-ndadyā॒-ttrayo॒ vai prā॒ṇāḥ prā॒ṇānā॒g॒ spṛtyai॒ dvāve॒va deyau॒ dvau hi prā॒ṇāveka̭ e॒va deya॒ eko॒ hi prā॒ṇaḥ pa॒śu- [prā॒ṇaḥ pa॒śuḥ, vā e॒ṣa yada॒gnirna] 42
-rvā e॒ṣa yada॒gnirna khalu॒ vai pa॒śava॒ āya̭vase ramante dūrveṣṭa॒kāmupa̭ dadhāti paśū॒nā-ndhṛtyai॒ dvābhyā॒-mprati̭ṣṭhityai॒ kāṇḍā᳚-tkāṇḍā-tpra॒roha॒ntītyā̭ha॒ kāṇḍḙnakāṇḍena॒ hyḙṣā pra̭ti॒tiṣṭha̭tye॒vā no̭ dūrve॒ prata̭nu sa॒hasrḙṇa śa॒tena॒ cetyā̭ha sāha॒sraḥ pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jāpa̭te॒rāptyai̭ devala॒kṣmaṃ-vai~ tryā̭likhi॒tā tāmutta̭ralakṣmāṇa-nde॒vā upā̭dadha॒tā-dha̭ralakṣmāṇa॒-masṷrā॒ ya- [yam, kā॒mayḙta॒] 43
-ṅkā॒mayḙta॒ vasī̭yān-thsyā॒dityutta̭ralakṣmāṇa॒-ntasyopa̭ daddhyā॒-dvasī̭yāne॒va bha̭vati॒ ya-ṅkā॒mayḙta॒ pāpī̭yān-thsyā॒dityadha̭ralakṣmāṇa॒-ntasyopa̭ daddhyādasurayo॒ni-me॒vaina॒manu॒ parā̭ bhāvayati॒ pāpī̭yā-nbhavati tryālikhi॒tā bha̭vatī॒me vai lo॒kāstryā̭likhi॒taibhya e॒va lo॒kebhyo॒ bhrātṛ̭vyama॒ntare॒tyaṅgi̭rasa-ssuva॒rgaṃ-lo~॒kaṃ-ya~॒taḥ pṷro॒ḍāśaḥ̭ kū॒rmo bhū॒tvā-'nu॒ prāsa̭rpa॒- [prāsa̭rpat, ya-tkū॒rmamṷpa॒dadhā̭ti॒] 44
-dya-tkū॒rmamṷpa॒dadhā̭ti॒ yathā᳚ kṣetra॒vidañja̭sā॒ naya̭tye॒vame॒vaina̭-ṅkū॒rma-ssṷva॒rgaṃ-lo~॒kamañja̭sā nayati॒ medho॒ vā e॒ṣa pa̭śū॒nāṃ-ya~-tkū॒rmo ya-tkū॒rmamṷpa॒ dadhā̭ti॒ svame॒va medha॒-mpaśya̭ntaḥ pa॒śava॒ upa̭ tiṣṭhante śmaśā॒naṃ-vā~ e॒ta-tkri̭yate॒ yanmṛ॒tānā᳚-mpaśū॒nāgṃ śī॒r॒ṣāṇyṷpadhī॒yante॒ yajjīva̭nta-ṅkū॒rmamṷpa॒ dadhā̭ti॒ tenāśma̭śānacidvāsta॒vyo̭ vā e॒ṣa ya- [e॒ṣa yat, kū॒rmo madhu॒] 45
-tkū॒rmo madhu॒ vātā̭ ṛtāya॒ta iti̭ da॒ddhnā ma̭dhumi॒śreṇā॒bhya̭nakti sva॒daya̭tye॒vaina̭-ṅgrā॒myaṃ-vā~ e॒tadannaṃ॒-ya~-ddaddhyā̭ra॒ṇya-mmadhu॒ yadda॒ddhnā ma̭dhumi॒śreṇā᳚ bhya॒naktyu॒bhaya॒syā 'va̭ruddhyai ma॒hī dyauḥ pṛ̭thi॒vī ca̭ na॒ ityā̭hā॒ ''bhyāme॒vaina̭mubha॒yataḥ॒ pari̭gṛhṇāti॒ prāñca॒mupa̭ dadhāti suva॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai pu॒rastā᳚-tpra॒tyañca॒mupa̭ dadhāti॒ tasmā᳚- [tasmā᳚t, pu॒rastā᳚-] 46
-tpu॒rastā᳚-tpra॒tyañcaḥ̭ pa॒śavo॒ medha॒mupa̭ tiṣṭhante॒ yo vā apa̭nābhima॒gni-ñci̭nu॒te yaja̭mānasya॒ nābhi॒manu॒ pravi̭śati॒ sa ḙnamīśva॒ro higṃsi̭toru॒lūkha̭la॒mupa̭ dadhātye॒ṣā vā a॒gnernābhi॒-ssanā̭bhime॒vā-'gni-ñci̭nu॒te higṃ̭sāyā॒ audṷmbara-mbhava॒tyūrgvā ṷdu॒mbara॒ ūrja̭me॒vāva̭ rundhe maddhya॒ta upa̭ dadhāti maddhya॒ta e॒vāsmā॒ ūrja̭-ndadhāti॒ tasmā᳚-nmaddhya॒ta ū॒rjā bhṷñjata॒ iya̭-dbhavati pra॒jāpa̭tinā yajñamu॒khena॒ sammi̭ta॒mava̭ ha॒ntyanna̭me॒vāka̭-rvaiṣṇa॒vyarcopa̭ dadhāti॒ viṣṇu॒rvai ya॒jño vai᳚ṣṇa॒vā vana॒spata̭yo ya॒jña e॒va ya॒jña-mprati̭ṣṭhāpayati || 47 ||
(e॒ṣa vai - pa॒śu - rya - ma̭sarpa - de॒ṣa yat - tasmā॒t - tasmā᳚th - sa॒ptavigṃ̭śatiśca) (a. 8)
e॒ṣāṃ-vā~ e॒tallo॒kānā॒-ñjyoti॒-ssambhṛ̭taṃ॒-ya~du॒khā yadu॒khā-mṷpa॒dadhā᳚tye॒bhya e॒va lo॒kebhyo॒ jyoti॒rava̭ rundhe maddhya॒ta upa̭ dadhāti maddhya॒ta e॒vāsmai॒ jyoti̭rdadhāti॒ tasmā᳚nmaddhya॒to jyoti॒rupā᳚-''smahe॒ sika̭tābhiḥ pūrayatye॒tadvā a॒gnervai᳚śvāna॒rasya̭ rū॒pagṃ rū॒peṇai॒va vai᳚śvāna॒ramava̭ rundhe॒ ya-ṅkā॒mayḙta॒ kṣodhṷka-ssyā॒-dityū॒nā-ntasyopa̭ [-dityū॒nā-ntasyopa̭, da॒ddhyā॒-tkṣodhṷka] 48
daddhyā॒-tkṣodhṷka e॒va bha̭vati॒ ya-ṅkā॒maye॒tā-nṷpadasya॒-danna̭madyā॒diti̭ pū॒rṇā-ntasyopa̭ daddhyā॒danṷpadasya-de॒vānna̭matti sa॒hasraṃ॒-vai~ prati॒ purṷṣaḥ paśū॒nāṃ-ya~̭cchati sa॒hasra̭ma॒nye pa॒śavo॒ maddhyḙ puruṣaśī॒r॒ṣamupa̭ dadhāti savīrya॒tvāyo॒-khāyā॒mapi̭ dadhāti prati॒ṣṭhāme॒vaina̭-dgamayati॒ vyṛ̭ddhaṃ॒-vā~ e॒ta-tprā॒ṇaira̭me॒ddhyaṃ-ya~-tpṷruṣaśī॒r॒ṣama॒mṛta॒-ṅkhalu॒ vai prā॒ṇā [vai prā॒ṇāḥ, a॒mṛta॒gṃ॒] 49
a॒mṛta॒gṃ॒ hira̭ṇya-mprā॒ṇeṣṷ hiraṇyaśa॒lkā-npratya̭syati prati॒ṣṭhāme॒vaina̭-dgamayi॒tvā prā॒ṇai-ssama̭rdhayati da॒ddhnā ma̭dhumi॒śreṇa̭ pūrayati madha॒vyo̭-'sā॒nīti̭ śṛtāta॒ṅkyḙna meddhya॒tvāya̭ grā॒myaṃ-vā~ e॒tadannaṃ॒-ya~-ddaddhyā̭ra॒ṇya-mmadhu॒ yadda॒ddhnā ma̭dhumi॒śreṇa̭ pū॒raya̭tyu॒bhaya॒syā-va̭ruddhyai paśuśī॒r॒ṣāṇyupa̭ dadhāti pa॒śavo॒ vai pa̭śuśī॒r॒ṣāṇi̭ pa॒śūne॒vāva̭ rundhe॒ ya-ṅkā॒mayḙtā-'pa॒śu-ssyā॒diti̭ [-'pa॒śu-ssyā॒diti̭, vi॒ṣū॒cīnā̭ni॒] 50
viṣū॒cīnā̭ni॒ tasyopa̭ daddhyā॒-dviṣṷ̄ca e॒vāsmā᳚-tpa॒śū-nda̭dhātyapa॒śure॒va bha̭vati॒ ya-ṅkā॒mayḙta paśu॒mān-thsyā॒diti̭ samī॒cīnā̭ni॒ tasyopa̭ daddhyā-thsa॒mīca̭ e॒vāsmai̭ pa॒śū-nda̭dhāti paśu॒māne॒va bha̭vati pu॒rastā᳚-tpratī॒cīna॒maśva॒syopa̭ dadhāti pa॒ścā-tprā॒cīna̭mṛṣa॒bhasyā-pa̭śavo॒ vā a॒nye go̭ a॒śvebhyaḥ̭ pa॒śavo̭ go a॒śvāne॒vāsmai̭ sa॒mīco̭ dadhātye॒-tāva̭nto॒ vai pa॒śavo᳚ [pa॒śavaḥ̭, dvi॒pāda̭śca॒] 51
dvi॒pāda̭śca॒ catṷṣpādaśca॒ tān. vā e॒tada॒gnau prada̭dhāti॒ ya-tpa̭śuśī॒r॒ṣāṇyṷpa॒-dadhā᳚tya॒-mumā̭ra॒ṇyamanṷ te diśā॒mītyā̭ha grā॒myebhya̭ e॒va pa॒śubhya̭ āra॒ṇyā-npa॒śūñchuca॒manūthsṛ̭jati॒ tasmā᳚-thsa॒māva̭-tpaśū॒nā-mpra॒jāya̭mānānā-māra॒ṇyāḥ pa॒śavaḥ॒ kanī̭yāgṃsa-śśu॒cā hyṛ̭tā-ssa̭rpaśī॒r॒ṣamupa̭ dadhāti॒ yaiva sa॒rpe tviṣi॒stāme॒vā-'va̭ rundhe॒ [-'va̭ rundhe, ya-thsa̭mī॒cīna̭-] 52
ya-thsa̭mī॒cīna̭--mpaśuśī॒r॒ṣairṷpa da॒ddhyā-dgrā॒myā-npa॒śū-ndagṃśṷkā-ssyu॒rya-dvi̭ṣū॒cīna̭-māra॒ṇyān. yajṷre॒va va̭de॒dava॒ tā-ntviṣigṃ̭ rundhe॒ yā sa॒rpe na grā॒myā-npa॒śūn. hi॒nasti॒ nā-''ra॒ṇyānatho॒ khalṷ̄pa॒dheya̭me॒va yadṷpa॒dadhā̭ti॒ tena॒ tā-ntviṣi॒mava̭ rundhe॒ yā sa॒rpe ya-dyaju॒rvada̭ti॒ tena̭ śā॒ntam || 53 ||
(ū॒nāntasyopa̭ - prā॒ṇāḥ - syā॒diti॒ - vai pa॒śavo̭ - rundhe॒ - catṷścatvārigṃśacca) (a. 9)
pa॒śurvā e॒ṣa yada॒gniryoniḥ॒ khalu॒ vā e॒ṣā pa॒śorvi kri̭yate॒ ya-tprā॒cīna̭maiṣṭa॒kā-dyajuḥ̭ kri॒yate॒ reto̭-'pa॒syā̭ apa॒syā̭ upa̭ dadhāti॒ yonā̭ve॒va reto̭ dadhāti॒ pañcopa̭ dadhāti॒ pāṅktāḥ᳚ pa॒śavaḥ̭ pa॒śūne॒vāsmai॒ praja̭nayati॒ pañca̭ dakṣiṇa॒to vajro॒ vā a̭pa॒syā̭ vajrḙṇai॒va ya॒jñasya̭ dakṣiṇa॒to rakṣā॒g॒syapa̭ hanti॒ pañca̭ pa॒ścā- [pañca̭ pa॒ścāt, prācī॒rupa̭ dadhāti] 54
-tprācī॒rupa̭ dadhāti pa॒ścādvai prā॒cīna॒gṃ॒ reto̭ dhīyate pa॒ścāde॒vāsmai᳚ prā॒cīna॒gṃ॒ reto̭ dadhāti॒ pañca̭ pu॒rastā᳚-tpra॒tīcī॒rupa̭ dadhāti॒ pañca̭ pa॒ścā-tprācī॒stasmā᳚-tprā॒cīna॒gṃ॒ reto̭ dhīyate pra॒tīcīḥ᳚ pra॒jā jā̭yante॒ pañco᳚ttara॒ta ścha̭nda॒syāḥ᳚ pa॒śavo॒ vai cha̭nda॒syāḥ᳚ pa॒śūne॒va prajā̭tā॒n-thsvamā॒yata̭nama॒bhi paryṷ̄hata i॒yaṃ-vā~ a॒gne-ra̭tidā॒hā-da̭bibhe॒-thsaitā [-da̭bibhe॒-thsaitāḥ, a॒pa॒syā̭ apaśya॒-ttā] 55
a̭pa॒syā̭ apaśya॒-ttā upā̭dhatta॒ tato॒ vā i॒mā-nnātya̭daha॒-dyada̭pa॒syā̭ upa॒dadhā᳚tya॒syā ana̭tidāhāyo॒vāca̭ he॒yamada॒di-thsa brahma॒ṇā-'nnaṃ॒-ya~syai॒tā ṷpadhī॒yāntai॒ ya ṷ cainā e॒vaṃve~ da॒diti̭ prāṇa॒bhṛta॒ upa̭ dadhāti॒ reta̭sye॒va prā॒ṇā-nda̭dhāti॒ tasmā॒-dvada̭-nprā॒ṇa-npaśya̭ñchṛ॒ṇva-npa॒śurjā̭yate॒ 'ya-mpu॒ro [-'ya-mpu॒raḥ, bhuva॒ iti̭] 56
bhuva॒ iti̭ pu॒rastā॒dupa̭ dadhāti prā॒ṇame॒vaitābhi̭-rdādhārā॒-'ya-nda̭kṣi॒ṇā vi॒śvaka॒rmeti̭ dakṣiṇa॒to mana̭ e॒vaitābhi̭rdādhārā॒ya-mpa॒ścā-dvi॒śvavya̭cā॒ iti̭ pa॒ścā-ccakṣṷre॒vaitābhi̭-rdādhāre॒da-mṷtta॒rā-thsuva॒rityṷttara॒ta-śśrotra̭me॒vaitābhi̭-rdādhāre॒yamu॒pari̭ ma॒tirityu॒pari̭ṣṭā॒-dvāca̭me॒vaitābhi̭-rdādhāra॒ daśa̭da॒śopa̭ dadhāti savīrya॒tvāyā᳚kṣṇa॒yo [savīrya॒tvāyā᳚kṣṇa॒yā, upa̭ dadhāti॒] 57
-pa̭ dadhāti॒ tasmā̭dakṣṇa॒yā pa॒śavo-'ṅgā̭ni॒ praha̭ranti॒ prati̭ṣṭhityai॒ yāḥ prācī॒stābhi॒-rvasi̭ṣṭha ārdhno॒dyā da̭kṣi॒ṇā tābhi̭rbha॒radvā̭jo॒ yāḥ pra॒tīcī॒stābhi̭ rvi॒śvāmi̭tro॒ yā udī̭cī॒stābhi̭-rja॒mada̭gni॒ryā ū॒rdhvāstābhi̭-rvi॒śvaka̭rmā॒ ya e॒vame॒tāsā॒mṛddhiṃ॒-ve~da॒rdhnotye॒va ya ā̭sāme॒va-mba॒ndhutāṃ॒-ve~da॒ bandhṷmā-nbhavati॒ ya ā̭sāme॒va-ṅkḷptiṃ॒-ve~da॒ kalpa̭te- [kalpa̭te, a॒smai॒ ya ā̭sāme॒va-] 58
-'smai॒ ya ā̭sāme॒va-mā॒yata̭naṃ॒-ve~dā॒-''yata̭navā-nbhavati॒ ya ā̭sāme॒va-mpra̭ti॒ṣṭhāṃ-ve~da॒ pratye॒va ti̭ṣṭhati prāṇa॒bhṛta̭ upa॒dhāya̭ saṃ॒ya~ta॒ upa̭ dadhāti prā॒ṇāne॒vā 'smi̭-ndhi॒tvā saṃ॒ya~dbhi॒-ssaṃya~̭cchati॒ ta-thsaṃ॒ya~tāgṃ̭ saṃya~॒ttvamatho᳚ prā॒ṇa e॒vāpā॒na-nda̭dhāti॒ tasmā᳚-tprāṇāpā॒nau sa-ñca̭rato॒ viṣṷ̄cī॒rupa̭ dadhāti॒ tasmā॒-dviṣva̭ñcau prāṇāpā॒nau yadvā a॒gnerasaṃ̭ya~ta॒- [a॒gnerasaṃ̭ya~tam, asṷvargyamasya॒] 59
-masṷvargyamasya॒ ta-thsṷva॒rgyo᳚-'gnirya-thsaṃ॒ya~ta̭ upa॒ dadhā̭ti॒ same॒vainaṃ̭-ya~cchati uva॒rgya̭me॒vāka॒ -stryavi॒rvayaḥ̭ kṛ॒tamayā̭nā॒mityā̭ha॒ vayo̭bhire॒vāyā॒nava̭ ru॒ndhe 'yai॒rvayāgṃ̭si sa॒rvato̭ vāyu॒matī᳚rbhavanti॒ tasmā̭da॒yagṃ sa॒rvataḥ̭ pavate || 60 ||
(pa॒ścā - de॒tāḥ - pu॒ro᳚ - 'kṣṇa॒yā - kalpa॒te - 'saṃ̭-ya~taṃ॒ - pañca̭trigṃśacca) (a. 10)
gā॒ya॒trī tri॒ṣṭu-bjaga̭tyanu॒ṣṭu-kpa॒ṅktyā̭ sa॒ha | bṛ॒ha॒tyṷṣṇihā̭ ka॒ku-thsū॒cībhiḥ̭ śimyantu tvā || dvi॒padā॒ yā catṷṣpadā tri॒padā॒ yāca॒ ṣaṭpa̭dā | sacha̭ndā॒ yā ca॒ viccha̭ndā-ssū॒cībhiḥ̭ śimyantu tvā || ma॒hānā᳚mnī re॒vata̭yo॒ viśvā॒ āśāḥ᳚ pra॒sūva̭rīḥ | meghyā̭ vi॒dyuto॒ vācaḥ̭ sū॒cībhiḥ̭ śimyantu tvā || ra॒ja॒tā hari̭ṇī॒-ssīsā॒ yujo̭ yujyante॒ karma̭bhiḥ | aśva̭sya vā॒jina̭stva॒ci sū॒cībhiḥ̭ śimyantu tvā || nārī᳚- [nārīḥ᳚, te॒ patna̭yo॒ loma॒] 61
-ste॒ patna̭yo॒ loma॒ vici̭nvantu manī॒ṣayā᳚ | de॒vānā॒-mpatnī॒rdiśaḥ̭ sū॒cībhiḥ̭ śimyantu tvā || ku॒vida॒ṅga yava̭manto॒ yava̭-ñci॒dyathā॒ dāntya̭nupū॒rvaṃ-vi~॒yūya̭ | i॒hehai̭ṣā-ṅkṛṇuta॒ bhoja̭nāni॒ ye ba॒r॒hiṣo॒ namo̭vṛkti॒-nnaja॒gmuḥ || 62 ||
(nārī᳚ - stri॒gṃ॒śacca̭) (a. 11)
kastvā᳚ cchyati॒ kastvā॒ vi śā᳚sti॒ kaste॒ gātrā̭ṇi śimyati | ka ṷ te śami॒tā ka॒viḥ || ṛ॒tava̭sta ṛtu॒dhā paruḥ̭ śami॒tāro॒ viśā̭satu | saṃ॒va~॒thsa॒rasya॒ dhāya̭sā॒ śimī̭bhi-śśimyantu tvā || daivyā̭ addhva॒ryava̭stvā॒ cchyantu॒ vi ca̭ śāsatu | gātrā̭ṇi parva॒śaste॒ śimāḥ᳚ kṛṇvantu॒ śimya̭ntaḥ || a॒rdha॒mā॒sāḥ parūgṃ̭ṣi te॒ māsā᳚-śchyantu॒ śimya̭ntaḥ | a॒ho॒rā॒trāṇi̭ ma॒ruto॒ vili̭ṣṭagṃ [ma॒ruto॒ vili̭ṣṭam, sū॒da॒ya॒ntu॒ te॒ |] 63
sūdayantu te || pṛ॒thi॒vī te॒ 'ntari̭kṣeṇa vā॒yuśchi॒dra-mbhi̭ṣajyatu | dyauste॒ nakṣa̭trai-ssa॒ha rū॒pa-ṅkṛ̭ṇotu sādhu॒yā || śa-nte॒ pare᳚bhyo॒ gātre᳚bhya॒-śśama॒stvava̭rebhyaḥ | śama॒sthabhyo̭ ma॒jjabhya॒-śśamṷ te ta॒nuvḙ bhuvat || 64 ||
(vili̭ṣṭaṃ - tri॒gṃ॒śacca̭) (a. 12)
(viṣṇṷmukhā॒ - anna̭pate॒ - yāva̭tī॒ - vi vai - pṷruṣamā॒treṇā - 'gne॒ tava॒ śravo॒ vayo॒ - brahma̭ jajñā॒nagg - sva̭yamātṛ॒ṇṇā - me॒ṣāṃ-vai~ - pa॒śu - rgā̭ya॒trī - kastvā॒ - dvāda̭śa )
(viṣṇṷmukhā॒ - apa̭citimā॒n॒ - vi vā e॒tā - vagne॒ tava̭ - svayamātṛ॒ṇṇāṃ - ~vi̭ṣū॒cīnā̭ni - gāya॒trī - catṷṣṣaṣṭiḥ)
(viṣṇṷmukhā, sta॒nuvḙ bhuvat)
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-mpañcamakāṇḍe dvitīyaḥ praśna-ssamāptaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Telugu script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.