ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ අරණ්යකාණ්ඩම් .
අථ චතුර්ථස්සර්ගඃ .
හ්රියමාණෞ තු තෞ දෘෂ්ට්වා වෛදේහී රාමලක්ෂ්මණෞ .
උච්චෛස්ස්වරේණ චුක්රෝශ ප්රගෘහ්ය සුමහාජාභුජෞ .. 1 ..
ඒෂ දාශරථී රාමඃ සත්යවාන් ශීලවාන් ශුචිඃ .
රක්ෂසා රෞද්රරූපේණ හ්රියතේ සහලක්ෂ්මණඃ .. 2 ..
මාමෘකා භක්ෂයිෂ්යන්ති ශාර්දූලාද්වීපිනස්තථා .
මාං හරෝත්සෘජ කාකුත්ස්ථෞ නමස්තේ රාක්ෂසෝත්තම .. 3 ..
තස්යාස්තද්වචනං ශ්රුත්වා වෛදේහ්යා රාමලක්ෂ්මණෞ .
වේගං ප්රචක්රතුර්වීරෞ වධේ තස්ය දුරාත්මනඃ .. 4 ..
තස්ය රෞද්රස්ය සෞමිත්රිඃ සව්යං බාහුං බභඤ්ජ හ .
රාමස්තු දක්ෂිණං බාහුං තරසා තස්ය රක්ෂසඃ .. 5 ..
ස භග්නබාහුස්සවිග්නෝ නිපපාතාශු රාක්ෂසඃ .
ධරණ්යාං මේඝසඞ්කාශෝ වජ්රභින්න ඉවාචලඃ .. 6 ..
මුෂ්ටිභිර්ජානුභිඃ පද්භිඃ සූදයන්තෞ තු රාක්ෂසම් .
උද්යම්යෝද්යම්ය චාප්යේනං ස්ථණ්ඩිලේ නිෂ්පිපේෂතුඃ .. 7 ..
ස විද්ධෝ බහුභිර්බාණෛඃ ඛඞ්ගාභ්යාං ච පරික්ෂතඃ .
නිෂ්පිෂ්ටෝ බහුධා භූමෞ න මමාර ස රාක්ෂසඃ .. 8 ..
තං ප්රේක්ෂ්ය රාමඃ සුභෘශමවධ්යමචලෝපමම් .
භයේෂ්වභයදශ්ශ්රීමානිදං වචනමබ්රවීත් .. 9 ..
තපසා පුරුෂව්යාඝ්ර රාක්ෂසෝ(අ)යං න ශක්යතේ .
ශස්ත්රේණ යුධි නිර්ජේතුං රාක්ෂසං නිඛනාවහේ .. 10 ..
කුඤ්ජරස්යේව රෞද්රස්ය රාක්ෂසස්යාස්ය ලක්ෂ්මණ .
වනේ(අ)ස්මින් සුමහච්ඡ්වභ්රං ඛන්යතාං රෞද්රවර්චසඃ .. 11 ..
ඉත්යුක්ත්වා ලක්ෂ්මණං රාමඃ ප්රදරඃ ඛන්යතාමිති .
තස්ථෞ විරාධමාක්රම්ය කණ්ඨේ පාදේන වීර්යවාන් .. 12 ..
තච්ඡ්රුත්වා රාඝවේණෝක්තං රාක්ෂසඃ ප්රශ්රිතං වචඃ .
ඉදං ප්රෝවාච කාකුත්ථ්සං විරාධඃ පුරුෂර්ෂභම් .. 13 ..
හතෝ(අ)ස්මි පුරුෂව්යාඝ්ර ශක්රතුල්යබලේන වෛ .
මයා තු පූර්වං ත්වං මෝහාන්න ජ්ඤාතඃ පුරුෂර්ෂභ .. 14 ..
කෞසල්යාසුප්රජා රාම තාතස්ත්වං විදිතෝ මයා .
වෛදේහී ච මහාභාගා ලක්ෂ්මණශ්ච මහායශාඃ .. 15 ..
අභිශාපාදහං ඝෝරාං ප්රවිෂ්ටෝ රාක්ෂසීං තනුම් .
තුම්බුරුර්නාම ගන්ධර්වඃ ශප්තෝ වෛශ්රවණේන හ .. 16 ..
ප්රසාද්යමානශ්ච මයා සෝ(අ)බ්රවීන්මාං මහායශාඃ .
යදා දාශරථී රාමස්ත්වාං වධිෂ්යති සංයුගේ .
තදා ප්රකෘතිමාපන්නෝ භවාන්ස්වර්ගං ගමිෂ්යති .. 17 ..
අනුපස්ථීයමානෝ මාං ස ක්රුද්ධෝ ව්යාජහාර හ .
ඉති වෛශ්රවණෝ රාජා රම්භාසක්තමුවාච හ .. 18 ..
තව ප්රසාදාන්මුක්තෝ(අ)හමිහශාපාත්සුදාරුණාත් .
භුවනං ස්වං ගමිෂ්යාමි ස්වස්ති වෝ(අ)ස්තු පරන්තප .. 19 ..
ඉතෝ වසති ධර්මාත්මා ශරභඞ්ගඃ ප්රතාපවාන් .. 20 ..
අධ්යර්ධයෝජනේ තාත මහර්ෂිස්සූර්යසන්නිභඃ .
තං ක්ෂිප්රමධිගච්ඡ ත්වං ස තේ ශ්රේයෝ(අ)භිධාස්යති .. 21 ..
අවටේ චාපි මාං රාම ප්රක්ෂිප්ය කුශලී ව්රජ .
රක්ෂසාං ගතසත්ත්වානාමේෂ ධර්මස්සසනාතනඃ .
අවටේ යේ නිධීයන්තේ තේෂාං ලෝකාස්සනාතනාඃ .. 22 ..
ඒවමුක්ත්වා තු කාකුත්ථ්සං විරාධශ්ශරපීඩිතඃ .
බභූව ස්වර්ගසම්ප්රාප්තෝ න්යස්තදේහෝ මහාබලඃ .. 23 ..
තච්ඡ්රුත්වා රාඝවෝ වාක්යං ලක්ෂ්මණං ව්යාදිදේශ හ .
කුඤ්ජරස්යේව රෞද්රස්ය රාක්ෂසස්යාස්ය ලක්ෂ්මණ .. 24 ..
වනේ(අ)ස්මින් සුමහච්ඡ්වභ්රං ඛන්යතාං රෞදකර්මණඃ .
ඉත්යුක්ත්වා ලක්ෂ්මණං රාමඃ ප්රදරඃ ඛන්යතාමිති .
තස්ථෞ විරාධමාක්රම්ය කණ්ඨේ පාදේන වීර්යවාන් .. 25 ..
තතඃ ඛනිත්රමාදාය ලක්ෂ්මණශ්ශ්වභ්රමුත්තමම් .
අඛනත්පාර්ශ්වතස්තස්ය විරාධස්ය මහාත්මනඃ .. 26 ..
තං මුක්තකණ්ඨන්නික්ෂිප්ය ශඞ්කුකර්ණං මහාස්වනම් .
විරාධං ප්රාක්ෂිපච්ඡ්වභ්රේ නදන්තං භෛරවස්වනම් .. 27 ..
තමාහවේ දාරුණමාශුවික්රමෞ ස්ථිරාවුභෞ සංයති රාමලක්ෂ්මණෞ .
මුදාන්විතෞ චික්ෂිපතුර්භයාවහං නදන්තමුත්ක්ෂිප්ය බිලේ තු රාක්ෂසම් .. 28 ..
අවධ්යතාං ප්රේක්ෂ්ය මහාසුරස්ය තෞ ශිතේන ශස්ත්රේණ තදා නරර්ෂභෞ .
සමර්ථ්ය චාත්යර්ථවිශාරදාවුභෞ බිලේ විරාධස්ය වධං ප්රචක්රතුඃ .. 29 ..
ස්වයං විරාධේන හි මෘත්යුරාත්මනඃ ප්රසහ්ය රාමේණ යථාර්ථමීප්සිතඃ .
නිවේදිතඃ කානනචාරිණා ස්වයං න මේ වධඃ ශස්ත්රකෘතෝ භවේදිති .. 30 ..
තදේව රාමේණ නිශම්ය භාෂිතං කෘතා මතිස්තස්ය බිලප්රවේශනේ .
බිලං ච රාමේණාතිබලේන රක්ෂසා ප්රවේශ්යමානේන වනං විනාදිතම් .. 31 ..
ප්රහෘෂ්ටරූපාවිව රාමලක්ෂ්මණෞ විරාධමුර්ව්යා ප්රදරේ නිහත්ය තෞ .
නනන්දතුර්වීතභයෞ මහාවනේ ශිලාභිරන්තර්දධතුශ්ච රාක්ෂසම් .. 32 ..
තතස්තු තෞ කාඤ්චනචිත්රකාර්මුකෞ නිහත්ය රක්ෂඃ පරිගෘහ්ය මෛථිලීම් .
විජහ්රතු ස්තෞ මුදිතෞ මහාවනේ දිවි ස්ථිතෞ චන්ද්රදිවාකරාවිව .. 33 ..
ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ අරණ්යකාණ්ඩේ චතුර්ථස්සර්ගඃ ..
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha caturthassargaḥ |
hriyamāṇau tu tau dṛṣṭvā vaidehī rāmalakṣmaṇau |
uccaissvareṇa cukrośa pragṛhya sumahājābhujau || 1 ||
eṣa dāśarathī rāmaḥ satyavān śīlavān śuciḥ |
rakṣasā raudrarūpeṇa hriyate sahalakṣmaṇaḥ || 2 ||
māmṛkā bhakṣayiṣyanti śārdūlādvīpinastathā |
māṃ harotsṛja kākutsthau namaste rākṣasottama || 3 ||
tasyāstadvacanaṃ śrutvā vaidehyā rāmalakṣmaṇau |
vegaṃ pracakraturvīrau vadhe tasya durātmanaḥ || 4 ||
tasya raudrasya saumitriḥ savyaṃ bāhuṃ babhañja ha |
rāmastu dakṣiṇaṃ bāhuṃ tarasā tasya rakṣasaḥ || 5 ||
sa bhagnabāhussavigno nipapātāśu rākṣasaḥ |
dharaṇyāṃ meghasaṅkāśo vajrabhinna ivācalaḥ || 6 ||
muṣṭibhirjānubhiḥ padbhiḥ sūdayantau tu rākṣasam |
udyamyodyamya cāpyenaṃ sthaṇḍile niṣpipeṣatuḥ || 7 ||
sa viddho bahubhirbāṇaiḥ khaṅgābhyāṃ ca parikṣataḥ |
niṣpiṣṭo bahudhā bhūmau na mamāra sa rākṣasaḥ || 8 ||
taṃ prekṣya rāmaḥ subhṛśamavadhyamacalopamam |
bhayeṣvabhayadaśśrīmānidaṃ vacanamabravīt || 9 ||
tapasā puruṣavyāghra rākṣaso'yaṃ na śakyate |
śastreṇa yudhi nirjetuṃ rākṣasaṃ nikhanāvahe || 10 ||
kuñjarasyeva raudrasya rākṣasasyāsya lakṣmaṇa |
vane'smin sumahacchvabhraṃ khanyatāṃ raudravarcasaḥ || 11 ||
ityuktvā lakṣmaṇaṃ rāmaḥ pradaraḥ khanyatāmiti |
tasthau virādhamākramya kaṇṭhe pādena vīryavān || 12 ||
tacchrutvā rāghaveṇoktaṃ rākṣasaḥ praśritaṃ vacaḥ |
idaṃ provāca kākutthsaṃ virādhaḥ puruṣarṣabham || 13 ||
hato'smi puruṣavyāghra śakratulyabalena vai |
mayā tu pūrvaṃ tvaṃ mohānna jñātaḥ puruṣarṣabha || 14 ||
kausalyāsuprajā rāma tātastvaṃ vidito mayā |
vaidehī ca mahābhāgā lakṣmaṇaśca mahāyaśāḥ || 15 ||
abhiśāpādahaṃ ghorāṃ praviṣṭo rākṣasīṃ tanum |
tumbururnāma gandharvaḥ śapto vaiśravaṇena ha || 16 ||
prasādyamānaśca mayā so'bravīnmāṃ mahāyaśāḥ |
yadā dāśarathī rāmastvāṃ vadhiṣyati saṃyuge |
tadā prakṛtimāpanno bhavānsvargaṃ gamiṣyati || 17 ||
anupasthīyamāno māṃ sa kruddho vyājahāra ha |
iti vaiśravaṇo rājā rambhāsaktamuvāca ha || 18 ||
tava prasādānmukto'hamihaśāpātsudāruṇāt |
bhuvanaṃ svaṃ gamiṣyāmi svasti vo'stu parantapa || 19 ||
ito vasati dharmātmā śarabhaṅgaḥ pratāpavān || 20 ||
adhyardhayojane tāta maharṣissūryasannibhaḥ |
taṃ kṣipramadhigaccha tvaṃ sa te śreyo'bhidhāsyati || 21 ||
avaṭe cāpi māṃ rāma prakṣipya kuśalī vraja |
rakṣasāṃ gatasattvānāmeṣa dharmassasanātanaḥ |
avaṭe ye nidhīyante teṣāṃ lokāssanātanāḥ || 22 ||
evamuktvā tu kākutthsaṃ virādhaśśarapīḍitaḥ |
babhūva svargasamprāpto nyastadeho mahābalaḥ || 23 ||
tacchrutvā rāghavo vākyaṃ lakṣmaṇaṃ vyādideśa ha |
kuñjarasyeva raudrasya rākṣasasyāsya lakṣmaṇa || 24 ||
vane'smin sumahacchvabhraṃ khanyatāṃ raudakarmaṇaḥ |
ityuktvā lakṣmaṇaṃ rāmaḥ pradaraḥ khanyatāmiti |
tasthau virādhamākramya kaṇṭhe pādena vīryavān || 25 ||
tataḥ khanitramādāya lakṣmaṇaśśvabhramuttamam |
akhanatpārśvatastasya virādhasya mahātmanaḥ || 26 ||
taṃ muktakaṇṭhannikṣipya śaṅkukarṇaṃ mahāsvanam |
virādhaṃ prākṣipacchvabhre nadantaṃ bhairavasvanam || 27 ||
tamāhave dāruṇamāśuvikramau sthirāvubhau saṃyati rāmalakṣmaṇau |
mudānvitau cikṣipaturbhayāvahaṃ nadantamutkṣipya bile tu rākṣasam || 28 ||
avadhyatāṃ prekṣya mahāsurasya tau śitena śastreṇa tadā nararṣabhau |
samarthya cātyarthaviśāradāvubhau bile virādhasya vadhaṃ pracakratuḥ || 29 ||
svayaṃ virādhena hi mṛtyurātmanaḥ prasahya rāmeṇa yathārthamīpsitaḥ |
niveditaḥ kānanacāriṇā svayaṃ na me vadhaḥ śastrakṛto bhavediti || 30 ||
tadeva rāmeṇa niśamya bhāṣitaṃ kṛtā matistasya bilapraveśane |
bilaṃ ca rāmeṇātibalena rakṣasā praveśyamānena vanaṃ vināditam || 31 ||
prahṛṣṭarūpāviva rāmalakṣmaṇau virādhamurvyā pradare nihatya tau |
nanandaturvītabhayau mahāvane śilābhirantardadhatuśca rākṣasam || 32 ||
tatastu tau kāñcanacitrakārmukau nihatya rakṣaḥ parigṛhya maithilīm |
vijahratu stau muditau mahāvane divi sthitau candradivākarāviva || 33 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe caturthassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ चतुर्थस्सर्गः ।
ह्रियमाणौ तु तौ दृष्ट्वा वैदेही रामलक्ष्मणौ ।
उच्चैस्स्वरेण चुक्रोश प्रगृह्य सुमहाजाभुजौ ॥ 1 ॥
एष दाशरथी रामः सत्यवान् शीलवान् शुचिः ।
रक्षसा रौद्ररूपेण ह्रियते सहलक्ष्मणः ॥ 2 ॥
मामृका भक्षयिष्यन्ति शार्दूलाद्वीपिनस्तथा ।
मां हरोत्सृज काकुत्स्थौ नमस्ते राक्षसोत्तम ॥ 3 ॥
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा वैदेह्या रामलक्ष्मणौ ।
वेगं प्रचक्रतुर्वीरौ वधे तस्य दुरात्मनः ॥ 4 ॥
तस्य रौद्रस्य सौमित्रिः सव्यं बाहुं बभञ्ज ह ।
रामस्तु दक्षिणं बाहुं तरसा तस्य रक्षसः ॥ 5 ॥
स भग्नबाहुस्सविग्नो निपपाताशु राक्षसः ।
धरण्यां मेघसङ्काशो वज्रभिन्न इवाचलः ॥ 6 ॥
मुष्टिभिर्जानुभिः पद्भिः सूदयन्तौ तु राक्षसम् ।
उद्यम्योद्यम्य चाप्येनं स्थण्डिले निष्पिपेषतुः ॥ 7 ॥
स विद्धो बहुभिर्बाणैः खङ्गाभ्यां च परिक्षतः ।
निष्पिष्टो बहुधा भूमौ न ममार स राक्षसः ॥ 8 ॥
तं प्रेक्ष्य रामः सुभृशमवध्यमचलोपमम् ।
भयेष्वभयदश्श्रीमानिदं वचनमब्रवीत् ॥ 9 ॥
तपसा पुरुषव्याघ्र राक्षसोऽयं न शक्यते ।
शस्त्रेण युधि निर्जेतुं राक्षसं निखनावहे ॥ 10 ॥
कुञ्जरस्येव रौद्रस्य राक्षसस्यास्य लक्ष्मण ।
वनेऽस्मिन् सुमहच्छ्वभ्रं खन्यतां रौद्रवर्चसः ॥ 11 ॥
इत्युक्त्वा लक्ष्मणं रामः प्रदरः खन्यतामिति ।
तस्थौ विराधमाक्रम्य कण्ठे पादेन वीर्यवान् ॥ 12 ॥
तच्छ्रुत्वा राघवेणोक्तं राक्षसः प्रश्रितं वचः ।
इदं प्रोवाच काकुत्थ्सं विराधः पुरुषर्षभम् ॥ 13 ॥
हतोऽस्मि पुरुषव्याघ्र शक्रतुल्यबलेन वै ।
मया तु पूर्वं त्वं मोहान्न ज्ञातः पुरुषर्षभ ॥ 14 ॥
कौसल्यासुप्रजा राम तातस्त्वं विदितो मया ।
वैदेही च महाभागा लक्ष्मणश्च महायशाः ॥ 15 ॥
अभिशापादहं घोरां प्रविष्टो राक्षसीं तनुम् ।
तुम्बुरुर्नाम गन्धर्वः शप्तो वैश्रवणेन ह ॥ 16 ॥
प्रसाद्यमानश्च मया सोऽब्रवीन्मां महायशाः ।
यदा दाशरथी रामस्त्वां वधिष्यति संयुगे ।
तदा प्रकृतिमापन्नो भवान्स्वर्गं गमिष्यति ॥ 17 ॥
अनुपस्थीयमानो मां स क्रुद्धो व्याजहार ह ।
इति वैश्रवणो राजा रम्भासक्तमुवाच ह ॥ 18 ॥
तव प्रसादान्मुक्तोऽहमिहशापात्सुदारुणात् ।
भुवनं स्वं गमिष्यामि स्वस्ति वोऽस्तु परन्तप ॥ 19 ॥
इतो वसति धर्मात्मा शरभङ्गः प्रतापवान् ॥ 20 ॥
अध्यर्धयोजने तात महर्षिस्सूर्यसन्निभः ।
तं क्षिप्रमधिगच्छ त्वं स ते श्रेयोऽभिधास्यति ॥ 21 ॥
अवटे चापि मां राम प्रक्षिप्य कुशली व्रज ।
रक्षसां गतसत्त्वानामेष धर्मस्ससनातनः ।
अवटे ये निधीयन्ते तेषां लोकास्सनातनाः ॥ 22 ॥
एवमुक्त्वा तु काकुत्थ्सं विराधश्शरपीडितः ।
बभूव स्वर्गसम्प्राप्तो न्यस्तदेहो महाबलः ॥ 23 ॥
तच्छ्रुत्वा राघवो वाक्यं लक्ष्मणं व्यादिदेश ह ।
कुञ्जरस्येव रौद्रस्य राक्षसस्यास्य लक्ष्मण ॥ 24 ॥
वनेऽस्मिन् सुमहच्छ्वभ्रं खन्यतां रौदकर्मणः ।
इत्युक्त्वा लक्ष्मणं रामः प्रदरः खन्यतामिति ।
तस्थौ विराधमाक्रम्य कण्ठे पादेन वीर्यवान् ॥ 25 ॥
ततः खनित्रमादाय लक्ष्मणश्श्वभ्रमुत्तमम् ।
अखनत्पार्श्वतस्तस्य विराधस्य महात्मनः ॥ 26 ॥
तं मुक्तकण्ठन्निक्षिप्य शङ्कुकर्णं महास्वनम् ।
विराधं प्राक्षिपच्छ्वभ्रे नदन्तं भैरवस्वनम् ॥ 27 ॥
तमाहवे दारुणमाशुविक्रमौ स्थिरावुभौ संयति रामलक्ष्मणौ ।
मुदान्वितौ चिक्षिपतुर्भयावहं नदन्तमुत्क्षिप्य बिले तु राक्षसम् ॥ 28 ॥
अवध्यतां प्रेक्ष्य महासुरस्य तौ शितेन शस्त्रेण तदा नरर्षभौ ।
समर्थ्य चात्यर्थविशारदावुभौ बिले विराधस्य वधं प्रचक्रतुः ॥ 29 ॥
स्वयं विराधेन हि मृत्युरात्मनः प्रसह्य रामेण यथार्थमीप्सितः ।
निवेदितः काननचारिणा स्वयं न मे वधः शस्त्रकृतो भवेदिति ॥ 30 ॥
तदेव रामेण निशम्य भाषितं कृता मतिस्तस्य बिलप्रवेशने ।
बिलं च रामेणातिबलेन रक्षसा प्रवेश्यमानेन वनं विनादितम् ॥ 31 ॥
प्रहृष्टरूपाविव रामलक्ष्मणौ विराधमुर्व्या प्रदरे निहत्य तौ ।
ननन्दतुर्वीतभयौ महावने शिलाभिरन्तर्दधतुश्च राक्षसम् ॥ 32 ॥
ततस्तु तौ काञ्चनचित्रकार्मुकौ निहत्य रक्षः परिगृह्य मैथिलीम् ।
विजह्रतु स्तौ मुदितौ महावने दिवि स्थितौ चन्द्रदिवाकराविव ॥ 33 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे चतुर्थस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha caturthassargaḥ |
hriyamāṇau tu tau dṛṣṭvā vaidehī rāmalakṣmaṇau |
uccaissvareṇa cukrośa pragṛhya sumahājābhujau || 1 ||
eṣa dāśarathī rāmaḥ satyavān śīlavān śuciḥ |
rakṣasā raudrarūpeṇa hriyate sahalakṣmaṇaḥ || 2 ||
māmṛkā bhakṣayiṣyanti śārdūlādvīpinastathā |
māṃ harotsṛja kākutsthau namaste rākṣasottama || 3 ||
tasyāstadvacanaṃ śrutvā vaidehyā rāmalakṣmaṇau |
vegaṃ pracakraturvīrau vadhe tasya durātmanaḥ || 4 ||
tasya raudrasya saumitriḥ savyaṃ bāhuṃ babhañja ha |
rāmastu dakṣiṇaṃ bāhuṃ tarasā tasya rakṣasaḥ || 5 ||
sa bhagnabāhussavigno nipapātāśu rākṣasaḥ |
dharaṇyāṃ meghasaṅkāśo vajrabhinna ivācalaḥ || 6 ||
muṣṭibhirjānubhiḥ padbhiḥ sūdayantau tu rākṣasam |
udyamyodyamya cāpyenaṃ sthaṇḍile niṣpipeṣatuḥ || 7 ||
sa viddho bahubhirbāṇaiḥ khaṅgābhyāṃ ca parikṣataḥ |
niṣpiṣṭo bahudhā bhūmau na mamāra sa rākṣasaḥ || 8 ||
taṃ prekṣya rāmaḥ subhṛśamavadhyamacalopamam |
bhayeṣvabhayadaśśrīmānidaṃ vacanamabravīt || 9 ||
tapasā puruṣavyāghra rākṣaso'yaṃ na śakyate |
śastreṇa yudhi nirjetuṃ rākṣasaṃ nikhanāvahe || 10 ||
kuñjarasyeva raudrasya rākṣasasyāsya lakṣmaṇa |
vane'smin sumahacchvabhraṃ khanyatāṃ raudravarcasaḥ || 11 ||
ityuktvā lakṣmaṇaṃ rāmaḥ pradaraḥ khanyatāmiti |
tasthau virādhamākramya kaṇṭhe pādena vīryavān || 12 ||
tacchrutvā rāghaveṇoktaṃ rākṣasaḥ praśritaṃ vacaḥ |
idaṃ provāca kākutthsaṃ virādhaḥ puruṣarṣabham || 13 ||
hato'smi puruṣavyāghra śakratulyabalena vai |
mayā tu pūrvaṃ tvaṃ mohānna jñātaḥ puruṣarṣabha || 14 ||
kausalyāsuprajā rāma tātastvaṃ vidito mayā |
vaidehī ca mahābhāgā lakṣmaṇaśca mahāyaśāḥ || 15 ||
abhiśāpādahaṃ ghorāṃ praviṣṭo rākṣasīṃ tanum |
tumbururnāma gandharvaḥ śapto vaiśravaṇena ha || 16 ||
prasādyamānaśca mayā so'bravīnmāṃ mahāyaśāḥ |
yadā dāśarathī rāmastvāṃ vadhiṣyati saṃyuge |
tadā prakṛtimāpanno bhavānsvargaṃ gamiṣyati || 17 ||
anupasthīyamāno māṃ sa kruddho vyājahāra ha |
iti vaiśravaṇo rājā rambhāsaktamuvāca ha || 18 ||
tava prasādānmukto'hamihaśāpātsudāruṇāt |
bhuvanaṃ svaṃ gamiṣyāmi svasti vo'stu parantapa || 19 ||
ito vasati dharmātmā śarabhaṅgaḥ pratāpavān || 20 ||
adhyardhayojane tāta maharṣissūryasannibhaḥ |
taṃ kṣipramadhigaccha tvaṃ sa te śreyo'bhidhāsyati || 21 ||
avaṭe cāpi māṃ rāma prakṣipya kuśalī vraja |
rakṣasāṃ gatasattvānāmeṣa dharmassasanātanaḥ |
avaṭe ye nidhīyante teṣāṃ lokāssanātanāḥ || 22 ||
evamuktvā tu kākutthsaṃ virādhaśśarapīḍitaḥ |
babhūva svargasamprāpto nyastadeho mahābalaḥ || 23 ||
tacchrutvā rāghavo vākyaṃ lakṣmaṇaṃ vyādideśa ha |
kuñjarasyeva raudrasya rākṣasasyāsya lakṣmaṇa || 24 ||
vane'smin sumahacchvabhraṃ khanyatāṃ raudakarmaṇaḥ |
ityuktvā lakṣmaṇaṃ rāmaḥ pradaraḥ khanyatāmiti |
tasthau virādhamākramya kaṇṭhe pādena vīryavān || 25 ||
tataḥ khanitramādāya lakṣmaṇaśśvabhramuttamam |
akhanatpārśvatastasya virādhasya mahātmanaḥ || 26 ||
taṃ muktakaṇṭhannikṣipya śaṅkukarṇaṃ mahāsvanam |
virādhaṃ prākṣipacchvabhre nadantaṃ bhairavasvanam || 27 ||
tamāhave dāruṇamāśuvikramau sthirāvubhau saṃyati rāmalakṣmaṇau |
mudānvitau cikṣipaturbhayāvahaṃ nadantamutkṣipya bile tu rākṣasam || 28 ||
avadhyatāṃ prekṣya mahāsurasya tau śitena śastreṇa tadā nararṣabhau |
samarthya cātyarthaviśāradāvubhau bile virādhasya vadhaṃ pracakratuḥ || 29 ||
svayaṃ virādhena hi mṛtyurātmanaḥ prasahya rāmeṇa yathārthamīpsitaḥ |
niveditaḥ kānanacāriṇā svayaṃ na me vadhaḥ śastrakṛto bhavediti || 30 ||
tadeva rāmeṇa niśamya bhāṣitaṃ kṛtā matistasya bilapraveśane |
bilaṃ ca rāmeṇātibalena rakṣasā praveśyamānena vanaṃ vināditam || 31 ||
prahṛṣṭarūpāviva rāmalakṣmaṇau virādhamurvyā pradare nihatya tau |
nanandaturvītabhayau mahāvane śilābhirantardadhatuśca rākṣasam || 32 ||
tatastu tau kāñcanacitrakārmukau nihatya rakṣaḥ parigṛhya maithilīm |
vijahratu stau muditau mahāvane divi sthitau candradivākarāviva || 33 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe caturthassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Sinhala script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.