(ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀਭਾਗਵਤਂ, ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਸ੍ਕਨ੍ਧਂ, ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ, ਮਣਿਦ੍ਵੀਪ ਵਰ੍ਣਨ - 3)
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ।
ਤਦੇਵ ਦੇਵੀਸਦਨਂ ਮਧ੍ਯਭਾਗੇ ਵਿਰਾਜਤੇ ।
ਸਹਸ੍ਰ ਸ੍ਤਮ੍ਭਸਂਯੁਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਸ੍ਤੇषੁ ਮਣ੍ਡਪਾਃ ॥ 1 ॥
ਸ਼ृਙ੍ਗਾਰਮਣ੍ਡਪਸ਼੍ਚੈਕੋ ਮੁਕ੍ਤਿਮਣ੍ਡਪ ਏਵ ਚ ।
ਜ੍ਞਾਨਮਣ੍ਡਪ ਸਞ੍ਜ੍ਞਸ੍ਤੁ ਤृਤੀਯਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ॥ 2 ॥
ਏਕਾਨ੍ਤਮਣ੍ਡਪਸ਼੍ਚੈਵ ਚਤੁਰ੍ਥਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ।
ਨਾਨਾ ਵਿਤਾਨਸਂਯੁਕ੍ਤਾ ਨਾਨਾ ਧੂਪੈਸ੍ਤੁ ਧੂਪਿਤਾਃ ॥ 3 ॥
ਕੋਟਿਸੂਰ੍ਯਸਮਾਃ ਕਾਨ੍ਤ੍ਯਾ ਭ੍ਰਾਞ੍ਜਨ੍ਤੇ ਮਣ੍ਡਪਾਃ ਸ਼ੁਭਾਃ ।
ਤਨ੍ਮਣ੍ਡਪਾਨਾਂ ਪਰਿਤਃ ਕਾਸ਼੍ਮੀਰਵਨਿਕਾ ਸ੍ਮृਤਾ ॥ 4 ॥
ਮਲ੍ਲਿਕਾਕੁਨ੍ਦਵਨਿਕਾ ਯਤ੍ਰ ਪੁष੍ਕਲਕਾਃ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ।
ਅਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤਾ ਮृਗਮਦੈਃ ਪੂਰਿਤਾਸ੍ਤਤ੍ਸ੍ਰਵਾ ਨृਪ ॥ 5 ॥
ਮਹਾਪਦ੍ਮਾਟਵੀ ਤਦ੍ਵਦ੍ਰਤ੍ਨਸੋਪਾਨਨਿਰ੍ਮਿਤਾ ।
ਸੁਧਾਰਸੇਨਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਾ ਗੁਞ੍ਜਨ੍ਮਤ੍ਤਮਧੁਵ੍ਰਤਾ ॥ 6 ॥
ਹਂਸਕਾਰਣ੍ਡਵਾਕੀਰ੍ਣਾ ਗਨ੍ਧਪੂਰਿਤ ਦਿਕ੍ਤਟਾ ।
ਵਨਿਕਾਨਾਂ ਸੁਗਨ੍ਧੈਸ੍ਤੁ ਮਣਿਦ੍ਵੀਪਂ ਸੁਵਾਸਿਤਮ੍ ॥ 7 ॥
ਸ਼ृਙ੍ਗਾਰਮਣ੍ਡਪੇ ਦੇਵ੍ਯੋ ਗਾਯਨ੍ਤਿ ਵਿਵਿਧੈਃ ਸ੍ਵਰੈਃ ।
ਸਭਾਸਦੋ ਦੇਵਵਸ਼ਾ ਮਧ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਜਗਦਮ੍ਬਿਕਾ ॥ 8 ॥
ਮੁਕ੍ਤਿਮਣ੍ਡਪਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਮੋਚਯਤ੍ਯਨਿਸ਼ਂ ਸ਼ਿਵਾ ।
ਜ੍ਞਾਨੋਪਦੇਸ਼ਂ ਕੁਰੁਤੇ ਤृਤੀਯੇ ਨृਪ ਮਣ੍ਡਪੇ ॥ 9 ॥
ਚਤੁਰ੍ਥਮਣ੍ਡਪੇ ਚੈਵ ਜਗਦ੍ਰਕ੍षਾ ਵਿਚਿਨ੍ਤਨਮ੍ ।
ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣੀ ਸਹਿਤਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਕਰੋਤਿ ਜਗਦਮ੍ਬਿਕਾ ॥ 10 ॥
ਚਿਨ੍ਤਾਮਣਿਗृਹੇ ਰਾਜਞ੍ਛਕ੍ਤਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਮਕੈਃ ਪਰੈਃ ।
ਸੋਪਾਨੈਰ੍ਦਸ਼ਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਮਞ੍ਚਕੋਪ੍ਯਧਿਰਾਜਤੇ ॥ 11 ॥
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਿष੍ਣੁਸ਼੍ਚ ਰੁਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਈਸ਼੍ਵਰਸ਼੍ਚ ਸਦਾਸ਼ਿਵਃ ।
ਏਤੇ ਮਞ੍ਚਖੁਰਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਫਲਕਸ੍ਤੁ ਸਦਾਸ਼ਿਵਃ ॥ 12 ॥
ਤਸ੍ਯੋਪਰਿ ਮਹਾਦੇਵੋ ਭੁਵਨੇਸ਼ੋ ਵਿਰਾਜਤੇ ।
ਯਾ ਦੇਵੀ ਨਿਜਲੀਲਾਰ੍ਥਂ ਦ੍ਵਿਧਾਭੂਤਾ ਬਭੂਵਹ ॥ 13 ॥
ਸृष੍ਟ੍ਯਾਦੌ ਤੁ ਸ ਏਵਾਯਂ ਤਦਰ੍ਧਾਙ੍ਗੋ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ ।
ਕਨ੍ਦਰ੍ਪ ਦਰ੍ਪਨਾਸ਼ੋਦ੍ਯਤ੍ਕੋਟਿ ਕਨ੍ਦਰ੍ਪਸੁਨ੍ਦਰਃ ॥ 14 ॥
ਪਞ੍ਚਵਕ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਮਣਿਭੂषਣ ਭੂषਿਤਃ ।
ਹਰਿਣਾਭੀਤਿਪਰਸ਼ੂਨ੍ਵਰਂ ਚ ਨਿਜਬਾਹੁਭਿਃ ॥ 15 ॥
ਦਧਾਨਃ षੋਡਸ਼ਾਬ੍ਦੋऽਸੌ ਦੇਵਃ ਸਰ੍ਵੇਸ਼੍ਵਰੋ ਮਹਾਨ੍ ।
ਕੋਟਿਸੂਰ੍ਯ ਪ੍ਰਤੀਕਾਸ਼ਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਕੋਟਿ ਸੁਸ਼ੀਤਲਃ ॥ 16 ॥
ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਫਟਿਕ ਸਙ੍ਕਾਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰਃ ਸ਼ੀਤਲ ਦ੍ਯੁਤਿਃ ।
ਵਾਮਾਙ੍ਕੇ ਸਨ੍ਨਿषਣ੍ਣਾऽਸ੍ਯ ਦੇਵੀ ਸ਼੍ਰੀਭੁਵਨੇਸ਼੍ਵਰੀ ॥ 17 ॥
ਨਵਰਤ੍ਨਗਣਾਕੀਰ੍ਣ ਕਾਞ੍ਚੀਦਾਮ ਵਿਰਾਜਿਤਾ ।
ਤਪ੍ਤਕਾਞ੍ਚਨਸਨ੍ਨਦ੍ਧ ਵੈਦੂਰ੍ਯਾਙ੍ਗਦਭੂषਣਾ ॥ 18 ॥
ਕਨਚ੍ਛ੍ਰੀਚਕ੍ਰਤਾਟਙ੍ਕ ਵਿਟਙ੍ਕ ਵਦਨਾਮ੍ਬੁਜਾ ।
ਲਲਾਟਕਾਨ੍ਤਿ ਵਿਭਵ ਵਿਜਿਤਾਰ੍ਧਸੁਧਾਕਰਾ ॥ 19 ॥
ਬਿਮ੍ਬਕਾਨ੍ਤਿ ਤਿਰਸ੍ਕਾਰਿਰਦਚ੍ਛਦ ਵਿਰਾਜਿਤਾ ।
ਲਸਤ੍ਕੁਙ੍ਕੁਮਕਸ੍ਤੂਰੀਤਿਲਕੋਦ੍ਭਾਸਿਤਾਨਨਾ ॥ 20 ॥
ਦਿਵ੍ਯ ਚੂਡਾਮਣਿ ਸ੍ਫਾਰ ਚਞ੍ਚਚ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਕਸੂਰ੍ਯਕਾ ।
ਉਦ੍ਯਤ੍ਕਵਿਸਮਸ੍ਵਚ੍ਛ ਨਾਸਾਭਰਣ ਭਾਸੁਰਾ ॥ 21 ॥
ਚਿਨ੍ਤਾਕਲਮ੍ਬਿਤਸ੍ਵਚ੍ਛ ਮੁਕ੍ਤਾਗੁਚ੍ਛ ਵਿਰਾਜਿਤਾ ।
ਪਾਟੀਰ ਪਙ੍ਕ ਕਰ੍ਪੂਰ ਕੁਙ੍ਕੁਮਾਲਙ੍ਕृਤ ਸ੍ਤਨੀ ॥ 22 ॥
ਵਿਚਿਤ੍ਰ ਵਿਵਿਧਾ ਕਲ੍ਪਾ ਕਮ੍ਬੁਸਙ੍ਕਾਸ਼ ਕਨ੍ਧਰਾ ।
ਦਾਡਿਮੀਫਲਬੀਜਾਭ ਦਨ੍ਤਪਙ੍ਕ੍ਤਿ ਵਿਰਾਜਿਤਾ ॥ 23 ॥
ਅਨਰ੍ਘ੍ਯ ਰਤ੍ਨਘਟਿਤ ਮੁਕੁਟਾਞ੍ਚਿਤ ਮਸ੍ਤਕਾ ।
ਮਤ੍ਤਾਲਿਮਾਲਾਵਿਲਸਦਲਕਾਢ੍ਯ ਮੁਖਾਮ੍ਬੁਜਾ ॥ 24 ॥
ਕਲਙ੍ਕਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤ ਸ਼ਰਚ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਨਿਭਾਨਨਾ ।
ਜਾਹ੍ਨਵੀਸਲਿਲਾਵਰ੍ਤ ਸ਼ੋਭਿਨਾਭਿਵਿਭੂषਿਤਾ ॥ 25 ॥
ਮਾਣਿਕ੍ਯ ਸ਼ਕਲਾਬਦ੍ਧ ਮੁਦ੍ਰਿਕਾਙ੍ਗੁਲਿਭੂषਿਤਾ ।
ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਦਲਾਕਾਰ ਨਯਨਤ੍ਰਯਸੁਨ੍ਦਰੀ ॥ 26 ॥
ਕਲ੍ਪਿਤਾਚ੍ਛ ਮਹਾਰਾਗ ਪਦ੍ਮਰਾਗੋਜ੍ਜ੍ਵਲਪ੍ਰਭਾ ।
ਰਤ੍ਨਕਿਙ੍ਕਿਣਿਕਾਯੁਕ੍ਤ ਰਤ੍ਨਕਙ੍ਕਣਸ਼ੋਭਿਤਾ ॥ 27 ॥
ਮਣਿਮੁਕ੍ਤਾਸਰਾਪਾਰ ਲਸਤ੍ਪਦਕਸਨ੍ਤਤਿਃ ।
ਰਤ੍ਨਾਙ੍ਗੁਲਿਪ੍ਰਵਿਤਤ ਪ੍ਰਭਾਜਾਲਲਸਤ੍ਕਰਾ ॥ 28 ॥
ਕਞ੍ਚੁਕੀਗੁਮ੍ਫਿਤਾਪਾਰ ਨਾਨਾ ਰਤ੍ਨਤਤਿਦ੍ਯੁਤਿਃ ।
ਮਲ੍ਲਿਕਾਮੋਦਿ ਧਮ੍ਮਿਲ੍ਲ ਮਲ੍ਲਿਕਾਲਿਸਰਾਵृਤਾ ॥ 29 ॥
ਸੁਵृਤ੍ਤਨਿਬਿਡੋਤ੍ਤੁਙ੍ਗ ਕੁਚਭਾਰਾਲਸਾ ਸ਼ਿਵਾ ।
ਵਰਪਾਸ਼ਾਙ੍ਕੁਸ਼ਾਭੀਤਿ ਲਸਦ੍ਬਾਹੁ ਚਤੁष੍ਟਯਾ ॥ 30 ॥
ਸਰ੍ਵਸ਼ृਙ੍ਗਾਰਵੇषਾਢ੍ਯਾ ਸੁਕੁਮਾਰਾਙ੍ਗਵਲ੍ਲਰੀ ।
ਸੌਨ੍ਦਰ੍ਯਧਾਰਾਸਰ੍ਵਸ੍ਵਾ ਨਿਰ੍ਵ੍ਯਾਜਕਰੁਣਾਮਯੀ ॥ 31 ॥
ਨਿਜਸਂਲਾਪਮਾਧੁਰ੍ਯ ਵਿਨਿਰ੍ਭਰ੍ਤ੍ਸਿਤਕਚ੍ਛਪੀ ।
ਕੋਟਿਕੋਟਿਰਵੀਨ੍ਦੂਨਾਂ ਕਾਨ੍ਤਿਂ ਯਾ ਬਿਭ੍ਰਤੀ ਪਰਾ ॥ 32 ॥
ਨਾਨਾ ਸਖੀਭਿਰ੍ਦਾਸੀਭਿਸ੍ਤਥਾ ਦੇਵਾਙ੍ਗਨਾਦਿਭਿਃ ।
ਸਰ੍ਵਾਭਿਰ੍ਦੇਵਤਾਭਿਸ੍ਤੁ ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ਪਰਿਵੇष੍ਟਿਤਾ ॥ 33 ॥
ਇਚ੍ਛਾਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਜ੍ਞਾਨਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਕ੍ਰਿਯਾਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸਮਨ੍ਵਿਤਾ ।
ਲਜ੍ਜਾ ਤੁष੍ਟਿਸ੍ਤਥਾ ਪੁष੍ਟਿਃ ਕੀਰ੍ਤਿਃ ਕਾਨ੍ਤਿਃ ਕ੍षਮਾ ਦਯਾ ॥ 34 ॥
ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਮੇਧਾਸ੍ਮृਤਿਰ੍ਲਕ੍ष੍ਮੀਰ੍ਮੂਰ੍ਤਿਮਤ੍ਯੋਙ੍ਗਨਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।
ਜਯਾ ਚ ਵਿਜਯਾ ਚੈਵਾਪ੍ਯਜਿਤਾ ਚਾਪਰਾਜਿਤਾ ॥ 35 ॥
ਨਿਤ੍ਯਾ ਵਿਲਾਸਿਨੀ ਦੋਗ੍ਧ੍ਰੀ ਤ੍ਵਘੋਰਾ ਮਙ੍ਗਲਾ ਨਵਾ ।
ਪੀਠਸ਼ਕ੍ਤਯ ਏਤਾਸ੍ਤੁ ਸੇਵਨ੍ਤੇ ਯਾਂ ਪਰਾਮ੍ਬਿਕਾਮ੍ ॥ 36 ॥
ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਭਾਗੇਸ੍ਤੋਨਿਧੀਤੌ ਸ਼ਙ੍ਖਪਦ੍ਮਕੌ ।
ਨਵਰਤ੍ਨ ਵਹਾਨਦ੍ਯਸ੍ਤਥਾ ਵੈ ਕਾਞ੍ਚਨਸ੍ਰਵਾਃ ॥ 37 ॥
ਸਪ੍ਤਧਾਤੁਵਹਾਨਦ੍ਯੋ ਨਿਧਿਭ੍ਯਾਂ ਤੁ ਵਿਨਿਰ੍ਗਤਾਃ ।
ਸੁਧਾਸਿਨ੍ਧ੍ਵਨ੍ਤਗਾਮਿਨ੍ਯਸ੍ਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾ ਨृਪਸਤ੍ਤਮ ॥ 38 ॥
ਸਾ ਦੇਵੀ ਭੁਵਨੇਸ਼ਾਨੀ ਤਦ੍ਵਾਮਾਙ੍ਕੇ ਵਿਰਾਜਤੇ ।
ਸਰ੍ਵੇਸ਼ ਤ੍ਵਂ ਮਹੇਸ਼ਸ੍ਯ ਯਤ੍ਸਙ੍ਗਾ ਦੇਵ ਨਾਨ੍ਯਥਾ ॥ 39 ॥
ਚਿਨ੍ਤਾਮਣਿ ਗृਹਸ੍ਯਾऽਸ੍ਯ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਸ਼ृਣੁ ਭੂਮਿਪ ।
ਸਹਸ੍ਰਯੋਜਨਾਯਾਮਂ ਮਹਾਨ੍ਤਸ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰਚਕ੍षਤੇ ॥ 40 ॥
ਤਦੁਤ੍ਤਰੇ ਮਹਾਸ਼ਾਲਾਃ ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਮਾਦ੍ ਦ੍ਵਿਗੁਣਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।
ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍षਗਤਂ ਤ੍ਵੇਤਨ੍ਨਿਰਾਧਾਰਂ ਵਿਰਾਜਤੇ ॥ 41 ॥
ਸਙ੍ਕੋਚਸ਼੍ਚ ਵਿਕਾਸ਼ਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇऽਸ੍ਯ ਨਿਰਨ੍ਤਰਮ੍ ।
ਪਟਵਤ੍ਕਾਰ੍ਯਵਸ਼ਤਃ ਪ੍ਰਲਯੇ ਸਰ੍ਜਨੇ ਤਥਾ ॥ 42 ॥
ਸ਼ਾਲਾਨਾਂ ਚੈਵ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਸਰ੍ਵਕਾਨ੍ਤਿਪਰਾਵਧਿ ।
ਚਿਨ੍ਤਾਮਣਿਗृਹਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਯਤ੍ਰ ਦੇਵੀ ਮਹੋਮਯੀ ॥ 43 ॥
ਯੇਯੇ ਉਪਾਸਕਾਃ ਸਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਤਿਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਵਰ੍ਤਿਨਃ ।
ਦੇਵੇषੁ ਨਾਗਲੋਕੇषੁ ਮਨੁष੍ਯੇष੍ਵਿਤਰੇषੁ ਚ ॥ 44 ॥
ਸ਼੍ਰੀਦੇਵ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਚ ਸਰ੍ਵੇਪਿ ਵ੍ਰਜਨ੍ਤ੍ਯਤ੍ਰੈਵ ਭੂਮਿਪ ।
ਦੇਵੀਕ੍षੇਤ੍ਰੇ ਯੇ ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਦੇਵ੍ਯਰ੍ਚਨੇ ਰਤਾਃ ॥ 45 ॥
ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਯਾਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਰੈਵ ਯਤ੍ਰ ਦੇਵੀ ਮਹੋਤ੍ਸਵਾ ।
ਘृਤਕੁਲ੍ਯਾ ਦੁਗ੍ਧਕੁਲ੍ਯਾ ਦਧਿਕੁਲ੍ਯਾ ਮਧੁਸ੍ਰਵਾਃ ॥ 46 ॥
ਸ੍ਯਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ਸਰਿਤਃ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਤਥਾਮृਤਵਹਾਃ ਪਰਾਃ ।
ਦ੍ਰਾਕ੍षਾਰਸਵਹਾਃ ਕਾਸ਼੍ਚਿਜ੍ਜਮ੍ਬੂਰਸਵਹਾਃ ਪਰਾਃ ॥ 47 ॥
ਆਮ੍ਰੇਕ੍षੁਰਸਵਾਹਿਨ੍ਯੋ ਨਦ੍ਯਸ੍ਤਾਸ੍ਤੁ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ।
ਮਨੋਰਥਫਲਾਵृਕ੍षਾਵਾਪ੍ਯਃ ਕੂਪਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ॥ 48 ॥
ਯਥੇष੍ਟਪਾਨਫਲਦਾਨ ਨ੍ਯੂਨਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦਸ੍ਤਿ ਹਿ ।
ਨ ਰੋਗਪਲਿਤਂ ਵਾਪਿ ਜਰਾ ਵਾਪਿ ਕਦਾਚਨ ॥ 49 ॥
ਨ ਚਿਨ੍ਤਾ ਨ ਚ ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਯਂ ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਾਦਿਕਂ ਤਥਾ ।
ਸਰ੍ਵੇ ਯੁਵਾਨਃ ਸਸ੍ਤ੍ਰੀਕਾਃ ਸਹਸ੍ਰਾਦਿਤ੍ਯਵਰ੍ਚਸਃ ॥ 50 ॥
ਭਜਨ੍ਤਿ ਸਤਤਂ ਦੇਵੀਂ ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰੀਭੁਵਨੇਸ਼੍ਵਰੀਮ੍ ।
ਕੇਚਿਤ੍ਸਲੋਕਤਾਪਨ੍ਨਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ਸਾਮੀਪ੍ਯਤਾਂ ਗਤਾਃ ॥ 51 ॥
ਸਰੂਪਤਾਂ ਗਤਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ਸਾਰ੍ष੍ਟਿਤਾਂ ਚ ਪਰੇਗਤਾਃ ।
ਯਾਯਾਸ੍ਤੁ ਦੇਵਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਤਿਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਵਰ੍ਤਿਨਾਮ੍ ॥ 52 ॥
ਸਮष੍ਟਯਃ ਸ੍ਥਿਤਾਸ੍ਤਾਸ੍ਤੁ ਸੇਵਨ੍ਤੇ ਜਗਦੀਸ਼੍ਵਰੀਮ੍ ।
ਸਪ੍ਤਕੋਟਿਮਹਾਮਨ੍ਤ੍ਰਾ ਮੂਰ੍ਤਿਮਨ੍ਤ ਉਪਾਸਤੇ ॥ 53 ॥
ਮਹਾਵਿਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸਕਲਾਃ ਸਾਮ੍ਯਾਵਸ੍ਥਾਤ੍ਮਿਕਾਂ ਸ਼ਿਵਾਮ੍ ।
ਕਾਰਣਬ੍ਰਹ੍ਮਰੂਪਾਂ ਤਾਂ ਮਾਯਾ ਸ਼ਬਲਵਿਗ੍ਰਹਾਮ੍ ॥ 54 ॥
ਇਤ੍ਥਂ ਰਾਜਨ੍ਮਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਮਣਿਦ੍ਵੀਪਂ ਮਹਤ੍ਤਰਮ੍ ।
ਨ ਸੂਰ੍ਯਚਨ੍ਦ੍ਰੌ ਨੋ ਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਕੋਟਯੋਗ੍ਨਿਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ॥ 55 ॥
ਏਤਸ੍ਯ ਭਾਸਾ ਕੋਟ੍ਯਂਸ਼ ਕੋਟ੍ਯਂਸ਼ੋ ਨਾਪਿ ਤੇ ਸਮਾਃ ।
ਕ੍ਵਚਿਦ੍ਵਿਦ੍ਰੁਮਸਙ੍ਕਾਸ਼ਂ ਕ੍ਵਚਿਨ੍ਮਰਕਤਚ੍ਛਵਿ ॥ 56 ॥
ਵਿਦ੍ਯੁਦ੍ਭਾਨੁਸਮਚ੍ਛਾਯਂ ਮਧ੍ਯਸੂਰ੍ਯਸਮਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ।
ਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਕੋਟਿਮਹਾਧਾਰਾ ਸਾਰਕਾਨ੍ਤਿਤਤਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ॥ 57 ॥
ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਸਿਨ੍ਦੂਰ ਨੀਲੇਨ੍ਦ੍ਰਂ ਮਾਣਿਕ੍ਯ ਸਦृਸ਼ਚ੍ਛਵਿ ।
ਹੀਰਸਾਰ ਮਹਾਗਰ੍ਭ ਧਗਦ੍ਧਗਿਤ ਦਿਕ੍ਤਟਮ੍ ॥ 58 ॥
ਕਾਨ੍ਤ੍ਯਾ ਦਾਵਾਨਲਸਮਂ ਤਪ੍ਤਕਾਞ੍ਚਨ ਸਨ੍ਨਿਭਮ੍ ।
ਕ੍ਵਚਿਚ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰੋਪਲੋਦ੍ਗਾਰਂ ਸੂਰ੍ਯੋਦ੍ਗਾਰਂ ਚ ਕੁਤ੍ਰ ਚਿਤ੍ ॥ 59 ॥
ਰਤ੍ਨਸ਼ृਙ੍ਗਿ ਸਮਾਯੁਕ੍ਤਂ ਰਤ੍ਨਪ੍ਰਾਕਾਰ ਗੋਪੁਰਮ੍ ।
ਰਤ੍ਨਪਤ੍ਰੈ ਰਤ੍ਨਫਲੈਰ੍ਵृਕ੍षੈਸ਼੍ਚ ਪਰਿਮਣ੍ਡਿਤਮ੍ ॥ 60 ॥
ਨृਤ੍ਯਨ੍ਮਯੂਰਸਙ੍ਘੈਸ਼੍ਚ ਕਪੋਤਰਣਿਤੋਜ੍ਜ੍ਵਲਮ੍ ।
ਕੋਕਿਲਾਕਾਕਲੀਲਾਪੈਃ ਸ਼ੁਕਲਾਪੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਭਿਤਮ੍ ॥ 61 ॥
ਸੁਰਮ੍ਯ ਰਮਣੀਯਾਮ੍ਬੁ ਲਕ੍षਾਵਧਿ ਸਰੋਵृਤਮ੍ ।
ਤਨ੍ਮਧ੍ਯਭਾਗ ਵਿਲਸਦ੍ਵਿਕਚਦ੍ਰਤ੍ਨ ਪਙ੍ਕਜੈਃ ॥ 62 ॥
ਸੁਗਨ੍ਧਿਭਿਃ ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ਤੁ ਵਾਸਿਤਂ ਸ਼ਤਯੋਜਨਮ੍ ।
ਮਨ੍ਦਮਾਰੁਤ ਸਮ੍ਭਿਨ੍ਨ ਚਲਦ੍ਦ੍ਰੁਮ ਸਮਾਕੁਲਮ੍ ॥ 63 ॥
ਚਿਨ੍ਤਾਮਣਿ ਸਮੂਹਾਨਾਂ ਜ੍ਯੋਤਿषਾ ਵਿਤਤਾਮ੍ਬਰਮ੍ ।
ਰਤ੍ਨਪ੍ਰਭਾਭਿਰਭਿਤੋ ਧਗਦ੍ਧਗਿਤ ਦਿਕ੍ਤਟਮ੍ ॥ 64 ॥
ਵृਕ੍षਵ੍ਰਾਤ ਮਹਾਗਨ੍ਧਵਾਤਵ੍ਰਾਤ ਸੁਪੂਰਿਤਮ੍ ।
ਧੂਪਧੂਪਾਯਿਤਂ ਰਾਜਨ੍ਮਣਿਦੀਪਾਯੁਤੋਜ੍ਜ੍ਵਲਮ੍ ॥ 65 ॥
ਮਣਿਜਾਲਕ ਸਚ੍ਛਿਦ੍ਰ ਤਰਲੋਦਰਕਾਨ੍ਤਿਭਿਃ ।
ਦਿਙ੍ਮੋਹਜਨਕਂ ਚੈਤਦ੍ਦਰ੍ਪਣੋਦਰ ਸਂਯੁਤਮ੍ ॥ 66 ॥
ਐਸ਼੍ਵਰ੍ਯਸ੍ਯ ਸਮਗ੍ਰਸ੍ਯ ਸ਼ृਙ੍ਗਾਰਸ੍ਯਾਖਿਲਸ੍ਯ ਚ ।
ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਤਾਯਾਃ ਸਰ੍ਵਾਯਾਸ੍ਤੇਜਸਸ਼੍ਚਾਖਿਲਸ੍ਯ ਚ ॥ 67 ॥
ਪਰਾਕ੍ਰਮਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵੋਤ੍ਤਮਗੁਣਸ੍ਯ ਚ ।
ਸਕਲਾ ਯਾ ਦਯਾਯਾਸ਼੍ਚ ਸਮਾਪ੍ਤਿਰਿਹ ਭੂਪਤੇ ॥ 68 ॥
ਰਾਜ੍ਞ ਆਨਨ੍ਦਮਾਰਭ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਾਨ੍ਤ ਭੂਮਿषੁ ।
ਆਨਨ੍ਦਾ ਯੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਤੇऽਤ੍ਰੈਵਾਨ੍ਤਰ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ ॥ 69 ॥
ਇਤਿ ਤੇ ਵਰ੍ਣਿਤਂ ਰਾਜਨ੍ਮਣਿਦ੍ਵੀਪਂ ਮਹਤ੍ਤਰਮ੍ ।
ਮਹਾਦੇਵ੍ਯਾਃ ਪਰਂਸ੍ਥਾਨਂ ਸਰ੍ਵਲੋਕੋਤ੍ਤਮੋਤ੍ਤਮਮ੍ ॥ 70 ॥
ਏਤਸ੍ਯ ਸ੍ਮਰਣਾਤ੍ਸਦ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਪਾਪਂ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ ।
ਪ੍ਰਾਣੋਤ੍ਕ੍ਰਮਣਸਨ੍ਧੌ ਤੁ ਸ੍ਮृਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਰੈਵ ਗਚ੍ਛਤਿ ॥ 71 ॥
ਅਧ੍ਯਾਯ ਪਞ੍ਚਕਂ ਤ੍ਵੇਤਤ੍ਪਠੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਮਾਹਿਤਃ ।
ਭੂਤਪ੍ਰੇਤਪਿਸ਼ਾਚਾਦਿ ਬਾਧਾ ਤਤ੍ਰ ਭਵੇਨ੍ਨ ਹਿ ॥ 72 ॥
ਨਵੀਨ ਗृਹ ਨਿਰ੍ਮਾਣੇ ਵਾਸ੍ਤੁਯਾਗੇ ਤਥੈਵ ਚ ।
ਪਠਿਤਵ੍ਯਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਕਲ੍ਯਾਣਂ ਤੇਨ ਜਾਯਤੇ ॥ 73 ॥
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀਭਾਗਵਤੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਸ੍ਕਨ੍ਧੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
(śrīdevībhāgavataṃ, dvādaśa skandhaṃ, dvādaśo'dhyāyaḥ, maṇidvīpa varṇana - 3)
vyāsa uvāca |
tadeva devīsadanaṃ madhyabhāge virājate |
sahasra stambhasaṃyuktāścatvārasteṣu maṇḍapāḥ || 1 ||
śṛṅgāramaṇḍapaścaiko muktimaṇḍapa eva ca |
jñānamaṇḍapa sañjñastu tṛtīyaḥ parikīrtitaḥ || 2 ||
ekāntamaṇḍapaścaiva caturthaḥ parikīrtitaḥ |
nānā vitānasaṃyuktā nānā dhūpaistu dhūpitāḥ || 3 ||
koṭisūryasamāḥ kāntyā bhrāñjante maṇḍapāḥ śubhāḥ |
tanmaṇḍapānāṃ paritaḥ kāśmīravanikā smṛtā || 4 ||
mallikākundavanikā yatra puṣkalakāḥ sthitāḥ |
asaṅkhyātā mṛgamadaiḥ pūritāstatsravā nṛpa || 5 ||
mahāpadmāṭavī tadvadratnasopānanirmitā |
sudhārasenasampūrṇā guñjanmattamadhuvratā || 6 ||
haṃsakāraṇḍavākīrṇā gandhapūrita diktaṭā |
vanikānāṃ sugandhaistu maṇidvīpaṃ suvāsitam || 7 ||
śṛṅgāramaṇḍape devyo gāyanti vividhaiḥ svaraiḥ |
sabhāsado devavaśā madhye śrījagadambikā || 8 ||
muktimaṇḍapamadhye tu mocayatyaniśaṃ śivā |
jñānopadeśaṃ kurute tṛtīye nṛpa maṇḍape || 9 ||
caturthamaṇḍape caiva jagadrakṣā vicintanam |
mantriṇī sahitā nityaṃ karoti jagadambikā || 10 ||
cintāmaṇigṛhe rājañchakti tattvātmakaiḥ paraiḥ |
sopānairdaśabhiryukto mañcakopyadhirājate || 11 ||
brahmā viṣṇuśca rudraśca īśvaraśca sadāśivaḥ |
ete mañcakhurāḥ proktāḥ phalakastu sadāśivaḥ || 12 ||
tasyopari mahādevo bhuvaneśo virājate |
yā devī nijalīlārthaṃ dvidhābhūtā babhūvaha || 13 ||
sṛṣṭyādau tu sa evāyaṃ tadardhāṅgo maheśvaraḥ |
kandarpa darpanāśodyatkoṭi kandarpasundaraḥ || 14 ||
pañcavaktrastrinetraśca maṇibhūṣaṇa bhūṣitaḥ |
hariṇābhītiparaśūnvaraṃ ca nijabāhubhiḥ || 15 ||
dadhānaḥ ṣoḍaśābdo'sau devaḥ sarveśvaro mahān |
koṭisūrya pratīkāśaścandrakoṭi suśītalaḥ || 16 ||
śuddhasphaṭika saṅkāśastrinetraḥ śītala dyutiḥ |
vāmāṅke sanniṣaṇṇā'sya devī śrībhuvaneśvarī || 17 ||
navaratnagaṇākīrṇa kāñcīdāma virājitā |
taptakāñcanasannaddha vaidūryāṅgadabhūṣaṇā || 18 ||
kanacchrīcakratāṭaṅka viṭaṅka vadanāmbujā |
lalāṭakānti vibhava vijitārdhasudhākarā || 19 ||
bimbakānti tiraskāriradacchada virājitā |
lasatkuṅkumakastūrītilakodbhāsitānanā || 20 ||
divya cūḍāmaṇi sphāra cañcaccandrakasūryakā |
udyatkavisamasvaccha nāsābharaṇa bhāsurā || 21 ||
cintākalambitasvaccha muktāguccha virājitā |
pāṭīra paṅka karpūra kuṅkumālaṅkṛta stanī || 22 ||
vicitra vividhā kalpā kambusaṅkāśa kandharā |
dāḍimīphalabījābha dantapaṅkti virājitā || 23 ||
anarghya ratnaghaṭita mukuṭāñcita mastakā |
mattālimālāvilasadalakāḍhya mukhāmbujā || 24 ||
kalaṅkakārśyanirmukta śaraccandranibhānanā |
jāhnavīsalilāvarta śobhinābhivibhūṣitā || 25 ||
māṇikya śakalābaddha mudrikāṅgulibhūṣitā |
puṇḍarīkadalākāra nayanatrayasundarī || 26 ||
kalpitāccha mahārāga padmarāgojjvalaprabhā |
ratnakiṅkiṇikāyukta ratnakaṅkaṇaśobhitā || 27 ||
maṇimuktāsarāpāra lasatpadakasantatiḥ |
ratnāṅgulipravitata prabhājālalasatkarā || 28 ||
kañcukīgumphitāpāra nānā ratnatatidyutiḥ |
mallikāmodi dhammilla mallikālisarāvṛtā || 29 ||
suvṛttanibiḍottuṅga kucabhārālasā śivā |
varapāśāṅkuśābhīti lasadbāhu catuṣṭayā || 30 ||
sarvaśṛṅgāraveṣāḍhyā sukumārāṅgavallarī |
saundaryadhārāsarvasvā nirvyājakaruṇāmayī || 31 ||
nijasaṃlāpamādhurya vinirbhartsitakacchapī |
koṭikoṭiravīndūnāṃ kāntiṃ yā bibhratī parā || 32 ||
nānā sakhībhirdāsībhistathā devāṅganādibhiḥ |
sarvābhirdevatābhistu samantātpariveṣṭitā || 33 ||
icchāśaktyā jñānaśaktyā kriyāśaktyā samanvitā |
lajjā tuṣṭistathā puṣṭiḥ kīrtiḥ kāntiḥ kṣamā dayā || 34 ||
buddhirmedhāsmṛtirlakṣmīrmūrtimatyoṅganāḥ smṛtāḥ |
jayā ca vijayā caivāpyajitā cāparājitā || 35 ||
nityā vilāsinī dogdhrī tvaghorā maṅgalā navā |
pīṭhaśaktaya etāstu sevante yāṃ parāmbikām || 36 ||
yasyāstu pārśvabhāgestonidhītau śaṅkhapadmakau |
navaratna vahānadyastathā vai kāñcanasravāḥ || 37 ||
saptadhātuvahānadyo nidhibhyāṃ tu vinirgatāḥ |
sudhāsindhvantagāminyastāḥ sarvā nṛpasattama || 38 ||
sā devī bhuvaneśānī tadvāmāṅke virājate |
sarveśa tvaṃ maheśasya yatsaṅgā deva nānyathā || 39 ||
cintāmaṇi gṛhasyā'sya pramāṇaṃ śṛṇu bhūmipa |
sahasrayojanāyāmaṃ mahāntastatpracakṣate || 40 ||
taduttare mahāśālāḥ pūrvasmād dviguṇāḥ smṛtāḥ |
antarikṣagataṃ tvetannirādhāraṃ virājate || 41 ||
saṅkocaśca vikāśaśca jāyate'sya nirantaram |
paṭavatkāryavaśataḥ pralaye sarjane tathā || 42 ||
śālānāṃ caiva sarveṣāṃ sarvakāntiparāvadhi |
cintāmaṇigṛhaṃ proktaṃ yatra devī mahomayī || 43 ||
yeye upāsakāḥ santi pratibrahmāṇḍavartinaḥ |
deveṣu nāgalokeṣu manuṣyeṣvitareṣu ca || 44 ||
śrīdevyāste ca sarvepi vrajantyatraiva bhūmipa |
devīkṣetre ye tyajanti prāṇāndevyarcane ratāḥ || 45 ||
te sarve yānti tatraiva yatra devī mahotsavā |
ghṛtakulyā dugdhakulyā dadhikulyā madhusravāḥ || 46 ||
syandanti saritaḥ sarvāstathāmṛtavahāḥ parāḥ |
drākṣārasavahāḥ kāścijjambūrasavahāḥ parāḥ || 47 ||
āmrekṣurasavāhinyo nadyastāstu sahasraśaḥ |
manorathaphalāvṛkṣāvāpyaḥ kūpāstathaiva ca || 48 ||
yatheṣṭapānaphaladāna nyūnaṃ kiñcidasti hi |
na rogapalitaṃ vāpi jarā vāpi kadācana || 49 ||
na cintā na ca mātsaryaṃ kāmakrodhādikaṃ tathā |
sarve yuvānaḥ sastrīkāḥ sahasrādityavarcasaḥ || 50 ||
bhajanti satataṃ devīṃ tatra śrībhuvaneśvarīm |
kecitsalokatāpannāḥ kecitsāmīpyatāṃ gatāḥ || 51 ||
sarūpatāṃ gatāḥ kecitsārṣṭitāṃ ca paregatāḥ |
yāyāstu devatāstatra pratibrahmāṇḍavartinām || 52 ||
samaṣṭayaḥ sthitāstāstu sevante jagadīśvarīm |
saptakoṭimahāmantrā mūrtimanta upāsate || 53 ||
mahāvidyāśca sakalāḥ sāmyāvasthātmikāṃ śivām |
kāraṇabrahmarūpāṃ tāṃ māyā śabalavigrahām || 54 ||
itthaṃ rājanmayā proktaṃ maṇidvīpaṃ mahattaram |
na sūryacandrau no vidyutkoṭayognistathaiva ca || 55 ||
etasya bhāsā koṭyaṃśa koṭyaṃśo nāpi te samāḥ |
kvacidvidrumasaṅkāśaṃ kvacinmarakatacchavi || 56 ||
vidyudbhānusamacchāyaṃ madhyasūryasamaṃ kvacit |
vidyutkoṭimahādhārā sārakāntitataṃ kvacit || 57 ||
kvacitsindūra nīlendraṃ māṇikya sadṛśacchavi |
hīrasāra mahāgarbha dhagaddhagita diktaṭam || 58 ||
kāntyā dāvānalasamaṃ taptakāñcana sannibham |
kvaciccandropalodgāraṃ sūryodgāraṃ ca kutra cit || 59 ||
ratnaśṛṅgi samāyuktaṃ ratnaprākāra gopuram |
ratnapatrai ratnaphalairvṛkṣaiśca parimaṇḍitam || 60 ||
nṛtyanmayūrasaṅghaiśca kapotaraṇitojjvalam |
kokilākākalīlāpaiḥ śukalāpaiśca śobhitam || 61 ||
suramya ramaṇīyāmbu lakṣāvadhi sarovṛtam |
tanmadhyabhāga vilasadvikacadratna paṅkajaiḥ || 62 ||
sugandhibhiḥ samantāttu vāsitaṃ śatayojanam |
mandamāruta sambhinna caladdruma samākulam || 63 ||
cintāmaṇi samūhānāṃ jyotiṣā vitatāmbaram |
ratnaprabhābhirabhito dhagaddhagita diktaṭam || 64 ||
vṛkṣavrāta mahāgandhavātavrāta supūritam |
dhūpadhūpāyitaṃ rājanmaṇidīpāyutojjvalam || 65 ||
maṇijālaka sacchidra taralodarakāntibhiḥ |
diṅmohajanakaṃ caitaddarpaṇodara saṃyutam || 66 ||
aiśvaryasya samagrasya śṛṅgārasyākhilasya ca |
sarvajñatāyāḥ sarvāyāstejasaścākhilasya ca || 67 ||
parākramasya sarvasya sarvottamaguṇasya ca |
sakalā yā dayāyāśca samāptiriha bhūpate || 68 ||
rājña ānandamārabhya brahmalokānta bhūmiṣu |
ānandā ye sthitāḥ sarve te'traivāntarbhavanti hi || 69 ||
iti te varṇitaṃ rājanmaṇidvīpaṃ mahattaram |
mahādevyāḥ paraṃsthānaṃ sarvalokottamottamam || 70 ||
etasya smaraṇātsadyaḥ sarvapāpaṃ vinaśyati |
prāṇotkramaṇasandhau tu smṛtvā tatraiva gacchati || 71 ||
adhyāya pañcakaṃ tvetatpaṭhennityaṃ samāhitaḥ |
bhūtapretapiśācādi bādhā tatra bhavenna hi || 72 ||
navīna gṛha nirmāṇe vāstuyāge tathaiva ca |
paṭhitavyaṃ prayatnena kalyāṇaṃ tena jāyate || 73 ||
iti śrīdevībhāgavate mahāpurāṇe dvādaśaskandhe dvādaśodhyāyaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
(श्रीदेवीभागवतं, द्वादश स्कन्धं, द्वादशोऽध्यायः, मणिद्वीप वर्णन - 3)
व्यास उवाच ।
तदेव देवीसदनं मध्यभागे विराजते ।
सहस्र स्तम्भसंयुक्ताश्चत्वारस्तेषु मण्डपाः ॥ 1 ॥
शृङ्गारमण्डपश्चैको मुक्तिमण्डप एव च ।
ज्ञानमण्डप सञ्ज्ञस्तु तृतीयः परिकीर्तितः ॥ 2 ॥
एकान्तमण्डपश्चैव चतुर्थः परिकीर्तितः ।
नाना वितानसंयुक्ता नाना धूपैस्तु धूपिताः ॥ 3 ॥
कोटिसूर्यसमाः कान्त्या भ्राञ्जन्ते मण्डपाः शुभाः ।
तन्मण्डपानां परितः काश्मीरवनिका स्मृता ॥ 4 ॥
मल्लिकाकुन्दवनिका यत्र पुष्कलकाः स्थिताः ।
असङ्ख्याता मृगमदैः पूरितास्तत्स्रवा नृप ॥ 5 ॥
महापद्माटवी तद्वद्रत्नसोपाननिर्मिता ।
सुधारसेनसम्पूर्णा गुञ्जन्मत्तमधुव्रता ॥ 6 ॥
हंसकारण्डवाकीर्णा गन्धपूरित दिक्तटा ।
वनिकानां सुगन्धैस्तु मणिद्वीपं सुवासितम् ॥ 7 ॥
शृङ्गारमण्डपे देव्यो गायन्ति विविधैः स्वरैः ।
सभासदो देववशा मध्ये श्रीजगदम्बिका ॥ 8 ॥
मुक्तिमण्डपमध्ये तु मोचयत्यनिशं शिवा ।
ज्ञानोपदेशं कुरुते तृतीये नृप मण्डपे ॥ 9 ॥
चतुर्थमण्डपे चैव जगद्रक्षा विचिन्तनम् ।
मन्त्रिणी सहिता नित्यं करोति जगदम्बिका ॥ 10 ॥
चिन्तामणिगृहे राजञ्छक्ति तत्त्वात्मकैः परैः ।
सोपानैर्दशभिर्युक्तो मञ्चकोप्यधिराजते ॥ 11 ॥
ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च ईश्वरश्च सदाशिवः ।
एते मञ्चखुराः प्रोक्ताः फलकस्तु सदाशिवः ॥ 12 ॥
तस्योपरि महादेवो भुवनेशो विराजते ।
या देवी निजलीलार्थं द्विधाभूता बभूवह ॥ 13 ॥
सृष्ट्यादौ तु स एवायं तदर्धाङ्गो महेश्वरः ।
कन्दर्प दर्पनाशोद्यत्कोटि कन्दर्पसुन्दरः ॥ 14 ॥
पञ्चवक्त्रस्त्रिनेत्रश्च मणिभूषण भूषितः ।
हरिणाभीतिपरशून्वरं च निजबाहुभिः ॥ 15 ॥
दधानः षोडशाब्दोऽसौ देवः सर्वेश्वरो महान् ।
कोटिसूर्य प्रतीकाशश्चन्द्रकोटि सुशीतलः ॥ 16 ॥
शुद्धस्फटिक सङ्काशस्त्रिनेत्रः शीतल द्युतिः ।
वामाङ्के सन्निषण्णाऽस्य देवी श्रीभुवनेश्वरी ॥ 17 ॥
नवरत्नगणाकीर्ण काञ्चीदाम विराजिता ।
तप्तकाञ्चनसन्नद्ध वैदूर्याङ्गदभूषणा ॥ 18 ॥
कनच्छ्रीचक्रताटङ्क विटङ्क वदनाम्बुजा ।
ललाटकान्ति विभव विजितार्धसुधाकरा ॥ 19 ॥
बिम्बकान्ति तिरस्कारिरदच्छद विराजिता ।
लसत्कुङ्कुमकस्तूरीतिलकोद्भासितानना ॥ 20 ॥
दिव्य चूडामणि स्फार चञ्चच्चन्द्रकसूर्यका ।
उद्यत्कविसमस्वच्छ नासाभरण भासुरा ॥ 21 ॥
चिन्ताकलम्बितस्वच्छ मुक्तागुच्छ विराजिता ।
पाटीर पङ्क कर्पूर कुङ्कुमालङ्कृत स्तनी ॥ 22 ॥
विचित्र विविधा कल्पा कम्बुसङ्काश कन्धरा ।
दाडिमीफलबीजाभ दन्तपङ्क्ति विराजिता ॥ 23 ॥
अनर्घ्य रत्नघटित मुकुटाञ्चित मस्तका ।
मत्तालिमालाविलसदलकाढ्य मुखाम्बुजा ॥ 24 ॥
कलङ्ककार्श्यनिर्मुक्त शरच्चन्द्रनिभानना ।
जाह्नवीसलिलावर्त शोभिनाभिविभूषिता ॥ 25 ॥
माणिक्य शकलाबद्ध मुद्रिकाङ्गुलिभूषिता ।
पुण्डरीकदलाकार नयनत्रयसुन्दरी ॥ 26 ॥
कल्पिताच्छ महाराग पद्मरागोज्ज्वलप्रभा ।
रत्नकिङ्किणिकायुक्त रत्नकङ्कणशोभिता ॥ 27 ॥
मणिमुक्तासरापार लसत्पदकसन्ततिः ।
रत्नाङ्गुलिप्रवितत प्रभाजाललसत्करा ॥ 28 ॥
कञ्चुकीगुम्फितापार नाना रत्नततिद्युतिः ।
मल्लिकामोदि धम्मिल्ल मल्लिकालिसरावृता ॥ 29 ॥
सुवृत्तनिबिडोत्तुङ्ग कुचभारालसा शिवा ।
वरपाशाङ्कुशाभीति लसद्बाहु चतुष्टया ॥ 30 ॥
सर्वशृङ्गारवेषाढ्या सुकुमाराङ्गवल्लरी ।
सौन्दर्यधारासर्वस्वा निर्व्याजकरुणामयी ॥ 31 ॥
निजसंलापमाधुर्य विनिर्भर्त्सितकच्छपी ।
कोटिकोटिरवीन्दूनां कान्तिं या बिभ्रती परा ॥ 32 ॥
नाना सखीभिर्दासीभिस्तथा देवाङ्गनादिभिः ।
सर्वाभिर्देवताभिस्तु समन्तात्परिवेष्टिता ॥ 33 ॥
इच्छाशक्त्या ज्ञानशक्त्या क्रियाशक्त्या समन्विता ।
लज्जा तुष्टिस्तथा पुष्टिः कीर्तिः कान्तिः क्षमा दया ॥ 34 ॥
बुद्धिर्मेधास्मृतिर्लक्ष्मीर्मूर्तिमत्योङ्गनाः स्मृताः ।
जया च विजया चैवाप्यजिता चापराजिता ॥ 35 ॥
नित्या विलासिनी दोग्ध्री त्वघोरा मङ्गला नवा ।
पीठशक्तय एतास्तु सेवन्ते यां पराम्बिकाम् ॥ 36 ॥
यस्यास्तु पार्श्वभागेस्तोनिधीतौ शङ्खपद्मकौ ।
नवरत्न वहानद्यस्तथा वै काञ्चनस्रवाः ॥ 37 ॥
सप्तधातुवहानद्यो निधिभ्यां तु विनिर्गताः ।
सुधासिन्ध्वन्तगामिन्यस्ताः सर्वा नृपसत्तम ॥ 38 ॥
सा देवी भुवनेशानी तद्वामाङ्के विराजते ।
सर्वेश त्वं महेशस्य यत्सङ्गा देव नान्यथा ॥ 39 ॥
चिन्तामणि गृहस्याऽस्य प्रमाणं शृणु भूमिप ।
सहस्रयोजनायामं महान्तस्तत्प्रचक्षते ॥ 40 ॥
तदुत्तरे महाशालाः पूर्वस्माद् द्विगुणाः स्मृताः ।
अन्तरिक्षगतं त्वेतन्निराधारं विराजते ॥ 41 ॥
सङ्कोचश्च विकाशश्च जायतेऽस्य निरन्तरम् ।
पटवत्कार्यवशतः प्रलये सर्जने तथा ॥ 42 ॥
शालानां चैव सर्वेषां सर्वकान्तिपरावधि ।
चिन्तामणिगृहं प्रोक्तं यत्र देवी महोमयी ॥ 43 ॥
येये उपासकाः सन्ति प्रतिब्रह्माण्डवर्तिनः ।
देवेषु नागलोकेषु मनुष्येष्वितरेषु च ॥ 44 ॥
श्रीदेव्यास्ते च सर्वेपि व्रजन्त्यत्रैव भूमिप ।
देवीक्षेत्रे ये त्यजन्ति प्राणान्देव्यर्चने रताः ॥ 45 ॥
ते सर्वे यान्ति तत्रैव यत्र देवी महोत्सवा ।
घृतकुल्या दुग्धकुल्या दधिकुल्या मधुस्रवाः ॥ 46 ॥
स्यन्दन्ति सरितः सर्वास्तथामृतवहाः पराः ।
द्राक्षारसवहाः काश्चिज्जम्बूरसवहाः पराः ॥ 47 ॥
आम्रेक्षुरसवाहिन्यो नद्यस्तास्तु सहस्रशः ।
मनोरथफलावृक्षावाप्यः कूपास्तथैव च ॥ 48 ॥
यथेष्टपानफलदान न्यूनं किञ्चिदस्ति हि ।
न रोगपलितं वापि जरा वापि कदाचन ॥ 49 ॥
न चिन्ता न च मात्सर्यं कामक्रोधादिकं तथा ।
सर्वे युवानः सस्त्रीकाः सहस्रादित्यवर्चसः ॥ 50 ॥
भजन्ति सततं देवीं तत्र श्रीभुवनेश्वरीम् ।
केचित्सलोकतापन्नाः केचित्सामीप्यतां गताः ॥ 51 ॥
सरूपतां गताः केचित्सार्ष्टितां च परेगताः ।
यायास्तु देवतास्तत्र प्रतिब्रह्माण्डवर्तिनाम् ॥ 52 ॥
समष्टयः स्थितास्तास्तु सेवन्ते जगदीश्वरीम् ।
सप्तकोटिमहामन्त्रा मूर्तिमन्त उपासते ॥ 53 ॥
महाविद्याश्च सकलाः साम्यावस्थात्मिकां शिवाम् ।
कारणब्रह्मरूपां तां माया शबलविग्रहाम् ॥ 54 ॥
इत्थं राजन्मया प्रोक्तं मणिद्वीपं महत्तरम् ।
न सूर्यचन्द्रौ नो विद्युत्कोटयोग्निस्तथैव च ॥ 55 ॥
एतस्य भासा कोट्यंश कोट्यंशो नापि ते समाः ।
क्वचिद्विद्रुमसङ्काशं क्वचिन्मरकतच्छवि ॥ 56 ॥
विद्युद्भानुसमच्छायं मध्यसूर्यसमं क्वचित् ।
विद्युत्कोटिमहाधारा सारकान्तिततं क्वचित् ॥ 57 ॥
क्वचित्सिन्दूर नीलेन्द्रं माणिक्य सदृशच्छवि ।
हीरसार महागर्भ धगद्धगित दिक्तटम् ॥ 58 ॥
कान्त्या दावानलसमं तप्तकाञ्चन सन्निभम् ।
क्वचिच्चन्द्रोपलोद्गारं सूर्योद्गारं च कुत्र चित् ॥ 59 ॥
रत्नशृङ्गि समायुक्तं रत्नप्राकार गोपुरम् ।
रत्नपत्रै रत्नफलैर्वृक्षैश्च परिमण्डितम् ॥ 60 ॥
नृत्यन्मयूरसङ्घैश्च कपोतरणितोज्ज्वलम् ।
कोकिलाकाकलीलापैः शुकलापैश्च शोभितम् ॥ 61 ॥
सुरम्य रमणीयाम्बु लक्षावधि सरोवृतम् ।
तन्मध्यभाग विलसद्विकचद्रत्न पङ्कजैः ॥ 62 ॥
सुगन्धिभिः समन्तात्तु वासितं शतयोजनम् ।
मन्दमारुत सम्भिन्न चलद्द्रुम समाकुलम् ॥ 63 ॥
चिन्तामणि समूहानां ज्योतिषा वितताम्बरम् ।
रत्नप्रभाभिरभितो धगद्धगित दिक्तटम् ॥ 64 ॥
वृक्षव्रात महागन्धवातव्रात सुपूरितम् ।
धूपधूपायितं राजन्मणिदीपायुतोज्ज्वलम् ॥ 65 ॥
मणिजालक सच्छिद्र तरलोदरकान्तिभिः ।
दिङ्मोहजनकं चैतद्दर्पणोदर संयुतम् ॥ 66 ॥
ऐश्वर्यस्य समग्रस्य शृङ्गारस्याखिलस्य च ।
सर्वज्ञतायाः सर्वायास्तेजसश्चाखिलस्य च ॥ 67 ॥
पराक्रमस्य सर्वस्य सर्वोत्तमगुणस्य च ।
सकला या दयायाश्च समाप्तिरिह भूपते ॥ 68 ॥
राज्ञ आनन्दमारभ्य ब्रह्मलोकान्त भूमिषु ।
आनन्दा ये स्थिताः सर्वे तेऽत्रैवान्तर्भवन्ति हि ॥ 69 ॥
इति ते वर्णितं राजन्मणिद्वीपं महत्तरम् ।
महादेव्याः परंस्थानं सर्वलोकोत्तमोत्तमम् ॥ 70 ॥
एतस्य स्मरणात्सद्यः सर्वपापं विनश्यति ।
प्राणोत्क्रमणसन्धौ तु स्मृत्वा तत्रैव गच्छति ॥ 71 ॥
अध्याय पञ्चकं त्वेतत्पठेन्नित्यं समाहितः ।
भूतप्रेतपिशाचादि बाधा तत्र भवेन्न हि ॥ 72 ॥
नवीन गृह निर्माणे वास्तुयागे तथैव च ।
पठितव्यं प्रयत्नेन कल्याणं तेन जायते ॥ 73 ॥
इति श्रीदेवीभागवते महापुराणे द्वादशस्कन्धे द्वादशोध्यायः ॥
(śrīdevībhāgavataṃ, dvādaśa skandhaṃ, dvādaśo'dhyāyaḥ, maṇidvīpa varṇana - 3)
vyāsa uvāca |
tadeva devīsadanaṃ madhyabhāge virājate |
sahasra stambhasaṃyuktāścatvārasteṣu maṇḍapāḥ || 1 ||
śṛṅgāramaṇḍapaścaiko muktimaṇḍapa eva ca |
jñānamaṇḍapa sañjñastu tṛtīyaḥ parikīrtitaḥ || 2 ||
ekāntamaṇḍapaścaiva caturthaḥ parikīrtitaḥ |
nānā vitānasaṃyuktā nānā dhūpaistu dhūpitāḥ || 3 ||
koṭisūryasamāḥ kāntyā bhrāñjante maṇḍapāḥ śubhāḥ |
tanmaṇḍapānāṃ paritaḥ kāśmīravanikā smṛtā || 4 ||
mallikākundavanikā yatra puṣkalakāḥ sthitāḥ |
asaṅkhyātā mṛgamadaiḥ pūritāstatsravā nṛpa || 5 ||
mahāpadmāṭavī tadvadratnasopānanirmitā |
sudhārasenasampūrṇā guñjanmattamadhuvratā || 6 ||
haṃsakāraṇḍavākīrṇā gandhapūrita diktaṭā |
vanikānāṃ sugandhaistu maṇidvīpaṃ suvāsitam || 7 ||
śṛṅgāramaṇḍape devyo gāyanti vividhaiḥ svaraiḥ |
sabhāsado devavaśā madhye śrījagadambikā || 8 ||
muktimaṇḍapamadhye tu mocayatyaniśaṃ śivā |
jñānopadeśaṃ kurute tṛtīye nṛpa maṇḍape || 9 ||
caturthamaṇḍape caiva jagadrakṣā vicintanam |
mantriṇī sahitā nityaṃ karoti jagadambikā || 10 ||
cintāmaṇigṛhe rājañchakti tattvātmakaiḥ paraiḥ |
sopānairdaśabhiryukto mañcakopyadhirājate || 11 ||
brahmā viṣṇuśca rudraśca īśvaraśca sadāśivaḥ |
ete mañcakhurāḥ proktāḥ phalakastu sadāśivaḥ || 12 ||
tasyopari mahādevo bhuvaneśo virājate |
yā devī nijalīlārthaṃ dvidhābhūtā babhūvaha || 13 ||
sṛṣṭyādau tu sa evāyaṃ tadardhāṅgo maheśvaraḥ |
kandarpa darpanāśodyatkoṭi kandarpasundaraḥ || 14 ||
pañcavaktrastrinetraśca maṇibhūṣaṇa bhūṣitaḥ |
hariṇābhītiparaśūnvaraṃ ca nijabāhubhiḥ || 15 ||
dadhānaḥ ṣoḍaśābdo'sau devaḥ sarveśvaro mahān |
koṭisūrya pratīkāśaścandrakoṭi suśītalaḥ || 16 ||
śuddhasphaṭika saṅkāśastrinetraḥ śītala dyutiḥ |
vāmāṅke sanniṣaṇṇā'sya devī śrībhuvaneśvarī || 17 ||
navaratnagaṇākīrṇa kāñcīdāma virājitā |
taptakāñcanasannaddha vaidūryāṅgadabhūṣaṇā || 18 ||
kanacchrīcakratāṭaṅka viṭaṅka vadanāmbujā |
lalāṭakānti vibhava vijitārdhasudhākarā || 19 ||
bimbakānti tiraskāriradacchada virājitā |
lasatkuṅkumakastūrītilakodbhāsitānanā || 20 ||
divya cūḍāmaṇi sphāra cañcaccandrakasūryakā |
udyatkavisamasvaccha nāsābharaṇa bhāsurā || 21 ||
cintākalambitasvaccha muktāguccha virājitā |
pāṭīra paṅka karpūra kuṅkumālaṅkṛta stanī || 22 ||
vicitra vividhā kalpā kambusaṅkāśa kandharā |
dāḍimīphalabījābha dantapaṅkti virājitā || 23 ||
anarghya ratnaghaṭita mukuṭāñcita mastakā |
mattālimālāvilasadalakāḍhya mukhāmbujā || 24 ||
kalaṅkakārśyanirmukta śaraccandranibhānanā |
jāhnavīsalilāvarta śobhinābhivibhūṣitā || 25 ||
māṇikya śakalābaddha mudrikāṅgulibhūṣitā |
puṇḍarīkadalākāra nayanatrayasundarī || 26 ||
kalpitāccha mahārāga padmarāgojjvalaprabhā |
ratnakiṅkiṇikāyukta ratnakaṅkaṇaśobhitā || 27 ||
maṇimuktāsarāpāra lasatpadakasantatiḥ |
ratnāṅgulipravitata prabhājālalasatkarā || 28 ||
kañcukīgumphitāpāra nānā ratnatatidyutiḥ |
mallikāmodi dhammilla mallikālisarāvṛtā || 29 ||
suvṛttanibiḍottuṅga kucabhārālasā śivā |
varapāśāṅkuśābhīti lasadbāhu catuṣṭayā || 30 ||
sarvaśṛṅgāraveṣāḍhyā sukumārāṅgavallarī |
saundaryadhārāsarvasvā nirvyājakaruṇāmayī || 31 ||
nijasaṃlāpamādhurya vinirbhartsitakacchapī |
koṭikoṭiravīndūnāṃ kāntiṃ yā bibhratī parā || 32 ||
nānā sakhībhirdāsībhistathā devāṅganādibhiḥ |
sarvābhirdevatābhistu samantātpariveṣṭitā || 33 ||
icchāśaktyā jñānaśaktyā kriyāśaktyā samanvitā |
lajjā tuṣṭistathā puṣṭiḥ kīrtiḥ kāntiḥ kṣamā dayā || 34 ||
buddhirmedhāsmṛtirlakṣmīrmūrtimatyoṅganāḥ smṛtāḥ |
jayā ca vijayā caivāpyajitā cāparājitā || 35 ||
nityā vilāsinī dogdhrī tvaghorā maṅgalā navā |
pīṭhaśaktaya etāstu sevante yāṃ parāmbikām || 36 ||
yasyāstu pārśvabhāgestonidhītau śaṅkhapadmakau |
navaratna vahānadyastathā vai kāñcanasravāḥ || 37 ||
saptadhātuvahānadyo nidhibhyāṃ tu vinirgatāḥ |
sudhāsindhvantagāminyastāḥ sarvā nṛpasattama || 38 ||
sā devī bhuvaneśānī tadvāmāṅke virājate |
sarveśa tvaṃ maheśasya yatsaṅgā deva nānyathā || 39 ||
cintāmaṇi gṛhasyā'sya pramāṇaṃ śṛṇu bhūmipa |
sahasrayojanāyāmaṃ mahāntastatpracakṣate || 40 ||
taduttare mahāśālāḥ pūrvasmād dviguṇāḥ smṛtāḥ |
antarikṣagataṃ tvetannirādhāraṃ virājate || 41 ||
saṅkocaśca vikāśaśca jāyate'sya nirantaram |
paṭavatkāryavaśataḥ pralaye sarjane tathā || 42 ||
śālānāṃ caiva sarveṣāṃ sarvakāntiparāvadhi |
cintāmaṇigṛhaṃ proktaṃ yatra devī mahomayī || 43 ||
yeye upāsakāḥ santi pratibrahmāṇḍavartinaḥ |
deveṣu nāgalokeṣu manuṣyeṣvitareṣu ca || 44 ||
śrīdevyāste ca sarvepi vrajantyatraiva bhūmipa |
devīkṣetre ye tyajanti prāṇāndevyarcane ratāḥ || 45 ||
te sarve yānti tatraiva yatra devī mahotsavā |
ghṛtakulyā dugdhakulyā dadhikulyā madhusravāḥ || 46 ||
syandanti saritaḥ sarvāstathāmṛtavahāḥ parāḥ |
drākṣārasavahāḥ kāścijjambūrasavahāḥ parāḥ || 47 ||
āmrekṣurasavāhinyo nadyastāstu sahasraśaḥ |
manorathaphalāvṛkṣāvāpyaḥ kūpāstathaiva ca || 48 ||
yatheṣṭapānaphaladāna nyūnaṃ kiñcidasti hi |
na rogapalitaṃ vāpi jarā vāpi kadācana || 49 ||
na cintā na ca mātsaryaṃ kāmakrodhādikaṃ tathā |
sarve yuvānaḥ sastrīkāḥ sahasrādityavarcasaḥ || 50 ||
bhajanti satataṃ devīṃ tatra śrībhuvaneśvarīm |
kecitsalokatāpannāḥ kecitsāmīpyatāṃ gatāḥ || 51 ||
sarūpatāṃ gatāḥ kecitsārṣṭitāṃ ca paregatāḥ |
yāyāstu devatāstatra pratibrahmāṇḍavartinām || 52 ||
samaṣṭayaḥ sthitāstāstu sevante jagadīśvarīm |
saptakoṭimahāmantrā mūrtimanta upāsate || 53 ||
mahāvidyāśca sakalāḥ sāmyāvasthātmikāṃ śivām |
kāraṇabrahmarūpāṃ tāṃ māyā śabalavigrahām || 54 ||
itthaṃ rājanmayā proktaṃ maṇidvīpaṃ mahattaram |
na sūryacandrau no vidyutkoṭayognistathaiva ca || 55 ||
etasya bhāsā koṭyaṃśa koṭyaṃśo nāpi te samāḥ |
kvacidvidrumasaṅkāśaṃ kvacinmarakatacchavi || 56 ||
vidyudbhānusamacchāyaṃ madhyasūryasamaṃ kvacit |
vidyutkoṭimahādhārā sārakāntitataṃ kvacit || 57 ||
kvacitsindūra nīlendraṃ māṇikya sadṛśacchavi |
hīrasāra mahāgarbha dhagaddhagita diktaṭam || 58 ||
kāntyā dāvānalasamaṃ taptakāñcana sannibham |
kvaciccandropalodgāraṃ sūryodgāraṃ ca kutra cit || 59 ||
ratnaśṛṅgi samāyuktaṃ ratnaprākāra gopuram |
ratnapatrai ratnaphalairvṛkṣaiśca parimaṇḍitam || 60 ||
nṛtyanmayūrasaṅghaiśca kapotaraṇitojjvalam |
kokilākākalīlāpaiḥ śukalāpaiśca śobhitam || 61 ||
suramya ramaṇīyāmbu lakṣāvadhi sarovṛtam |
tanmadhyabhāga vilasadvikacadratna paṅkajaiḥ || 62 ||
sugandhibhiḥ samantāttu vāsitaṃ śatayojanam |
mandamāruta sambhinna caladdruma samākulam || 63 ||
cintāmaṇi samūhānāṃ jyotiṣā vitatāmbaram |
ratnaprabhābhirabhito dhagaddhagita diktaṭam || 64 ||
vṛkṣavrāta mahāgandhavātavrāta supūritam |
dhūpadhūpāyitaṃ rājanmaṇidīpāyutojjvalam || 65 ||
maṇijālaka sacchidra taralodarakāntibhiḥ |
diṅmohajanakaṃ caitaddarpaṇodara saṃyutam || 66 ||
aiśvaryasya samagrasya śṛṅgārasyākhilasya ca |
sarvajñatāyāḥ sarvāyāstejasaścākhilasya ca || 67 ||
parākramasya sarvasya sarvottamaguṇasya ca |
sakalā yā dayāyāśca samāptiriha bhūpate || 68 ||
rājña ānandamārabhya brahmalokānta bhūmiṣu |
ānandā ye sthitāḥ sarve te'traivāntarbhavanti hi || 69 ||
iti te varṇitaṃ rājanmaṇidvīpaṃ mahattaram |
mahādevyāḥ paraṃsthānaṃ sarvalokottamottamam || 70 ||
etasya smaraṇātsadyaḥ sarvapāpaṃ vinaśyati |
prāṇotkramaṇasandhau tu smṛtvā tatraiva gacchati || 71 ||
adhyāya pañcakaṃ tvetatpaṭhennityaṃ samāhitaḥ |
bhūtapretapiśācādi bādhā tatra bhavenna hi || 72 ||
navīna gṛha nirmāṇe vāstuyāge tathaiva ca |
paṭhitavyaṃ prayatnena kalyāṇaṃ tena jāyate || 73 ||
iti śrīdevībhāgavate mahāpurāṇe dvādaśaskandhe dvādaśodhyāyaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.