ଷଷ୍ଠଃ ପ୍ରଶ୍ନଃ
ଅଥ ହୈନଂ ସୁକେଶା ଭାରଦ୍ଵାଜଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ -
ଭଗଵନ୍ ହିରଣ୍ଯନାଭଃ କୌସଲ୍ଯୋ ରାଜପୁତ୍ରୋ ମାମୁପେତ୍ଯୈତ-ମ୍ପ୍ରଶ୍ନମପୃଚ୍ଛତ -
ଷୋଡଶକଲ-ମ୍ଭାରଦ୍ଵାଜ ପୁରୁଷଂ-ଵେଁତ୍ଥ। ତମହ-ଙ୍କୁମାରମ୍ବ୍ରୁଵ-ନ୍ନାହମିମଂ-ଵେଁଦ ଯଧ୍ଯହମିମମଵେଦିଷ-ଙ୍କଥ-ନ୍ତେ ନାଵକ୍ଷ୍ଯମିତି ।
ସମୂଲୋ ଵା ଏଷ ପରିଶୁଷ୍ଯତି ଯୋ-ଽନୃତମଭିଵଦତି। ତସ୍ମାନ୍ନାର୍ହମ୍ଯନୃତଂ-ଵଁକ୍ତୁମ୍। ସ ତୂଷ୍ଣୀଂ ରଥମାରୁହ୍ଯ ପ୍ରଵଵ୍ରାଜ। ତ-ନ୍ତ୍ଵା ପୃଚ୍ଛାମି କ୍ଵାସୌ ପୁରୁଷ ଇତି ॥1॥
ତସ୍ମୈ ସ ହୋଵାଚ ।
ଇହୈଵାନ୍ତସ୍ଶରୀରେ ସୋଭ୍ଯ ସ ପୁରୁଷୋ ଯସ୍ମିନ୍ନତା-ଷ୍ଷୋଡଶକଲାଃ ପ୍ରଭଵନ୍ତୀତି ॥2॥
ସ ଈକ୍ଷାଞ୍ଚକ୍ରେ। କସ୍ମିନ୍ନହମୁତ୍କ୍ରାନ୍ତ ଉତ୍କ୍ରାନ୍ତୋ ଭଵିଷ୍ଯାମି କସ୍ମିନ୍ ଵା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତେ ପ୍ରତିଷ୍ଟସ୍ଯାମୀତି ॥3॥
ସ ପ୍ରାଣମସୃଜତ। ପ୍ରାଣାଚ୍ଛ୍ରଦ୍ଧା-ଙ୍ଖଂ-ଵାଁଯୁର୍ଜ୍ଯୋତିରାପଃ ପୃଥିଵୀନ୍ଦ୍ରିଯ-ମ୍ମନୋ-ଽନ୍ନମନ୍ନାଦ୍ଵୀର୍ଯ-ନ୍ତପୋ ମନ୍ତ୍ରାଃ କର୍ମଲୋକା ଲୋକେଷୁ ଚ ନାମ ଚ ॥4॥
ସ ଯଥେମା ନଧ୍ଯ-ସ୍ସ୍ଯନ୍ଦମାନା-ସ୍ସମୁଦ୍ରାଯଣା-ସ୍ସମୁଦ୍ର-ମ୍ପ୍ରାପ୍ଯାସ୍ତ-ଙ୍ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଭିଧ୍ଯେତେ ତାସା-ନ୍ନାମରୁପେ ସମୁଦ୍ର ଇତ୍ଯେଵ-ମ୍ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ।
ଏଵମେଵାସ୍ଯ ପରିଦ୍ରଷ୍ଟୁରିମା-ଷ୍ଷୋଡଶକଲାଃ ପୁରୁଷାଯଣାଃ ପୁରୁଷ-ମ୍ପ୍ରାପ୍ଯାସ୍ତ-ଙ୍ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଭିଧ୍ଯେତେ ଚାସା-ନ୍ନାମରୁପେ ପୁରୁଷ ଇତ୍ଯେଵ-ମ୍ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ସ ଏଷୋ-ଽକଲୋ-ଽମୃତୋ ଭଵତି ତଦେଷ ଶ୍ଲୋକଃ ॥5॥
ଅରା ଇଵ ରଥନାଭୌ କଲା ଯସ୍ମି-ନ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ।
ତଂ-ଵେଁଧ୍ଯ-ମ୍ପୁରୁଷଂ-ଵେଁଦ ଯଥା ମା ଵୋ ମୃତ୍ଯୁଃ ପରିଵ୍ଯଥା ଇତି ॥6॥
ତାନ୍ ହୋଵାଚୈତାଵଦେଵାହମେତ-ତ୍ପର-ମ୍ବ୍ରହ୍ମ ଵେଦ। ନାତଃ ପରମସ୍ତୀତି ॥7॥
ତେ ତମର୍ଚଯନ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ ହି ନଃ ପିତା ଯୋ-ଽସ୍ମାକମଵିଧ୍ଯାଯାଃ ପର-ମ୍ପାର-ନ୍ତାରଯସୀତି।
ନମଃ ପରମୃଷିଭ୍ଯୋ ନମଃ ପରମୃଷିଭ୍ଯଃ ॥8॥
Roman (IAST) Transliteration
ṣaṣṭhaḥ praśnaḥ
atha hainaṃ sukeśā bhāradvājaḥ papraccha -
bhagavan hiraṇyanābhaḥ kausalyo rājaputro māmupetyaita-mpraśnamapṛcchata -
ṣoḍaśakala-mbhāradvāja puruṣaṃ-ve~ttha| tamaha-ṅkumārambruva-nnāhamimaṃ-ve~da yadhyahamimamavediṣa-ṅkatha-nte nāvakṣyamiti |
samūlo vā eṣa pariśuṣyati yo-'nṛtamabhivadati| tasmānnārhamyanṛtaṃ-va~ktum| sa tūṣṇīṃ rathamāruhya pravavrāja| ta-ntvā pṛcchāmi kvāsau puruṣa iti ||1||
tasmai sa hovāca |
ihaivāntasśarīre sobhya sa puruṣo yasminnatā-ṣṣoḍaśakalāḥ prabhavantīti ||2||
sa īkṣāñcakre| kasminnahamutkrānta utkrānto bhaviṣyāmi kasmin vā pratiṣṭhite pratiṣṭasyāmīti ||3||
sa prāṇamasṛjata| prāṇācchraddhā-ṅkhaṃ-vā~yurjyotirāpaḥ pṛthivīndriya-mmano-'nnamannādvīrya-ntapo mantrāḥ karmalokā lokeṣu ca nāma ca ||4||
sa yathemā nadhya-ssyandamānā-ssamudrāyaṇā-ssamudra-mprāpyāsta-ṅgacchanti bhidhyete tāsā-nnāmarupe samudra ityeva-mprocyate|
evamevāsya paridraṣṭurimā-ṣṣoḍaśakalāḥ puruṣāyaṇāḥ puruṣa-mprāpyāsta-ṅgacchanti bhidhyete cāsā-nnāmarupe puruṣa ityeva-mprocyate sa eṣo-'kalo-'mṛto bhavati tadeṣa ślokaḥ ||5||
arā iva rathanābhau kalā yasmi-npratiṣṭhitāḥ|
taṃ-ve~dhya-mpuruṣaṃ-ve~da yathā mā vo mṛtyuḥ parivyathā iti ||6||
tān hovācaitāvadevāhameta-tpara-mbrahma veda| nātaḥ paramastīti ||7||
te tamarcayantastvaṃ hi naḥ pitā yo-'smākamavidhyāyāḥ para-mpāra-ntārayasīti|
namaḥ paramṛṣibhyo namaḥ paramṛṣibhyaḥ ||8||
Sanskrit — Devanagari (original)
षष्ठः प्रश्नः
अथ हैनं सुकेशा भारद्वाजः पप्रच्छ -
भगवन् हिरण्यनाभः कौसल्यो राजपुत्रो मामुपेत्यैत-म्प्रश्नमपृच्छत -
षोडशकल-म्भारद्वाज पुरुषं-वेँत्थ। तमह-ङ्कुमारम्ब्रुव-न्नाहमिमं-वेँद यध्यहमिममवेदिष-ङ्कथ-न्ते नावक्ष्यमिति ।
समूलो वा एष परिशुष्यति यो-ऽनृतमभिवदति। तस्मान्नार्हम्यनृतं-वँक्तुम्। स तूष्णीं रथमारुह्य प्रवव्राज। त-न्त्वा पृच्छामि क्वासौ पुरुष इति ॥1॥
तस्मै स होवाच ।
इहैवान्तस्शरीरे सोभ्य स पुरुषो यस्मिन्नता-ष्षोडशकलाः प्रभवन्तीति ॥2॥
स ईक्षाञ्चक्रे। कस्मिन्नहमुत्क्रान्त उत्क्रान्तो भविष्यामि कस्मिन् वा प्रतिष्ठिते प्रतिष्टस्यामीति ॥3॥
स प्राणमसृजत। प्राणाच्छ्रद्धा-ङ्खं-वाँयुर्ज्योतिरापः पृथिवीन्द्रिय-म्मनो-ऽन्नमन्नाद्वीर्य-न्तपो मन्त्राः कर्मलोका लोकेषु च नाम च ॥4॥
स यथेमा नध्य-स्स्यन्दमाना-स्समुद्रायणा-स्समुद्र-म्प्राप्यास्त-ङ्गच्छन्ति भिध्येते तासा-न्नामरुपे समुद्र इत्येव-म्प्रोच्यते।
एवमेवास्य परिद्रष्टुरिमा-ष्षोडशकलाः पुरुषायणाः पुरुष-म्प्राप्यास्त-ङ्गच्छन्ति भिध्येते चासा-न्नामरुपे पुरुष इत्येव-म्प्रोच्यते स एषो-ऽकलो-ऽमृतो भवति तदेष श्लोकः ॥5॥
अरा इव रथनाभौ कला यस्मि-न्प्रतिष्ठिताः।
तं-वेँध्य-म्पुरुषं-वेँद यथा मा वो मृत्युः परिव्यथा इति ॥6॥
तान् होवाचैतावदेवाहमेत-त्पर-म्ब्रह्म वेद। नातः परमस्तीति ॥7॥
ते तमर्चयन्तस्त्वं हि नः पिता यो-ऽस्माकमविध्यायाः पर-म्पार-न्तारयसीति।
नमः परमृषिभ्यो नमः परमृषिभ्यः ॥8॥
ṣaṣṭhaḥ praśnaḥ
atha hainaṃ sukeśā bhāradvājaḥ papraccha -
bhagavan hiraṇyanābhaḥ kausalyo rājaputro māmupetyaita-mpraśnamapṛcchata -
ṣoḍaśakala-mbhāradvāja puruṣaṃ-ve~ttha| tamaha-ṅkumārambruva-nnāhamimaṃ-ve~da yadhyahamimamavediṣa-ṅkatha-nte nāvakṣyamiti |
samūlo vā eṣa pariśuṣyati yo-'nṛtamabhivadati| tasmānnārhamyanṛtaṃ-va~ktum| sa tūṣṇīṃ rathamāruhya pravavrāja| ta-ntvā pṛcchāmi kvāsau puruṣa iti ||1||
tasmai sa hovāca |
ihaivāntasśarīre sobhya sa puruṣo yasminnatā-ṣṣoḍaśakalāḥ prabhavantīti ||2||
sa īkṣāñcakre| kasminnahamutkrānta utkrānto bhaviṣyāmi kasmin vā pratiṣṭhite pratiṣṭasyāmīti ||3||
sa prāṇamasṛjata| prāṇācchraddhā-ṅkhaṃ-vā~yurjyotirāpaḥ pṛthivīndriya-mmano-'nnamannādvīrya-ntapo mantrāḥ karmalokā lokeṣu ca nāma ca ||4||
sa yathemā nadhya-ssyandamānā-ssamudrāyaṇā-ssamudra-mprāpyāsta-ṅgacchanti bhidhyete tāsā-nnāmarupe samudra ityeva-mprocyate|
evamevāsya paridraṣṭurimā-ṣṣoḍaśakalāḥ puruṣāyaṇāḥ puruṣa-mprāpyāsta-ṅgacchanti bhidhyete cāsā-nnāmarupe puruṣa ityeva-mprocyate sa eṣo-'kalo-'mṛto bhavati tadeṣa ślokaḥ ||5||
arā iva rathanābhau kalā yasmi-npratiṣṭhitāḥ|
taṃ-ve~dhya-mpuruṣaṃ-ve~da yathā mā vo mṛtyuḥ parivyathā iti ||6||
tān hovācaitāvadevāhameta-tpara-mbrahma veda| nātaḥ paramastīti ||7||
te tamarcayantastvaṃ hi naḥ pitā yo-'smākamavidhyāyāḥ para-mpāra-ntārayasīti|
namaḥ paramṛṣibhyo namaḥ paramṛṣibhyaḥ ||8||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.