അധ്യായ 2
വല്ലീ 3
ഊര്ധ്വമൂലോ-ഽവാക്ശാഖ ഏഷോ-ഽശ്വത്ഥ-സ്സനാതനഃ।
തദേവ ശുക്ര-ന്തദ് ബ്രഹ്മ തദേവാമൃതമുച്യതേ।
തസ്മിംല്ലോഁകാ-ശ്ശ്രിതാ-സ്സര്വേ തദു നാത്യേതി കശ്ചന। ഏതദ്വൈ തത് ॥1॥
യദിദ-ങ്കി-ഞ്ച ജഗത്സര്വ-മ്പ്രാണ ഏജതി നിസ്സൃതമ്।
മഹദ് ഭയം-വഁജ്രമുദ്യതം-യഁ ഏതദ്വിദുരമൃതാസ്തേ ഭവന്തി ॥2॥
ഭയാദസ്യാഗ്നിസ്തപതി ഭയാത്തപതി സൂര്യഃ।
ഭയാദിന്ദ്രശ്ച വായുശ്ച മൃത്യുര്ധാവതി പഞ്ചമഃ ॥3॥
ഇഹ ചേദശകദ്ബോദ്ധു-മ്പ്രാക് ശരീരസ്യ വിസ്രസഃ।
തത-സ്സര്ഗേഷു ലോകേഷു ശരീരത്വായ കല്പതേ ॥4॥
യഥാ-ഽഽദര്ശേ തഥാ-ഽഽത്മനി യഥാ സ്വപ്നേ തഥാ പിതൃലോകേ।
യഥാ-ഽപ്സു പരീവ ദദൃശേ തഥാ ഗന്ധര്വലോകേ ഛായാതപയോരിവ ബ്രഹ്മലോകേ ॥5॥
ഇന്ദ്രിയാണാ-മ്പൃഥഗ്ഭാവമുദയാസ്തമയൌ ച യത്।
പൃഥഗുത്പദ്യമാനാനാ-മ്മത്വാ ധീരോ ന ശോചതി ॥6॥
ഇന്ദ്രിയേഭ്യഃ പര-മ്മനോ മനസ-സ്സത്ത്വമുത്തമമ്।
സത്ത്വാദധി മഹാനാത്മാ മഹതോ-ഽവ്യക്തമുത്തമമ് ॥7॥
അവ്യക്താത്തു പരഃ പുരുഷോ വ്യാപകോ-ഽലിങ്ഗ ഏവ ച।
യ-ഞ്ജ്ഞാത്വാ മുച്യതേ ജന്തുരമൃതത്വ-ഞ്ച ഗച്ഛതി ॥8॥
ന സന്ദൃശേ തിഷ്ഠതി രൂപമസ്യ ന ചക്ഷുഷാ പശ്യതി കശ്ചനൈനമ്।
ഹൃദാ മനീഷാ മനസാ-ഽഭിക്ലൃപ്തോ യ ഏതദ്വിദുരമൃതാസ്തേ ഭവന്തി ॥9॥
യദാ പഞ്ചാവതിഷ്ഠന്തേ ജ്ഞാനാനി മനസാ സഹ।
ബുദ്ധിശ്ച ന വിചേഷ്ടതേ താമാഹുഃ പരമാ-ങ്ഗതിമ് ॥10॥
താം-യോഁഗമിതി മന്യന്തേ സ്ഥിരാമിന്ദ്രിയധാരണാമ്।
അപ്രമത്തസ്തദാ ഭവതി യോഗോ ഹി പ്രഭവാപ്യയൌ ॥11॥
നൈവ വാചാ ന മനസാ പ്രാപ്തും ശക്യോ ന ചക്ഷുഷാ।
അസ്തീതി ബ്രുവതോ-ഽന്യത്ര കഥ-ന്തദുപലഭ്യതേ ॥12॥
അസ്തീത്യേവോപലബ്ധവ്യസ്തത്ത്വഭാവേന ചോഭയോഃ।
അസ്തീത്യേവോപലബ്ധസ്യ തത്ത്വഭാവഃ പ്രസീദതി ॥13॥
യദാ സര്വേ പ്രമുച്യന്തേ കാമാ യേ-ഽസ്യ ഹൃദി ശ്രിതാഃ।
അഥ മര്ത്യോ-ഽമൃതോ ഭവത്യത്ര ബ്രഹ്മ സമശ്നുതേ ॥14॥
യഥാ സര്വേ പ്രഭിദ്യന്തേ ഹൃദയസ്യേഹ ഗ്രന്ഥയഃ।
അഥ മര്ത്യോ-ഽമൃതോ ഭവത്യേതാവദ്ധ്യനുശാസനമ് ॥15॥
ശത-ഞ്ചൈകാ ച ഹൃദയസ്യ നാഡ്യസ്താസാ-മ്മൂര്ധാനമഭിനിസ്സൃതൈകാ।
തയോര്ധ്വമായന്നമൃതത്വമേതി വിശ്വങ്ങന്യാ ഉത്ക്രമണേ ഭവന്തി ॥16॥
അങ്ഗുഷ്ഠമാത്രഃ പുരുഷോ-ഽന്തരാത്മാ സദാ ജനാനാം ഹൃദയേ സന്നിവിഷ്ടഃ।
തം സ്വാച്ഛരീരാത്പ്രവൃഹേന്മുഞ്ജാദിവേഷീകാ-ന്ധൈര്യേണ।
തം-വിഁദ്യാച്ഛുക്രമമൃത-ന്തം-വിഁദ്യാച്ഛുക്രമമൃതമിതി ॥17॥
മൃത്യുപ്രോക്താ-ന്നചികേതോ-ഽഥ ലബ്ധ്വാ വിദ്യാമേതാം-യോഁഗവിധി-ഞ്ച കൃത്സ്നമ്।
ബ്രഹ്മപ്രാപ്തോ വിരജോ-ഽഭൂദ്വിമൃത്യു രന്യോ-ഽപ്യേവം-യോഁ വിദധ്യാത്മമേവ ॥18॥
Roman (IAST) Transliteration
adhyāya 2
vallī 3
ūrdhvamūlo-'vākśākha eṣo-'śvattha-ssanātanaḥ|
tadeva śukra-ntad brahma tadevāmṛtamucyate|
tasmiṃllo~kā-śśritā-ssarve tadu nātyeti kaścana| etadvai tat ||1||
yadida-ṅki-ñca jagatsarva-mprāṇa ejati nissṛtam|
mahad bhayaṃ-va~jramudyataṃ-ya~ etadviduramṛtāste bhavanti ||2||
bhayādasyāgnistapati bhayāttapati sūryaḥ|
bhayādindraśca vāyuśca mṛtyurdhāvati pañcamaḥ ||3||
iha cedaśakadboddhu-mprāk śarīrasya visrasaḥ|
tata-ssargeṣu lokeṣu śarīratvāya kalpate ||4||
yathā-''darśe tathā-''tmani yathā svapne tathā pitṛloke|
yathā-'psu parīva dadṛśe tathā gandharvaloke chāyātapayoriva brahmaloke ||5||
indriyāṇā-mpṛthagbhāvamudayāstamayau ca yat|
pṛthagutpadyamānānā-mmatvā dhīro na śocati ||6||
indriyebhyaḥ para-mmano manasa-ssattvamuttamam|
sattvādadhi mahānātmā mahato-'vyaktamuttamam ||7||
avyaktāttu paraḥ puruṣo vyāpako-'liṅga eva ca|
ya-ñjñātvā mucyate janturamṛtatva-ñca gacchati ||8||
na sandṛśe tiṣṭhati rūpamasya na cakṣuṣā paśyati kaścanainam|
hṛdā manīṣā manasā-'bhiklṛpto ya etadviduramṛtāste bhavanti ||9||
yadā pañcāvatiṣṭhante jñānāni manasā saha|
buddhiśca na viceṣṭate tāmāhuḥ paramā-ṅgatim ||10||
tāṃ-yo~gamiti manyante sthirāmindriyadhāraṇām|
apramattastadā bhavati yogo hi prabhavāpyayau ||11||
naiva vācā na manasā prāptuṃ śakyo na cakṣuṣā|
astīti bruvato-'nyatra katha-ntadupalabhyate ||12||
astītyevopalabdhavyastattvabhāvena cobhayoḥ|
astītyevopalabdhasya tattvabhāvaḥ prasīdati ||13||
yadā sarve pramucyante kāmā ye-'sya hṛdi śritāḥ|
atha martyo-'mṛto bhavatyatra brahma samaśnute ||14||
yathā sarve prabhidyante hṛdayasyeha granthayaḥ|
atha martyo-'mṛto bhavatyetāvaddhyanuśāsanam ||15||
śata-ñcaikā ca hṛdayasya nāḍyastāsā-mmūrdhānamabhinissṛtaikā|
tayordhvamāyannamṛtatvameti viśvaṅṅanyā utkramaṇe bhavanti ||16||
aṅguṣṭhamātraḥ puruṣo-'ntarātmā sadā janānāṃ hṛdaye sanniviṣṭaḥ|
taṃ svāccharīrātpravṛhenmuñjādiveṣīkā-ndhairyeṇa|
taṃ-vi~dyācchukramamṛta-ntaṃ-vi~dyācchukramamṛtamiti ||17||
mṛtyuproktā-nnaciketo-'tha labdhvā vidyāmetāṃ-yo~gavidhi-ñca kṛtsnam|
brahmaprāpto virajo-'bhūdvimṛtyu ranyo-'pyevaṃ-yo~ vidadhyātmameva ||18||
Sanskrit — Devanagari (original)
अध्याय 2
वल्ली 3
ऊर्ध्वमूलो-ऽवाक्शाख एषो-ऽश्वत्थ-स्सनातनः।
तदेव शुक्र-न्तद् ब्रह्म तदेवामृतमुच्यते।
तस्मिंल्लोँका-श्श्रिता-स्सर्वे तदु नात्येति कश्चन। एतद्वै तत् ॥1॥
यदिद-ङ्कि-ञ्च जगत्सर्व-म्प्राण एजति निस्सृतम्।
महद् भयं-वँज्रमुद्यतं-यँ एतद्विदुरमृतास्ते भवन्ति ॥2॥
भयादस्याग्निस्तपति भयात्तपति सूर्यः।
भयादिन्द्रश्च वायुश्च मृत्युर्धावति पञ्चमः ॥3॥
इह चेदशकद्बोद्धु-म्प्राक् शरीरस्य विस्रसः।
तत-स्सर्गेषु लोकेषु शरीरत्वाय कल्पते ॥4॥
यथा-ऽऽदर्शे तथा-ऽऽत्मनि यथा स्वप्ने तथा पितृलोके।
यथा-ऽप्सु परीव ददृशे तथा गन्धर्वलोके छायातपयोरिव ब्रह्मलोके ॥5॥
इन्द्रियाणा-म्पृथग्भावमुदयास्तमयौ च यत्।
पृथगुत्पद्यमानाना-म्मत्वा धीरो न शोचति ॥6॥
इन्द्रियेभ्यः पर-म्मनो मनस-स्सत्त्वमुत्तमम्।
सत्त्वादधि महानात्मा महतो-ऽव्यक्तमुत्तमम् ॥7॥
अव्यक्तात्तु परः पुरुषो व्यापको-ऽलिङ्ग एव च।
य-ञ्ज्ञात्वा मुच्यते जन्तुरमृतत्व-ञ्च गच्छति ॥8॥
न सन्दृशे तिष्ठति रूपमस्य न चक्षुषा पश्यति कश्चनैनम्।
हृदा मनीषा मनसा-ऽभिक्लृप्तो य एतद्विदुरमृतास्ते भवन्ति ॥9॥
यदा पञ्चावतिष्ठन्ते ज्ञानानि मनसा सह।
बुद्धिश्च न विचेष्टते तामाहुः परमा-ङ्गतिम् ॥10॥
तां-योँगमिति मन्यन्ते स्थिरामिन्द्रियधारणाम्।
अप्रमत्तस्तदा भवति योगो हि प्रभवाप्ययौ ॥11॥
नैव वाचा न मनसा प्राप्तुं शक्यो न चक्षुषा।
अस्तीति ब्रुवतो-ऽन्यत्र कथ-न्तदुपलभ्यते ॥12॥
अस्तीत्येवोपलब्धव्यस्तत्त्वभावेन चोभयोः।
अस्तीत्येवोपलब्धस्य तत्त्वभावः प्रसीदति ॥13॥
यदा सर्वे प्रमुच्यन्ते कामा ये-ऽस्य हृदि श्रिताः।
अथ मर्त्यो-ऽमृतो भवत्यत्र ब्रह्म समश्नुते ॥14॥
यथा सर्वे प्रभिद्यन्ते हृदयस्येह ग्रन्थयः।
अथ मर्त्यो-ऽमृतो भवत्येतावद्ध्यनुशासनम् ॥15॥
शत-ञ्चैका च हृदयस्य नाड्यस्तासा-म्मूर्धानमभिनिस्सृतैका।
तयोर्ध्वमायन्नमृतत्वमेति विश्वङ्ङन्या उत्क्रमणे भवन्ति ॥16॥
अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषो-ऽन्तरात्मा सदा जनानां हृदये सन्निविष्टः।
तं स्वाच्छरीरात्प्रवृहेन्मुञ्जादिवेषीका-न्धैर्येण।
तं-विँद्याच्छुक्रममृत-न्तं-विँद्याच्छुक्रममृतमिति ॥17॥
मृत्युप्रोक्ता-न्नचिकेतो-ऽथ लब्ध्वा विद्यामेतां-योँगविधि-ञ्च कृत्स्नम्।
ब्रह्मप्राप्तो विरजो-ऽभूद्विमृत्यु रन्यो-ऽप्येवं-योँ विदध्यात्ममेव ॥18॥
adhyāya 2
vallī 3
ūrdhvamūlo-'vākśākha eṣo-'śvattha-ssanātanaḥ|
tadeva śukra-ntad brahma tadevāmṛtamucyate|
tasmiṃllo~kā-śśritā-ssarve tadu nātyeti kaścana| etadvai tat ||1||
yadida-ṅki-ñca jagatsarva-mprāṇa ejati nissṛtam|
mahad bhayaṃ-va~jramudyataṃ-ya~ etadviduramṛtāste bhavanti ||2||
bhayādasyāgnistapati bhayāttapati sūryaḥ|
bhayādindraśca vāyuśca mṛtyurdhāvati pañcamaḥ ||3||
iha cedaśakadboddhu-mprāk śarīrasya visrasaḥ|
tata-ssargeṣu lokeṣu śarīratvāya kalpate ||4||
yathā-''darśe tathā-''tmani yathā svapne tathā pitṛloke|
yathā-'psu parīva dadṛśe tathā gandharvaloke chāyātapayoriva brahmaloke ||5||
indriyāṇā-mpṛthagbhāvamudayāstamayau ca yat|
pṛthagutpadyamānānā-mmatvā dhīro na śocati ||6||
indriyebhyaḥ para-mmano manasa-ssattvamuttamam|
sattvādadhi mahānātmā mahato-'vyaktamuttamam ||7||
avyaktāttu paraḥ puruṣo vyāpako-'liṅga eva ca|
ya-ñjñātvā mucyate janturamṛtatva-ñca gacchati ||8||
na sandṛśe tiṣṭhati rūpamasya na cakṣuṣā paśyati kaścanainam|
hṛdā manīṣā manasā-'bhiklṛpto ya etadviduramṛtāste bhavanti ||9||
yadā pañcāvatiṣṭhante jñānāni manasā saha|
buddhiśca na viceṣṭate tāmāhuḥ paramā-ṅgatim ||10||
tāṃ-yo~gamiti manyante sthirāmindriyadhāraṇām|
apramattastadā bhavati yogo hi prabhavāpyayau ||11||
naiva vācā na manasā prāptuṃ śakyo na cakṣuṣā|
astīti bruvato-'nyatra katha-ntadupalabhyate ||12||
astītyevopalabdhavyastattvabhāvena cobhayoḥ|
astītyevopalabdhasya tattvabhāvaḥ prasīdati ||13||
yadā sarve pramucyante kāmā ye-'sya hṛdi śritāḥ|
atha martyo-'mṛto bhavatyatra brahma samaśnute ||14||
yathā sarve prabhidyante hṛdayasyeha granthayaḥ|
atha martyo-'mṛto bhavatyetāvaddhyanuśāsanam ||15||
śata-ñcaikā ca hṛdayasya nāḍyastāsā-mmūrdhānamabhinissṛtaikā|
tayordhvamāyannamṛtatvameti viśvaṅṅanyā utkramaṇe bhavanti ||16||
aṅguṣṭhamātraḥ puruṣo-'ntarātmā sadā janānāṃ hṛdaye sanniviṣṭaḥ|
taṃ svāccharīrātpravṛhenmuñjādiveṣīkā-ndhairyeṇa|
taṃ-vi~dyācchukramamṛta-ntaṃ-vi~dyācchukramamṛtamiti ||17||
mṛtyuproktā-nnaciketo-'tha labdhvā vidyāmetāṃ-yo~gavidhi-ñca kṛtsnam|
brahmaprāpto virajo-'bhūdvimṛtyu ranyo-'pyevaṃ-yo~ vidadhyātmameva ||18||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.