યામામનન્તિ મુનયઃ પ્રકૃતિં પુરાણીં
વિદ્યેતિ યાં શ્રુતિરહસ્યવિદો વદન્તિ ।
તામર્ધપલ્લવિતશઙ્કરરૂપમુદ્રાં
દેવીમનન્યશરણઃ શરણં પ્રપદ્યે ॥ 1 ॥
અમ્બ સ્તવેષુ તવ તાવદકર્તૃકાણિ
કુણ્ઠીભવન્તિ વચસામપિ ગુમ્ભનાનિ ।
ડિમ્ભસ્ય મે સ્તુતિરસાવસમઞ્જસાપિ
વાત્સલ્યનિઘ્નહૃદયાં ભવતીં ધિનોતુ ॥ 2 ॥
વ્યોમેતિ બિન્દુરિતિ નાદ ઇતીન્દુલેખા-
-રૂપેતિ વાગ્ભવતનૂરિતિ માતૃકેતિ ।
નિઃસ્યન્દમાનસુખબોધસુધાસ્વરૂપા
વિદ્યોતસે મનસિ ભાગ્યવતાં જનાનામ્ ॥ 3 ॥
આવિર્ભવત્પુલકસન્તતિભિઃ શરીરૈ-
-ર્નિઃસ્યન્દમાનસલિલૈર્નયનૈશ્ચ નિત્યમ્ ।
વાગ્ભિશ્ચ ગદ્ગદપદાભિરુપાસતે યે
પાદૌ તવામ્બ ભુવનેષુ ત એવ ધન્યાઃ ॥ 4 ॥
વક્ત્રં યદુદ્યતમભિષ્ટુતયે ભવત્યા-
-સ્તુભ્યં નમો યદપિ દેવિ શિરઃ કરોતિ ।
ચેતશ્ચ યત્ત્વયિ પરાયણમમ્બ તાનિ
કસ્યાપિ કૈરપિ ભવન્તિ તપોવિશેષૈઃ ॥ 5 ॥
મૂલાલવાલકુહરાદુદિતા ભવાનિ
નિર્ભિદ્ય ષટ્સરસિજાનિ તટિલ્લતેવ ।
ભૂયોઽપિ તત્ર વિશસિ ધ્રુવમણ્ડલેન્દુ-
-નિઃસ્યન્દમાનપરમામૃતતોયરૂપા ॥ 6 ॥
દગ્ધં યદા મદનમેકમનેકધા તે
મુગ્ધઃ કટાક્ષવિધિરઙ્કુરયાઞ્ચકાર ।
ધત્તે તદાપ્રભૃતિ દેવિ લલાટનેત્રં
સત્યં હ્રિયૈવ મુકુલીકૃતમિન્દુમૌલેઃ ॥ 7 ॥
અજ્ઞાતસમ્ભવમનાકલિતાન્વવાયં
ભિક્ષું કપાલિનમવાસસમદ્વિતીયમ્ ।
પૂર્વં કરગ્રહણમઙ્ગલતો ભવત્યાઃ
શમ્ભું ક એવ બુબુધે ગિરિરાજકન્યે ॥ 8 ॥
ચર્મામ્બરં ચ શવભસ્મવિલેપનં ચ
ભિક્ષાટનં ચ નટનં ચ પરેતભૂમૌ ।
વેતાલસંહતિપરિગ્રહતા ચ શમ્ભોઃ
શોભાં બિભર્તિ ગિરિજે તવ સાહચર્યાત્ ॥ 9 ॥
કલ્પોપસંહરણકેલિષુ પણ્ડિતાનિ
ચણ્ડાનિ ખણ્ડપરશોરપિ તાણ્ડવાનિ ।
આલોકનેન તવ કોમલિતાનિ માત-
-ર્લાસ્યાત્મના પરિણમન્તિ જગદ્વિભૂત્યૈ ॥ 10 ॥
જન્તોરપશ્ચિમતનોઃ સતિ કર્મસામ્યે
નિઃશેષપાશપટલચ્છિદુરા નિમેષાત્ ।
કલ્યાણિ દેશિકકટાક્ષસમાશ્રયેણ
કારુણ્યતો ભવતિ શામ્ભવવેદદીક્ષા ॥ 11 ॥
મુક્તાવિભૂષણવતી નવવિદ્રુમાભા
યચ્ચેતસિ સ્ફુરસિ તારકિતેવ સન્ધ્યા ।
એકઃ સ એવ ભુવનત્રયસુન્દરીણાં
કન્દર્પતાં વ્રજતિ પઞ્ચશરીં વિનાપિ ॥ 12 ॥
યે ભાવયન્ત્યમૃતવાહિભિરંશુજાલૈ-
-રાપ્યાયમાનભુવનામમૃતેશ્વરીં ત્વામ્ ।
તે લઙ્ઘયન્તિ નનુ માતરલઙ્ઘનીયાં
બ્રહ્માદિભિઃ સુરવરૈરપિ કાલકક્ષામ્ ॥ 13 ॥
યઃ સ્ફાટિકાક્ષગુણપુસ્તકકુણ્ડિકાઢ્યાં
વ્યાખ્યાસમુદ્યતકરાં શરદિન્દુશુભ્રામ્ ।
પદ્માસનાં ચ હૃદયે ભવતીમુપાસ્તે
માતઃ સ વિશ્વકવિતાર્કિકચક્રવર્તી ॥ 14 ॥
બર્હાવતંસયુતબર્બરકેશપાશાં
ગુઞ્જાવલીકૃતઘનસ્તનહારશોભામ્ ।
શ્યામાં પ્રવાલવદનાં સુકુમારહસ્તાં
ત્વામેવ નૌમિ શબરીં શબરસ્ય જાયામ્ ॥ 15 ॥
અર્ધેન કિં નવલતાલલિતેન મુગ્ધે
ક્રીતં વિભોઃ પરુષમર્ધમિદં ત્વયેતિ ।
આલીજનસ્ય પરિહાસવચાંસિ મન્યે
મન્દસ્મિતેન તવ દેવિ જડી ભવન્તિ ॥ 16 ॥
બ્રહ્માણ્ડ બુદ્બુદકદમ્બકસઙ્કુલોઽયં
માયોદધિર્વિવિધદુઃખતરઙ્ગમાલઃ ।
આશ્ચર્યમમ્બ ઝટિતિ પ્રલયં પ્રયાતિ
ત્વદ્ધ્યાનસન્તતિમહાબડબામુખાગ્નૌ ॥ 17 ॥
દાક્ષાયણીતિ કુટિલેતિ કુહારિણીતિ
કાત્યાયનીતિ કમલેતિ કલાવતીતિ ।
એકા સતી ભગવતી પરમાર્થતોઽપિ
સન્દૃશ્યસે બહુવિધા નનુ નર્તકીવ ॥ 18 ॥
આનન્દલક્ષણમનાહતનામ્નિ દેશે
નાદાત્મના પરિણતં તવ રૂપમીશે ।
પ્રત્યઙ્મુખેન મનસા પરિચીયમાનં
શંસન્તિ નેત્રસલિલૈઃ પુલકૈશ્ચ ધન્યાઃ ॥ 19 ॥
ત્વં ચન્દ્રિકા શશિનિ તિગ્મરુચૌ રુચિસ્ત્વં
ત્વં ચેતનાસિ પુરુષે પવને બલં ત્વમ્ ।
ત્વં સ્વાદુતાસિ સલિલે શિખિનિ ત્વમૂષ્મા
નિઃસારમેવ નિખિલં ત્વદૃતે યદિ સ્યાત્ ॥ 20 ॥
જ્યોતીંષિ યદ્દિવિ ચરન્તિ યદન્તરિક્ષં
સૂતે પયાંસિ યદહિર્ધરણીં ચ ધત્તે ।
યદ્વાતિ વાયુરનલો યદુદર્ચિરાસ્તે
તત્સર્વમમ્બ તવ કેવલમાજ્ઞયૈવ ॥ 21 ॥
સઙ્કોચમિચ્છસિ યદા ગિરિજે તદાનીં
વાક્તર્કયોસ્ત્વમસિ ભૂમિરનામરૂપા ।
યદ્વા વિકાસમુપયાસિ યદા તદાનીં
ત્વન્નામરૂપગણનાઃ સુકરા ભવન્તિ ॥ 22 ॥
ભોગાય દેવિ ભવતીં કૃતિનઃ પ્રણમ્ય
ભ્રૂકિઙ્કરીકૃતસરોજગૃહાઃ સહસ્રમ્ ।
ચિન્તામણિપ્રચયકલ્પિતકેલિશૈલે
કલ્પદ્રુમોપવન એવ ચિરં રમન્તે ॥ 23 ॥
હર્તું ત્વમેવ ભવસિ ત્વદધીનમીશે
સંસારતાપમખિલં દયયા પશૂનામ્ ।
વૈકર્તની કિરણસંહતિરેવ શક્તા
ધર્મં નિજં શમયિતું નિજયૈવ વૃષ્ટ્યા ॥ 24 ॥
શક્તિઃ શરીરમધિદૈવતમન્તરાત્મા
જ્ઞાનં ક્રિયા કરણમાસનજાલમિચ્છા ।
ઐશ્વર્યમાયતનમાવરણાનિ ચ ત્વં
કિં તન્ન યદ્ભવસિ દેવિ શશાઙ્કમૌલેઃ ॥ 25 ॥
ભૂમૌ નિવૃત્તિરુદિતા પયસિ પ્રતિષ્ઠા
વિદ્યાઽનલે મરુતિ શાન્તિરતીવકાન્તિઃ ।
વ્યોમ્નીતિ યાઃ કિલ કલાઃ કલયન્તિ વિશ્વં
તાસાં હિ દૂરતરમમ્બ પદં ત્વદીયમ્ ॥ 26 ॥
યાવત્પદં પદસરોજયુગં ત્વદીયં
નાઙ્ગીકરોતિ હૃદયેષુ જગચ્છરણ્યે ।
તાવદ્વિકલ્પજટિલાઃ કુટિલપ્રકારા-
-સ્તર્કગ્રહાઃ સમયિનાં પ્રલયં ન યાન્તિ ॥ 27 ॥
નિર્દેવયાનપિતૃયાનવિહારમેકે
કૃત્વા મનઃ કરણમણ્ડલસાર્વભૌમમ્ ।
ધ્યાને નિવેશ્ય તવ કારણપઞ્ચકસ્ય
પર્વાણિ પાર્વતિ નયન્તિ નિજાસનત્વમ્ ॥ 28 ॥
સ્થૂલાસુ મૂર્તિષુ મહીપ્રમુખાસુ મૂર્તેઃ
કસ્યાશ્ચનાપિ તવ વૈભવમમ્બ યસ્યાઃ ।
પત્યા ગિરામપિ ન શક્યત એવ વક્તું
સાપિ સ્તુતા કિલ મયેતિ તિતિક્ષિતવ્યમ્ ॥ 29 ॥
કાલાગ્નિકોટિરુચિમમ્બ ષડધ્વશુદ્ધૌ
આપ્લાવનેષુ ભવતીમમૃતૌઘવૃષ્ટિમ્ ।
શ્યામાં ઘનસ્તનતટાં શકલીકૃતાઘાં
ધ્યાયન્ત એવ જગતાં ગુરવો ભવન્તિ ॥ 30 ॥
વિદ્યાં પરાં કતિચિદમ્બરમમ્બ કેચિ-
-દાનન્દમેવ કતિચિત્કતિચિચ્ચ માયામ્ ।
ત્વાં વિશ્વમાહુરપરે વયમામનામઃ
સાક્ષાદપારકરુણાં ગુરુમૂર્તિમેવ ॥ 31 ॥
કુવલયદલનીલં બર્બરસ્નિગ્ધકેશં
પૃથુતરકુચભારાક્રાન્તકાન્તાવલગ્નમ્ ।
કિમિહ બહુભિરુક્તૈસ્ત્વત્સ્વરૂપં પરં નઃ
સકલજનનિ માતઃ સન્તતં સન્નિધત્તામ્ ॥ 32 ॥
ઇતિ શ્રીકાલિદાસ વિરચિત પઞ્ચસ્તવ્યાં ચતુર્થઃ અમ્બાસ્તવઃ ।
Roman (IAST) Transliteration
yāmāmananti munayaḥ prakṛtiṃ purāṇīṃ
vidyeti yāṃ śrutirahasyavido vadanti |
tāmardhapallavitaśaṅkararūpamudrāṃ
devīmananyaśaraṇaḥ śaraṇaṃ prapadye || 1 ||
amba staveṣu tava tāvadakartṛkāṇi
kuṇṭhībhavanti vacasāmapi gumbhanāni |
ḍimbhasya me stutirasāvasamañjasāpi
vātsalyanighnahṛdayāṃ bhavatīṃ dhinotu || 2 ||
vyometi binduriti nāda itīndulekhā-
-rūpeti vāgbhavatanūriti mātṛketi |
niḥsyandamānasukhabodhasudhāsvarūpā
vidyotase manasi bhāgyavatāṃ janānām || 3 ||
āvirbhavatpulakasantatibhiḥ śarīrai-
-rniḥsyandamānasalilairnayanaiśca nityam |
vāgbhiśca gadgadapadābhirupāsate ye
pādau tavāmba bhuvaneṣu ta eva dhanyāḥ || 4 ||
vaktraṃ yadudyatamabhiṣṭutaye bhavatyā-
-stubhyaṃ namo yadapi devi śiraḥ karoti |
cetaśca yattvayi parāyaṇamamba tāni
kasyāpi kairapi bhavanti tapoviśeṣaiḥ || 5 ||
mūlālavālakuharāduditā bhavāni
nirbhidya ṣaṭsarasijāni taṭillateva |
bhūyo'pi tatra viśasi dhruvamaṇḍalendu-
-niḥsyandamānaparamāmṛtatoyarūpā || 6 ||
dagdhaṃ yadā madanamekamanekadhā te
mugdhaḥ kaṭākṣavidhiraṅkurayāñcakāra |
dhatte tadāprabhṛti devi lalāṭanetraṃ
satyaṃ hriyaiva mukulīkṛtamindumauleḥ || 7 ||
ajñātasambhavamanākalitānvavāyaṃ
bhikṣuṃ kapālinamavāsasamadvitīyam |
pūrvaṃ karagrahaṇamaṅgalato bhavatyāḥ
śambhuṃ ka eva bubudhe girirājakanye || 8 ||
carmāmbaraṃ ca śavabhasmavilepanaṃ ca
bhikṣāṭanaṃ ca naṭanaṃ ca paretabhūmau |
vetālasaṃhatiparigrahatā ca śambhoḥ
śobhāṃ bibharti girije tava sāhacaryāt || 9 ||
kalpopasaṃharaṇakeliṣu paṇḍitāni
caṇḍāni khaṇḍaparaśorapi tāṇḍavāni |
ālokanena tava komalitāni māta-
-rlāsyātmanā pariṇamanti jagadvibhūtyai || 10 ||
jantorapaścimatanoḥ sati karmasāmye
niḥśeṣapāśapaṭalacchidurā nimeṣāt |
kalyāṇi deśikakaṭākṣasamāśrayeṇa
kāruṇyato bhavati śāmbhavavedadīkṣā || 11 ||
muktāvibhūṣaṇavatī navavidrumābhā
yaccetasi sphurasi tārakiteva sandhyā |
ekaḥ sa eva bhuvanatrayasundarīṇāṃ
kandarpatāṃ vrajati pañcaśarīṃ vināpi || 12 ||
ye bhāvayantyamṛtavāhibhiraṃśujālai-
-rāpyāyamānabhuvanāmamṛteśvarīṃ tvām |
te laṅghayanti nanu mātaralaṅghanīyāṃ
brahmādibhiḥ suravarairapi kālakakṣām || 13 ||
yaḥ sphāṭikākṣaguṇapustakakuṇḍikāḍhyāṃ
vyākhyāsamudyatakarāṃ śaradinduśubhrām |
padmāsanāṃ ca hṛdaye bhavatīmupāste
mātaḥ sa viśvakavitārkikacakravartī || 14 ||
barhāvataṃsayutabarbarakeśapāśāṃ
guñjāvalīkṛtaghanastanahāraśobhām |
śyāmāṃ pravālavadanāṃ sukumārahastāṃ
tvāmeva naumi śabarīṃ śabarasya jāyām || 15 ||
ardhena kiṃ navalatālalitena mugdhe
krītaṃ vibhoḥ paruṣamardhamidaṃ tvayeti |
ālījanasya parihāsavacāṃsi manye
mandasmitena tava devi jaḍī bhavanti || 16 ||
brahmāṇḍa budbudakadambakasaṅkulo'yaṃ
māyodadhirvividhaduḥkhataraṅgamālaḥ |
āścaryamamba jhaṭiti pralayaṃ prayāti
tvaddhyānasantatimahābaḍabāmukhāgnau || 17 ||
dākṣāyaṇīti kuṭileti kuhāriṇīti
kātyāyanīti kamaleti kalāvatīti |
ekā satī bhagavatī paramārthato'pi
sandṛśyase bahuvidhā nanu nartakīva || 18 ||
ānandalakṣaṇamanāhatanāmni deśe
nādātmanā pariṇataṃ tava rūpamīśe |
pratyaṅmukhena manasā paricīyamānaṃ
śaṃsanti netrasalilaiḥ pulakaiśca dhanyāḥ || 19 ||
tvaṃ candrikā śaśini tigmarucau rucistvaṃ
tvaṃ cetanāsi puruṣe pavane balaṃ tvam |
tvaṃ svādutāsi salile śikhini tvamūṣmā
niḥsārameva nikhilaṃ tvadṛte yadi syāt || 20 ||
jyotīṃṣi yaddivi caranti yadantarikṣaṃ
sūte payāṃsi yadahirdharaṇīṃ ca dhatte |
yadvāti vāyuranalo yadudarcirāste
tatsarvamamba tava kevalamājñayaiva || 21 ||
saṅkocamicchasi yadā girije tadānīṃ
vāktarkayostvamasi bhūmiranāmarūpā |
yadvā vikāsamupayāsi yadā tadānīṃ
tvannāmarūpagaṇanāḥ sukarā bhavanti || 22 ||
bhogāya devi bhavatīṃ kṛtinaḥ praṇamya
bhrūkiṅkarīkṛtasarojagṛhāḥ sahasram |
cintāmaṇipracayakalpitakeliśaile
kalpadrumopavana eva ciraṃ ramante || 23 ||
hartuṃ tvameva bhavasi tvadadhīnamīśe
saṃsāratāpamakhilaṃ dayayā paśūnām |
vaikartanī kiraṇasaṃhatireva śaktā
dharmaṃ nijaṃ śamayituṃ nijayaiva vṛṣṭyā || 24 ||
śaktiḥ śarīramadhidaivatamantarātmā
jñānaṃ kriyā karaṇamāsanajālamicchā |
aiśvaryamāyatanamāvaraṇāni ca tvaṃ
kiṃ tanna yadbhavasi devi śaśāṅkamauleḥ || 25 ||
bhūmau nivṛttiruditā payasi pratiṣṭhā
vidyā'nale maruti śāntiratīvakāntiḥ |
vyomnīti yāḥ kila kalāḥ kalayanti viśvaṃ
tāsāṃ hi dūrataramamba padaṃ tvadīyam || 26 ||
yāvatpadaṃ padasarojayugaṃ tvadīyaṃ
nāṅgīkaroti hṛdayeṣu jagaccharaṇye |
tāvadvikalpajaṭilāḥ kuṭilaprakārā-
-starkagrahāḥ samayināṃ pralayaṃ na yānti || 27 ||
nirdevayānapitṛyānavihārameke
kṛtvā manaḥ karaṇamaṇḍalasārvabhaumam |
dhyāne niveśya tava kāraṇapañcakasya
parvāṇi pārvati nayanti nijāsanatvam || 28 ||
sthūlāsu mūrtiṣu mahīpramukhāsu mūrteḥ
kasyāścanāpi tava vaibhavamamba yasyāḥ |
patyā girāmapi na śakyata eva vaktuṃ
sāpi stutā kila mayeti titikṣitavyam || 29 ||
kālāgnikoṭirucimamba ṣaḍadhvaśuddhau
āplāvaneṣu bhavatīmamṛtaughavṛṣṭim |
śyāmāṃ ghanastanataṭāṃ śakalīkṛtāghāṃ
dhyāyanta eva jagatāṃ guravo bhavanti || 30 ||
vidyāṃ parāṃ katicidambaramamba keci-
-dānandameva katicitkaticicca māyām |
tvāṃ viśvamāhurapare vayamāmanāmaḥ
sākṣādapārakaruṇāṃ gurumūrtimeva || 31 ||
kuvalayadalanīlaṃ barbarasnigdhakeśaṃ
pṛthutarakucabhārākrāntakāntāvalagnam |
kimiha bahubhiruktaistvatsvarūpaṃ paraṃ naḥ
sakalajanani mātaḥ santataṃ sannidhattām || 32 ||
iti śrīkālidāsa viracita pañcastavyāṃ caturthaḥ ambāstavaḥ |
Sanskrit — Devanagari (original)
यामामनन्ति मुनयः प्रकृतिं पुराणीं
विद्येति यां श्रुतिरहस्यविदो वदन्ति ।
तामर्धपल्लवितशङ्कररूपमुद्रां
देवीमनन्यशरणः शरणं प्रपद्ये ॥ 1 ॥
अम्ब स्तवेषु तव तावदकर्तृकाणि
कुण्ठीभवन्ति वचसामपि गुम्भनानि ।
डिम्भस्य मे स्तुतिरसावसमञ्जसापि
वात्सल्यनिघ्नहृदयां भवतीं धिनोतु ॥ 2 ॥
व्योमेति बिन्दुरिति नाद इतीन्दुलेखा-
-रूपेति वाग्भवतनूरिति मातृकेति ।
निःस्यन्दमानसुखबोधसुधास्वरूपा
विद्योतसे मनसि भाग्यवतां जनानाम् ॥ 3 ॥
आविर्भवत्पुलकसन्ततिभिः शरीरै-
-र्निःस्यन्दमानसलिलैर्नयनैश्च नित्यम् ।
वाग्भिश्च गद्गदपदाभिरुपासते ये
पादौ तवाम्ब भुवनेषु त एव धन्याः ॥ 4 ॥
वक्त्रं यदुद्यतमभिष्टुतये भवत्या-
-स्तुभ्यं नमो यदपि देवि शिरः करोति ।
चेतश्च यत्त्वयि परायणमम्ब तानि
कस्यापि कैरपि भवन्ति तपोविशेषैः ॥ 5 ॥
मूलालवालकुहरादुदिता भवानि
निर्भिद्य षट्सरसिजानि तटिल्लतेव ।
भूयोऽपि तत्र विशसि ध्रुवमण्डलेन्दु-
-निःस्यन्दमानपरमामृततोयरूपा ॥ 6 ॥
दग्धं यदा मदनमेकमनेकधा ते
मुग्धः कटाक्षविधिरङ्कुरयाञ्चकार ।
धत्ते तदाप्रभृति देवि ललाटनेत्रं
सत्यं ह्रियैव मुकुलीकृतमिन्दुमौलेः ॥ 7 ॥
अज्ञातसम्भवमनाकलितान्ववायं
भिक्षुं कपालिनमवाससमद्वितीयम् ।
पूर्वं करग्रहणमङ्गलतो भवत्याः
शम्भुं क एव बुबुधे गिरिराजकन्ये ॥ 8 ॥
चर्माम्बरं च शवभस्मविलेपनं च
भिक्षाटनं च नटनं च परेतभूमौ ।
वेतालसंहतिपरिग्रहता च शम्भोः
शोभां बिभर्ति गिरिजे तव साहचर्यात् ॥ 9 ॥
कल्पोपसंहरणकेलिषु पण्डितानि
चण्डानि खण्डपरशोरपि ताण्डवानि ।
आलोकनेन तव कोमलितानि मात-
-र्लास्यात्मना परिणमन्ति जगद्विभूत्यै ॥ 10 ॥
जन्तोरपश्चिमतनोः सति कर्मसाम्ये
निःशेषपाशपटलच्छिदुरा निमेषात् ।
कल्याणि देशिककटाक्षसमाश्रयेण
कारुण्यतो भवति शाम्भववेददीक्षा ॥ 11 ॥
मुक्ताविभूषणवती नवविद्रुमाभा
यच्चेतसि स्फुरसि तारकितेव सन्ध्या ।
एकः स एव भुवनत्रयसुन्दरीणां
कन्दर्पतां व्रजति पञ्चशरीं विनापि ॥ 12 ॥
ये भावयन्त्यमृतवाहिभिरंशुजालै-
-राप्यायमानभुवनाममृतेश्वरीं त्वाम् ।
ते लङ्घयन्ति ननु मातरलङ्घनीयां
ब्रह्मादिभिः सुरवरैरपि कालकक्षाम् ॥ 13 ॥
यः स्फाटिकाक्षगुणपुस्तककुण्डिकाढ्यां
व्याख्यासमुद्यतकरां शरदिन्दुशुभ्राम् ।
पद्मासनां च हृदये भवतीमुपास्ते
मातः स विश्वकवितार्किकचक्रवर्ती ॥ 14 ॥
बर्हावतंसयुतबर्बरकेशपाशां
गुञ्जावलीकृतघनस्तनहारशोभाम् ।
श्यामां प्रवालवदनां सुकुमारहस्तां
त्वामेव नौमि शबरीं शबरस्य जायाम् ॥ 15 ॥
अर्धेन किं नवलताललितेन मुग्धे
क्रीतं विभोः परुषमर्धमिदं त्वयेति ।
आलीजनस्य परिहासवचांसि मन्ये
मन्दस्मितेन तव देवि जडी भवन्ति ॥ 16 ॥
ब्रह्माण्ड बुद्बुदकदम्बकसङ्कुलोऽयं
मायोदधिर्विविधदुःखतरङ्गमालः ।
आश्चर्यमम्ब झटिति प्रलयं प्रयाति
त्वद्ध्यानसन्ततिमहाबडबामुखाग्नौ ॥ 17 ॥
दाक्षायणीति कुटिलेति कुहारिणीति
कात्यायनीति कमलेति कलावतीति ।
एका सती भगवती परमार्थतोऽपि
सन्दृश्यसे बहुविधा ननु नर्तकीव ॥ 18 ॥
आनन्दलक्षणमनाहतनाम्नि देशे
नादात्मना परिणतं तव रूपमीशे ।
प्रत्यङ्मुखेन मनसा परिचीयमानं
शंसन्ति नेत्रसलिलैः पुलकैश्च धन्याः ॥ 19 ॥
त्वं चन्द्रिका शशिनि तिग्मरुचौ रुचिस्त्वं
त्वं चेतनासि पुरुषे पवने बलं त्वम् ।
त्वं स्वादुतासि सलिले शिखिनि त्वमूष्मा
निःसारमेव निखिलं त्वदृते यदि स्यात् ॥ 20 ॥
ज्योतींषि यद्दिवि चरन्ति यदन्तरिक्षं
सूते पयांसि यदहिर्धरणीं च धत्ते ।
यद्वाति वायुरनलो यदुदर्चिरास्ते
तत्सर्वमम्ब तव केवलमाज्ञयैव ॥ 21 ॥
सङ्कोचमिच्छसि यदा गिरिजे तदानीं
वाक्तर्कयोस्त्वमसि भूमिरनामरूपा ।
यद्वा विकासमुपयासि यदा तदानीं
त्वन्नामरूपगणनाः सुकरा भवन्ति ॥ 22 ॥
भोगाय देवि भवतीं कृतिनः प्रणम्य
भ्रूकिङ्करीकृतसरोजगृहाः सहस्रम् ।
चिन्तामणिप्रचयकल्पितकेलिशैले
कल्पद्रुमोपवन एव चिरं रमन्ते ॥ 23 ॥
हर्तुं त्वमेव भवसि त्वदधीनमीशे
संसारतापमखिलं दयया पशूनाम् ।
वैकर्तनी किरणसंहतिरेव शक्ता
धर्मं निजं शमयितुं निजयैव वृष्ट्या ॥ 24 ॥
शक्तिः शरीरमधिदैवतमन्तरात्मा
ज्ञानं क्रिया करणमासनजालमिच्छा ।
ऐश्वर्यमायतनमावरणानि च त्वं
किं तन्न यद्भवसि देवि शशाङ्कमौलेः ॥ 25 ॥
भूमौ निवृत्तिरुदिता पयसि प्रतिष्ठा
विद्याऽनले मरुति शान्तिरतीवकान्तिः ।
व्योम्नीति याः किल कलाः कलयन्ति विश्वं
तासां हि दूरतरमम्ब पदं त्वदीयम् ॥ 26 ॥
यावत्पदं पदसरोजयुगं त्वदीयं
नाङ्गीकरोति हृदयेषु जगच्छरण्ये ।
तावद्विकल्पजटिलाः कुटिलप्रकारा-
-स्तर्कग्रहाः समयिनां प्रलयं न यान्ति ॥ 27 ॥
निर्देवयानपितृयानविहारमेके
कृत्वा मनः करणमण्डलसार्वभौमम् ।
ध्याने निवेश्य तव कारणपञ्चकस्य
पर्वाणि पार्वति नयन्ति निजासनत्वम् ॥ 28 ॥
स्थूलासु मूर्तिषु महीप्रमुखासु मूर्तेः
कस्याश्चनापि तव वैभवमम्ब यस्याः ।
पत्या गिरामपि न शक्यत एव वक्तुं
सापि स्तुता किल मयेति तितिक्षितव्यम् ॥ 29 ॥
कालाग्निकोटिरुचिमम्ब षडध्वशुद्धौ
आप्लावनेषु भवतीममृतौघवृष्टिम् ।
श्यामां घनस्तनतटां शकलीकृताघां
ध्यायन्त एव जगतां गुरवो भवन्ति ॥ 30 ॥
विद्यां परां कतिचिदम्बरमम्ब केचि-
-दानन्दमेव कतिचित्कतिचिच्च मायाम् ।
त्वां विश्वमाहुरपरे वयमामनामः
साक्षादपारकरुणां गुरुमूर्तिमेव ॥ 31 ॥
कुवलयदलनीलं बर्बरस्निग्धकेशं
पृथुतरकुचभाराक्रान्तकान्तावलग्नम् ।
किमिह बहुभिरुक्तैस्त्वत्स्वरूपं परं नः
सकलजननि मातः सन्ततं सन्निधत्ताम् ॥ 32 ॥
इति श्रीकालिदास विरचित पञ्चस्तव्यां चतुर्थः अम्बास्तवः ।
yāmāmananti munayaḥ prakṛtiṃ purāṇīṃ
vidyeti yāṃ śrutirahasyavido vadanti |
tāmardhapallavitaśaṅkararūpamudrāṃ
devīmananyaśaraṇaḥ śaraṇaṃ prapadye || 1 ||
amba staveṣu tava tāvadakartṛkāṇi
kuṇṭhībhavanti vacasāmapi gumbhanāni |
ḍimbhasya me stutirasāvasamañjasāpi
vātsalyanighnahṛdayāṃ bhavatīṃ dhinotu || 2 ||
vyometi binduriti nāda itīndulekhā-
-rūpeti vāgbhavatanūriti mātṛketi |
niḥsyandamānasukhabodhasudhāsvarūpā
vidyotase manasi bhāgyavatāṃ janānām || 3 ||
āvirbhavatpulakasantatibhiḥ śarīrai-
-rniḥsyandamānasalilairnayanaiśca nityam |
vāgbhiśca gadgadapadābhirupāsate ye
pādau tavāmba bhuvaneṣu ta eva dhanyāḥ || 4 ||
vaktraṃ yadudyatamabhiṣṭutaye bhavatyā-
-stubhyaṃ namo yadapi devi śiraḥ karoti |
cetaśca yattvayi parāyaṇamamba tāni
kasyāpi kairapi bhavanti tapoviśeṣaiḥ || 5 ||
mūlālavālakuharāduditā bhavāni
nirbhidya ṣaṭsarasijāni taṭillateva |
bhūyo'pi tatra viśasi dhruvamaṇḍalendu-
-niḥsyandamānaparamāmṛtatoyarūpā || 6 ||
dagdhaṃ yadā madanamekamanekadhā te
mugdhaḥ kaṭākṣavidhiraṅkurayāñcakāra |
dhatte tadāprabhṛti devi lalāṭanetraṃ
satyaṃ hriyaiva mukulīkṛtamindumauleḥ || 7 ||
ajñātasambhavamanākalitānvavāyaṃ
bhikṣuṃ kapālinamavāsasamadvitīyam |
pūrvaṃ karagrahaṇamaṅgalato bhavatyāḥ
śambhuṃ ka eva bubudhe girirājakanye || 8 ||
carmāmbaraṃ ca śavabhasmavilepanaṃ ca
bhikṣāṭanaṃ ca naṭanaṃ ca paretabhūmau |
vetālasaṃhatiparigrahatā ca śambhoḥ
śobhāṃ bibharti girije tava sāhacaryāt || 9 ||
kalpopasaṃharaṇakeliṣu paṇḍitāni
caṇḍāni khaṇḍaparaśorapi tāṇḍavāni |
ālokanena tava komalitāni māta-
-rlāsyātmanā pariṇamanti jagadvibhūtyai || 10 ||
jantorapaścimatanoḥ sati karmasāmye
niḥśeṣapāśapaṭalacchidurā nimeṣāt |
kalyāṇi deśikakaṭākṣasamāśrayeṇa
kāruṇyato bhavati śāmbhavavedadīkṣā || 11 ||
muktāvibhūṣaṇavatī navavidrumābhā
yaccetasi sphurasi tārakiteva sandhyā |
ekaḥ sa eva bhuvanatrayasundarīṇāṃ
kandarpatāṃ vrajati pañcaśarīṃ vināpi || 12 ||
ye bhāvayantyamṛtavāhibhiraṃśujālai-
-rāpyāyamānabhuvanāmamṛteśvarīṃ tvām |
te laṅghayanti nanu mātaralaṅghanīyāṃ
brahmādibhiḥ suravarairapi kālakakṣām || 13 ||
yaḥ sphāṭikākṣaguṇapustakakuṇḍikāḍhyāṃ
vyākhyāsamudyatakarāṃ śaradinduśubhrām |
padmāsanāṃ ca hṛdaye bhavatīmupāste
mātaḥ sa viśvakavitārkikacakravartī || 14 ||
barhāvataṃsayutabarbarakeśapāśāṃ
guñjāvalīkṛtaghanastanahāraśobhām |
śyāmāṃ pravālavadanāṃ sukumārahastāṃ
tvāmeva naumi śabarīṃ śabarasya jāyām || 15 ||
ardhena kiṃ navalatālalitena mugdhe
krītaṃ vibhoḥ paruṣamardhamidaṃ tvayeti |
ālījanasya parihāsavacāṃsi manye
mandasmitena tava devi jaḍī bhavanti || 16 ||
brahmāṇḍa budbudakadambakasaṅkulo'yaṃ
māyodadhirvividhaduḥkhataraṅgamālaḥ |
āścaryamamba jhaṭiti pralayaṃ prayāti
tvaddhyānasantatimahābaḍabāmukhāgnau || 17 ||
dākṣāyaṇīti kuṭileti kuhāriṇīti
kātyāyanīti kamaleti kalāvatīti |
ekā satī bhagavatī paramārthato'pi
sandṛśyase bahuvidhā nanu nartakīva || 18 ||
ānandalakṣaṇamanāhatanāmni deśe
nādātmanā pariṇataṃ tava rūpamīśe |
pratyaṅmukhena manasā paricīyamānaṃ
śaṃsanti netrasalilaiḥ pulakaiśca dhanyāḥ || 19 ||
tvaṃ candrikā śaśini tigmarucau rucistvaṃ
tvaṃ cetanāsi puruṣe pavane balaṃ tvam |
tvaṃ svādutāsi salile śikhini tvamūṣmā
niḥsārameva nikhilaṃ tvadṛte yadi syāt || 20 ||
jyotīṃṣi yaddivi caranti yadantarikṣaṃ
sūte payāṃsi yadahirdharaṇīṃ ca dhatte |
yadvāti vāyuranalo yadudarcirāste
tatsarvamamba tava kevalamājñayaiva || 21 ||
saṅkocamicchasi yadā girije tadānīṃ
vāktarkayostvamasi bhūmiranāmarūpā |
yadvā vikāsamupayāsi yadā tadānīṃ
tvannāmarūpagaṇanāḥ sukarā bhavanti || 22 ||
bhogāya devi bhavatīṃ kṛtinaḥ praṇamya
bhrūkiṅkarīkṛtasarojagṛhāḥ sahasram |
cintāmaṇipracayakalpitakeliśaile
kalpadrumopavana eva ciraṃ ramante || 23 ||
hartuṃ tvameva bhavasi tvadadhīnamīśe
saṃsāratāpamakhilaṃ dayayā paśūnām |
vaikartanī kiraṇasaṃhatireva śaktā
dharmaṃ nijaṃ śamayituṃ nijayaiva vṛṣṭyā || 24 ||
śaktiḥ śarīramadhidaivatamantarātmā
jñānaṃ kriyā karaṇamāsanajālamicchā |
aiśvaryamāyatanamāvaraṇāni ca tvaṃ
kiṃ tanna yadbhavasi devi śaśāṅkamauleḥ || 25 ||
bhūmau nivṛttiruditā payasi pratiṣṭhā
vidyā'nale maruti śāntiratīvakāntiḥ |
vyomnīti yāḥ kila kalāḥ kalayanti viśvaṃ
tāsāṃ hi dūrataramamba padaṃ tvadīyam || 26 ||
yāvatpadaṃ padasarojayugaṃ tvadīyaṃ
nāṅgīkaroti hṛdayeṣu jagaccharaṇye |
tāvadvikalpajaṭilāḥ kuṭilaprakārā-
-starkagrahāḥ samayināṃ pralayaṃ na yānti || 27 ||
nirdevayānapitṛyānavihārameke
kṛtvā manaḥ karaṇamaṇḍalasārvabhaumam |
dhyāne niveśya tava kāraṇapañcakasya
parvāṇi pārvati nayanti nijāsanatvam || 28 ||
sthūlāsu mūrtiṣu mahīpramukhāsu mūrteḥ
kasyāścanāpi tava vaibhavamamba yasyāḥ |
patyā girāmapi na śakyata eva vaktuṃ
sāpi stutā kila mayeti titikṣitavyam || 29 ||
kālāgnikoṭirucimamba ṣaḍadhvaśuddhau
āplāvaneṣu bhavatīmamṛtaughavṛṣṭim |
śyāmāṃ ghanastanataṭāṃ śakalīkṛtāghāṃ
dhyāyanta eva jagatāṃ guravo bhavanti || 30 ||
vidyāṃ parāṃ katicidambaramamba keci-
-dānandameva katicitkaticicca māyām |
tvāṃ viśvamāhurapare vayamāmanāmaḥ
sākṣādapārakaruṇāṃ gurumūrtimeva || 31 ||
kuvalayadalanīlaṃ barbarasnigdhakeśaṃ
pṛthutarakucabhārākrāntakāntāvalagnam |
kimiha bahubhiruktaistvatsvarūpaṃ paraṃ naḥ
sakalajanani mātaḥ santataṃ sannidhattām || 32 ||
iti śrīkālidāsa viracita pañcastavyāṃ caturthaḥ ambāstavaḥ |
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.