6.3 - Chatvala Ddhishniya Nupavapati - Krishna Yajurveda Taittiriya Samhita Pathah — Bengali Script

কৃষ্ণ যজুর্বেদীয তৈত্তিরীয সংহিতাযাং ষষ্ঠকাণ্ডে তৃতীযঃ প্রশ্নঃ - সোমমন্ত্রব্রাহ্মণনিরূপণং

ও-ন্নমঃ পরমাত্মনে, শ্রী মহাগণপতযে নমঃ,

শ্রী গুরুভ্যো নমঃ । হ॒রিঃ॒ ওম্ ॥

চাত্বা॑লা॒-দ্ধিষ্ণি॑যা॒নুপ॑ বপতি॒ যোনি॒র্বৈ য॒জ্ঞস্য॒ চাত্বা॑লং-যঁ॒জ্ঞস্য॑ সযোনি॒ত্বায॑ দে॒বা বৈ য॒জ্ঞ-ম্পরা॑-ঽজযন্ত॒ তমাগ্নী᳚দ্ধ্রা॒-ত্পুন॒রপা॑জযন্নে॒তদ্বৈ য॒জ্ঞস্যা-প॑রাজিতং॒-যঁদাগ্নী᳚দ্ধ্রং॒-যঁদাগ্নী᳚দ্ধ্রা॒দ্ধিষ্ণি॑যান্. বি॒হর॑তি॒ যদে॒ব য॒জ্ঞস্যা-প॑রাজিত॒-ন্তত॑ এ॒বৈন॒-ম্পুন॑স্তনুতে পরা॒জিত্যে॑ব॒ খলু॒ বা এ॒তে য॑ন্তি॒ যে ব॑হিষ্পবমা॒নগ্ং সর্প॑ন্তি বহিষ্পবমা॒নে স্তু॒ত [স্তু॒তে, আ॒হাগ্নী॑দ॒গ্নীন্. বি] 1

আ॒হাগ্নী॑দ॒গ্নীন্. বি হ॑র ব॒র্॒হি-স্স্তৃ॑ণাহি পুরো॒ডাশা॒গ্ং॒ অল॑-ঙ্কু॒র্বিতি॑ য॒জ্ঞমে॒বাপ॒জিত্য॒ পুন॑স্তন্বা॒না য॒ন্ত্যঙ্গা॑রৈ॒র্দ্বে সব॑নে॒ বি হ॑রতি শ॒লাকা॑ভি-স্তৃ॒তীযগ্ং॑ সশুক্র॒ত্বাযাথো॒ স-ম্ভ॑রত্যে॒বৈন॒দ্ধিষ্ণি॑যা॒ বা অ॒মুষ্মি॑ন্ ঁলো॒কে সোম॑মরক্ষ॒-ন্তেভ্যো-ঽধি॒ সোম॒মা-ঽহ॑র॒-ন্ত ম॑ন্ব॒বায॒ন্ত-ম্পর্য॑বিশ॒ন্॒. য এ॒বং-বেঁদ॑ বি॒ন্দতে॑ [য এ॒বং-বেঁদ॑ বি॒ন্দতে᳚, প॒রি॒বে॒ষ্টার॒-ন্তে] 2

পরিবে॒ষ্টার॒-ন্তে সো॑মপী॒থেন॒ ব্যা᳚র্ধ্যন্ত॒ তে দে॒বেষু॑ সোমপী॒থমৈ᳚চ্ছন্ত॒ তা-ন্দে॒বা অ॑ব্রুব॒-ন্দ্বেদ্বে॒ নাম॑নী কুরুদ্ধ্ব॒মথ॒ প্র বা॒-ঽঽফ্স্যথ॒ ন বেত্য॒গ্নযো॒ বা অথ॒ ধিষ্ণি॑যা॒স্তস্মা᳚-দ্দ্বি॒নামা᳚ ব্রাহ্ম॒ণো-ঽর্ধু॑ক॒স্তেষাং॒-যেঁ নেদি॑ষ্ঠ-ম্প॒র্যবি॑শ॒-ন্তে সো॑মপী॒থ-ম্প্রা-ঽপ্নু॑বন্নাহব॒নীয॑ আগ্নী॒দ্ধ্রীযো॑ হো॒ত্রীযো॑ মার্জা॒লীয॒স্তস্মা॒-ত্তেষু॑ জুহ্বত্যতি॒হায॒ বষ॑-ট্করোতি॒ বি হ্যে॑ [বি হি, এ॒তে সো॑মপী॒থেনা-ঽঽর্ধ্য॑ন্ত] 3

-তে সো॑মপী॒থেনা-ঽঽর্ধ্য॑ন্ত দে॒বা বৈ যাঃ প্রাচী॒-রাহু॑তী॒-রজু॑হবু॒র্যে পু॒রস্তা॒দসু॑রা॒ আস॒-ন্তাগ্ স্তাভিঃ॒ প্রাণু॑দন্ত॒ যাঃ প্র॒তীচী॒র্যে প॒শ্চাদসু॑রা॒ আস॒-ন্তাগ্স্তাভি॒-রপা॑নুদন্ত॒ প্রাচী॑র॒ন্যা আহু॑তযো হূ॒যন্তে᳚ প্র॒ত্যঙ্ঙাসী॑নো॒ ধিষ্ণি॑যা॒ন্. ব্যাঘা॑রযতি প॒শ্চাচ্চৈ॒ব পুরস্তা᳚চ্চ॒ যজ॑মানো॒ ভ্রাতৃ॑ব্যা॒-ন্প্র ণু॑দতে॒ তস্মা॒-ত্পরা॑চীঃ প্র॒জাঃ প্র বী॑যন্তে প্র॒তীচী᳚- [প্র॒তীচীঃ᳚, জা॒য॒ন্তে॒ প্রা॒ণা বা এ॒তে] 4

-র্জাযন্তে প্রা॒ণা বা এ॒তে যদ্ধিষ্ণি॑যা॒ যদ॑দ্ধ্ব॒র্যুঃ প্র॒ত্য-ন্ধিষ্ণি॑যা-নতি॒সর্পে᳚-ত্প্রা॒ণান্-থ্সঙ্ক॑র্ষে-ত্প্র॒মাযু॑ক-স্স্যা॒ন্নাভি॒র্বা এ॒ষা য॒জ্ঞস্য॒ যদ্ধোতো॒র্ধ্বঃ খলু॒ বৈ নাভ্যৈ᳚ প্রা॒ণো-ঽবাং॑অপা॒নো যদ॑ধ্ব॒র্যুঃ প্র॒ত্যং হোতা॑রমতি॒সর্পে॑দপা॒নে প্রা॒ণ-ন্দ॑ধ্যা-ত্প্র॒মাযু॑ক-স্স্যা॒ন্নাদ্ধ্ব॒র্যুরুপ॑ গাযে॒-দ্বাগ্বী᳚র্যো॒ বা অ॑দ্ধ্ব॒র্যু-র্যদ॑দ্ধ্ব॒র্যুরু॑প॒-গাযে॑দু-দ্গা॒ত্রে [ ] 5

বাচ॒গ্ং॒ স-ম্প্র য॑চ্ছে-দুপ॒দাসু॑কা-ঽস্য॒ বা-খ্স্যা᳚দ্ব্রহ্মবা॒দিনো॑ বদন্তি॒ নাসগ্গ্॑স্থিতে॒ সোমে᳚-ঽদ্ধ্ব॒র্যুঃ প্র॒ত্যঙ্-খ্সদো-ঽতী॑যা॒দথ॑ ক॒থা দা᳚ক্ষি॒ণানি॒ হোতু॑মেতি॒ যামো॒ হি স তেষা॒-ঙ্কস্মা॒ অহ॑ দে॒বা যামং॒-বাঁ-ঽযা॑মং॒-বাঁ-ঽনু॑ জ্ঞাস্য॒ন্তীত্যু-ত্ত॑রে॒ণা-ঽঽগ্নী᳚দ্ধ্র-ম্প॒রীত্য॑ জুহোতি দাক্ষি॒ণানি॒ ন প্রা॒ণান্থ্স-ঙ্ক॑র্ষতি॒ ন্য॑ন্যে ধিষ্ণি॑যা উ॒প্যন্তে॒ নান্যে যা-ন্নি॒বপ॑তি॒ তেন॒ তা-ন্প্রী॑ণাতি॒ যা-ন্ননি॒বপ॑তি॒ যদ॑নুদি॒শতি॒ তেন॒ তান্ ॥ 6 ॥

(স্তু॒তে - বি॒ন্দতে॒ - হি - বী॑যন্তে প্র॒তীচী॑ - রুদ্গ্রা॒ত্র - উ॒প্যন্তে॒ - চতু॑র্দশ চ) (অ. 1)

সু॒ব॒র্গায॒ বা এ॒তানি॑ লো॒কায॑ হূযন্তে॒ য-দ্বৈ॑সর্জ॒নানি॒ দ্বাভ্যা॒-ঙ্গার্হ॑পত্যে জুহোতি দ্বি॒পা-দ্যজ॑মানঃ॒ প্রতি॑ষ্ঠিত্যা॒ আগ্নী᳚দ্ধ্রে জুহোত্য॒ন্তরি॑ক্ষ এ॒বা-ঽঽক্র॑মত আহব॒নীযে॑ জুহোতি সুব॒র্গমে॒বৈনং॑-লোঁ॒ক-ঙ্গ॑মযতি দে॒বান্. বৈ সু॑ব॒র্গং-লোঁ॒কং-যঁ॒তো রক্ষাগ্॑স্য জিঘাগ্ংস॒ন্তে সোমে॑ন॒ রাজ্ঞা॒ রক্ষাগ্॑-স্যপ॒হত্যা॒প্তু-মা॒ত্মান॑-ঙ্কৃ॒ত্বা সু॑ব॒র্গং-লোঁ॒কমা॑য॒-ন্রক্ষ॑সা॒-মনু॑পলাভা॒যা ঽঽত্ত॒-স্সোমো॑ ভব॒ত্যথ॑ [ভব॒ত্যথ॑, বৈ॒স॒র্জ॒নানি॑ জুহোতি॒] 7

বৈসর্জ॒নানি॑ জুহোতি॒ রক্ষ॑সা॒মপ॑হত্যৈ॒ ত্বগ্ং সো॑ম তনূ॒কৃদ্ভ্য॒ ইত্যা॑হ তনূ॒কৃদ্ধ্য॑ষ দ্বেষো᳚ভ্যো॒-ঽন্যকৃ॑তেভ্য॒ ইত্যা॑হা॒ন্যকৃ॑তানি॒ হি রক্ষাগ্॑স্যু॒রু য॒ন্তা-ঽসি॒ বরূ॑থ॒মিত্যা॑হো॒রু ণ॑স্কৃ॒ধীতি॒ বাবৈতদা॑হ জুষা॒ণো অ॒প্তুরাজ্য॑স্য বে॒ত্বিত্যা॑হা॒প্তুমে॒ব যজ॑মান-ঙ্কৃ॒ত্বা সু॑ব॒র্গং-লোঁ॒ক-ঙ্গ॑মযতি॒ রক্ষ॑সা॒-মনু॑পলাভা॒যা-ঽঽ সোম॑-ন্দদত॒ [সোম॑-ন্দদতে, আ গ্রাব্ণ্ণ॒ আ] 8

আ গ্রাব্ণ্ণ॒ আ বা॑য॒ব্যা᳚ন্যা দ্রো॑ণকল॒শমু-ত্পত্নী॒মা ন॑য॒ন্ত্যন্বনাগ্ং॑সি॒ প্র ব॑র্তযন্তি॒ যাব॑দে॒বাস্যাস্তি॒ তেন॑ স॒হ সু॑ব॒র্গং-লোঁ॒কমে॑তি॒ নয॑বত্য॒র্চা-ঽঽগ্নী᳚দ্ধ্রে জুহোতি সুব॒র্গস্য॑ লো॒কস্যা॒ভিনী᳚ত্যৈ॒ গ্রাব্ণ্ণো॑ বায॒ব্যা॑নি দ্রোণকল॒শমাগ্নী᳚দ্ধ্র॒ উপ॑ বাসযতি॒ বি হ্যে॑ন॒-ন্তৈর্গৃ॒হ্ণতে॒ য-থ্স॒হোপ॑বা॒সযে॑-দপুবা॒যেত॑ সৌ॒ম্যর্চা প্র পা॑দযতি॒ স্বযৈ॒- [প্র পা॑দযতি॒ স্বয᳚, এ॒বৈন॑-ন্দে॒বত॑যা॒] 9

-বৈন॑-ন্দে॒বত॑যা॒ প্র পা॑দয॒ত্যদি॑ত্যা॒-স্সদো॒-ঽস্যদি॑ত্যা॒-স্সদ॒ আ সী॒দেত্যা॑হ যথায॒জুরে॒বৈত-দ্যজ॑মানো॒ বা এ॒তস্য॑ পু॒রা গো॒প্তা ভ॑বত্যে॒ষ বো॑ দেব সবিত॒-স্সোম॒ ইত্যা॑হ সবি॒তৃপ্র॑সূত এ॒বৈন॑-ন্দে॒বতা᳚ভ্য॒-স্স-ম্প্রয॑চ্ছত্যে॒ত-ত্ত্বগ্ং সো॑ম দে॒বো দে॒বানুপা॑গা॒ ইত্যা॑হ দে॒বো হ্যে॑ষ স- [দে॒বো হ্যে॑ষ সন্ন্, দে॒বানু॒পৈতী॒দম॒হ-] 10

-ন্দে॒বানু॒পৈতী॒দম॒হ-ম্ম॑নু॒ষ্যো॑ মনু॒ষ্যা॑নিত্যা॑হ মনু॒ষ্যো᳚(1॒) হ্যে॑ষ স-ন্ম॑নু॒ষ্যা॑নু॒পৈতি॒ যদে॒ত-দ্যজু॒র্ন ব্রূ॒যাদপ্র॑জা অপ॒শুর্যজ॑মান-স্স্যা-থ্স॒হ প্র॒জযা॑ সহ রা॒যস্পোষে॒ণেত্যা॑হ প্র॒জযৈ॒ব প॒শুভিঃ॑ স॒হেমং-লোঁ॒কমু॒পাব॑র্ততে॒ নমো॑ দে॒বেভ্য॒ ইত্যা॑হ নমস্কা॒রো হি দে॒বানাগ্॑ স্ব॒ধা পি॒তৃভ্য॒ ইত্যা॑হ স্বধাকা॒রো হি [স্বধাকা॒রো হি, পি॒তৃ॒ণামি॒দম॒হ-] 11

পি॑তৃ॒ণামি॒দম॒হ-ন্নির্বরু॑ণস্য॒ পাশা॒দিত্যা॑হ বরুণপা॒শাদে॒ব নির্মু॑চ্য॒তে ঽগ্নে᳚ ব্রতপত আ॒ত্মনঃ॒ পূর্বা॑ ত॒নূরা॒দেযেত্যা॑হুঃ॒ কো হি তদ্বেদ॒ য-দ্বসী॑যা॒ন্-থ্স্বে বশে॑ ভূ॒তে পুন॑র্বা॒ দদা॑তি॒ ন বেতি॒ গ্রাবা॑ণো॒ বৈ সোম॑স্য॒ রাজ্ঞো॑ মলিম্লুসে॒না য এ॒বং-বিঁ॒দ্বা-ন্গ্রাব্ণ্ণ॒ আগ্নী᳚দ্ধ্র উপবা॒সয॑তি॒ নৈন॑-ম্মলিম্লুসে॒না বি॑ন্দতি ॥ 12 ॥

(অথ॑-দদতে॒ - স্বযা॒ - সন্থ্ - স্ব॑ধাকা॒রো হি - বি॑ন্দতি) (অ. 2)

বৈ॒ষ্ণ॒ব্যর্চা হু॒ত্বা যূপ॒মচ্ছৈ॑তি বৈষ্ণ॒বো বৈ দে॒বত॑যা॒ যূপ॒-স্স্বযৈ॒বৈন॑-ন্দে॒বত॒যা ঽচ্ছৈ॒ত্যত্য॒ন্যানগা॒-ন্নান্যা-নুপা॑গা॒মিত্যা॒হাতি॒ হ্য॑ন্যানেতি॒ নান্যা-নু॒পৈত্য॒র্বাক্ত্বা॒ পরৈ॑রবিদ-ম্প॒রো-ঽব॑রৈ॒রিত্যা॑হা॒র্বাঘ্যে॑ন॒-ম্পরৈ᳚র্বি॒ন্দতি॑ প॒রো-ঽব॑রৈ॒স্ত-ন্ত্বা॑ জুষে [জুষে, বৈ॒ষ্ণ॒ব-ন্দে॑বয॒জ্যাযা॒] 13

বৈষ্ণ॒ব-ন্দে॑বয॒জ্যাযা॒ ইত্যা॑হ দেবয॒জ্যাযৈ॒ হ্যে॑ন-ঞ্জু॒ষতে॑ দে॒বস্ত্বা॑ সবি॒তা মদ্ধ্বা॑-ঽন॒ক্ত্বিত্যা॑হ॒ তেজ॑সৈ॒বৈন॑-মন॒ক্ত্যোষ॑ধে॒ ত্রায॑স্বৈন॒গ্গ্॒ স্বধি॑তে॒ মৈনগ্ং॑ হিগ্ংসী॒রিত্যা॑হ॒ বজ্রো॒ বৈ স্বধি॑তি॒-শ্শান্ত্যৈ॒ স্বধি॑তের্বৃ॒ক্ষস্য॒ বিভ্য॑তঃ প্রথ॒মেন॒ শক॑লেন স॒হ তেজঃ॒ পরা॑ পততি॒ যঃ প্র॑থ॒ম-শ্শক॑লঃ পরা॒পতে॒-ত্তমপ্যা হ॑রে॒-থ্সতে॑জস- [হ॑রে॒-থ্সতে॑জসম্, এ॒বৈন॒মা] 14

-মে॒বৈন॒মা হ॑রতী॒মে বৈ লো॒কা যূপা᳚-ত্প্রয॒তো বি॑ভ্যতি॒ দিব॒মগ্রে॑ণ॒ মা লে॑খীর॒ন্তরি॑ক্ষ॒-ম্মদ্ধ্যে॑ন॒ মা হিগ্ং॑সী॒রিত্যা॑হৈ॒ভ্য এ॒বৈনং॑-লোঁ॒কেভ্যঃ॑ শমযতি॒ বন॑স্পতে শ॒তব॑ল্শো॒ বি রো॒হেত্যা॒ব্রশ্চ॑নে জুহোতি॒ তস্মা॑-দা॒ব্রশ্চ॑না-দ্বৃ॒ক্ষাণা॒-ম্ভূযাগ্ং॑স॒ উত্তি॑ষ্ঠন্তি স॒হস্র॑বল্শা॒ বি ব॒যগ্ং রু॑হে॒মেত্যা॑হা॒- ঽঽশিষ॑মে॒বৈতামা শা॒স্তে ঽন॑ক্ষসঙ্গ- [শা॒স্তে ঽন॑ক্ষসঙ্গম্, বৃ॒শ্চে॒-দ্যদ॑ক্ষস॒ঙ্গং-] 15

-ঁবৃশ্চে॒-দ্যদ॑ক্ষস॒ঙ্গং-বৃঁ॒শ্চেদ॑ধঈ॒ষং-যঁজ॑মানস্য প্র॒মাযু॑কগ্গ্ স্যা॒দ্য-ঙ্কা॒মযে॒তাপ্র॑তিষ্ঠিত-স্স্যা॒দিত্যা॑রো॒হ-ন্তস্ম॑ বৃশ্চেদে॒ষ বৈ বন॒স্পতী॑না॒-মপ্র॑তিষ্ঠি॒তো-ঽপ্র॑তিষ্ঠিত এ॒ব ভ॑বতি॒ য-ঙ্কা॒মযে॑তাপ॒শু-স্স্যা॒দিত্য॑প॒র্ণ-ন্তস্মৈ॒ শুষ্কা᳚গ্রং-বৃঁশ্চেদে॒ষ বৈ বন॒স্পতী॑না-মপশ॒ব্যো॑-ঽপ॒শুরে॒ব ভ॑বতি॒ য-ঙ্কা॒মযে॑ত পশু॒মান্-থ্স্যা॒দিতি॑ বহুপ॒র্ণ-ন্তস্মৈ॑ বহুশা॒খং-বৃঁ॑শ্চেদে॒ষ বৈ [ ] 16

বন॒স্পতী॑না-ম্পশ॒ব্যঃ॑ পশু॒মানে॒ব ভ॑বতি॒ প্রতি॑ষ্ঠিতং-বৃঁশ্চে-ত্প্রতি॒ষ্ঠাকা॑মস্যৈ॒ষ বৈ বন॒স্পতী॑না॒-ম্প্রতি॑ষ্ঠিতো॒ য-স্স॒মে ভূম্যৈ॒ স্বাদ্যোনে॑ রূ॒ঢঃ প্রত্যে॒ব তি॑ষ্ঠতি॒ যঃ প্র॒ত্যঙ্ঙুপ॑নত॒স্তং-বৃঁ॑শ্চে॒-থ্স হি মেধ॑ম॒ভ্যুপ॑নতঃ॒ পঞ্চা॑রত্নি॒-ন্তস্মৈ॑ বৃশ্চে॒দ্য-ঙ্কা॒মযে॒তোপৈ॑ন॒মুত্ত॑রো য॒জ্ঞো ন॑মে॒দিতি॒ পঞ্চা᳚ক্ষরা প॒ঙ্ক্তিঃ পাঙ্ক্তো॑ য॒জ্ঞ উপৈ॑ন॒মুত্ত॑রো য॒জ্ঞো [য॒জ্ঞঃ, ন॒ম॒তি॒ ষড॑রত্নি] 17

ন॑মতি॒ ষড॑রত্নি-ম্প্রতি॒ষ্ঠাকা॑মস্য॒ ষড্বা ঋ॒তব॑ ঋ॒তুষ্বে॒ব প্রতি॑ তিষ্ঠতি স॒প্তার॑ত্নি-ম্প॒শুকা॑মস্য স॒প্তপ॑দা॒ শক্ব॑রী প॒শব॒-শ্শক্ব॑রী প॒শূনে॒বাব॑ রুন্ধে॒ নবা॑রত্নি॒-ন্তেজ॑স্কামস্য ত্রি॒বৃতা॒ স্তোমে॑ন॒ সম্মি॑ত॒-ন্তেজ॑স্ত্রি॒বৃ-ত্তে॑জ॒স্ব্যে॑ব ভ॑ব॒-ত্যেকা॑দশারত্নি-মিন্দ্রি॒যকা॑ম॒-স্যৈকা॑দশাক্ষরা ত্রি॒ষ্টুগি॑ন্দ্রি॒য-ন্ত্রি॒ষ্টুগি॑ন্দ্রিযা॒ব্যে॑ব ভ॑বতি॒ পঞ্চ॑দশারত্নি॒-ম্ভ্রাতৃ॑ব্যবতঃ পঞ্চদ॒শো বজ্রো॒ ভ্রাতৃ॑ব্যাভিভূত্যৈ স॒প্তদ॑শারত্নি-ম্প্র॒জাকা॑মস্য সপ্তদ॒শঃ প্র॒জাপ॑তিঃ প্র॒জাপ॑তে॒রাপ্ত্যা॒ এক॑বিগ্ংশত্যরত্নি-ম্প্রতি॒ষ্ঠাকা॑ম-স্যৈকবি॒গ্ং॒শ-স্স্তোমা॑না-ম্প্রতি॒ষ্ঠা প্রতি॑ষ্ঠিত্যা অ॒ষ্টাশ্রি॑র্ভব-ত্য॒ষ্টাক্ষ॑রা গায॒ত্রী তেজো॑ গায॒ত্রী গা॑য॒ত্রী য॑জ্ঞমু॒খ-ন্তেজ॑সৈ॒ব গা॑যত্রি॒যা য॑জ্ঞমু॒খেন॒ সম্মি॑তঃ ॥ 18 ॥

(জু॒ষে॒ - সতে॑জস॒ - মন॑ক্ষসঙ্গং - বহুশা॒খং-বৃঁ॑শ্চেদে॒ষ বৈ - য॒জ্ঞ উপৈ॑ন॒মুত্ত॑রো য॒জ্ঞ - আপ্ত্যা॒ - একা॒ন্নবিগ্ং॑শ॒তিশ্চ॑) (অ. 3)

পৃ॒থি॒ব্যৈ ত্বা॒-ঽন্তরি॑ক্ষায ত্বা দি॒বে ত্বেত্যা॑হৈ॒ভ্য এ॒বৈনং॑-লোঁ॒কেভ্যঃ॒ প্রোক্ষ॑তি॒ পরা᳚ঞ্চ॒-ম্প্রোক্ষ॑তি॒ পরা॑ঙিব॒ হি সু॑ব॒র্গো লো॒কঃ ক্রূ॒রমি॑ব॒ বা এ॒ত-ত্ক॑রোতি॒ য-ত্খন॑ত্য॒পো-ঽব॑ নযতি॒ শান্ত্যৈ॒ যব॑মতী॒রব॑ নয॒ত্যূর্গ্বৈ যবো॒ যজ॑মানেন॒ যূপ॒-স্সম্মি॑তো॒ যাবা॑নে॒ব যজ॑মান॒-স্তাব॑তী-মে॒বাস্মি॒-ন্নূর্জ॑-ন্দধাতি [মে॒বাস্মি॒-ন্নূর্জ॑-ন্দধাতি, পি॒তৃ॒ণাগ্ং সদ॑নম॒সীতি॑] 19

পিতৃ॒ণাগ্ং সদ॑নম॒সীতি॑ ব॒র্॒হিরব॑ স্তৃণাতি পিতৃদেব॒ত্যা᳚(1॒)গ্গ্॒ হ্যে॑ত-দ্যন্নিখা॑তং॒-যঁ-দ্ব॒র্॒হিরন॑বস্তীর্য মিনু॒যা-ত্পি॑তৃদেব॒ত্যো॑ নিখা॑ত-স্স্যা-দ্ব॒র্॒হির॑ব॒স্তীর্য॑ মিনোত্য॒স্যামে॒বৈন॑-ম্মিনোতি যূপশক॒লমবা᳚স্যতি॒ সতে॑জসমে॒বৈন॑-ম্মিনোতি দে॒বস্ত্বা॑ সবি॒তা মদ্ধ্বা॑-ঽন॒ক্ত্বিত্যা॑হ॒ তেজ॑সৈ॒বৈন॑মনক্তি সুপিপ্প॒লাভ্য॒-স্ত্বৌষ॑ধীভ্য॒ ইতি॑ চ॒ষাল॒-ম্প্রতি॑- [চ॒ষাল॒-ম্প্রতি॑, মু॒ঞ্চ॒তি॒ তস্মা᳚চ্ছীর্ষ॒ত] 20

-মুঞ্চতি॒ তস্মা᳚চ্ছীর্ষ॒ত ওষ॑ধযঃ॒ ফল॑-ঙ্গৃহ্ণন্ত্য॒নক্তি॒ তেজো॒ বা আজ্যং॒-যঁজ॑মানেনাগ্নি॒ষ্ঠা-ঽশ্রি॒-স্সম্মি॑তা॒ যদ॑গ্নি॒ষ্ঠা-মশ্রি॑ম॒নক্তি॒ যজ॑মানমে॒ব তেজ॑সা ঽনক্ত্যা॒ন্ত-ম॑নক্ত্যা॒ন্তমে॒ব যজ॑মান॒-ন্তেজ॑সানক্তি স॒র্বতঃ॒ পরি॑ মৃশ॒ত্যপ॑রিবর্গ-মে॒বাস্মি॒-ন্তেজো॑ দধা॒ত্যু-দ্দিবগ্গ্॑ স্তভা॒না-ঽন্তরি॑ক্ষ-ম্পৃ॒ণেত্যা॑হৈ॒ষাং-লোঁ॒কানাং॒-বিঁধৃ॑ত্যৈ বৈষ্ণ॒ব্যর্চা [বৈষ্ণ॒ব্যর্চা, ক॒ল্প॒য॒তি॒ বৈ॒ষ্ণ॒বো বৈ] 21

ক॑ল্পযতি বৈষ্ণ॒বো বৈ দে॒বত॑যা॒ যূপ॒-স্স্বযৈ॒বৈন॑-ন্দে॒বত॑যা কল্পযতি॒ দ্বাভ্যা᳚-ঙ্কল্পযতি দ্বি॒পা-দ্যজ॑মানঃ॒ প্রতি॑ষ্ঠিত্যৈ॒ য-ঙ্কা॒মযে॑ত॒ তেজ॑সৈন-ন্দে॒বতা॑ভিরিন্দ্রি॒যেণ॒ ব্য॑র্ধযেয॒-মিত্য॑গ্নি॒ষ্ঠা-ন্তস্যাশ্রি॑-মাহব॒নীযা॑দি॒ত্থং-বেঁ॒ত্থং-বাঁ-ঽতি॑ নাবযে॒-ত্তেজ॑সৈ॒বৈন॑-ন্দে॒বতা॑ভিরিন্দ্রি॒যেণ॒ ব্য॑র্ধযতি॒ য-ঙ্কা॒মযে॑ত॒ তেজ॑সৈন-ন্দে॒বতা॑ভিরিন্দ্রি॒যেণ॒ সম॑র্ধযেয॒মি- [সম॑র্ধযেয॒মিতি॑, অ॒গ্নি॒ষ্ঠা-] 22

-ত্য॑গ্নি॒ষ্ঠা-ন্তস্যাশ্রি॑মাহব॒নীযে॑ন॒ স-ম্মি॑নুযা॒-ত্তেজ॑সৈ॒বৈন॑-ন্দে॒বতা॑ভিরিন্দ্রি॒যেণ॒ সম॑র্ধযতি ব্রহ্ম॒বনি॑-ন্ত্বা ক্ষত্র॒বনি॒মিত্যা॑হ যথায॒জুরে॒বৈত-ত্পরি॑ ব্যয॒ত্যূর্গ্বৈ র॑শ॒না যজ॑মানেন॒ যূপ॒-স্সম্মি॑তো॒ যজ॑মানমে॒বোর্জা সম॑র্ধযতি নাভিদ॒ঘ্নে পরি॑ ব্যযতি নাভিদ॒ঘ্ন এ॒বাস্মা॒ ঊর্জ॑-ন্দধাতি॒ তস্মা᳚ন্নাভিদ॒ঘ্ন ঊ॒র্জা ভু॑ঞ্জতে॒ য-ঙ্কা॒মযে॑তো॒র্জৈনং॒- [য-ঙ্কা॒মযে॑তো॒র্জৈন᳚ম্, ব্য॑র্ধযেয॒-] 23

ঁব্য॑র্ধযেয॒-মিত্যূ॒র্ধ্বাং-বাঁ॒ তস্যাবা॑চীং॒-বাঁ-ঽবো॑হেদূ॒র্জৈবৈনং॒-ব্যঁ॑র্ধযতি॒ যদি॑ কা॒মযে॑ত॒ বর্ষু॑কঃ প॒র্জন্যঃ॑ স্যা॒দিত্য-বা॑চী॒মবো॑হে॒-দ্বৃষ্টি॑মে॒ব নি য॑চ্ছতি॒ যদি॑ কা॒মযে॒তাব॑র্ষুক-স্স্যা॒দিত্যূ॒র্ধ্বামুদূ॑হে॒-দ্বৃষ্টি॑মে॒বো-দ্য॑চ্ছতি পিতৃ॒ণা-ন্নিখা॑ত-ম্মনু॒ষ্যা॑ণামূ॒র্ধ্ব-ন্নিখা॑তা॒দা র॑শ॒নাযা॒ ওষ॑ধীনাগ্ং রশ॒না বিশ্বে॑ষা- [বিশ্বে॑ষাম্, দে॒বানা॑-] 24

-ন্দে॒বানা॑-মূ॒র্ধ্বগ্ং র॑শ॒নাযা॒ আ চ॒ষালা॒দিন্দ্র॑স্য চ॒ষালগ্ং॑ সা॒দ্ধ্যানা॒মতি॑রিক্ত॒গ্ং॒ স বা এ॒ষ স॑র্বদেব॒ত্যো॑ যদ্যূপো॒ যদ্যূপ॑-ম্মি॒নোতি॒ সর্বা॑ এ॒ব দে॒বতাঃ᳚ প্রীণাতি য॒জ্ঞেন॒ বৈ দে॒বা-স্সু॑ব॒র্গং-লোঁ॒কমা॑য॒-ন্তে॑-ঽমন্যন্ত মনু॒ষ্যা॑ নো॒-ঽন্বাভ॑বিষ্য॒ন্তীতি॒ তে যূপে॑ন যোপযি॒ত্বা সু॑ব॒র্গং ঁলো॒কমা॑য॒-ন্তমৃষ॑যো॒ যূপে॑নৈ॒বানু॒ প্রাজা॑ন॒-ন্ত-দ্যূপ॑স্য যূপ॒ত্বং- [যূপ॒ত্বম্, য-দ্যূপ॑-] 25

ঁয-দ্যূপ॑-ম্মি॒নোতি॑ সুব॒র্গস্য॑ লো॒কস্য॒ প্রজ্ঞা᳚ত্যৈ পু॒রস্তা᳚-ন্মিনোতি পু॒রস্তা॒দ্ধি য॒জ্ঞস্য॑ প্রজ্ঞা॒যতে প্র॑জ্ঞাত॒গ্ং॒ হি ত-দ্যদতি॑পন্ন আ॒হুরি॒দ-ঙ্কা॒র্য॑মাসী॒দিতি॑ সা॒দ্ধ্যা বৈ দে॒বা য॒জ্ঞমত্য॑মন্যন্ত॒ তান্. য॒জ্ঞো নাস্পৃ॑শ॒-ত্তান্. য-দ্য॒জ্ঞস্যাতি॑রিক্ত॒মাসী॒-ত্তদ॑স্পৃশ॒দতি॑রিক্তং॒-বাঁ এ॒ত-দ্য॒জ্ঞস্য॒ যদ॒গ্নাব॒গ্নি-ম্ম॑থি॒ত্বা প্র॒হর॒ত্যতি॑রিক্তমে॒ত- [প্র॒হর॒ত্যতি॑রিক্তমে॒তত্, যূপ॑স্য॒] 26

-দ্যূপ॑স্য॒ যদূ॒র্ধ্ব-ঞ্চ॒ষালা॒-ত্তেষা॒-ন্ত-দ্ভা॑গ॒ধেয॒-ন্তানে॒ব তেন॑ প্রীণাতি দে॒বা বৈ সগ্গ্স্থি॑তে॒ সোমে॒ প্র স্রুচো-ঽহ॑র॒-ন্প্র যূপ॒-ন্তে॑-ঽমন্যন্ত যজ্ঞবেশ॒সং-বাঁ ই॒দ-ঙ্কু॑র্ম॒ ইতি॒ তে প্র॑স্ত॒রগ্গ্ স্রু॒চা-ন্নি॒ষ্ক্রয॑ণ-মপশ্য॒ন্-থ্স্বরুং॒-যূঁপ॑স্য॒ সগ্গ্স্থি॑তে॒ সোমে॒ প্র প্র॑স্ত॒রগ্ং হর॑তি জু॒হোতি॒ স্বরু॒ময॑জ্ঞবেশসায ॥ 27 ॥

(দ॒ধা॒তি॒ - প্রত্যৃ॒ - চা - সম॑র্ধযেয॒মিত্যূ॒ - র্জৈনং॒ - ঁবিশ্বে॑ষাং - ঁযূপ॒ত্ব - মতি॑রিক্তমে॒ত-দ্- দ্বিচ॑ত্বারিগ্ংশচ্চ) (অ. 4)

সা॒দ্ধ্যা বৈ দে॒বা অ॒স্মিঁল্লো॒ক আ॑স॒-ন্নান্য-ত্কি॑-ঞ্চ॒ন মি॒ষ-ত্তে᳚-ঽগ্নিমে॒বাগ্নযে॒ মেধা॒যা ঽল॑ভন্ত॒ ন হ্য॑ন্যদা॑ল॒ভ্যং॑-মবি॑ন্দ॒-ন্ততো॒ বা ই॒মাঃ প্র॒জাঃ প্রাজা॑যন্ত॒ যদ॒গ্নাব॒গ্নি-ম্ম॑থি॒ত্বা প্র॒হর॑তি প্র॒জানা᳚-ম্প্র॒জন॑নায রু॒দ্রো বা এ॒ষ যদ॒গ্নির্যজ॑মানঃ প॒শুর্য-ত্প॒শুমা॒লভ্যা॒গ্নি-ম্মন্থে᳚-দ্রু॒দ্রায॒ যজ॑মান॒- [যজ॑মানম্, অপি॑ দদ্ধ্যা-] 28

-মপি॑ দদ্ধ্যা-ত্প্র॒মাযু॑ক-স্স্যা॒দথো॒ খল্বা॑হুর॒গ্নি-স্সর্বা॑ দে॒বতা॑ হ॒বিরে॒তদ্য-ত্প॒শুরিতি॒ য-ত্প॒শুমা॒লভ্যা॒গ্নি-ম্মন্থ॑তি হ॒ব্যাযৈ॒বা-ঽঽস॑ন্নায॒ সর্বা॑ দে॒বতা॑ জনয-ত্যুপা॒কৃত্যৈ॒ব মন্থ্য॒-স্তন্নেবা-ঽঽল॑ব্ধ॒-ন্নেবানা॑লব্ধ-ম॒গ্নে-র্জ॒নিত্র॑-ম॒সীত্যা॑হা॒গ্নের্হ্যে॑ত-জ্জ॒নিত্রং॒-বৃঁষ॑ণৌ স্থ॒ ইত্যা॑হ॒ বৃষ॑ণৌ॒ [বৃষ॑ণৌ, হ্যে॑তা-] 29

হ্যে॑তা-বু॒র্বশ্য॑স্যা॒যু-র॒সীত্যা॑হ মিথুন॒ত্বায॑ ঘৃ॒তেনা॒ক্তে বৃষ॑ণ-ন্দধাথা॒মিত্যা॑হ॒ বৃষ॑ণ॒গ্গ্॒ হ্যে॑তে দধা॑তে॒ যে অ॒গ্নি-ঙ্গা॑য॒ত্র-ঞ্ছন্দো-ঽনু॒ প্র জা॑য॒স্বেত্যা॑হ॒ ছন্দো॑ভিরে॒বৈন॒-ম্প্র জ॑নযত্য॒গ্নযে॑ ম॒থ্যমা॑না॒যানু॑ ব্রূ॒হীত্যা॑হ সাবি॒ত্রীমৃচ॒মন্বা॑হ সবি॒তৃপ্র॑সূত এ॒বৈন॑-ম্মন্থতি জা॒তাযানু॑ ব্রূহি [ব্রূহি, প্র॒হ্রি॒যমা॑ণা॒যা-ঽনু॑] 30

প্রহ্রি॒যমা॑ণা॒যা-ঽনু॑ ব্রূ॒হীত্যা॑হ॒ কাণ্ডে॑কাণ্ড এ॒বৈন॑-ঙ্ক্রি॒যমা॑ণে॒ সম॑র্ধযতি গায॒ত্রী-স্সর্বা॒ অন্বা॑হ গায॒ত্রছ॑ন্দা॒ বা অ॒গ্নি-স্স্বেনৈ॒বৈন॒-ঞ্ছন্দ॑সা॒ সম॑র্ধযত্য॒গ্নিঃ পু॒রা ভব॑ত্য॒গ্নি-ম্ম॑থি॒ত্বা প্র হ॑রতি॒ তৌ স॒ভংবঁ॑ন্তৌ॒ যজ॑মানম॒ভি স-ম্ভ॑বতো॒ ভব॑ত-ন্ন॒-স্সম॑নসা॒বিত্যা॑হ॒ শান্ত্যৈ᳚ প্র॒হৃত্য॑ জুহোতি জা॒তাযৈ॒বাস্মা॒ অন্ন॒মপি॑ দধা॒ত্যাজ্যে॑ন জুহোত্যে॒তদ্বা অ॒গ্নেঃ প্রি॒য-ন্ধাম॒ যদাজ্য॑-ম্প্রি॒যেণৈ॒বৈন॒-ন্ধাম্না॒ সম॑র্ধয॒ত্যথো॒ তেজ॑সা ॥ 31 ॥

(যজ॑মান-মাহ॒ বৃষ॑ণৌ-জা॒তাযানু॑ ব্রূ॒হ্যা-প্য॒ -ষ্টাদ॑শ চ) (অ. 5)

ই॒ষে ত্বেতি॑ ব॒র্॒হিরা দ॑ত্ত ই॒চ্ছত॑ ইব॒ হ্যে॑ষ যো যজ॑ত উপ॒বীর॒সীত্যা॒হোপ॒ হ্যে॑নানাক॒রোত্যুপো॑ দে॒বা-ন্দৈবী॒র্বিশঃ॒ প্রাগু॒রিত্যা॑হ॒ দৈবী॒র্হ্যে॑তা বিশঃ॑ স॒তীর্দে॒বানু॑প॒যন্তি॒ বহ্নী॑রু॒শিজ॒ ইত্যা॑হ॒র্ত্বিজো॒ বৈ বহ্ন॑য উ॒শিজ॒-স্তস্মা॑দে॒বমা॑হ॒ বৃহ॑স্পতে ধা॒রযা॒ বসূ॒নী- [বসূ॒নীতি॑, আ॒হ॒ ব্রহ্ম॒ বৈ] 32

-ত্যা॑হ॒ ব্রহ্ম॒ বৈ দে॒বানা॒-ম্বৃহ॒স্পতি॒ র্ব্রহ্ম॑ণৈ॒বাস্মৈ॑ প॒শূনব॑ রুন্ধে হ॒ব্যা তে᳚ স্বদন্তা॒মিত্যা॑হ স্ব॒দয॑ত্যে॒বৈনা॒-ন্দেব॑ ত্বষ্ট॒র্বসু॑ র॒ণ্বেত্যা॑হ॒ ত্বষ্টা॒ বৈ প॑শূ॒না-ম্মি॑থু॒নানাগ্ং॑ রূপ॒কৃ-দ্রূ॒পমে॒ব প॒শুষু॑ দধাতি॒ রেব॑তী॒ রম॑দ্ধ্ব॒মিত্যা॑হ প॒শবো॒ বৈ রে॒বতীঃ᳚ প॒শূনে॒বাস্মৈ॑ রমযতি দে॒বস্য॑ ত্বা সবি॒তুঃ প্র॑স॒ব ইতি॑ [ইতি॑, র॒শ॒নামা দ॑ত্তে॒] 33

রশ॒নামা দ॑ত্তে॒ প্রসূ᳚ত্যা অ॒শ্বিনো᳚র্বা॒হুভ্যা॒-মিত্যা॑হা॒শ্বিনৌ॒ হি দে॒বানা॑মদ্ধ্ব॒র্যূ আস্তা᳚-ম্পূ॒ষ্ণো হস্তা᳚ভ্যা॒মিত্যা॑হ॒ যত্যা॑ ঋ॒তস্য॑ ত্বা দেবহবিঃ॒ পাশে॒না-ঽঽ র॑ভ॒ ইত্যা॑হ স॒ত্যং-বাঁ ঋ॒তগ্ং স॒ত্যেনৈ॒বৈন॑মৃ॒তেনা ঽঽর॑ভতে ঽক্ষ্ণ॒যা পরি॑ হরতি॒ বদ্ধ্য॒গ্ং॒ হি প্র॒ত্যঞ্চ॑-ম্প্রতি মু॒ঞ্চন্তি॒ ব্যাবৃ॑ত্ত্যৈ॒ ধর্ষা॒ মানু॑ষা॒নিতি॒ নি যু॑নক্তি॒ ধৃত্যা॑ অ॒দ্ভ্য- [অ॒দ্ভ্যঃ, ত্বৌষ॑ধীভ্যঃ॒] 34

-স্ত্বৌষ॑ধীভ্যঃ॒ প্রোক্ষা॒মীত্যা॑হা॒দ্ভ্যো হ্যে॑ষ ওষ॑ধীভ্য-স্স॒ভংবঁ॑তি॒ য-ত্প॒শুর॒পা-ম্পে॒রুর॒সীত্যা॑হৈ॒ষ হ্য॑পা-ম্পা॒তা যো মেধা॑যা-ঽঽ র॒ভ্যতে᳚ স্বা॒ত্ত-ঞ্চি॒-থ্সদে॑বগ্ং হ॒ব্যমাপো॑ দেবী॒-স্স্বদ॑তৈন॒মিত্যা॑হ স্ব॒দয॑ত্যে॒বৈন॑-মু॒পরি॑ষ্টা॒-ত্প্রোক্ষ॑ত্যু॒পরি॑ষ্টাদে॒বৈন॒-ম্মেদ্ধ্য॑-ঙ্করোতি পা॒যয॑ত্যন্তর॒ত এ॒বৈন॒-ম্মেদ্ধ্য॑-ঙ্করোত্য॒ধস্তা॒দুপো᳚ক্ষতি স॒র্বত॑ এ॒বৈন॒-ম্মেদ্ধ্য॑-ঙ্করোতি ॥ 35 ॥

(বসূ॒নীতি॑-প্রস॒ব ইত্য॒-দ্ভ্যো᳚-ঽন্তর॒ত এ॒বৈনং॒ - দশ॑ চ) (অ. 6)

অ॒গ্নিনা॒ বৈ হোত্রা॑ দে॒বা অসু॑রা-ন॒ভ্য॑ভব-ন্ন॒গ্নযে॑ সমি॒দ্ধ্যমা॑না॒যানু॑ ব্রূ॒হীত্যা॑হ॒ ভ্রাতৃ॑ব্যাভিভূত্যৈ স॒প্তদ॑শ সামিধে॒নীরন্বা॑হ সপ্তদ॒শঃ প্র॒জাপ॑তিঃ প্র॒জাপ॑তে॒রাপ্ত্যৈ॑ স॒প্তদ॒শান্বা॑হ॒ দ্বাদ॑শ॒ মাসাঃ॒ পঞ্চ॒র্তব॒-স্স সং॑বঁথ্স॒র-স্সং॑বঁথ্স॒র-ম্প্র॒জা অনু॒ প্রজা॑যন্তে প্র॒জানা᳚-ম্প্র॒জন॑নায দে॒বা বৈ সা॑মিধে॒নীর॒নূচ্য॑ য॒জ্ঞ-ন্নান্ব॑পশ্য॒ন্-থ্স প্র॒জাপ॑তি-স্তূ॒ষ্ণী-মা॑ঘা॒র- [-মা॑ঘা॒রম্, আ ঽঘা॑রয॒-ত্ততো॒ বৈ] 36

-মা ঽঘা॑রয॒-ত্ততো॒ বৈ দে॒বা য॒জ্ঞমন্ব॑পশ্য॒ন্॒. য-ত্তূ॒ষ্ণী-মা॑ঘা॒র-মা॑ঘা॒রয॑তি য॒জ্ঞস্যানু॑খ্যাত্যা॒ অসু॑রেষু॒ বৈ য॒জ্ঞ আ॑সী॒-ত্ত-ন্দে॒বাস্তূ᳚ষ্ণীগ্ং হো॒মেনা॑বৃঞ্জত॒ য-ত্তূ॒ষ্ণী-মা॑ঘা॒র-মা॑ঘা॒রয॑তি॒ ভ্রাতৃ॑ব্যস্যৈ॒ ব ত-দ্য॒জ্ঞং-বৃঁ॑ঙ্ক্তে পরি॒ধী॑ন্-থ্স-ম্মা᳚র্ষ্টি পু॒নাত্যে॒বৈনা॒-ন্ত্রিস্ত্রি॒-স্স-ম্মা᳚র্ষ্টি॒ ত্র্যা॑বৃ॒দ্ধি য॒জ্ঞো-ঽথো॒ রক্ষ॑সা॒মপ॑হত্যৈ॒ দ্বাদ॑শ॒ স-ম্প॑দ্যন্তে॒ দ্বাদ॑শ॒ [দ্বাদ॑শ, মাসা᳚-স্সংবঁথ্স॒র-] 37

মাসা᳚-স্সংবঁথ্স॒র-স্সং॑বঁথ্স॒রমে॒ব প্রী॑ণা॒ত্যথো॑ সংবঁথ্স॒রমে॒বাস্মা॒ উপ॑ দধাতি সুব॒র্গস্য॑ লো॒কস্য॒ সম॑ষ্ট্যৈ॒ শিরো॒ বা এ॒ত-দ্য॒জ্ঞস্য॒ যদা॑ঘা॒রো᳚-ঽগ্নি-স্সর্বা॑ দে॒বতা॒ যদা॑ঘা॒র-মা॑ঘা॒রয॑তি শীর্ষ॒ত এ॒ব য॒জ্ঞস্য॒ যজ॑মান॒-স্সর্বা॑ দে॒বতা॒ অব॑ রুন্ধে॒ শিরো॒ বা এ॒ত-দ্য॒জ্ঞস্য॒ যদা॑ঘা॒র আ॒ত্মা প॒শুরা॑ঘা॒রমা॒ঘার্য॑ প॒শুগ্ং সম॑নক্ত্যা॒ত্মন্নে॒ব য॒জ্ঞস্য॒ [য॒জ্ঞস্য॑, শিরঃ॒ প্রতি॑ দধাতি॒] 38

শিরঃ॒ প্রতি॑ দধাতি॒ স-ন্তে᳚ প্রা॒ণো বা॒যুনা॑ গচ্ছতা॒মিত্যা॑হ বাযুদেব॒ত্যো॑ বৈ প্রা॒ণো বা॒যাবে॒বাস্য॑ প্রা॒ণ-ঞ্জু॑হোতি॒ সং-যঁজ॑ত্রৈ॒রঙ্গা॑নি॒ সং-যঁ॒জ্ঞপ॑তিরা॒শিষেত্যা॑হ য॒জ্ঞপ॑তিমে॒বাস্যা॒-ঽঽশিষ॑-ঙ্গমযতি বি॒শ্বরূ॑পো॒ বৈ ত্বা॒ষ্ট্র উ॒পরি॑ষ্টা-ত্প॒শুম॒ভ্য॑বমী॒-ত্তস্মা॑-দু॒পরি॑ষ্টা-ত্প॒শোর্নাব॑ দ্যন্তি॒ যদু॒পরি॑ষ্টা-ত্প॒শুগ্ং স॑ম॒নক্তি॒ মেদ্ধ্য॑মে॒বৈ- [মেদ্ধ্য॑মে॒ব, এ॒ন॒-ঙ্ক॒রো॒ত্যৃ॒ত্বিজো॑] 39

-ন॑-ঙ্করোত্যৃ॒ত্বিজো॑ বৃণীতে॒ ছন্দাগ্॑স্যে॒ব বৃ॑ণীতে স॒প্ত বৃ॑ণীতে স॒প্ত গ্রা॒ম্যাঃ প॒শবঃ॑ স॒প্তা-ঽঽর॒ণ্যা-স্স॒প্ত ছন্দাগ্॑স্যু॒ভয॒স্যা ব॑রুদ্ধ্যা॒ একা॑দশ প্রযা॒জান্. য॑জতি॒ দশ॒ বৈ প॒শোঃ প্রা॒ণা আ॒ত্মৈকা॑দ॒শো যাবা॑নে॒ব প॒শুস্ত-ম্প্র য॑জতি ব॒পামেকঃ॒ পরি॑ শয আ॒ত্মৈবা-ঽঽত্মান॒-ম্পরি॑ শযে॒ বজ্রো॒ বৈ স্বধি॑তি॒র্বজ্রো॑ যূপশক॒লো ঘৃ॒ত-ঙ্খলু॒ বৈ দে॒বা বজ্র॑-ঙ্কৃ॒ত্বা সোম॑মঘ্ন-ন্ঘৃ॒তেনা॒ক্তৌ প॒শু-ন্ত্রা॑যেথা॒মিত্যা॑হ॒ বজ্রে॑ণৈ॒বৈনং॒-বঁশে॑ কৃ॒ত্বা-ঽঽল॑ভতে ॥ 40 ॥

(আ॒ঘা॒রং - প॑দ্যন্তে॒ দ্বাদ॑শা॒ - ঽঽত্মন্নে॒ব য॒জ্ঞস্য॒ - মেধ্য॑মে॒ব - খলু॒ বা - অ॒ষ্টাদ॑শ চ) (অ. 7)

পর্য॑গ্নি করোতি সর্ব॒হুত॑মে॒বৈন॑-ঙ্করো॒ত্য-স্ক॑ন্দা॒যা-স্ক॑ন্ন॒গ্ং॒ হি ত-দ্য-দ্ধু॒তস্য॒ স্কন্দ॑তি॒ ত্রিঃ পর্য॑গ্নি করোতি॒ ত্র্যা॑বৃ॒দ্ধি য॒জ্ঞো-ঽথো॒ রক্ষ॑সা॒মপ॑হত্যৈ ব্রহ্মবা॒দিনো॑ বদন্ত্যন্বা॒রভ্যঃ॑ প॒শূ(3)-র্নান্বা॒রভ্যা(3) ইতি॑ মৃ॒ত্যবে॒ বা এ॒ষ নী॑যতে॒ য-ত্প॒শুস্তং-যঁদ॑ন্বা॒রভে॑ত প্র॒মাযু॑কো॒ যজ॑মান-স্স্যা॒দথো॒ খল্বা॑হু-স্সুব॒র্গায॒ বা এ॒ষ লো॒কায॑ নীযতে॒ য- [যত্, প॒শুরিতি॒] 41

-ত্প॒শুরিতি॒ যন্নান্বা॒রভে॑ত সুব॒র্গাল্লো॒কা-দ্যজ॑মানো হীযেত বপা॒শ্রপ॑ণীভ্যা-ম॒ন্বার॑ভতে॒ তন্নেবা॒ন্বার॑ব্ধ॒-ন্নেবান॑ন্বারব্ধ॒মুপ॒ প্রেষ্য॑ হোতর্হ॒ব্যা দে॒বেভ্য॒ ইত্যা॑হেষি॒তগ্ং হি কর্ম॑ ক্রি॒যতে॒ রেব॑তীর্য॒জ্ঞপ॑তি-ম্প্রিয॒ধা ঽঽবি॑শ॒তেত্যা॑হ যথায॒জুরে॒বৈতদ॒গ্নিনা॑ পু॒রস্তা॑দেতি॒ রক্ষ॑সা॒মপ॑হত্যৈ পৃথি॒ব্যা-স্স॒পৃঞ্চঃ॑ পা॒হীতি॑ ব॒র্॒হি- [ব॒র্॒হিঃ, উপা᳚-ঽস্য॒ত্য-স্ক॑ন্দা॒যা-] 42

-রুপা᳚-ঽস্য॒ত্য-স্ক॑ন্দা॒যা-স্ক॑ন্ন॒গ্ং॒ হি ত-দ্য-দ্ব॒র্॒হিষি॒ স্কন্দ॒ত্যথো॑ বর্হি॒ষদ॑মে॒বৈন॑-ঙ্করোতি॒ পরাং॒আ ব॑র্ততে-ঽদ্ধ্ব॒র্যুঃ প॒শো-স্স᳚জ্ঞ॒ম্প্যমা॑না-ত্প॒শুভ্য॑ এ॒ব তন্নি হ্নু॑ত আ॒ত্মনো-ঽনা᳚ব্রস্কায॒ গচ্ছ॑তি॒ শ্রিয॒-ম্প্র প॒শূনা᳚প্নোতি॒ য এ॒বং-বেঁদ॑ প॒শ্চাল্লো॑কা॒ বা এ॒ষা প্রাচ্যু॒দানী॑যতে॒ য-ত্পত্নী॒ নম॑স্ত আতা॒নেত্যা॑হা-ঽঽদি॒ত্যস্য॒ বৈ র॒শ্ময॑ [র॒শ্মযঃ॑, আ॒তা॒নাস্তেভ্য॑] 43

আতা॒নাস্তেভ্য॑ এ॒ব নম॑স্করোত্যন॒র্বা প্রেহীত্যা॑হ॒ ভ্রাতৃ॑ব্যো॒ বা অর্বা॒ ভ্রাতৃ॑ব্যাপনুত্ত্যৈ ঘৃ॒তস্য॑ কু॒ল্যামনু॑ স॒হ প্র॒জযা॑ স॒হ রা॒যস্পোষে॒ণে-ত্যা॑হা॒ ঽঽশিষ॑মে॒বৈতামা শা᳚স্ত॒ আপো॑ দেবী-শ্শুদ্ধাযুব॒ ইত্যা॑হ যথায॒জুরে॒বৈতত্ ॥ 44 ॥

(লো॒কায॑ নীযতে॒ য-দ্- ব॒র॒ঃঈ - র॒শ্মযঃ॑ - স॒প্তত্রিগ্ং॑শচ্চ) (অ. 8)

প॒শোর্বা আল॑ব্ধস্য প্রা॒ণাঞ্ছুগৃ॑চ্ছতি॒ বাক্ত॒ আ প্যা॑যতা-ম্প্রা॒ণস্ত॒ আ প্যা॑যতা॒মিত্যা॑হ প্রা॒ণেভ্য॑ এ॒বাস্য॒ শুচগ্ং॑ শমযতি॒ সা প্রা॒ণেভ্যো-ঽধি॑ পৃথি॒বীগ্ং শু-ক্প্র বি॑শতি॒ শমহো᳚ভ্যা॒মিতি॒ নি ন॑যত্যহোরা॒ত্রাভ্যা॑মে॒ব পৃ॑থি॒ব্যৈ শুচগ্ং॑ শময॒ত্যোষ॑ধে॒ ত্রা॑যস্বৈন॒গ্গ্॒ স্বধি॑তে॒ মৈনগ্ং॑ হিগ্ংসী॒রিত্যা॑হ॒ বজ্রো॒ বৈ স্বধি॑তি॒- [স্বধি॑তিঃ, শান্ত্যৈ॑ পার্শ্ব॒ত] 45

-শ্শান্ত্যৈ॑ পার্শ্ব॒ত আ চ্ছ্য॑তি মদ্ধ্য॒তো হি ম॑নু॒ষ্যা॑ আ॒ চ্ছ্যন্তি॑ তির॒শ্চীন॒মা চ্ছ্য॑ত্যনূ॒চীন॒গ্ং॒ হি ম॑নু॒ষ্যা॑ আ॒চ্ছ্যন্তি॒ ব্যাবৃ॑ত্ত্যৈ॒ রক্ষ॑সা-ম্ভা॒গো॑-ঽসীতি॑ স্থবিম॒তো ব॒র্॒হির॒ক্ত্বা-ঽপা᳚স্যত্য॒স্নৈব রক্ষাগ্ং॑সি নি॒রব॑দযত ই॒দম॒হগ্ং রক্ষো॑-ঽধ॒ম-ন্তমো॑ নযামি॒ যো᳚-ঽস্মা-ন্দ্বেষ্টি॒ য-ঞ্চ॑ ব॒য-ন্দ্বি॒ষ্ম ইত্যা॑হ॒ দ্বৌ বাব পুরু॑ষৌ॒ য-ঞ্চৈ॒ব [ ] 46

দ্বেষ্টি॒ যশ্চৈ॑ন॒-ন্দ্বেষ্টি॒ তাবু॒ভাব॑ধ॒ম-ন্তমো॑ নযতী॒ষে ত্বেতি॑ ব॒পামুত্খি॑দতী॒চ্ছত॑ ইব॒ হ্যে॑ষ যো যজ॑তে॒ যদু॑পতৃ॒ন্দ্যা-দ্রু॒দ্রো᳚-ঽস্য প॒শূ-ন্ঘাতু॑ক-স্স্যা॒-দ্যন্নোপ॑তৃ॒ন্দ্যা-দয॑তা স্যা-দ॒ন্যযো॑পতৃ॒ণত্ত্য॒ন্যযা॒ ন ধৃত্যৈ॑ ঘৃ॒তেন॑ দ্যাবাপৃথিবী॒ প্রোর্ণ্বা॑থা॒মিত্যা॑হ॒ দ্যাবা॑পৃথি॒বী এ॒ব রসে॑নান॒ক্ত্যচ্ছি॑ন্নো॒ [রসে॑নান॒ক্ত্যচ্ছি॑ন্নঃ, রাযঃ॑ সু॒বীর॒] 47

রাযঃ॑ সু॒বীর॒ ইত্যা॑হ যথায॒জুরে॒বৈত-ত্ক্রূ॒রমি॑ব॒ বা এ॒ত-ত্ক॑রোতি॒ য-দ্ব॒পা-মু॑ত্খি॒দ-ত্যু॒র্ব॑ন্তরি॑ক্ষ॒-মন্বি॒হীত্যা॑হ॒ শান্ত্যৈ॒ প্র বা এ॒ষো᳚-ঽস্মাল্লো॒কাচ্চ্য॑বতে॒ যঃ প॒শু-ম্মৃ॒ত্যবে॑ নী॒যমা॑নমন্বা॒রভ॑তে বপা॒শ্রপ॑ণী॒ পুন॑র॒ন্বার॑ভতে॒-ঽস্মিন্নে॒ব লো॒কে প্রতি॑ তিষ্ঠত্য॒গ্নিনা॑ পু॒রস্তা॑দেতি॒ রক্ষ॑সা॒মপ॑হত্যা॒ অথো॑ দে॒বতা॑ এ॒ব হ॒ব্যেনা- [এ॒ব হ॒ব্যেন॑, অন্বে॑তি॒] 48

-ন্বে॑তি॒ নান্ত॒মমঙ্গা॑র॒মতি॑ হরে॒-দ্যদ॑ন্ত॒মমঙ্গা॑রমতি॒ হরে᳚-দ্দে॒বতা॒ অতি॑ মন্যেত॒ বাযো॒ বীহি॑ স্তো॒কানা॒মিত্যা॑হ॒ তস্মা॒-দ্বিভ॑ক্তা-স্স্তো॒কা অব॑ পদ্য॒ন্তে-ঽগ্রং॒-বাঁ এ॒ত-ত্প॑শূ॒নাং-যঁ-দ্ব॒পা-ঽগ্র॒মোষ॑ধীনা-ম্ব॒র্॒হিরগ্রে॑ণৈ॒বাগ্র॒গ্ং॒ সম॑র্ধয॒ত্যথো॒ ওষ॑ধীষ্বে॒ব প॒শূ-ন্প্রতি॑ষ্ঠাপযতি॒ স্বাহা॑কৃতীভ্যঃ॒ প্রেষ্যেত্যা॑হ [ ] 49

য॒জ্ঞস্য॒ সমি॑ষ্ট্যৈ প্রাণাপা॒নৌ বা এ॒তৌ প॑শূ॒নাং-যঁ-ত্পৃ॑ষদা॒জ্যমা॒ত্মা ব॒পা পৃ॑ষদা॒জ্যম॑ভি॒ঘার্য॑ ব॒পাম॒ভি ঘা॑রযত্যা॒ত্মন্নে॒ব প॑শূ॒না-ম্প্রা॑ণাপা॒নৌ দ॑ধাতি॒ স্বাহো॒র্ধ্বন॑ভস-ম্মারু॒ত-ঙ্গ॑চ্ছত॒মিত্যা॑হো॒র্ধ্বন॑ভা হ স্ম॒ বৈ মা॑রু॒তো দে॒বানাং᳚-বঁপা॒শ্রপ॑ণী॒ প্র হ॑রতি॒ তেনৈ॒বৈনে॒ প্র হ॑রতি॒ বিষূ॑চী॒ প্র হ॑রতি॒ তস্মা॒-দ্বিষ্ব॑ঞ্চৌ প্রাণাপা॒নৌ ॥ 50 ॥

(স্বধি॑তি - শ্চৈ॒বা - চ্ছি॑ন্নো - হ॒ব্যেনে॒ - ষ্যেত্যা॑হ॒ - ষট্চ॑ত্বারিগ্ংশচ্চ) (অ. 9)

প॒শুমা॒লভ্য॑ পুরো॒ডাশ॒-ন্নির্ব॑পতি॒ সমে॑ধমে॒বৈন॒মা ল॑ভতে ব॒পযা᳚ প্র॒চর্য॑ পুরো॒ডাশে॑ন॒ প্র চ॑র॒ত্যূর্গ্বৈ পু॑রো॒ডাশ॒ ঊর্জ॑মে॒ব প॑শূ॒না-ম্ম॑দ্ধ্য॒তো দ॑ধা॒ত্যথো॑ প॒শোরে॒ব ছি॒দ্রমপি॑ দধাতি পৃষদা॒জ্যস্যো॑প॒হত্য॒ ত্রিঃ পৃ॑চ্ছতি শৃ॒তগ্ং হ॒বী(3)-শ্শ॑মিত॒রিতি॒ ত্রিষ॑ত্যা॒ হি দে॒বা যো-ঽশৃ॑তগ্ং শৃ॒তমাহ॒ স এন॑সা প্রাণাপা॒নৌ বা এ॒তৌ প॑শূ॒নাং- [এ॒তৌ প॑শূ॒নাম্, য-ত্পৃ॑ষদা॒জ্য-ম্প॒শোঃ] 51

-ঁয-ত্পৃ॑ষদা॒জ্য-ম্প॒শোঃ খলু॒ বা আল॑ব্ধস্য॒ হৃদ॑যমা॒ত্মা-ঽভি সমে॑তি॒ য-ত্পৃ॑ষদা॒জ্যেন॒ হৃদ॑য-মভিঘা॒রয॑ত্যা॒ত্মন্নে॒ব প॑শূ॒না-ম্প্রা॑ণাপা॒নৌ দ॑ধাতি প॒শুনা॒ বৈ দে॒বা-স্সু॑ব॒র্গং-লোঁ॒কমা॑য॒-ন্তে॑-ঽমন্যন্ত মনু॒ষ্যা॑ নো॒-ঽন্বাভ॑বিষ্য॒ন্তীতি॒ তস্য॒ শিরঃ॑ ছি॒ত্ত্বা মেধ॒-ম্প্রাক্ষা॑রয॒ন্থ্স প্র॒ক্ষো॑-ঽভব॒-ত্ত-ত্প্র॒ক্ষস্য॑ প্রক্ষ॒ত্বং-যঁ-ত্প্ল॑ক্ষশা॒খো-ত্ত॑রব॒র্॒হি-র্ভব॑তি॒ সমে॑ধস্যৈ॒ব [ ] 52

প॒শোরব॑ দ্যতি প॒শুং-বৈঁ হ্রি॒যমা॑ণ॒গ্ং॒ রক্ষা॒গ্॒স্যনু॑ সচন্তে-ঽন্ত॒রা যূপ॑-ঞ্চা-ঽঽহব॒নীয॑-ঞ্চ হরতি॒ রক্ষ॑সা॒মপ॑হত্যৈ প॒শোর্বা আল॑ব্ধস্য॒ মনো-ঽপ॑ ক্রামতি ম॒নোতা॑যৈ হ॒বিষো॑-ঽবদী॒যমা॑ন॒স্যানু॑ ব্রূ॒হীত্যা॑হ॒ মন॑ এ॒বাস্যাব॑ রুন্ধ॒ একা॑দশাব॒দানা॒ন্যব॑ দ্যতি॒ দশ॒ বৈ প॒শোঃ প্রা॒ণা আ॒ত্মৈকা॑দ॒শো যাবা॑নে॒ব প॒শুস্তস্যা-ঽব॑- [প॒শুস্তস্যা-ঽব॑, দ্য॒তি॒ হৃদ॑য॒স্যা-] 53

-দ্যতি॒ হৃদ॑য॒স্যা-গ্রে-ঽব॑ দ্য॒ত্যথ॑ জি॒হ্বাযা॒ অথ॒ বক্ষ॑সো॒ যদ্বৈ হৃদ॑যেনাভি॒গচ্ছ॑তি॒ তজ্জি॒হ্বযা॑ বদতি॒ যজ্জি॒হ্বযা॒ বদ॑তি॒ তদুর॒সো-ঽধি॒ নির্ব॑দত্যে॒তদ্বৈ প॒শোর্য॑থাপূ॒র্বং-যঁস্যৈ॒বম॑ব॒দায॑ যথা॒কাম॒-মুত্ত॑রেষামব॒দ্যতি॑ যথা পূ॒র্বমে॒বাস্য॑ প॒শোরব॑ত্ত-ম্ভবতি মদ্ধ্য॒তো গু॒দস্যাব॑ দ্যতি মদ্ধ্য॒তো হি প্রা॒ণ উ॑ত্ত॒মস্যাব॑ দ্য- [উ॑ত্ত॒মস্যাব॑ দ্যতি, উ॒ত্ত॒মো হি প্রা॒ণো] 54

-ত্যুত্ত॒মো হি প্রা॒ণো যদীত॑রং॒-যঁদীত॑র-মু॒ভয॑মে॒বাজা॑মি॒ জায॑মানো॒ বৈ ব্রা᳚হ্ম॒ণ-স্ত্রি॒ভির্-ঋ॑ণ॒বা জা॑যতে ব্রহ্ম॒চর্যে॒ণর্ষি॑ভ্যো য॒জ্ঞেন॑ দে॒বেভ্যঃ॑ প্র॒জযা॑ পি॒তৃভ্য॑ এ॒ষ বা অ॑নৃ॒ণো যঃ পু॒ত্রী যজ্বা᳚ ব্রহ্মচারিবা॒সী তদ॑ব॒দানৈ॑-রে॒বা-ঽব॑ দযতে॒ তদ॑ব॒দানা॑না-মবদান॒ত্ব-ন্দে॑বাসু॒রা-স্সংযঁ॑ত্তা আস॒-ন্তে দে॒বা অ॒গ্নিম॑ব্রুব॒-ন্ত্বযা॑ বী॒রেণাসু॑রান॒ভি ভ॑বা॒মেতি॒ [ভ॑বা॒মেতি॑, সো᳚-ঽব্রবী॒-দ্বরং॑-বৃঁণৈ] 55

সো᳚-ঽব্রবী॒-দ্বরং॑-বৃঁণৈ প॒শোরু॑দ্ধা॒রমুদ্ধ॑রা॒ ইতি॒ স এ॒তমু॑দ্ধা॒রমুদ॑হরত॒ দোঃ পূ᳚র্বা॒র্ধস্য॑ গু॒দ-ম্ম॑দ্ধ্য॒ত-শ্শ্রোণি॑-ঞ্জঘনা॒র্ধস্য॒ ততো॑ দে॒বা অভ॑ব॒-ন্পরা-ঽসু॑রা॒ য-ত্ত্র্য॒ঙ্গাণাগ্ং॑ সমব॒দ্যতি॒ ভ্রাতৃ॑ব্যাভিভূত্যৈ॒ ভব॑ত্যা॒ত্মনা॒ পরা᳚-ঽস্য॒ ভ্রাতৃ॑ব্যো ভবত্যক্ষ্ণ॒যা-ঽব॑ দ্যতি॒ তস্মা॑দক্ষ্ণ॒যা প॒শবো-ঽঙ্গা॑নি॒ প্র হ॑রন্তি॒ প্রতি॑ষ্ঠিত্যৈ ॥ 56 ॥

(এ॒তৌ প॑শূ॒নাগ্ং - সমে॑ধস্যৈ॒ব - তস্যা-ঽবো᳚ - ত্ত॒মস্যাব॑ দ্য॒তী - তি॒ - পঞ্চ॑চত্বারিগ্ংশচ্চ) (অ. 10)

মেদ॑সা॒ স্রুচৌ॒ প্রোর্ণো॑তি॒ মেদো॑রূপা॒ বৈ প॒শবো॑ রূ॒পমে॒ব প॒শুষু॑ দধাতি যূ॒ষন্ন॑ব॒ধায॒ প্রোর্ণো॑তি॒ রসো॒ বা এ॒ষ প॑শূ॒নাং-যঁদ্যূ রস॑মে॒ব প॒শুষু॑ দধাতি পা॒র্শ্বেন॑ বসাহো॒ম-ম্প্রযৌ॑তি॒ মদ্ধ্যং॒-বাঁ এ॒ত-ত্প॑শূ॒নাং-যঁ-ত্পা॒র্শ্বগ্ং রস॑ এ॒ষ প॑শূ॒নাং-যঁদ্বসা॒ য-ত্পা॒র্শ্বেন॑ বসাহো॒ম-ম্প্র॒যৌতি॑ মদ্ধ্য॒ত এ॒ব প॑শূ॒নাগ্ং রস॑-ন্দধাতি॒ ঘ্নন্তি॒ [ঘ্নন্তি॑, বা এ॒ত-ত্প॒শু-] 57

বা এ॒ত-ত্প॒শুং-যঁ-থ্স᳚জ্ঞ॒ম্পয॑ন্ত্যৈ॒ন্দ্রঃ খলু॒ বৈ দে॒বত॑যা প্রা॒ণ ঐ॒ন্দ্রো॑-ঽপা॒ন ঐ॒ন্দ্রঃ প্রা॒ণো অঙ্গে॑অঙ্গে॒ নি দে᳚দ্ধ্য॒দিত্যা॑হ প্রাণাপা॒নাবে॒ব প॒শুষু॑ দধাতি॒ দেব॑ ত্বষ্ট॒র্ভূরি॑ তে॒ সগ্ং স॑মে॒ত্বিত্যা॑হ ত্বা॒ষ্ট্রা হি দে॒বত॑যা প॒শবো॒ বিষু॑রূপা॒ য-থ্সল॑ক্ষ্মাণো॒ ভব॒থেত্যা॑হ॒ বিষু॑রূপা॒ হ্যে॑তে সন্ত॒-স্সল॑ক্ষ্মাণ এ॒তর্হি॒ ভব॑ন্তি দেব॒ত্রা যন্ত॒- [দেব॒ত্রা যন্ত᳚ম্, অব॑সে॒] 58

-মব॑সে॒ সখা॒যো-ঽনু॑ ত্বা মা॒তা পি॒তরো॑ মদ॒ন্ত্বিত্যা॒হা-নু॑মতমে॒বৈন॑-ম্মা॒ত্রা পি॒ত্রা সু॑ব॒র্গং-লোঁ॒ক-ঙ্গ॑মযত্যর্ধ॒র্চে ব॑সাহো॒ম-ঞ্জু॑হোত্য॒সৌ বা অ॑র্ধ॒র্চ ই॒যম॑র্ধ॒র্চ ই॒মে এ॒ব রসে॑নানক্তি॒ দিশো॑ জুহোতি॒ দিশ॑ এ॒ব রসে॑নান॒ক্ত্যথো॑ দি॒গ্ভ্য এ॒বোর্জ॒গ্ং॒ রস॒মব॑ রুন্ধে প্রাণাপা॒নৌ বা এ॒তৌ প॑শূ॒নাং-যঁ-ত্পৃ॑ষদা॒জ্যং-বাঁ॑নস্প॒ত্যাঃ খলু॒ [খলু॑, বৈ দে॒বত॑যা প॒শবো॒] 59

বৈ দে॒বত॑যা প॒শবো॒ য-ত্পৃ॑ষদা॒জ্যস্যো॑-প॒হত্যা-ঽঽহ॒ বন॒স্পত॒যে-ঽনু॑ ব্রূহি॒ বন॒স্পত॑যে॒ প্রেষ্যেতি॑ প্রাণাপা॒নাবে॒ব প॒শুষু॑ দধাত্য॒ন্যস্যা᳚ন্যস্য সমব॒ত্তগ্ং স॒মব॑দ্যতি॒ তস্মা॒ন্নানা॑রূপাঃ প॒শবো॑ যূ॒ষ্ণোপ॑ সিঞ্চতি॒ রসো॒ বা এ॒ষ প॑শূ॒নাং-যঁদ্যূ রস॑মে॒ব প॒শুষু॑ দধা॒তীডা॒মুপ॑ হ্বযতে প॒শবো॒ বা ইডা॑ প॒শূনে॒বোপ॑ হ্বযতে চ॒তুরুপ॑ হ্বযতে॒ [চ॒তুরুপ॑ হ্বযতে, চতু॑ষ্পাদো॒ হি] 60

চতু॑ষ্পাদো॒ হি প॒শবো॒ য-ঙ্কা॒মযে॑তা প॒শু-স্স্যা॒দিত্য॑মে॒দস্ক॒-ন্তস্মা॒ আ দ॑দ্ধ্যা॒ন্মেদো॑রূপা॒ বৈ প॒শবো॑ রূ॒পেণৈ॒বৈন॑-ম্প॒শুভ্যো॒ নির্ভ॑জত্যপ॒শুরে॒ব ভ॑বতি॒ য-ঙ্কা॒মযে॑ত পশু॒মান্-থ্স্যা॒দিতি॒ মেদ॑স্ব॒-ত্তস্মা॒ আ দ॑দ্ধ্যা॒ন্মেদো॑রূপা॒ বৈ প॒শবো॑ রূ॒পেণৈ॒বাস্মৈ॑ প॒শূনব॑ রুন্ধে পশু॒মানে॒ব ভ॑বতি প্র॒জাপ॑তির্য॒জ্ঞম॑সৃজত॒ স আজ্য॑- [স আজ্য᳚ম্, পু॒রস্তা॑দসৃজত] 61

-ম্পু॒রস্তা॑দসৃজত প॒শু-ম্ম॑দ্ধ্য॒তঃ পৃ॑ষদা॒জ্য-ম্প॒শ্চা-ত্তস্মা॒দাজ্যে॑ন প্রযা॒জা ই॑জ্যন্তে প॒শুনা॑ মদ্ধ্য॒তঃ পৃ॑ষদা॒জ্যেনা॑-নূযা॒জা-স্তস্মা॑দে॒তন্মি॒শ্রমি॑ব পশ্চা-থ্সৃ॒ষ্টগ্গ্ হ্যেকা॑দশানূযা॒জান্. য॑জতি॒ দশ॒ বৈ প॒শোঃ প্রা॒ণা আ॒ত্মৈকা॑দ॒শো যাবা॑নে॒ব প॒শুস্তমনু॑ যজতি॒ ঘ্নন্তি॒ বা এ॒ত-ত্প॒শুং-যঁ-থ্সং᳚(2)জ্ঞ॒পয॑ন্তি প্রাণাপা॒নৌ খলু॒ বা এ॒তৌ প॑শূ॒নাং-যঁ-ত্পৃ॑ষদা॒জ্যং-যঁ-ত্পৃ॑ষদা॒জ্যেনা॑ নূযা॒জান্. যজ॑তি প্রাণাপা॒নাবে॒ব প॒শুষু॑ দধাতি ॥ 62 ॥

(ঘ্নন্তি॒ - যন্তং॒ - খলু॑ - চ॒তুরুপ॑ হ্বযত॒ - আজ্যং॒ - ঁয-ত্পৃ॑ষদা॒জ্যেন॒ - ষট্ চ॑) (অ. 11)

(চাত্বা॑লাথ্ - সুব॒র্গায॒ য-দ্বৈ॑সর্জ॒নানি॑ - বৈষ্ণ॒ব্যর্চা - পৃ॑থি॒ব্যৈ - সা॒ধ্যা - ই॒ষে ত্বে - ত্য॒গ্নিনা॒ - পর্য॑গ্নি - প॒শোঃ - প॒শুমা॒লভ্য॒ - মেদ॑সা॒ স্রুচা॒ - বেকা॑দশ)

(চাত্বা॑লা-দ্- দে॒বানু॒পৈতি॑ - মুঞ্চতি - প্রহ্রি॒যমা॑ণায॒ - পর্য॑গ্নি - প॒শুমা॒লভ্য॒ - চতু॑ষ্পাদো॒ - দ্বিষ॑ষ্টিঃ)

(চাত্বা॑লা, ত্প॒শুষু॑ দধাতি)

॥ হরিঃ॑ ওম্ ॥

॥ কৃষ্ণ যজুর্বেদীয তৈত্তিরীয সংহিতাযাং ষষ্ঠকাণ্ডে তৃতীযঃ প্রশ্ন-স্সমাপ্তঃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhakāṇḍe tṛtīyaḥ praśnaḥ - somamantrabrāhmaṇanirūpaṇaṃ

o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,

śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||

cātvā̭lā॒-ddhiṣṇi̭yā॒nupa̭ vapati॒ yoni॒rvai ya॒jñasya॒ cātvā̭laṃ-ya~॒jñasya̭ sayoni॒tvāya̭ de॒vā vai ya॒jña-mparā̭-'jayanta॒ tamāgnī᳚ddhrā॒-tpuna॒rapā̭jayanne॒tadvai ya॒jñasyā-pa̭rājitaṃ॒-ya~dāgnī᳚ddhraṃ॒-ya~dāgnī᳚ddhrā॒ddhiṣṇi̭yān. vi॒hara̭ti॒ yade॒va ya॒jñasyā-pa̭rājita॒-ntata̭ e॒vaina॒-mpuna̭stanute parā॒jityḙva॒ khalu॒ vā e॒te ya̭nti॒ ye ba̭hiṣpavamā॒nagṃ sarpa̭nti bahiṣpavamā॒ne stu॒ta [stu॒te, ā॒hāgnī̭da॒gnīn. vi] 1

ā॒hāgnī̭da॒gnīn. vi ha̭ra ba॒r॒hi-sstṛ̭ṇāhi puro॒ḍāśā॒gṃ॒ ala̭-ṅku॒rviti̭ ya॒jñame॒vāpa॒jitya॒ puna̭stanvā॒nā ya॒ntyaṅgā̭rai॒rdve sava̭ne॒ vi ha̭rati śa॒lākā̭bhi-stṛ॒tīyagṃ̭ saśukra॒tvāyātho॒ sa-mbha̭ratye॒vaina॒ddhiṣṇi̭yā॒ vā a॒muṣmi̭n ~lo॒ke soma̭marakṣa॒-ntebhyo-'dhi॒ soma॒mā-'ha̭ra॒-nta ma̭nva॒vāya॒nta-mparya̭viśa॒n॒. ya e॒vaṃ-ve~da̭ vi॒ndatḙ [ya e॒vaṃ-ve~da̭ vi॒ndate᳚, pa॒ri॒ve॒ṣṭāra॒-nte] 2

parive॒ṣṭāra॒-nte so̭mapī॒thena॒ vyā᳚rdhyanta॒ te de॒veṣṷ somapī॒thamai᳚cchanta॒ tā-nde॒vā a̭bruva॒-ndvedve॒ nāma̭nī kuruddhva॒matha॒ pra vā॒-''phsyatha॒ na vetya॒gnayo॒ vā atha॒ dhiṣṇi̭yā॒stasmā᳚-ddvi॒nāmā᳚ brāhma॒ṇo-'rdhṷka॒steṣāṃ॒-ye~ nedi̭ṣṭha-mpa॒ryavi̭śa॒-nte so̭mapī॒tha-mprā-'pnṷvannāhava॒nīya̭ āgnī॒ddhrīyo̭ ho॒trīyo̭ mārjā॒līya॒stasmā॒-tteṣṷ juhvatyati॒hāya॒ vaṣa̭-ṭkaroti॒ vi hyḙ [vi hi, e॒te so̭mapī॒thenā-''rdhya̭nta] 3

-te so̭mapī॒thenā-''rdhya̭nta de॒vā vai yāḥ prācī॒-rāhṷtī॒-rajṷhavu॒rye pu॒rastā॒dasṷrā॒ āsa॒-ntāg stābhiḥ॒ prāṇṷdanta॒ yāḥ pra॒tīcī॒rye pa॒ścādasṷrā॒ āsa॒-ntāgstābhi॒-rapā̭nudanta॒ prācī̭ra॒nyā āhṷtayo hū॒yante᳚ pra॒tyaṅṅāsī̭no॒ dhiṣṇi̭yā॒n. vyāghā̭rayati pa॒ścāccai॒va purastā᳚cca॒ yaja̭māno॒ bhrātṛ̭vyā॒-npra ṇṷdate॒ tasmā॒-tparā̭cīḥ pra॒jāḥ pra vī̭yante pra॒tīcī᳚- [pra॒tīcīḥ᳚, jā॒ya॒nte॒ prā॒ṇā vā e॒te] 4

-rjāyante prā॒ṇā vā e॒te yaddhiṣṇi̭yā॒ yada̭ddhva॒ryuḥ pra॒tya-ndhiṣṇi̭yā-nati॒sarpe᳚-tprā॒ṇān-thsaṅka̭rṣe-tpra॒māyṷka-ssyā॒nnābhi॒rvā e॒ṣā ya॒jñasya॒ yaddhoto॒rdhvaḥ khalu॒ vai nābhyai᳚ prā॒ṇo-'vāṃ̭apā॒no yada̭dhva॒ryuḥ pra॒tyaṃ hotā̭ramati॒sarpḙdapā॒ne prā॒ṇa-nda̭dhyā-tpra॒māyṷka-ssyā॒nnāddhva॒ryurupa̭ gāye॒-dvāgvī᳚ryo॒ vā a̭ddhva॒ryu-ryada̭ddhva॒ryurṷpa॒-gāyḙdu-dgā॒tre [ ] 5

vāca॒gṃ॒ sa-mpra ya̭cche-dupa॒dāsṷkā-'sya॒ vā-khsyā᳚dbrahmavā॒dino̭ vadanti॒ nāsagg̭sthite॒ some᳚-'ddhva॒ryuḥ pra॒tyaṅ-khsado-'tī̭yā॒datha̭ ka॒thā dā᳚kṣi॒ṇāni॒ hotṷmeti॒ yāmo॒ hi sa teṣā॒-ṅkasmā॒ aha̭ de॒vā yāmaṃ॒-vā~-'yā̭maṃ॒-vā~-'nṷ jñāsya॒ntītyu-tta̭re॒ṇā-''gnī᳚ddhra-mpa॒rītya̭ juhoti dākṣi॒ṇāni॒ na prā॒ṇānthsa-ṅka̭rṣati॒ nya̭nye dhiṣṇi̭yā u॒pyante॒ nānye yā-nni॒vapa̭ti॒ tena॒ tā-nprī̭ṇāti॒ yā-nnani॒vapa̭ti॒ yada̭nudi॒śati॒ tena॒ tān || 6 ||

(stu॒te - vi॒ndate॒ - hi - vī̭yante pra॒tīcī̭ - rudgrā॒tra - u॒pyante॒ - catṷrdaśa ca) (a. 1)

su॒va॒rgāya॒ vā e॒tāni̭ lo॒kāya̭ hūyante॒ ya-dvai̭sarja॒nāni॒ dvābhyā॒-ṅgārha̭patye juhoti dvi॒pā-dyaja̭mānaḥ॒ prati̭ṣṭhityā॒ āgnī᳚ddhre juhotya॒ntari̭kṣa e॒vā-''kra̭mata āhava॒nīyḙ juhoti suva॒rgame॒vainaṃ̭-lo~॒ka-ṅga̭mayati de॒vān. vai sṷva॒rgaṃ-lo~॒kaṃ-ya~॒to rakṣāg̭sya jighāgṃsa॒nte somḙna॒ rājñā॒ rakṣāg̭-syapa॒hatyā॒ptu-mā॒tmāna̭-ṅkṛ॒tvā sṷva॒rgaṃ-lo~॒kamā̭ya॒-nrakṣa̭sā॒-manṷpalābhā॒yā ''tta॒-ssomo̭ bhava॒tyatha̭ [bhava॒tyatha̭, vai॒sa॒rja॒nāni̭ juhoti॒] 7

vaisarja॒nāni̭ juhoti॒ rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai॒ tvagṃ so̭ma tanū॒kṛdbhya॒ ityā̭ha tanū॒kṛddhya̭ṣa dveṣo᳚bhyo॒-'nyakṛ̭tebhya॒ ityā̭hā॒nyakṛ̭tāni॒ hi rakṣāg̭syu॒ru ya॒ntā-'si॒ varṷ̄tha॒mityā̭ho॒ru ṇa̭skṛ॒dhīti॒ vāvaitadā̭ha juṣā॒ṇo a॒pturājya̭sya ve॒tvityā̭hā॒ptume॒va yaja̭māna-ṅkṛ॒tvā sṷva॒rgaṃ-lo~॒ka-ṅga̭mayati॒ rakṣa̭sā॒-manṷpalābhā॒yā-'' soma̭-ndadata॒ [soma̭-ndadate, ā grāvṇṇa॒ ā] 8

ā grāvṇṇa॒ ā vā̭ya॒vyā᳚nyā dro̭ṇakala॒śamu-tpatnī॒mā na̭ya॒ntyanvanāgṃ̭si॒ pra va̭rtayanti॒ yāva̭de॒vāsyāsti॒ tena̭ sa॒ha sṷva॒rgaṃ-lo~॒kamḙti॒ naya̭vatya॒rcā-''gnī᳚ddhre juhoti suva॒rgasya̭ lo॒kasyā॒bhinī᳚tyai॒ grāvṇṇo̭ vāya॒vyā̭ni droṇakala॒śamāgnī᳚ddhra॒ upa̭ vāsayati॒ vi hyḙna॒-ntairgṛ॒hṇate॒ ya-thsa॒hopa̭vā॒sayḙ-dapuvā॒yeta̭ sau॒myarcā pra pā̭dayati॒ svayai॒- [pra pā̭dayati॒ svaya᳚, e॒vaina̭-nde॒vata̭yā॒] 9

-vaina̭-nde॒vata̭yā॒ pra pā̭daya॒tyadi̭tyā॒-ssado॒-'syadi̭tyā॒-ssada॒ ā sī॒detyā̭ha yathāya॒jure॒vaita-dyaja̭māno॒ vā e॒tasya̭ pu॒rā go॒ptā bha̭vatye॒ṣa vo̭ deva savita॒-ssoma॒ ityā̭ha savi॒tṛpra̭sūta e॒vaina̭-nde॒vatā᳚bhya॒-ssa-mpraya̭cchatye॒ta-ttvagṃ so̭ma de॒vo de॒vānupā̭gā॒ ityā̭ha de॒vo hyḙṣa sa- [de॒vo hyḙṣa sann, de॒vānu॒paitī॒dama॒ha-] 10

-nde॒vānu॒paitī॒dama॒ha-mma̭nu॒ṣyo̭ manu॒ṣyā̭nityā̭ha manu॒ṣyo᳚(1॒) hyḙṣa sa-nma̭nu॒ṣyā̭nu॒paiti॒ yade॒ta-dyaju॒rna brū॒yādapra̭jā apa॒śuryaja̭māna-ssyā-thsa॒ha pra॒jayā̭ saha rā॒yaspoṣe॒ṇetyā̭ha pra॒jayai॒va pa॒śubhiḥ̭ sa॒hemaṃ-lo~॒kamu॒pāva̭rtate॒ namo̭ de॒vebhya॒ ityā̭ha namaskā॒ro hi de॒vānāg̭ sva॒dhā pi॒tṛbhya॒ ityā̭ha svadhākā॒ro hi [svadhākā॒ro hi, pi॒tṛ॒ṇāmi॒dama॒ha-] 11

pi̭tṛ॒ṇāmi॒dama॒ha-nnirvarṷṇasya॒ pāśā॒dityā̭ha varuṇapā॒śāde॒va nirmṷcya॒te 'gne᳚ vratapata ā॒tmanaḥ॒ pūrvā̭ ta॒nūrā॒deyetyā̭huḥ॒ ko hi tadveda॒ ya-dvasī̭yā॒n-thsve vaśḙ bhū॒te puna̭rvā॒ dadā̭ti॒ na veti॒ grāvā̭ṇo॒ vai soma̭sya॒ rājño̭ malimluse॒nā ya e॒vaṃ-vi~॒dvā-ngrāvṇṇa॒ āgnī᳚ddhra upavā॒saya̭ti॒ naina̭-mmalimluse॒nā vi̭ndati || 12 ||

(atha̭-dadate॒ - svayā॒ - santh - sva̭dhākā॒ro hi - vi̭ndati) (a. 2)

vai॒ṣṇa॒vyarcā hu॒tvā yūpa॒macchai̭ti vaiṣṇa॒vo vai de॒vata̭yā॒ yūpa॒-ssvayai॒vaina̭-nde॒vata॒yā 'cchai॒tyatya॒nyānagā॒-nnānyā-nupā̭gā॒mityā॒hāti॒ hya̭nyāneti॒ nānyā-nu॒paitya॒rvāktvā॒ parai̭ravida-mpa॒ro-'va̭rai॒rityā̭hā॒rvāghyḙna॒-mparai᳚rvi॒ndati̭ pa॒ro-'va̭rai॒sta-ntvā̭ juṣe [juṣe, vai॒ṣṇa॒va-ndḙvaya॒jyāyā॒] 13

vaiṣṇa॒va-ndḙvaya॒jyāyā॒ ityā̭ha devaya॒jyāyai॒ hyḙna-ñju॒ṣatḙ de॒vastvā̭ savi॒tā maddhvā̭-'na॒ktvityā̭ha॒ teja̭sai॒vaina̭-mana॒ktyoṣa̭dhe॒ trāya̭svaina॒gg॒ svadhi̭te॒ mainagṃ̭ higṃsī॒rityā̭ha॒ vajro॒ vai svadhi̭ti॒-śśāntyai॒ svadhi̭tervṛ॒kṣasya॒ bibhya̭taḥ pratha॒mena॒ śaka̭lena sa॒ha tejaḥ॒ parā̭ patati॒ yaḥ pra̭tha॒ma-śśaka̭laḥ parā॒pate॒-ttamapyā ha̭re॒-thsatḙjasa- [ha̭re॒-thsatḙjasam, e॒vaina॒mā] 14

-me॒vaina॒mā ha̭ratī॒me vai lo॒kā yūpā᳚-tpraya॒to bi̭bhyati॒ diva॒magrḙṇa॒ mā lḙkhīra॒ntari̭kṣa॒-mmaddhyḙna॒ mā higṃ̭sī॒rityā̭hai॒bhya e॒vainaṃ̭-lo~॒kebhyaḥ̭ śamayati॒ vana̭spate śa॒tava̭lśo॒ vi ro॒hetyā॒vraśca̭ne juhoti॒ tasmā̭-dā॒vraśca̭nā-dvṛ॒kṣāṇā॒-mbhūyāgṃ̭sa॒ utti̭ṣṭhanti sa॒hasra̭valśā॒ vi va॒yagṃ rṷhe॒metyā̭hā॒- ''śiṣa̭me॒vaitāmā śā॒ste 'na̭kṣasaṅga- [śā॒ste 'na̭kṣasaṅgam, vṛ॒śce॒-dyada̭kṣasa॒ṅgaṃ-] 15

-~vṛśce॒-dyada̭kṣasa॒ṅgaṃ-vṛ~॒śceda̭dhaī॒ṣaṃ-ya~ja̭mānasya pra॒māyṷkagg syā॒dya-ṅkā॒maye॒tāpra̭tiṣṭhita-ssyā॒dityā̭ro॒ha-ntasma̭ vṛścede॒ṣa vai vana॒spatī̭nā॒-mapra̭tiṣṭhi॒to-'pra̭tiṣṭhita e॒va bha̭vati॒ ya-ṅkā॒mayḙtāpa॒śu-ssyā॒ditya̭pa॒rṇa-ntasmai॒ śuṣkā᳚graṃ-vṛ~ścede॒ṣa vai vana॒spatī̭nā-mapaśa॒vyo̭-'pa॒śure॒va bha̭vati॒ ya-ṅkā॒mayḙta paśu॒mān-thsyā॒diti̭ bahupa॒rṇa-ntasmai̭ bahuśā॒khaṃ-vṛ~̭ścede॒ṣa vai [ ] 16

vana॒spatī̭nā-mpaśa॒vyaḥ̭ paśu॒māne॒va bha̭vati॒ prati̭ṣṭhitaṃ-vṛ~śce-tprati॒ṣṭhākā̭masyai॒ṣa vai vana॒spatī̭nā॒-mprati̭ṣṭhito॒ ya-ssa॒me bhūmyai॒ svādyonḙ rū॒ḍhaḥ pratye॒va ti̭ṣṭhati॒ yaḥ pra॒tyaṅṅupa̭nata॒staṃ-vṛ~̭śce॒-thsa hi medha̭ma॒bhyupa̭nataḥ॒ pañcā̭ratni॒-ntasmai̭ vṛśce॒dya-ṅkā॒maye॒topai̭na॒mutta̭ro ya॒jño na̭me॒diti॒ pañcā᳚kṣarā pa॒ṅktiḥ pāṅkto̭ ya॒jña upai̭na॒mutta̭ro ya॒jño [ya॒jñaḥ, na॒ma॒ti॒ ṣaḍa̭ratni] 17

na̭mati॒ ṣaḍa̭ratni-mprati॒ṣṭhākā̭masya॒ ṣaḍvā ṛ॒tava̭ ṛ॒tuṣve॒va prati̭ tiṣṭhati sa॒ptāra̭tni-mpa॒śukā̭masya sa॒ptapa̭dā॒ śakva̭rī pa॒śava॒-śśakva̭rī pa॒śūne॒vāva̭ rundhe॒ navā̭ratni॒-nteja̭skāmasya tri॒vṛtā॒ stomḙna॒ sammi̭ta॒-nteja̭stri॒vṛ-ttḙja॒svyḙva bha̭va॒-tyekā̭daśāratni-mindri॒yakā̭ma॒-syaikā̭daśākṣarā tri॒ṣṭugi̭ndri॒ya-ntri॒ṣṭugi̭ndriyā॒vyḙva bha̭vati॒ pañca̭daśāratni॒-mbhrātṛ̭vyavataḥ pañcada॒śo vajro॒ bhrātṛ̭vyābhibhūtyai sa॒ptada̭śāratni-mpra॒jākā̭masya saptada॒śaḥ pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jāpa̭te॒rāptyā॒ eka̭vigṃśatyaratni-mprati॒ṣṭhākā̭ma-syaikavi॒gṃ॒śa-sstomā̭nā-mprati॒ṣṭhā prati̭ṣṭhityā a॒ṣṭāśri̭rbhava-tya॒ṣṭākṣa̭rā gāya॒trī tejo̭ gāya॒trī gā̭ya॒trī ya̭jñamu॒kha-nteja̭sai॒va gā̭yatri॒yā ya̭jñamu॒khena॒ sammi̭taḥ || 18 ||

(ju॒ṣe॒ - satḙjasa॒ - mana̭kṣasaṅgaṃ - bahuśā॒khaṃ-vṛ~̭ścede॒ṣa vai - ya॒jña upai̭na॒mutta̭ro ya॒jña - āptyā॒ - ekā॒nnavigṃ̭śa॒tiśca̭) (a. 3)

pṛ॒thi॒vyai tvā॒-'ntari̭kṣāya tvā di॒ve tvetyā̭hai॒bhya e॒vainaṃ̭-lo~॒kebhyaḥ॒ prokṣa̭ti॒ parā᳚ñca॒-mprokṣa̭ti॒ parā̭ṅiva॒ hi sṷva॒rgo lo॒kaḥ krū॒rami̭va॒ vā e॒ta-tka̭roti॒ ya-tkhana̭tya॒po-'va̭ nayati॒ śāntyai॒ yava̭matī॒rava̭ naya॒tyūrgvai yavo॒ yaja̭mānena॒ yūpa॒-ssammi̭to॒ yāvā̭ne॒va yaja̭māna॒-stāva̭tī-me॒vāsmi॒-nnūrja̭-ndadhāti [me॒vāsmi॒-nnūrja̭-ndadhāti, pi॒tṛ॒ṇāgṃ sada̭nama॒sīti̭] 19

pitṛ॒ṇāgṃ sada̭nama॒sīti̭ ba॒r॒hirava̭ stṛṇāti pitṛdeva॒tyā᳚(1॒)gg॒ hyḙta-dyannikhā̭taṃ॒-ya~-dba॒r॒hirana̭vastīrya minu॒yā-tpi̭tṛdeva॒tyo̭ nikhā̭ta-ssyā-dba॒r॒hira̭va॒stīrya̭ minotya॒syāme॒vaina̭-mminoti yūpaśaka॒lamavā᳚syati॒ satḙjasame॒vaina̭-mminoti de॒vastvā̭ savi॒tā maddhvā̭-'na॒ktvityā̭ha॒ teja̭sai॒vaina̭manakti supippa॒lābhya॒-stvauṣa̭dhībhya॒ iti̭ ca॒ṣāla॒-mprati̭- [ca॒ṣāla॒-mprati̭, mu॒ñca॒ti॒ tasmā᳚cchīrṣa॒ta] 20

-muñcati॒ tasmā᳚cchīrṣa॒ta oṣa̭dhayaḥ॒ phala̭-ṅgṛhṇantya॒nakti॒ tejo॒ vā ājyaṃ॒-ya~ja̭mānenāgni॒ṣṭhā-'śri॒-ssammi̭tā॒ yada̭gni॒ṣṭhā-maśri̭ma॒nakti॒ yaja̭māname॒va teja̭sā 'naktyā॒nta-ma̭naktyā॒ntame॒va yaja̭māna॒-nteja̭sānakti sa॒rvataḥ॒ pari̭ mṛśa॒tyapa̭rivarga-me॒vāsmi॒-ntejo̭ dadhā॒tyu-ddivagg̭ stabhā॒nā-'ntari̭kṣa-mpṛ॒ṇetyā̭hai॒ṣāṃ-lo~॒kānāṃ॒-vi~dhṛ̭tyai vaiṣṇa॒vyarcā [vaiṣṇa॒vyarcā, ka॒lpa॒ya॒ti॒ vai॒ṣṇa॒vo vai] 21

ka̭lpayati vaiṣṇa॒vo vai de॒vata̭yā॒ yūpa॒-ssvayai॒vaina̭-nde॒vata̭yā kalpayati॒ dvābhyā᳚-ṅkalpayati dvi॒pā-dyaja̭mānaḥ॒ prati̭ṣṭhityai॒ ya-ṅkā॒mayḙta॒ teja̭saina-nde॒vatā̭bhirindri॒yeṇa॒ vya̭rdhayeya॒-mitya̭gni॒ṣṭhā-ntasyāśri̭-māhava॒nīyā̭di॒tthaṃ-ve~॒tthaṃ-vā~-'ti̭ nāvaye॒-tteja̭sai॒vaina̭-nde॒vatā̭bhirindri॒yeṇa॒ vya̭rdhayati॒ ya-ṅkā॒mayḙta॒ teja̭saina-nde॒vatā̭bhirindri॒yeṇa॒ sama̭rdhayeya॒mi- [sama̭rdhayeya॒miti̭, a॒gni॒ṣṭhā-] 22

-tya̭gni॒ṣṭhā-ntasyāśri̭māhava॒nīyḙna॒ sa-mmi̭nuyā॒-tteja̭sai॒vaina̭-nde॒vatā̭bhirindri॒yeṇa॒ sama̭rdhayati brahma॒vani̭-ntvā kṣatra॒vani॒mityā̭ha yathāya॒jure॒vaita-tpari̭ vyaya॒tyūrgvai ra̭śa॒nā yaja̭mānena॒ yūpa॒-ssammi̭to॒ yaja̭māname॒vorjā sama̭rdhayati nābhida॒ghne pari̭ vyayati nābhida॒ghna e॒vāsmā॒ ūrja̭-ndadhāti॒ tasmā᳚nnābhida॒ghna ū॒rjā bhṷñjate॒ ya-ṅkā॒mayḙto॒rjainaṃ॒- [ya-ṅkā॒mayḙto॒rjaina᳚m, vya̭rdhayeya॒-] 23

~vya̭rdhayeya॒-mityū॒rdhvāṃ-vā~॒ tasyāvā̭cīṃ॒-vā~-'vo̭hedū॒rjaivainaṃ॒-vya~̭rdhayati॒ yadi̭ kā॒mayḙta॒ varṣṷkaḥ pa॒rjanyaḥ̭ syā॒ditya-vā̭cī॒mavo̭he॒-dvṛṣṭi̭me॒va ni ya̭cchati॒ yadi̭ kā॒maye॒tāva̭rṣuka-ssyā॒dityū॒rdhvāmudṷ̄he॒-dvṛṣṭi̭me॒vo-dya̭cchati pitṛ॒ṇā-nnikhā̭ta-mmanu॒ṣyā̭ṇāmū॒rdhva-nnikhā̭tā॒dā ra̭śa॒nāyā॒ oṣa̭dhīnāgṃ raśa॒nā viśvḙṣā- [viśvḙṣām, de॒vānā̭-] 24

-nde॒vānā̭-mū॒rdhvagṃ ra̭śa॒nāyā॒ ā ca॒ṣālā॒dindra̭sya ca॒ṣālagṃ̭ sā॒ddhyānā॒mati̭rikta॒gṃ॒ sa vā e॒ṣa sa̭rvadeva॒tyo̭ yadyūpo॒ yadyūpa̭-mmi॒noti॒ sarvā̭ e॒va de॒vatāḥ᳚ prīṇāti ya॒jñena॒ vai de॒vā-ssṷva॒rgaṃ-lo~॒kamā̭ya॒-ntḙ-'manyanta manu॒ṣyā̭ no॒-'nvābha̭viṣya॒ntīti॒ te yūpḙna yopayi॒tvā sṷva॒rgaṃ ~lo॒kamā̭ya॒-ntamṛṣa̭yo॒ yūpḙnai॒vānu॒ prājā̭na॒-nta-dyūpa̭sya yūpa॒tvaṃ- [yūpa॒tvam, ya-dyūpa̭-] 25

~ya-dyūpa̭-mmi॒noti̭ suva॒rgasya̭ lo॒kasya॒ prajñā᳚tyai pu॒rastā᳚-nminoti pu॒rastā॒ddhi ya॒jñasya̭ prajñā॒yate pra̭jñāta॒gṃ॒ hi ta-dyadati̭panna ā॒huri॒da-ṅkā॒rya̭māsī॒diti̭ sā॒ddhyā vai de॒vā ya॒jñamatya̭manyanta॒ tān. ya॒jño nāspṛ̭śa॒-ttān. ya-dya॒jñasyāti̭rikta॒māsī॒-ttada̭spṛśa॒dati̭riktaṃ॒-vā~ e॒ta-dya॒jñasya॒ yada॒gnāva॒gni-mma̭thi॒tvā pra॒hara॒tyati̭riktame॒ta- [pra॒hara॒tyati̭riktame॒tat, yūpa̭sya॒] 26

-dyūpa̭sya॒ yadū॒rdhva-ñca॒ṣālā॒-tteṣā॒-nta-dbhā̭ga॒dheya॒-ntāne॒va tena̭ prīṇāti de॒vā vai saggsthi̭te॒ some॒ pra sruco-'ha̭ra॒-npra yūpa॒-ntḙ-'manyanta yajñaveśa॒saṃ-vā~ i॒da-ṅkṷrma॒ iti॒ te pra̭sta॒ragg sru॒cā-nni॒ṣkraya̭ṇa-mapaśya॒n-thsvaruṃ॒-yū~pa̭sya॒ saggsthi̭te॒ some॒ pra pra̭sta॒ragṃ hara̭ti ju॒hoti॒ svaru॒maya̭jñaveśasāya || 27 ||

(da॒dhā॒ti॒ - pratyṛ॒ - cā - sama̭rdhayeya॒mityū॒ - rjainaṃ॒ - ~viśvḙṣāṃ - ~yūpa॒tva - mati̭riktame॒ta-d- dvica̭tvārigṃśacca) (a. 4)

sā॒ddhyā vai de॒vā a॒smi~llo॒ka ā̭sa॒-nnānya-tki̭-ñca॒na mi॒ṣa-tte᳚-'gnime॒vāgnaye॒ medhā॒yā 'la̭bhanta॒ na hya̭nyadā̭la॒bhyaṃ̭-mavi̭nda॒-ntato॒ vā i॒māḥ pra॒jāḥ prājā̭yanta॒ yada॒gnāva॒gni-mma̭thi॒tvā pra॒hara̭ti pra॒jānā᳚-mpra॒jana̭nāya ru॒dro vā e॒ṣa yada॒gniryaja̭mānaḥ pa॒śurya-tpa॒śumā॒labhyā॒gni-mmanthe᳚-dru॒drāya॒ yaja̭māna॒- [yaja̭mānam, api̭ daddhyā-] 28

-mapi̭ daddhyā-tpra॒māyṷka-ssyā॒datho॒ khalvā̭hura॒gni-ssarvā̭ de॒vatā̭ ha॒vire॒tadya-tpa॒śuriti॒ ya-tpa॒śumā॒labhyā॒gni-mmantha̭ti ha॒vyāyai॒vā-''sa̭nnāya॒ sarvā̭ de॒vatā̭ janaya-tyupā॒kṛtyai॒va manthya॒-stannevā-''la̭bdha॒-nnevānā̭labdha-ma॒gne-rja॒nitra̭-ma॒sītyā̭hā॒gnerhyḙta-jja॒nitraṃ॒-vṛ~ṣa̭ṇau stha॒ ityā̭ha॒ vṛṣa̭ṇau॒ [vṛṣa̭ṇau, hyḙtā-] 29

hyḙtā-vu॒rvaśya̭syā॒yu-ra॒sītyā̭ha mithuna॒tvāya̭ ghṛ॒tenā॒kte vṛṣa̭ṇa-ndadhāthā॒mityā̭ha॒ vṛṣa̭ṇa॒gg॒ hyḙte dadhā̭te॒ ye a॒gni-ṅgā̭ya॒tra-ñchando-'nu॒ pra jā̭ya॒svetyā̭ha॒ chando̭bhire॒vaina॒-mpra ja̭nayatya॒gnayḙ ma॒thyamā̭nā॒yānṷ brū॒hītyā̭ha sāvi॒trīmṛca॒manvā̭ha savi॒tṛpra̭sūta e॒vaina̭-mmanthati jā॒tāyānṷ brūhi [brūhi, pra॒hri॒yamā̭ṇā॒yā-'nṷ] 30

prahri॒yamā̭ṇā॒yā-'nṷ brū॒hītyā̭ha॒ kāṇḍḙkāṇḍa e॒vaina̭-ṅkri॒yamā̭ṇe॒ sama̭rdhayati gāya॒trī-ssarvā॒ anvā̭ha gāya॒tracha̭ndā॒ vā a॒gni-ssvenai॒vaina॒-ñchanda̭sā॒ sama̭rdhayatya॒gniḥ pu॒rā bhava̭tya॒gni-mma̭thi॒tvā pra ha̭rati॒ tau sa॒bhaṃva~̭ntau॒ yaja̭mānama॒bhi sa-mbha̭vato॒ bhava̭ta-nna॒-ssama̭nasā॒vityā̭ha॒ śāntyai᳚ pra॒hṛtya̭ juhoti jā॒tāyai॒vāsmā॒ anna॒mapi̭ dadhā॒tyājyḙna juhotye॒tadvā a॒gneḥ pri॒ya-ndhāma॒ yadājya̭-mpri॒yeṇai॒vaina॒-ndhāmnā॒ sama̭rdhaya॒tyatho॒ teja̭sā || 31 ||

(yaja̭māna-māha॒ vṛṣa̭ṇau-jā॒tāyānṷ brū॒hyā-pya॒ -ṣṭāda̭śa ca) (a. 5)

i॒ṣe tveti̭ ba॒r॒hirā da̭tta i॒cchata̭ iva॒ hyḙṣa yo yaja̭ta upa॒vīra॒sītyā॒hopa॒ hyḙnānāka॒rotyupo̭ de॒vā-ndaivī॒rviśaḥ॒ prāgu॒rityā̭ha॒ daivī॒rhyḙtā viśaḥ̭ sa॒tīrde॒vānṷpa॒yanti॒ vahnī̭ru॒śija॒ ityā̭ha॒rtvijo॒ vai vahna̭ya u॒śija॒-stasmā̭de॒vamā̭ha॒ bṛha̭spate dhā॒rayā॒ vasū॒nī- [vasū॒nīti̭, ā॒ha॒ brahma॒ vai] 32

-tyā̭ha॒ brahma॒ vai de॒vānā॒-mbṛha॒spati॒ rbrahma̭ṇai॒vāsmai̭ pa॒śūnava̭ rundhe ha॒vyā te᳚ svadantā॒mityā̭ha sva॒daya̭tye॒vainā॒-ndeva̭ tvaṣṭa॒rvasṷ ra॒ṇvetyā̭ha॒ tvaṣṭā॒ vai pa̭śū॒nā-mmi̭thu॒nānāgṃ̭ rūpa॒kṛ-drū॒pame॒va pa॒śuṣṷ dadhāti॒ reva̭tī॒ rama̭ddhva॒mityā̭ha pa॒śavo॒ vai re॒vatīḥ᳚ pa॒śūne॒vāsmai̭ ramayati de॒vasya̭ tvā savi॒tuḥ pra̭sa॒va iti̭ [iti̭, ra॒śa॒nāmā da̭tte॒] 33

raśa॒nāmā da̭tte॒ prasū᳚tyā a॒śvino᳚rbā॒hubhyā॒-mityā̭hā॒śvinau॒ hi de॒vānā̭maddhva॒ryū āstā᳚-mpū॒ṣṇo hastā᳚bhyā॒mityā̭ha॒ yatyā̭ ṛ॒tasya̭ tvā devahaviḥ॒ pāśe॒nā-'' ra̭bha॒ ityā̭ha sa॒tyaṃ-vā~ ṛ॒tagṃ sa॒tyenai॒vaina̭mṛ॒tenā ''ra̭bhate 'kṣṇa॒yā pari̭ harati॒ vaddhya॒gṃ॒ hi pra॒tyañca̭-mprati mu॒ñcanti॒ vyāvṛ̭ttyai॒ dharṣā॒ mānṷṣā॒niti॒ ni yṷnakti॒ dhṛtyā̭ a॒dbhya- [a॒dbhyaḥ, tvauṣa̭dhībhyaḥ॒] 34

-stvauṣa̭dhībhyaḥ॒ prokṣā॒mītyā̭hā॒dbhyo hyḙṣa oṣa̭dhībhya-ssa॒bhaṃva~̭ti॒ ya-tpa॒śura॒pā-mpe॒rura॒sītyā̭hai॒ṣa hya̭pā-mpā॒tā yo medhā̭yā-'' ra॒bhyate᳚ svā॒tta-ñci॒-thsadḙvagṃ ha॒vyamāpo̭ devī॒-ssvada̭taina॒mityā̭ha sva॒daya̭tye॒vaina̭-mu॒pari̭ṣṭā॒-tprokṣa̭tyu॒pari̭ṣṭāde॒vaina॒-mmeddhya̭-ṅkaroti pā॒yaya̭tyantara॒ta e॒vaina॒-mmeddhya̭-ṅkarotya॒dhastā॒dupo᳚kṣati sa॒rvata̭ e॒vaina॒-mmeddhya̭-ṅkaroti || 35 ||

(vasū॒nīti̭-prasa॒va itya॒-dbhyo᳚-'ntara॒ta e॒vainaṃ॒ - daśa̭ ca) (a. 6)

a॒gninā॒ vai hotrā̭ de॒vā asṷrā-na॒bhya̭bhava-nna॒gnayḙ sami॒ddhyamā̭nā॒yānṷ brū॒hītyā̭ha॒ bhrātṛ̭vyābhibhūtyai sa॒ptada̭śa sāmidhe॒nīranvā̭ha saptada॒śaḥ pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jāpa̭te॒rāptyai̭ sa॒ptada॒śānvā̭ha॒ dvāda̭śa॒ māsāḥ॒ pañca॒rtava॒-ssa saṃ̭va~thsa॒ra-ssaṃ̭va~thsa॒ra-mpra॒jā anu॒ prajā̭yante pra॒jānā᳚-mpra॒jana̭nāya de॒vā vai sā̭midhe॒nīra॒nūcya̭ ya॒jña-nnānva̭paśya॒n-thsa pra॒jāpa̭ti-stū॒ṣṇī-mā̭ghā॒ra- [-mā̭ghā॒ram, ā 'ghā̭raya॒-ttato॒ vai] 36

-mā 'ghā̭raya॒-ttato॒ vai de॒vā ya॒jñamanva̭paśya॒n॒. ya-ttū॒ṣṇī-mā̭ghā॒ra-mā̭ghā॒raya̭ti ya॒jñasyānṷkhyātyā॒ asṷreṣu॒ vai ya॒jña ā̭sī॒-tta-nde॒vāstū᳚ṣṇīgṃ ho॒menā̭vṛñjata॒ ya-ttū॒ṣṇī-mā̭ghā॒ra-mā̭ghā॒raya̭ti॒ bhrātṛ̭vyasyai॒ va ta-dya॒jñaṃ-vṛ~̭ṅkte pari॒dhī̭n-thsa-mmā᳚rṣṭi pu॒nātye॒vainā॒-ntristri॒-ssa-mmā᳚rṣṭi॒ tryā̭vṛ॒ddhi ya॒jño-'tho॒ rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai॒ dvāda̭śa॒ sa-mpa̭dyante॒ dvāda̭śa॒ [dvāda̭śa, māsā᳚-ssaṃva~thsa॒ra-] 37

māsā᳚-ssaṃva~thsa॒ra-ssaṃ̭va~thsa॒rame॒va prī̭ṇā॒tyatho̭ saṃva~thsa॒rame॒vāsmā॒ upa̭ dadhāti suva॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai॒ śiro॒ vā e॒ta-dya॒jñasya॒ yadā̭ghā॒ro᳚-'gni-ssarvā̭ de॒vatā॒ yadā̭ghā॒ra-mā̭ghā॒raya̭ti śīrṣa॒ta e॒va ya॒jñasya॒ yaja̭māna॒-ssarvā̭ de॒vatā॒ ava̭ rundhe॒ śiro॒ vā e॒ta-dya॒jñasya॒ yadā̭ghā॒ra ā॒tmā pa॒śurā̭ghā॒ramā॒ghārya̭ pa॒śugṃ sama̭naktyā॒tmanne॒va ya॒jñasya॒ [ya॒jñasya̭, śiraḥ॒ prati̭ dadhāti॒] 38

śiraḥ॒ prati̭ dadhāti॒ sa-nte᳚ prā॒ṇo vā॒yunā̭ gacchatā॒mityā̭ha vāyudeva॒tyo̭ vai prā॒ṇo vā॒yāve॒vāsya̭ prā॒ṇa-ñjṷhoti॒ saṃ-ya~ja̭trai॒raṅgā̭ni॒ saṃ-ya~॒jñapa̭tirā॒śiṣetyā̭ha ya॒jñapa̭time॒vāsyā॒-''śiṣa̭-ṅgamayati vi॒śvarṷ̄po॒ vai tvā॒ṣṭra u॒pari̭ṣṭā-tpa॒śuma॒bhya̭vamī॒-ttasmā̭-du॒pari̭ṣṭā-tpa॒śornāva̭ dyanti॒ yadu॒pari̭ṣṭā-tpa॒śugṃ sa̭ma॒nakti॒ meddhya̭me॒vai- [meddhya̭me॒va, e॒na॒-ṅka॒ro॒tyṛ॒tvijo̭] 39

-na̭-ṅkarotyṛ॒tvijo̭ vṛṇīte॒ chandāg̭sye॒va vṛ̭ṇīte sa॒pta vṛ̭ṇīte sa॒pta grā॒myāḥ pa॒śavaḥ̭ sa॒ptā-''ra॒ṇyā-ssa॒pta chandāg̭syu॒bhaya॒syā va̭ruddhyā॒ ekā̭daśa prayā॒jān. ya̭jati॒ daśa॒ vai pa॒śoḥ prā॒ṇā ā॒tmaikā̭da॒śo yāvā̭ne॒va pa॒śusta-mpra ya̭jati va॒pāmekaḥ॒ pari̭ śaya ā॒tmaivā-''tmāna॒-mpari̭ śaye॒ vajro॒ vai svadhi̭ti॒rvajro̭ yūpaśaka॒lo ghṛ॒ta-ṅkhalu॒ vai de॒vā vajra̭-ṅkṛ॒tvā soma̭maghna-nghṛ॒tenā॒ktau pa॒śu-ntrā̭yethā॒mityā̭ha॒ vajrḙṇai॒vainaṃ॒-va~śḙ kṛ॒tvā-''la̭bhate || 40 ||

(ā॒ghā॒raṃ - pa̭dyante॒ dvāda̭śā॒ - ''tmanne॒va ya॒jñasya॒ - medhya̭me॒va - khalu॒ vā - a॒ṣṭāda̭śa ca) (a. 7)

parya̭gni karoti sarva॒huta̭me॒vaina̭-ṅkaro॒tya-ska̭ndā॒yā-ska̭nna॒gṃ॒ hi ta-dya-ddhu॒tasya॒ skanda̭ti॒ triḥ parya̭gni karoti॒ tryā̭vṛ॒ddhi ya॒jño-'tho॒ rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai brahmavā॒dino̭ vadantyanvā॒rabhyaḥ̭ pa॒śū(3)-rnānvā॒rabhyā(3) iti̭ mṛ॒tyave॒ vā e॒ṣa nī̭yate॒ ya-tpa॒śustaṃ-ya~da̭nvā॒rabhḙta pra॒māyṷko॒ yaja̭māna-ssyā॒datho॒ khalvā̭hu-ssuva॒rgāya॒ vā e॒ṣa lo॒kāya̭ nīyate॒ ya- [yat, pa॒śuriti॒] 41

-tpa॒śuriti॒ yannānvā॒rabhḙta suva॒rgāllo॒kā-dyaja̭māno hīyeta vapā॒śrapa̭ṇībhyā-ma॒nvāra̭bhate॒ tannevā॒nvāra̭bdha॒-nnevāna̭nvārabdha॒mupa॒ preṣya̭ hotarha॒vyā de॒vebhya॒ ityā̭heṣi॒tagṃ hi karma̭ kri॒yate॒ reva̭tīrya॒jñapa̭ti-mpriya॒dhā ''vi̭śa॒tetyā̭ha yathāya॒jure॒vaitada॒gninā̭ pu॒rastā̭deti॒ rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai pṛthi॒vyā-ssa॒pṛñcaḥ̭ pā॒hīti̭ ba॒r॒hi- [ba॒r॒hiḥ, upā᳚-'sya॒tya-ska̭ndā॒yā-] 42

-rupā᳚-'sya॒tya-ska̭ndā॒yā-ska̭nna॒gṃ॒ hi ta-dya-dba॒r॒hiṣi॒ skanda॒tyatho̭ barhi॒ṣada̭me॒vaina̭-ṅkaroti॒ parāṃ॒ā va̭rtate-'ddhva॒ryuḥ pa॒śo-ssa᳚jña॒mpyamā̭nā-tpa॒śubhya̭ e॒va tanni hnṷta ā॒tmano-'nā᳚vraskāya॒ gaccha̭ti॒ śriya॒-mpra pa॒śūnā᳚pnoti॒ ya e॒vaṃ-ve~da̭ pa॒ścāllo̭kā॒ vā e॒ṣā prācyu॒dānī̭yate॒ ya-tpatnī॒ nama̭sta ātā॒netyā̭hā-''di॒tyasya॒ vai ra॒śmaya̭ [ra॒śmayaḥ̭, ā॒tā॒nāstebhya̭] 43

ātā॒nāstebhya̭ e॒va nama̭skarotyana॒rvā prehītyā̭ha॒ bhrātṛ̭vyo॒ vā arvā॒ bhrātṛ̭vyāpanuttyai ghṛ॒tasya̭ ku॒lyāmanṷ sa॒ha pra॒jayā̭ sa॒ha rā॒yaspoṣe॒ṇe-tyā̭hā॒ ''śiṣa̭me॒vaitāmā śā᳚sta॒ āpo̭ devī-śśuddhāyuva॒ ityā̭ha yathāya॒jure॒vaitat || 44 ||

(lo॒kāya̭ nīyate॒ ya-d- ba॒ra॒ḥī - ra॒śmayaḥ̭ - sa॒ptatrigṃ̭śacca) (a. 8)

pa॒śorvā āla̭bdhasya prā॒ṇāñchugṛ̭cchati॒ vākta॒ ā pyā̭yatā-mprā॒ṇasta॒ ā pyā̭yatā॒mityā̭ha prā॒ṇebhya̭ e॒vāsya॒ śucagṃ̭ śamayati॒ sā prā॒ṇebhyo-'dhi̭ pṛthi॒vīgṃ śu-kpra vi̭śati॒ śamaho᳚bhyā॒miti॒ ni na̭yatyahorā॒trābhyā̭me॒va pṛ̭thi॒vyai śucagṃ̭ śamaya॒tyoṣa̭dhe॒ trā̭yasvaina॒gg॒ svadhi̭te॒ mainagṃ̭ higṃsī॒rityā̭ha॒ vajro॒ vai svadhi̭ti॒- [svadhi̭tiḥ, śāntyai̭ pārśva॒ta] 45

-śśāntyai̭ pārśva॒ta ā cchya̭ti maddhya॒to hi ma̭nu॒ṣyā̭ ā॒ cchyanti̭ tira॒ścīna॒mā cchya̭tyanū॒cīna॒gṃ॒ hi ma̭nu॒ṣyā̭ ā॒cchyanti॒ vyāvṛ̭ttyai॒ rakṣa̭sā-mbhā॒go̭-'sīti̭ sthavima॒to ba॒r॒hira॒ktvā-'pā᳚syatya॒snaiva rakṣāgṃ̭si ni॒rava̭dayata i॒dama॒hagṃ rakṣo̭-'dha॒ma-ntamo̭ nayāmi॒ yo᳚-'smā-ndveṣṭi॒ ya-ñca̭ va॒ya-ndvi॒ṣma ityā̭ha॒ dvau vāva purṷṣau॒ ya-ñcai॒va [ ] 46

dveṣṭi॒ yaścai̭na॒-ndveṣṭi॒ tāvu॒bhāva̭dha॒ma-ntamo̭ nayatī॒ṣe tveti̭ va॒pāmutkhi̭datī॒cchata̭ iva॒ hyḙṣa yo yaja̭te॒ yadṷpatṛ॒ndyā-dru॒dro᳚-'sya pa॒śū-nghātṷka-ssyā॒-dyannopa̭tṛ॒ndyā-daya̭tā syā-da॒nyayo̭patṛ॒ṇattya॒nyayā॒ na dhṛtyai̭ ghṛ॒tena̭ dyāvāpṛthivī॒ prorṇvā̭thā॒mityā̭ha॒ dyāvā̭pṛthi॒vī e॒va rasḙnāna॒ktyacchi̭nno॒ [rasḙnāna॒ktyacchi̭nnaḥ, rāyaḥ̭ su॒vīra॒] 47

rāyaḥ̭ su॒vīra॒ ityā̭ha yathāya॒jure॒vaita-tkrū॒rami̭va॒ vā e॒ta-tka̭roti॒ ya-dva॒pā-mṷtkhi॒da-tyu॒rva̭ntari̭kṣa॒-manvi॒hītyā̭ha॒ śāntyai॒ pra vā e॒ṣo᳚-'smāllo॒kāccya̭vate॒ yaḥ pa॒śu-mmṛ॒tyavḙ nī॒yamā̭namanvā॒rabha̭te vapā॒śrapa̭ṇī॒ puna̭ra॒nvāra̭bhate॒-'sminne॒va lo॒ke prati̭ tiṣṭhatya॒gninā̭ pu॒rastā̭deti॒ rakṣa̭sā॒mapa̭hatyā॒ atho̭ de॒vatā̭ e॒va ha॒vyenā- [e॒va ha॒vyena̭, anvḙti॒] 48

-nvḙti॒ nānta॒mamaṅgā̭ra॒mati̭ hare॒-dyada̭nta॒mamaṅgā̭ramati॒ hare᳚-dde॒vatā॒ ati̭ manyeta॒ vāyo॒ vīhi̭ sto॒kānā॒mityā̭ha॒ tasmā॒-dvibha̭ktā-ssto॒kā ava̭ padya॒nte-'graṃ॒-vā~ e॒ta-tpa̭śū॒nāṃ-ya~-dva॒pā-'gra॒moṣa̭dhīnā-mba॒r॒hiragrḙṇai॒vāgra॒gṃ॒ sama̭rdhaya॒tyatho॒ oṣa̭dhīṣve॒va pa॒śū-nprati̭ṣṭhāpayati॒ svāhā̭kṛtībhyaḥ॒ preṣyetyā̭ha [ ] 49

ya॒jñasya॒ sami̭ṣṭyai prāṇāpā॒nau vā e॒tau pa̭śū॒nāṃ-ya~-tpṛ̭ṣadā॒jyamā॒tmā va॒pā pṛ̭ṣadā॒jyama̭bhi॒ghārya̭ va॒pāma॒bhi ghā̭rayatyā॒tmanne॒va pa̭śū॒nā-mprā̭ṇāpā॒nau da̭dhāti॒ svāho॒rdhvana̭bhasa-mmāru॒ta-ṅga̭cchata॒mityā̭ho॒rdhvana̭bhā ha sma॒ vai mā̭ru॒to de॒vānāṃ᳚-va~pā॒śrapa̭ṇī॒ pra ha̭rati॒ tenai॒vaine॒ pra ha̭rati॒ viṣṷ̄cī॒ pra ha̭rati॒ tasmā॒-dviṣva̭ñcau prāṇāpā॒nau || 50 ||

(svadhi̭ti - ścai॒vā - cchi̭nno - ha॒vyene॒ - ṣyetyā̭ha॒ - ṣaṭca̭tvārigṃśacca) (a. 9)

pa॒śumā॒labhya̭ puro॒ḍāśa॒-nnirva̭pati॒ samḙdhame॒vaina॒mā la̭bhate va॒payā᳚ pra॒carya̭ puro॒ḍāśḙna॒ pra ca̭ra॒tyūrgvai pṷro॒ḍāśa॒ ūrja̭me॒va pa̭śū॒nā-mma̭ddhya॒to da̭dhā॒tyatho̭ pa॒śore॒va chi॒dramapi̭ dadhāti pṛṣadā॒jyasyo̭pa॒hatya॒ triḥ pṛ̭cchati śṛ॒tagṃ ha॒vī(3)-śśa̭mita॒riti॒ triṣa̭tyā॒ hi de॒vā yo-'śṛ̭tagṃ śṛ॒tamāha॒ sa ena̭sā prāṇāpā॒nau vā e॒tau pa̭śū॒nāṃ- [e॒tau pa̭śū॒nām, ya-tpṛ̭ṣadā॒jya-mpa॒śoḥ] 51

-~ya-tpṛ̭ṣadā॒jya-mpa॒śoḥ khalu॒ vā āla̭bdhasya॒ hṛda̭yamā॒tmā-'bhi samḙti॒ ya-tpṛ̭ṣadā॒jyena॒ hṛda̭ya-mabhighā॒raya̭tyā॒tmanne॒va pa̭śū॒nā-mprā̭ṇāpā॒nau da̭dhāti pa॒śunā॒ vai de॒vā-ssṷva॒rgaṃ-lo~॒kamā̭ya॒-ntḙ-'manyanta manu॒ṣyā̭ no॒-'nvābha̭viṣya॒ntīti॒ tasya॒ śiraḥ̭ chi॒ttvā medha॒-mprākṣā̭raya॒nthsa pra॒kṣo̭-'bhava॒-tta-tpra॒kṣasya̭ prakṣa॒tvaṃ-ya~-tpla̭kṣaśā॒kho-tta̭raba॒r॒hi-rbhava̭ti॒ samḙdhasyai॒va [ ] 52

pa॒śorava̭ dyati pa॒śuṃ-vai~ hri॒yamā̭ṇa॒gṃ॒ rakṣā॒g॒syanṷ sacante-'nta॒rā yūpa̭-ñcā-''hava॒nīya̭-ñca harati॒ rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai pa॒śorvā āla̭bdhasya॒ mano-'pa̭ krāmati ma॒notā̭yai ha॒viṣo̭-'vadī॒yamā̭na॒syānṷ brū॒hītyā̭ha॒ mana̭ e॒vāsyāva̭ rundha॒ ekā̭daśāva॒dānā॒nyava̭ dyati॒ daśa॒ vai pa॒śoḥ prā॒ṇā ā॒tmaikā̭da॒śo yāvā̭ne॒va pa॒śustasyā-'va̭- [pa॒śustasyā-'va̭, dya॒ti॒ hṛda̭ya॒syā-] 53

-dyati॒ hṛda̭ya॒syā-gre-'va̭ dya॒tyatha̭ ji॒hvāyā॒ atha॒ vakṣa̭so॒ yadvai hṛda̭yenābhi॒gaccha̭ti॒ tajji॒hvayā̭ vadati॒ yajji॒hvayā॒ vada̭ti॒ tadura॒so-'dhi॒ nirva̭datye॒tadvai pa॒śorya̭thāpū॒rvaṃ-ya~syai॒vama̭va॒dāya̭ yathā॒kāma॒-mutta̭reṣāmava॒dyati̭ yathā pū॒rvame॒vāsya̭ pa॒śorava̭tta-mbhavati maddhya॒to gu॒dasyāva̭ dyati maddhya॒to hi prā॒ṇa ṷtta॒masyāva̭ dya- [ṷtta॒masyāva̭ dyati, u॒tta॒mo hi prā॒ṇo] 54

-tyutta॒mo hi prā॒ṇo yadīta̭raṃ॒-ya~dīta̭ra-mu॒bhaya̭me॒vājā̭mi॒ jāya̭māno॒ vai brā᳚hma॒ṇa-stri॒bhir-ṛ̭ṇa॒vā jā̭yate brahma॒carye॒ṇarṣi̭bhyo ya॒jñena̭ de॒vebhyaḥ̭ pra॒jayā̭ pi॒tṛbhya̭ e॒ṣa vā a̭nṛ॒ṇo yaḥ pu॒trī yajvā᳚ brahmacārivā॒sī tada̭va॒dānai̭-re॒vā-'va̭ dayate॒ tada̭va॒dānā̭nā-mavadāna॒tva-ndḙvāsu॒rā-ssaṃya~̭ttā āsa॒-nte de॒vā a॒gnima̭bruva॒-ntvayā̭ vī॒reṇāsṷrāna॒bhi bha̭vā॒meti॒ [bha̭vā॒meti̭, so᳚-'bravī॒-dvaraṃ̭-vṛ~ṇai] 55

so᳚-'bravī॒-dvaraṃ̭-vṛ~ṇai pa॒śorṷddhā॒ramuddha̭rā॒ iti॒ sa e॒tamṷddhā॒ramuda̭harata॒ doḥ pū᳚rvā॒rdhasya̭ gu॒da-mma̭ddhya॒ta-śśroṇi̭-ñjaghanā॒rdhasya॒ tato̭ de॒vā abha̭va॒-nparā-'sṷrā॒ ya-ttrya॒ṅgāṇāgṃ̭ samava॒dyati॒ bhrātṛ̭vyābhibhūtyai॒ bhava̭tyā॒tmanā॒ parā᳚-'sya॒ bhrātṛ̭vyo bhavatyakṣṇa॒yā-'va̭ dyati॒ tasmā̭dakṣṇa॒yā pa॒śavo-'ṅgā̭ni॒ pra ha̭ranti॒ prati̭ṣṭhityai || 56 ||

(e॒tau pa̭śū॒nāgṃ - samḙdhasyai॒va - tasyā-'vo᳚ - tta॒masyāva̭ dya॒tī - ti॒ - pañca̭catvārigṃśacca) (a. 10)

meda̭sā॒ srucau॒ prorṇo̭ti॒ medo̭rūpā॒ vai pa॒śavo̭ rū॒pame॒va pa॒śuṣṷ dadhāti yū॒ṣanna̭va॒dhāya॒ prorṇo̭ti॒ raso॒ vā e॒ṣa pa̭śū॒nāṃ-ya~dyū rasa̭me॒va pa॒śuṣṷ dadhāti pā॒rśvena̭ vasāho॒ma-mprayaṷti॒ maddhyaṃ॒-vā~ e॒ta-tpa̭śū॒nāṃ-ya~-tpā॒rśvagṃ rasa̭ e॒ṣa pa̭śū॒nāṃ-ya~dvasā॒ ya-tpā॒rśvena̭ vasāho॒ma-mpra॒yauti̭ maddhya॒ta e॒va pa̭śū॒nāgṃ rasa̭-ndadhāti॒ ghnanti॒ [ghnanti̭, vā e॒ta-tpa॒śu-] 57

vā e॒ta-tpa॒śuṃ-ya~-thsa᳚jña॒mpaya̭ntyai॒ndraḥ khalu॒ vai de॒vata̭yā prā॒ṇa ai॒ndro̭-'pā॒na ai॒ndraḥ prā॒ṇo aṅgḙaṅge॒ ni de᳚ddhya॒dityā̭ha prāṇāpā॒nāve॒va pa॒śuṣṷ dadhāti॒ deva̭ tvaṣṭa॒rbhūri̭ te॒ sagṃ sa̭me॒tvityā̭ha tvā॒ṣṭrā hi de॒vata̭yā pa॒śavo॒ viṣṷrūpā॒ ya-thsala̭kṣmāṇo॒ bhava॒thetyā̭ha॒ viṣṷrūpā॒ hyḙte santa॒-ssala̭kṣmāṇa e॒tarhi॒ bhava̭nti deva॒trā yanta॒- [deva॒trā yanta᳚m, ava̭se॒] 58

-mava̭se॒ sakhā॒yo-'nṷ tvā mā॒tā pi॒taro̭ mada॒ntvityā॒hā-nṷmatame॒vaina̭-mmā॒trā pi॒trā sṷva॒rgaṃ-lo~॒ka-ṅga̭mayatyardha॒rce va̭sāho॒ma-ñjṷhotya॒sau vā a̭rdha॒rca i॒yama̭rdha॒rca i॒me e॒va rasḙnānakti॒ diśo̭ juhoti॒ diśa̭ e॒va rasḙnāna॒ktyatho̭ di॒gbhya e॒vorja॒gṃ॒ rasa॒mava̭ rundhe prāṇāpā॒nau vā e॒tau pa̭śū॒nāṃ-ya~-tpṛ̭ṣadā॒jyaṃ-vā~̭naspa॒tyāḥ khalu॒ [khalṷ, vai de॒vata̭yā pa॒śavo॒] 59

vai de॒vata̭yā pa॒śavo॒ ya-tpṛ̭ṣadā॒jyasyo̭-pa॒hatyā-''ha॒ vana॒spata॒ye-'nṷ brūhi॒ vana॒spata̭ye॒ preṣyeti̭ prāṇāpā॒nāve॒va pa॒śuṣṷ dadhātya॒nyasyā᳚nyasya samava॒ttagṃ sa॒mava̭dyati॒ tasmā॒nnānā̭rūpāḥ pa॒śavo̭ yū॒ṣṇopa̭ siñcati॒ raso॒ vā e॒ṣa pa̭śū॒nāṃ-ya~dyū rasa̭me॒va pa॒śuṣṷ dadhā॒tīḍā॒mupa̭ hvayate pa॒śavo॒ vā iḍā̭ pa॒śūne॒vopa̭ hvayate ca॒turupa̭ hvayate॒ [ca॒turupa̭ hvayate, catṷṣpādo॒ hi] 60

catṷṣpādo॒ hi pa॒śavo॒ ya-ṅkā॒mayḙtā pa॒śu-ssyā॒ditya̭me॒daska॒-ntasmā॒ ā da̭ddhyā॒nmedo̭rūpā॒ vai pa॒śavo̭ rū॒peṇai॒vaina̭-mpa॒śubhyo॒ nirbha̭jatyapa॒śure॒va bha̭vati॒ ya-ṅkā॒mayḙta paśu॒mān-thsyā॒diti॒ meda̭sva॒-ttasmā॒ ā da̭ddhyā॒nmedo̭rūpā॒ vai pa॒śavo̭ rū॒peṇai॒vāsmai̭ pa॒śūnava̭ rundhe paśu॒māne॒va bha̭vati pra॒jāpa̭tirya॒jñama̭sṛjata॒ sa ājya̭- [sa ājya᳚m, pu॒rastā̭dasṛjata] 61

-mpu॒rastā̭dasṛjata pa॒śu-mma̭ddhya॒taḥ pṛ̭ṣadā॒jya-mpa॒ścā-ttasmā॒dājyḙna prayā॒jā i̭jyante pa॒śunā̭ maddhya॒taḥ pṛ̭ṣadā॒jyenā̭-nūyā॒jā-stasmā̭de॒tanmi॒śrami̭va paścā-thsṛ॒ṣṭagg hyekā̭daśānūyā॒jān. ya̭jati॒ daśa॒ vai pa॒śoḥ prā॒ṇā ā॒tmaikā̭da॒śo yāvā̭ne॒va pa॒śustamanṷ yajati॒ ghnanti॒ vā e॒ta-tpa॒śuṃ-ya~-thsaṃ᳚(2)jña॒paya̭nti prāṇāpā॒nau khalu॒ vā e॒tau pa̭śū॒nāṃ-ya~-tpṛ̭ṣadā॒jyaṃ-ya~-tpṛ̭ṣadā॒jyenā̭ nūyā॒jān. yaja̭ti prāṇāpā॒nāve॒va pa॒śuṣṷ dadhāti || 62 ||

(ghnanti॒ - yantaṃ॒ - khalṷ - ca॒turupa̭ hvayata॒ - ājyaṃ॒ - ~ya-tpṛ̭ṣadā॒jyena॒ - ṣaṭ ca̭) (a. 11)

(cātvā̭lāth - suva॒rgāya॒ ya-dvai̭sarja॒nāni̭ - vaiṣṇa॒vyarcā - pṛ̭thi॒vyai - sā॒dhyā - i॒ṣe tve - tya॒gninā॒ - parya̭gni - pa॒śoḥ - pa॒śumā॒labhya॒ - meda̭sā॒ srucā॒ - vekā̭daśa)

(cātvā̭lā-d- de॒vānu॒paiti̭ - muñcati - prahri॒yamā̭ṇāya॒ - parya̭gni - pa॒śumā॒labhya॒ - catṷṣpādo॒ - dviṣa̭ṣṭiḥ)

(cātvā̭lā, tpa॒śuṣṷ dadhāti)

|| hariḥ̭ om ||

|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhakāṇḍe tṛtīyaḥ praśna-ssamāptaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहितायां षष्ठकाण्डे तृतीयः प्रश्नः - सोममन्त्रब्राह्मणनिरूपणं

ओ-न्नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः,

श्री गुरुभ्यो नमः । ह॒रिः॒ ओम् ॥

चात्वा॑ला॒-द्धिष्णि॑या॒नुप॑ वपति॒ योनि॒र्वै य॒ज्ञस्य॒ चात्वा॑लं-यँ॒ज्ञस्य॑ सयोनि॒त्वाय॑ दे॒वा वै य॒ज्ञ-म्परा॑-ऽजयन्त॒ तमाग्नी᳚द्ध्रा॒-त्पुन॒रपा॑जयन्ने॒तद्वै य॒ज्ञस्या-प॑राजितं॒-यँदाग्नी᳚द्ध्रं॒-यँदाग्नी᳚द्ध्रा॒द्धिष्णि॑यान्. वि॒हर॑ति॒ यदे॒व य॒ज्ञस्या-प॑राजित॒-न्तत॑ ए॒वैन॒-म्पुन॑स्तनुते परा॒जित्ये॑व॒ खलु॒ वा ए॒ते य॑न्ति॒ ये ब॑हिष्पवमा॒नग्ं सर्प॑न्ति बहिष्पवमा॒ने स्तु॒त [स्तु॒ते, आ॒हाग्नी॑द॒ग्नीन्. वि] 1

आ॒हाग्नी॑द॒ग्नीन्. वि ह॑र ब॒र्॒हि-स्स्तृ॑णाहि पुरो॒डाशा॒ग्ं॒ अल॑-ङ्कु॒र्विति॑ य॒ज्ञमे॒वाप॒जित्य॒ पुन॑स्तन्वा॒ना य॒न्त्यङ्गा॑रै॒र्द्वे सव॑ने॒ वि ह॑रति श॒लाका॑भि-स्तृ॒तीयग्ं॑ सशुक्र॒त्वायाथो॒ स-म्भ॑रत्ये॒वैन॒द्धिष्णि॑या॒ वा अ॒मुष्मि॑न् ँलो॒के सोम॑मरक्ष॒-न्तेभ्यो-ऽधि॒ सोम॒मा-ऽह॑र॒-न्त म॑न्व॒वाय॒न्त-म्पर्य॑विश॒न्॒. य ए॒वं-वेँद॑ वि॒न्दते॑ [य ए॒वं-वेँद॑ वि॒न्दते᳚, प॒रि॒वे॒ष्टार॒-न्ते] 2

परिवे॒ष्टार॒-न्ते सो॑मपी॒थेन॒ व्या᳚र्ध्यन्त॒ ते दे॒वेषु॑ सोमपी॒थमै᳚च्छन्त॒ ता-न्दे॒वा अ॑ब्रुव॒-न्द्वेद्वे॒ नाम॑नी कुरुद्ध्व॒मथ॒ प्र वा॒-ऽऽफ्स्यथ॒ न वेत्य॒ग्नयो॒ वा अथ॒ धिष्णि॑या॒स्तस्मा᳚-द्द्वि॒नामा᳚ ब्राह्म॒णो-ऽर्धु॑क॒स्तेषां॒-येँ नेदि॑ष्ठ-म्प॒र्यवि॑श॒-न्ते सो॑मपी॒थ-म्प्रा-ऽप्नु॑वन्नाहव॒नीय॑ आग्नी॒द्ध्रीयो॑ हो॒त्रीयो॑ मार्जा॒लीय॒स्तस्मा॒-त्तेषु॑ जुह्वत्यति॒हाय॒ वष॑-ट्करोति॒ वि ह्ये॑ [वि हि, ए॒ते सो॑मपी॒थेना-ऽऽर्ध्य॑न्त] 3

-ते सो॑मपी॒थेना-ऽऽर्ध्य॑न्त दे॒वा वै याः प्राची॒-राहु॑ती॒-रजु॑हवु॒र्ये पु॒रस्ता॒दसु॑रा॒ आस॒-न्ताग् स्ताभिः॒ प्राणु॑दन्त॒ याः प्र॒तीची॒र्ये प॒श्चादसु॑रा॒ आस॒-न्ताग्स्ताभि॒-रपा॑नुदन्त॒ प्राची॑र॒न्या आहु॑तयो हू॒यन्ते᳚ प्र॒त्यङ्ङासी॑नो॒ धिष्णि॑या॒न्. व्याघा॑रयति प॒श्चाच्चै॒व पुरस्ता᳚च्च॒ यज॑मानो॒ भ्रातृ॑व्या॒-न्प्र णु॑दते॒ तस्मा॒-त्परा॑चीः प्र॒जाः प्र वी॑यन्ते प्र॒तीची᳚- [प्र॒तीचीः᳚, जा॒य॒न्ते॒ प्रा॒णा वा ए॒ते] 4

-र्जायन्ते प्रा॒णा वा ए॒ते यद्धिष्णि॑या॒ यद॑द्ध्व॒र्युः प्र॒त्य-न्धिष्णि॑या-नति॒सर्पे᳚-त्प्रा॒णान्-थ्सङ्क॑र्षे-त्प्र॒मायु॑क-स्स्या॒न्नाभि॒र्वा ए॒षा य॒ज्ञस्य॒ यद्धोतो॒र्ध्वः खलु॒ वै नाभ्यै᳚ प्रा॒णो-ऽवां॑अपा॒नो यद॑ध्व॒र्युः प्र॒त्यं होता॑रमति॒सर्पे॑दपा॒ने प्रा॒ण-न्द॑ध्या-त्प्र॒मायु॑क-स्स्या॒न्नाद्ध्व॒र्युरुप॑ गाये॒-द्वाग्वी᳚र्यो॒ वा अ॑द्ध्व॒र्यु-र्यद॑द्ध्व॒र्युरु॑प॒-गाये॑दु-द्गा॒त्रे [ ] 5

वाच॒ग्ं॒ स-म्प्र य॑च्छे-दुप॒दासु॑का-ऽस्य॒ वा-ख्स्या᳚द्ब्रह्मवा॒दिनो॑ वदन्ति॒ नासग्ग्॑स्थिते॒ सोमे᳚-ऽद्ध्व॒र्युः प्र॒त्यङ्-ख्सदो-ऽती॑या॒दथ॑ क॒था दा᳚क्षि॒णानि॒ होतु॑मेति॒ यामो॒ हि स तेषा॒-ङ्कस्मा॒ अह॑ दे॒वा यामं॒-वाँ-ऽया॑मं॒-वाँ-ऽनु॑ ज्ञास्य॒न्तीत्यु-त्त॑रे॒णा-ऽऽग्नी᳚द्ध्र-म्प॒रीत्य॑ जुहोति दाक्षि॒णानि॒ न प्रा॒णान्थ्स-ङ्क॑र्षति॒ न्य॑न्ये धिष्णि॑या उ॒प्यन्ते॒ नान्ये या-न्नि॒वप॑ति॒ तेन॒ ता-न्प्री॑णाति॒ या-न्ननि॒वप॑ति॒ यद॑नुदि॒शति॒ तेन॒ तान् ॥ 6 ॥

(स्तु॒ते - वि॒न्दते॒ - हि - वी॑यन्ते प्र॒तीची॑ - रुद्ग्रा॒त्र - उ॒प्यन्ते॒ - चतु॑र्दश च) (अ. 1)

सु॒व॒र्गाय॒ वा ए॒तानि॑ लो॒काय॑ हूयन्ते॒ य-द्वै॑सर्ज॒नानि॒ द्वाभ्या॒-ङ्गार्ह॑पत्ये जुहोति द्वि॒पा-द्यज॑मानः॒ प्रति॑ष्ठित्या॒ आग्नी᳚द्ध्रे जुहोत्य॒न्तरि॑क्ष ए॒वा-ऽऽक्र॑मत आहव॒नीये॑ जुहोति सुव॒र्गमे॒वैनं॑-लोँ॒क-ङ्ग॑मयति दे॒वान्. वै सु॑व॒र्गं-लोँ॒कं-यँ॒तो रक्षाग्॑स्य जिघाग्ंस॒न्ते सोमे॑न॒ राज्ञा॒ रक्षाग्॑-स्यप॒हत्या॒प्तु-मा॒त्मान॑-ङ्कृ॒त्वा सु॑व॒र्गं-लोँ॒कमा॑य॒-न्रक्ष॑सा॒-मनु॑पलाभा॒या ऽऽत्त॒-स्सोमो॑ भव॒त्यथ॑ [भव॒त्यथ॑, वै॒स॒र्ज॒नानि॑ जुहोति॒] 7

वैसर्ज॒नानि॑ जुहोति॒ रक्ष॑सा॒मप॑हत्यै॒ त्वग्ं सो॑म तनू॒कृद्भ्य॒ इत्या॑ह तनू॒कृद्ध्य॑ष द्वेषो᳚भ्यो॒-ऽन्यकृ॑तेभ्य॒ इत्या॑हा॒न्यकृ॑तानि॒ हि रक्षाग्॑स्यु॒रु य॒न्ता-ऽसि॒ वरू॑थ॒मित्या॑हो॒रु ण॑स्कृ॒धीति॒ वावैतदा॑ह जुषा॒णो अ॒प्तुराज्य॑स्य वे॒त्वित्या॑हा॒प्तुमे॒व यज॑मान-ङ्कृ॒त्वा सु॑व॒र्गं-लोँ॒क-ङ्ग॑मयति॒ रक्ष॑सा॒-मनु॑पलाभा॒या-ऽऽ सोम॑-न्ददत॒ [सोम॑-न्ददते, आ ग्राव्ण्ण॒ आ] 8

आ ग्राव्ण्ण॒ आ वा॑य॒व्या᳚न्या द्रो॑णकल॒शमु-त्पत्नी॒मा न॑य॒न्त्यन्वनाग्ं॑सि॒ प्र व॑र्तयन्ति॒ याव॑दे॒वास्यास्ति॒ तेन॑ स॒ह सु॑व॒र्गं-लोँ॒कमे॑ति॒ नय॑वत्य॒र्चा-ऽऽग्नी᳚द्ध्रे जुहोति सुव॒र्गस्य॑ लो॒कस्या॒भिनी᳚त्यै॒ ग्राव्ण्णो॑ वाय॒व्या॑नि द्रोणकल॒शमाग्नी᳚द्ध्र॒ उप॑ वासयति॒ वि ह्ये॑न॒-न्तैर्गृ॒ह्णते॒ य-थ्स॒होप॑वा॒सये॑-दपुवा॒येत॑ सौ॒म्यर्चा प्र पा॑दयति॒ स्वयै॒- [प्र पा॑दयति॒ स्वय᳚, ए॒वैन॑-न्दे॒वत॑या॒] 9

-वैन॑-न्दे॒वत॑या॒ प्र पा॑दय॒त्यदि॑त्या॒-स्सदो॒-ऽस्यदि॑त्या॒-स्सद॒ आ सी॒देत्या॑ह यथाय॒जुरे॒वैत-द्यज॑मानो॒ वा ए॒तस्य॑ पु॒रा गो॒प्ता भ॑वत्ये॒ष वो॑ देव सवित॒-स्सोम॒ इत्या॑ह सवि॒तृप्र॑सूत ए॒वैन॑-न्दे॒वता᳚भ्य॒-स्स-म्प्रय॑च्छत्ये॒त-त्त्वग्ं सो॑म दे॒वो दे॒वानुपा॑गा॒ इत्या॑ह दे॒वो ह्ये॑ष स- [दे॒वो ह्ये॑ष सन्न्, दे॒वानु॒पैती॒दम॒ह-] 10

-न्दे॒वानु॒पैती॒दम॒ह-म्म॑नु॒ष्यो॑ मनु॒ष्या॑नित्या॑ह मनु॒ष्यो᳚(1॒) ह्ये॑ष स-न्म॑नु॒ष्या॑नु॒पैति॒ यदे॒त-द्यजु॒र्न ब्रू॒यादप्र॑जा अप॒शुर्यज॑मान-स्स्या-थ्स॒ह प्र॒जया॑ सह रा॒यस्पोषे॒णेत्या॑ह प्र॒जयै॒व प॒शुभिः॑ स॒हेमं-लोँ॒कमु॒पाव॑र्तते॒ नमो॑ दे॒वेभ्य॒ इत्या॑ह नमस्का॒रो हि दे॒वानाग्॑ स्व॒धा पि॒तृभ्य॒ इत्या॑ह स्वधाका॒रो हि [स्वधाका॒रो हि, पि॒तृ॒णामि॒दम॒ह-] 11

पि॑तृ॒णामि॒दम॒ह-न्निर्वरु॑णस्य॒ पाशा॒दित्या॑ह वरुणपा॒शादे॒व निर्मु॑च्य॒ते ऽग्ने᳚ व्रतपत आ॒त्मनः॒ पूर्वा॑ त॒नूरा॒देयेत्या॑हुः॒ को हि तद्वेद॒ य-द्वसी॑या॒न्-थ्स्वे वशे॑ भू॒ते पुन॑र्वा॒ ददा॑ति॒ न वेति॒ ग्रावा॑णो॒ वै सोम॑स्य॒ राज्ञो॑ मलिम्लुसे॒ना य ए॒वं-विँ॒द्वा-न्ग्राव्ण्ण॒ आग्नी᳚द्ध्र उपवा॒सय॑ति॒ नैन॑-म्मलिम्लुसे॒ना वि॑न्दति ॥ 12 ॥

(अथ॑-ददते॒ - स्वया॒ - सन्थ् - स्व॑धाका॒रो हि - वि॑न्दति) (अ. 2)

वै॒ष्ण॒व्यर्चा हु॒त्वा यूप॒मच्छै॑ति वैष्ण॒वो वै दे॒वत॑या॒ यूप॒-स्स्वयै॒वैन॑-न्दे॒वत॒या ऽच्छै॒त्यत्य॒न्यानगा॒-न्नान्या-नुपा॑गा॒मित्या॒हाति॒ ह्य॑न्यानेति॒ नान्या-नु॒पैत्य॒र्वाक्त्वा॒ परै॑रविद-म्प॒रो-ऽव॑रै॒रित्या॑हा॒र्वाघ्ये॑न॒-म्परै᳚र्वि॒न्दति॑ प॒रो-ऽव॑रै॒स्त-न्त्वा॑ जुषे [जुषे, वै॒ष्ण॒व-न्दे॑वय॒ज्याया॒] 13

वैष्ण॒व-न्दे॑वय॒ज्याया॒ इत्या॑ह देवय॒ज्यायै॒ ह्ये॑न-ञ्जु॒षते॑ दे॒वस्त्वा॑ सवि॒ता मद्ध्वा॑-ऽन॒क्त्वित्या॑ह॒ तेज॑सै॒वैन॑-मन॒क्त्योष॑धे॒ त्राय॑स्वैन॒ग्ग्॒ स्वधि॑ते॒ मैनग्ं॑ हिग्ंसी॒रित्या॑ह॒ वज्रो॒ वै स्वधि॑ति॒-श्शान्त्यै॒ स्वधि॑तेर्वृ॒क्षस्य॒ बिभ्य॑तः प्रथ॒मेन॒ शक॑लेन स॒ह तेजः॒ परा॑ पतति॒ यः प्र॑थ॒म-श्शक॑लः परा॒पते॒-त्तमप्या ह॑रे॒-थ्सते॑जस- [ह॑रे॒-थ्सते॑जसम्, ए॒वैन॒मा] 14

-मे॒वैन॒मा ह॑रती॒मे वै लो॒का यूपा᳚-त्प्रय॒तो बि॑भ्यति॒ दिव॒मग्रे॑ण॒ मा ले॑खीर॒न्तरि॑क्ष॒-म्मद्ध्ये॑न॒ मा हिग्ं॑सी॒रित्या॑है॒भ्य ए॒वैनं॑-लोँ॒केभ्यः॑ शमयति॒ वन॑स्पते श॒तव॑ल्शो॒ वि रो॒हेत्या॒व्रश्च॑ने जुहोति॒ तस्मा॑-दा॒व्रश्च॑ना-द्वृ॒क्षाणा॒-म्भूयाग्ं॑स॒ उत्ति॑ष्ठन्ति स॒हस्र॑वल्शा॒ वि व॒यग्ं रु॑हे॒मेत्या॑हा॒- ऽऽशिष॑मे॒वैतामा शा॒स्ते ऽन॑क्षसङ्ग- [शा॒स्ते ऽन॑क्षसङ्गम्, वृ॒श्चे॒-द्यद॑क्षस॒ङ्गं-] 15

-ँवृश्चे॒-द्यद॑क्षस॒ङ्गं-वृँ॒श्चेद॑धई॒षं-यँज॑मानस्य प्र॒मायु॑कग्ग् स्या॒द्य-ङ्का॒मये॒ताप्र॑तिष्ठित-स्स्या॒दित्या॑रो॒ह-न्तस्म॑ वृश्चेदे॒ष वै वन॒स्पती॑ना॒-मप्र॑तिष्ठि॒तो-ऽप्र॑तिष्ठित ए॒व भ॑वति॒ य-ङ्का॒मये॑ताप॒शु-स्स्या॒दित्य॑प॒र्ण-न्तस्मै॒ शुष्का᳚ग्रं-वृँश्चेदे॒ष वै वन॒स्पती॑ना-मपश॒व्यो॑-ऽप॒शुरे॒व भ॑वति॒ य-ङ्का॒मये॑त पशु॒मान्-थ्स्या॒दिति॑ बहुप॒र्ण-न्तस्मै॑ बहुशा॒खं-वृँ॑श्चेदे॒ष वै [ ] 16

वन॒स्पती॑ना-म्पश॒व्यः॑ पशु॒माने॒व भ॑वति॒ प्रति॑ष्ठितं-वृँश्चे-त्प्रति॒ष्ठाका॑मस्यै॒ष वै वन॒स्पती॑ना॒-म्प्रति॑ष्ठितो॒ य-स्स॒मे भूम्यै॒ स्वाद्योने॑ रू॒ढः प्रत्ये॒व ति॑ष्ठति॒ यः प्र॒त्यङ्ङुप॑नत॒स्तं-वृँ॑श्चे॒-थ्स हि मेध॑म॒भ्युप॑नतः॒ पञ्चा॑रत्नि॒-न्तस्मै॑ वृश्चे॒द्य-ङ्का॒मये॒तोपै॑न॒मुत्त॑रो य॒ज्ञो न॑मे॒दिति॒ पञ्चा᳚क्षरा प॒ङ्क्तिः पाङ्क्तो॑ य॒ज्ञ उपै॑न॒मुत्त॑रो य॒ज्ञो [य॒ज्ञः, न॒म॒ति॒ षड॑रत्नि] 17

न॑मति॒ षड॑रत्नि-म्प्रति॒ष्ठाका॑मस्य॒ षड्वा ऋ॒तव॑ ऋ॒तुष्वे॒व प्रति॑ तिष्ठति स॒प्तार॑त्नि-म्प॒शुका॑मस्य स॒प्तप॑दा॒ शक्व॑री प॒शव॒-श्शक्व॑री प॒शूने॒वाव॑ रुन्धे॒ नवा॑रत्नि॒-न्तेज॑स्कामस्य त्रि॒वृता॒ स्तोमे॑न॒ सम्मि॑त॒-न्तेज॑स्त्रि॒वृ-त्ते॑ज॒स्व्ये॑व भ॑व॒-त्येका॑दशारत्नि-मिन्द्रि॒यका॑म॒-स्यैका॑दशाक्षरा त्रि॒ष्टुगि॑न्द्रि॒य-न्त्रि॒ष्टुगि॑न्द्रिया॒व्ये॑व भ॑वति॒ पञ्च॑दशारत्नि॒-म्भ्रातृ॑व्यवतः पञ्चद॒शो वज्रो॒ भ्रातृ॑व्याभिभूत्यै स॒प्तद॑शारत्नि-म्प्र॒जाका॑मस्य सप्तद॒शः प्र॒जाप॑तिः प्र॒जाप॑ते॒राप्त्या॒ एक॑विग्ंशत्यरत्नि-म्प्रति॒ष्ठाका॑म-स्यैकवि॒ग्ं॒श-स्स्तोमा॑ना-म्प्रति॒ष्ठा प्रति॑ष्ठित्या अ॒ष्टाश्रि॑र्भव-त्य॒ष्टाक्ष॑रा गाय॒त्री तेजो॑ गाय॒त्री गा॑य॒त्री य॑ज्ञमु॒ख-न्तेज॑सै॒व गा॑यत्रि॒या य॑ज्ञमु॒खेन॒ सम्मि॑तः ॥ 18 ॥

(जु॒षे॒ - सते॑जस॒ - मन॑क्षसङ्गं - बहुशा॒खं-वृँ॑श्चेदे॒ष वै - य॒ज्ञ उपै॑न॒मुत्त॑रो य॒ज्ञ - आप्त्या॒ - एका॒न्नविग्ं॑श॒तिश्च॑) (अ. 3)

पृ॒थि॒व्यै त्वा॒-ऽन्तरि॑क्षाय त्वा दि॒वे त्वेत्या॑है॒भ्य ए॒वैनं॑-लोँ॒केभ्यः॒ प्रोक्ष॑ति॒ परा᳚ञ्च॒-म्प्रोक्ष॑ति॒ परा॑ङिव॒ हि सु॑व॒र्गो लो॒कः क्रू॒रमि॑व॒ वा ए॒त-त्क॑रोति॒ य-त्खन॑त्य॒पो-ऽव॑ नयति॒ शान्त्यै॒ यव॑मती॒रव॑ नय॒त्यूर्ग्वै यवो॒ यज॑मानेन॒ यूप॒-स्सम्मि॑तो॒ यावा॑ने॒व यज॑मान॒-स्ताव॑ती-मे॒वास्मि॒-न्नूर्ज॑-न्दधाति [मे॒वास्मि॒-न्नूर्ज॑-न्दधाति, पि॒तृ॒णाग्ं सद॑नम॒सीति॑] 19

पितृ॒णाग्ं सद॑नम॒सीति॑ ब॒र्॒हिरव॑ स्तृणाति पितृदेव॒त्या᳚(1॒)ग्ग्॒ ह्ये॑त-द्यन्निखा॑तं॒-यँ-द्ब॒र्॒हिरन॑वस्तीर्य मिनु॒या-त्पि॑तृदेव॒त्यो॑ निखा॑त-स्स्या-द्ब॒र्॒हिर॑व॒स्तीर्य॑ मिनोत्य॒स्यामे॒वैन॑-म्मिनोति यूपशक॒लमवा᳚स्यति॒ सते॑जसमे॒वैन॑-म्मिनोति दे॒वस्त्वा॑ सवि॒ता मद्ध्वा॑-ऽन॒क्त्वित्या॑ह॒ तेज॑सै॒वैन॑मनक्ति सुपिप्प॒लाभ्य॒-स्त्वौष॑धीभ्य॒ इति॑ च॒षाल॒-म्प्रति॑- [च॒षाल॒-म्प्रति॑, मु॒ञ्च॒ति॒ तस्मा᳚च्छीर्ष॒त] 20

-मुञ्चति॒ तस्मा᳚च्छीर्ष॒त ओष॑धयः॒ फल॑-ङ्गृह्णन्त्य॒नक्ति॒ तेजो॒ वा आज्यं॒-यँज॑मानेनाग्नि॒ष्ठा-ऽश्रि॒-स्सम्मि॑ता॒ यद॑ग्नि॒ष्ठा-मश्रि॑म॒नक्ति॒ यज॑मानमे॒व तेज॑सा ऽनक्त्या॒न्त-म॑नक्त्या॒न्तमे॒व यज॑मान॒-न्तेज॑सानक्ति स॒र्वतः॒ परि॑ मृश॒त्यप॑रिवर्ग-मे॒वास्मि॒-न्तेजो॑ दधा॒त्यु-द्दिवग्ग्॑ स्तभा॒ना-ऽन्तरि॑क्ष-म्पृ॒णेत्या॑है॒षां-लोँ॒कानां॒-विँधृ॑त्यै वैष्ण॒व्यर्चा [वैष्ण॒व्यर्चा, क॒ल्प॒य॒ति॒ वै॒ष्ण॒वो वै] 21

क॑ल्पयति वैष्ण॒वो वै दे॒वत॑या॒ यूप॒-स्स्वयै॒वैन॑-न्दे॒वत॑या कल्पयति॒ द्वाभ्या᳚-ङ्कल्पयति द्वि॒पा-द्यज॑मानः॒ प्रति॑ष्ठित्यै॒ य-ङ्का॒मये॑त॒ तेज॑सैन-न्दे॒वता॑भिरिन्द्रि॒येण॒ व्य॑र्धयेय॒-मित्य॑ग्नि॒ष्ठा-न्तस्याश्रि॑-माहव॒नीया॑दि॒त्थं-वेँ॒त्थं-वाँ-ऽति॑ नावये॒-त्तेज॑सै॒वैन॑-न्दे॒वता॑भिरिन्द्रि॒येण॒ व्य॑र्धयति॒ य-ङ्का॒मये॑त॒ तेज॑सैन-न्दे॒वता॑भिरिन्द्रि॒येण॒ सम॑र्धयेय॒मि- [सम॑र्धयेय॒मिति॑, अ॒ग्नि॒ष्ठा-] 22

-त्य॑ग्नि॒ष्ठा-न्तस्याश्रि॑माहव॒नीये॑न॒ स-म्मि॑नुया॒-त्तेज॑सै॒वैन॑-न्दे॒वता॑भिरिन्द्रि॒येण॒ सम॑र्धयति ब्रह्म॒वनि॑-न्त्वा क्षत्र॒वनि॒मित्या॑ह यथाय॒जुरे॒वैत-त्परि॑ व्यय॒त्यूर्ग्वै र॑श॒ना यज॑मानेन॒ यूप॒-स्सम्मि॑तो॒ यज॑मानमे॒वोर्जा सम॑र्धयति नाभिद॒घ्ने परि॑ व्ययति नाभिद॒घ्न ए॒वास्मा॒ ऊर्ज॑-न्दधाति॒ तस्मा᳚न्नाभिद॒घ्न ऊ॒र्जा भु॑ञ्जते॒ य-ङ्का॒मये॑तो॒र्जैनं॒- [य-ङ्का॒मये॑तो॒र्जैन᳚म्, व्य॑र्धयेय॒-] 23

ँव्य॑र्धयेय॒-मित्यू॒र्ध्वां-वाँ॒ तस्यावा॑चीं॒-वाँ-ऽवो॑हेदू॒र्जैवैनं॒-व्यँ॑र्धयति॒ यदि॑ का॒मये॑त॒ वर्षु॑कः प॒र्जन्यः॑ स्या॒दित्य-वा॑ची॒मवो॑हे॒-द्वृष्टि॑मे॒व नि य॑च्छति॒ यदि॑ का॒मये॒ताव॑र्षुक-स्स्या॒दित्यू॒र्ध्वामुदू॑हे॒-द्वृष्टि॑मे॒वो-द्य॑च्छति पितृ॒णा-न्निखा॑त-म्मनु॒ष्या॑णामू॒र्ध्व-न्निखा॑ता॒दा र॑श॒नाया॒ ओष॑धीनाग्ं रश॒ना विश्वे॑षा- [विश्वे॑षाम्, दे॒वाना॑-] 24

-न्दे॒वाना॑-मू॒र्ध्वग्ं र॑श॒नाया॒ आ च॒षाला॒दिन्द्र॑स्य च॒षालग्ं॑ सा॒द्ध्याना॒मति॑रिक्त॒ग्ं॒ स वा ए॒ष स॑र्वदेव॒त्यो॑ यद्यूपो॒ यद्यूप॑-म्मि॒नोति॒ सर्वा॑ ए॒व दे॒वताः᳚ प्रीणाति य॒ज्ञेन॒ वै दे॒वा-स्सु॑व॒र्गं-लोँ॒कमा॑य॒-न्ते॑-ऽमन्यन्त मनु॒ष्या॑ नो॒-ऽन्वाभ॑विष्य॒न्तीति॒ ते यूपे॑न योपयि॒त्वा सु॑व॒र्गं ँलो॒कमा॑य॒-न्तमृष॑यो॒ यूपे॑नै॒वानु॒ प्राजा॑न॒-न्त-द्यूप॑स्य यूप॒त्वं- [यूप॒त्वम्, य-द्यूप॑-] 25

ँय-द्यूप॑-म्मि॒नोति॑ सुव॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ प्रज्ञा᳚त्यै पु॒रस्ता᳚-न्मिनोति पु॒रस्ता॒द्धि य॒ज्ञस्य॑ प्रज्ञा॒यते प्र॑ज्ञात॒ग्ं॒ हि त-द्यदति॑पन्न आ॒हुरि॒द-ङ्का॒र्य॑मासी॒दिति॑ सा॒द्ध्या वै दे॒वा य॒ज्ञमत्य॑मन्यन्त॒ तान्. य॒ज्ञो नास्पृ॑श॒-त्तान्. य-द्य॒ज्ञस्याति॑रिक्त॒मासी॒-त्तद॑स्पृश॒दति॑रिक्तं॒-वाँ ए॒त-द्य॒ज्ञस्य॒ यद॒ग्नाव॒ग्नि-म्म॑थि॒त्वा प्र॒हर॒त्यति॑रिक्तमे॒त- [प्र॒हर॒त्यति॑रिक्तमे॒तत्, यूप॑स्य॒] 26

-द्यूप॑स्य॒ यदू॒र्ध्व-ञ्च॒षाला॒-त्तेषा॒-न्त-द्भा॑ग॒धेय॒-न्ताने॒व तेन॑ प्रीणाति दे॒वा वै सग्ग्स्थि॑ते॒ सोमे॒ प्र स्रुचो-ऽह॑र॒-न्प्र यूप॒-न्ते॑-ऽमन्यन्त यज्ञवेश॒सं-वाँ इ॒द-ङ्कु॑र्म॒ इति॒ ते प्र॑स्त॒रग्ग् स्रु॒चा-न्नि॒ष्क्रय॑ण-मपश्य॒न्-थ्स्वरुं॒-यूँप॑स्य॒ सग्ग्स्थि॑ते॒ सोमे॒ प्र प्र॑स्त॒रग्ं हर॑ति जु॒होति॒ स्वरु॒मय॑ज्ञवेशसाय ॥ 27 ॥

(द॒धा॒ति॒ - प्रत्यृ॒ - चा - सम॑र्धयेय॒मित्यू॒ - र्जैनं॒ - ँविश्वे॑षां - ँयूप॒त्व - मति॑रिक्तमे॒त-द्- द्विच॑त्वारिग्ंशच्च) (अ. 4)

सा॒द्ध्या वै दे॒वा अ॒स्मिँल्लो॒क आ॑स॒-न्नान्य-त्कि॑-ञ्च॒न मि॒ष-त्ते᳚-ऽग्निमे॒वाग्नये॒ मेधा॒या ऽल॑भन्त॒ न ह्य॑न्यदा॑ल॒भ्यं॑-मवि॑न्द॒-न्ततो॒ वा इ॒माः प्र॒जाः प्राजा॑यन्त॒ यद॒ग्नाव॒ग्नि-म्म॑थि॒त्वा प्र॒हर॑ति प्र॒जाना᳚-म्प्र॒जन॑नाय रु॒द्रो वा ए॒ष यद॒ग्निर्यज॑मानः प॒शुर्य-त्प॒शुमा॒लभ्या॒ग्नि-म्मन्थे᳚-द्रु॒द्राय॒ यज॑मान॒- [यज॑मानम्, अपि॑ दद्ध्या-] 28

-मपि॑ दद्ध्या-त्प्र॒मायु॑क-स्स्या॒दथो॒ खल्वा॑हुर॒ग्नि-स्सर्वा॑ दे॒वता॑ ह॒विरे॒तद्य-त्प॒शुरिति॒ य-त्प॒शुमा॒लभ्या॒ग्नि-म्मन्थ॑ति ह॒व्यायै॒वा-ऽऽस॑न्नाय॒ सर्वा॑ दे॒वता॑ जनय-त्युपा॒कृत्यै॒व मन्थ्य॒-स्तन्नेवा-ऽऽल॑ब्ध॒-न्नेवाना॑लब्ध-म॒ग्ने-र्ज॒नित्र॑-म॒सीत्या॑हा॒ग्नेर्ह्ये॑त-ज्ज॒नित्रं॒-वृँष॑णौ स्थ॒ इत्या॑ह॒ वृष॑णौ॒ [वृष॑णौ, ह्ये॑ता-] 29

ह्ये॑ता-वु॒र्वश्य॑स्या॒यु-र॒सीत्या॑ह मिथुन॒त्वाय॑ घृ॒तेना॒क्ते वृष॑ण-न्दधाथा॒मित्या॑ह॒ वृष॑ण॒ग्ग्॒ ह्ये॑ते दधा॑ते॒ ये अ॒ग्नि-ङ्गा॑य॒त्र-ञ्छन्दो-ऽनु॒ प्र जा॑य॒स्वेत्या॑ह॒ छन्दो॑भिरे॒वैन॒-म्प्र ज॑नयत्य॒ग्नये॑ म॒थ्यमा॑ना॒यानु॑ ब्रू॒हीत्या॑ह सावि॒त्रीमृच॒मन्वा॑ह सवि॒तृप्र॑सूत ए॒वैन॑-म्मन्थति जा॒तायानु॑ ब्रूहि [ब्रूहि, प्र॒ह्रि॒यमा॑णा॒या-ऽनु॑] 30

प्रह्रि॒यमा॑णा॒या-ऽनु॑ ब्रू॒हीत्या॑ह॒ काण्डे॑काण्ड ए॒वैन॑-ङ्क्रि॒यमा॑णे॒ सम॑र्धयति गाय॒त्री-स्सर्वा॒ अन्वा॑ह गाय॒त्रछ॑न्दा॒ वा अ॒ग्नि-स्स्वेनै॒वैन॒-ञ्छन्द॑सा॒ सम॑र्धयत्य॒ग्निः पु॒रा भव॑त्य॒ग्नि-म्म॑थि॒त्वा प्र ह॑रति॒ तौ स॒भंवँ॑न्तौ॒ यज॑मानम॒भि स-म्भ॑वतो॒ भव॑त-न्न॒-स्सम॑नसा॒वित्या॑ह॒ शान्त्यै᳚ प्र॒हृत्य॑ जुहोति जा॒तायै॒वास्मा॒ अन्न॒मपि॑ दधा॒त्याज्ये॑न जुहोत्ये॒तद्वा अ॒ग्नेः प्रि॒य-न्धाम॒ यदाज्य॑-म्प्रि॒येणै॒वैन॒-न्धाम्ना॒ सम॑र्धय॒त्यथो॒ तेज॑सा ॥ 31 ॥

(यज॑मान-माह॒ वृष॑णौ-जा॒तायानु॑ ब्रू॒ह्या-प्य॒ -ष्टाद॑श च) (अ. 5)

इ॒षे त्वेति॑ ब॒र्॒हिरा द॑त्त इ॒च्छत॑ इव॒ ह्ये॑ष यो यज॑त उप॒वीर॒सीत्या॒होप॒ ह्ये॑नानाक॒रोत्युपो॑ दे॒वा-न्दैवी॒र्विशः॒ प्रागु॒रित्या॑ह॒ दैवी॒र्ह्ये॑ता विशः॑ स॒तीर्दे॒वानु॑प॒यन्ति॒ वह्नी॑रु॒शिज॒ इत्या॑ह॒र्त्विजो॒ वै वह्न॑य उ॒शिज॒-स्तस्मा॑दे॒वमा॑ह॒ बृह॑स्पते धा॒रया॒ वसू॒नी- [वसू॒नीति॑, आ॒ह॒ ब्रह्म॒ वै] 32

-त्या॑ह॒ ब्रह्म॒ वै दे॒वाना॒-म्बृह॒स्पति॒ र्ब्रह्म॑णै॒वास्मै॑ प॒शूनव॑ रुन्धे ह॒व्या ते᳚ स्वदन्ता॒मित्या॑ह स्व॒दय॑त्ये॒वैना॒-न्देव॑ त्वष्ट॒र्वसु॑ र॒ण्वेत्या॑ह॒ त्वष्टा॒ वै प॑शू॒ना-म्मि॑थु॒नानाग्ं॑ रूप॒कृ-द्रू॒पमे॒व प॒शुषु॑ दधाति॒ रेव॑ती॒ रम॑द्ध्व॒मित्या॑ह प॒शवो॒ वै रे॒वतीः᳚ प॒शूने॒वास्मै॑ रमयति दे॒वस्य॑ त्वा सवि॒तुः प्र॑स॒व इति॑ [इति॑, र॒श॒नामा द॑त्ते॒] 33

रश॒नामा द॑त्ते॒ प्रसू᳚त्या अ॒श्विनो᳚र्बा॒हुभ्या॒-मित्या॑हा॒श्विनौ॒ हि दे॒वाना॑मद्ध्व॒र्यू आस्ता᳚-म्पू॒ष्णो हस्ता᳚भ्या॒मित्या॑ह॒ यत्या॑ ऋ॒तस्य॑ त्वा देवहविः॒ पाशे॒ना-ऽऽ र॑भ॒ इत्या॑ह स॒त्यं-वाँ ऋ॒तग्ं स॒त्येनै॒वैन॑मृ॒तेना ऽऽर॑भते ऽक्ष्ण॒या परि॑ हरति॒ वद्ध्य॒ग्ं॒ हि प्र॒त्यञ्च॑-म्प्रति मु॒ञ्चन्ति॒ व्यावृ॑त्त्यै॒ धर्षा॒ मानु॑षा॒निति॒ नि यु॑नक्ति॒ धृत्या॑ अ॒द्भ्य- [अ॒द्भ्यः, त्वौष॑धीभ्यः॒] 34

-स्त्वौष॑धीभ्यः॒ प्रोक्षा॒मीत्या॑हा॒द्भ्यो ह्ये॑ष ओष॑धीभ्य-स्स॒भंवँ॑ति॒ य-त्प॒शुर॒पा-म्पे॒रुर॒सीत्या॑है॒ष ह्य॑पा-म्पा॒ता यो मेधा॑या-ऽऽ र॒भ्यते᳚ स्वा॒त्त-ञ्चि॒-थ्सदे॑वग्ं ह॒व्यमापो॑ देवी॒-स्स्वद॑तैन॒मित्या॑ह स्व॒दय॑त्ये॒वैन॑-मु॒परि॑ष्टा॒-त्प्रोक्ष॑त्यु॒परि॑ष्टादे॒वैन॒-म्मेद्ध्य॑-ङ्करोति पा॒यय॑त्यन्तर॒त ए॒वैन॒-म्मेद्ध्य॑-ङ्करोत्य॒धस्ता॒दुपो᳚क्षति स॒र्वत॑ ए॒वैन॒-म्मेद्ध्य॑-ङ्करोति ॥ 35 ॥

(वसू॒नीति॑-प्रस॒व इत्य॒-द्भ्यो᳚-ऽन्तर॒त ए॒वैनं॒ - दश॑ च) (अ. 6)

अ॒ग्निना॒ वै होत्रा॑ दे॒वा असु॑रा-न॒भ्य॑भव-न्न॒ग्नये॑ समि॒द्ध्यमा॑ना॒यानु॑ ब्रू॒हीत्या॑ह॒ भ्रातृ॑व्याभिभूत्यै स॒प्तद॑श सामिधे॒नीरन्वा॑ह सप्तद॒शः प्र॒जाप॑तिः प्र॒जाप॑ते॒राप्त्यै॑ स॒प्तद॒शान्वा॑ह॒ द्वाद॑श॒ मासाः॒ पञ्च॒र्तव॒-स्स सं॑वँथ्स॒र-स्सं॑वँथ्स॒र-म्प्र॒जा अनु॒ प्रजा॑यन्ते प्र॒जाना᳚-म्प्र॒जन॑नाय दे॒वा वै सा॑मिधे॒नीर॒नूच्य॑ य॒ज्ञ-न्नान्व॑पश्य॒न्-थ्स प्र॒जाप॑ति-स्तू॒ष्णी-मा॑घा॒र- [-मा॑घा॒रम्, आ ऽघा॑रय॒-त्ततो॒ वै] 36

-मा ऽघा॑रय॒-त्ततो॒ वै दे॒वा य॒ज्ञमन्व॑पश्य॒न्॒. य-त्तू॒ष्णी-मा॑घा॒र-मा॑घा॒रय॑ति य॒ज्ञस्यानु॑ख्यात्या॒ असु॑रेषु॒ वै य॒ज्ञ आ॑सी॒-त्त-न्दे॒वास्तू᳚ष्णीग्ं हो॒मेना॑वृञ्जत॒ य-त्तू॒ष्णी-मा॑घा॒र-मा॑घा॒रय॑ति॒ भ्रातृ॑व्यस्यै॒ व त-द्य॒ज्ञं-वृँ॑ङ्क्ते परि॒धी॑न्-थ्स-म्मा᳚र्ष्टि पु॒नात्ये॒वैना॒-न्त्रिस्त्रि॒-स्स-म्मा᳚र्ष्टि॒ त्र्या॑वृ॒द्धि य॒ज्ञो-ऽथो॒ रक्ष॑सा॒मप॑हत्यै॒ द्वाद॑श॒ स-म्प॑द्यन्ते॒ द्वाद॑श॒ [द्वाद॑श, मासा᳚-स्संवँथ्स॒र-] 37

मासा᳚-स्संवँथ्स॒र-स्सं॑वँथ्स॒रमे॒व प्री॑णा॒त्यथो॑ संवँथ्स॒रमे॒वास्मा॒ उप॑ दधाति सुव॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ सम॑ष्ट्यै॒ शिरो॒ वा ए॒त-द्य॒ज्ञस्य॒ यदा॑घा॒रो᳚-ऽग्नि-स्सर्वा॑ दे॒वता॒ यदा॑घा॒र-मा॑घा॒रय॑ति शीर्ष॒त ए॒व य॒ज्ञस्य॒ यज॑मान॒-स्सर्वा॑ दे॒वता॒ अव॑ रुन्धे॒ शिरो॒ वा ए॒त-द्य॒ज्ञस्य॒ यदा॑घा॒र आ॒त्मा प॒शुरा॑घा॒रमा॒घार्य॑ प॒शुग्ं सम॑नक्त्या॒त्मन्ने॒व य॒ज्ञस्य॒ [य॒ज्ञस्य॑, शिरः॒ प्रति॑ दधाति॒] 38

शिरः॒ प्रति॑ दधाति॒ स-न्ते᳚ प्रा॒णो वा॒युना॑ गच्छता॒मित्या॑ह वायुदेव॒त्यो॑ वै प्रा॒णो वा॒यावे॒वास्य॑ प्रा॒ण-ञ्जु॑होति॒ सं-यँज॑त्रै॒रङ्गा॑नि॒ सं-यँ॒ज्ञप॑तिरा॒शिषेत्या॑ह य॒ज्ञप॑तिमे॒वास्या॒-ऽऽशिष॑-ङ्गमयति वि॒श्वरू॑पो॒ वै त्वा॒ष्ट्र उ॒परि॑ष्टा-त्प॒शुम॒भ्य॑वमी॒-त्तस्मा॑-दु॒परि॑ष्टा-त्प॒शोर्नाव॑ द्यन्ति॒ यदु॒परि॑ष्टा-त्प॒शुग्ं स॑म॒नक्ति॒ मेद्ध्य॑मे॒वै- [मेद्ध्य॑मे॒व, ए॒न॒-ङ्क॒रो॒त्यृ॒त्विजो॑] 39

-न॑-ङ्करोत्यृ॒त्विजो॑ वृणीते॒ छन्दाग्॑स्ये॒व वृ॑णीते स॒प्त वृ॑णीते स॒प्त ग्रा॒म्याः प॒शवः॑ स॒प्ता-ऽऽर॒ण्या-स्स॒प्त छन्दाग्॑स्यु॒भय॒स्या व॑रुद्ध्या॒ एका॑दश प्रया॒जान्. य॑जति॒ दश॒ वै प॒शोः प्रा॒णा आ॒त्मैका॑द॒शो यावा॑ने॒व प॒शुस्त-म्प्र य॑जति व॒पामेकः॒ परि॑ शय आ॒त्मैवा-ऽऽत्मान॒-म्परि॑ शये॒ वज्रो॒ वै स्वधि॑ति॒र्वज्रो॑ यूपशक॒लो घृ॒त-ङ्खलु॒ वै दे॒वा वज्र॑-ङ्कृ॒त्वा सोम॑मघ्न-न्घृ॒तेना॒क्तौ प॒शु-न्त्रा॑येथा॒मित्या॑ह॒ वज्रे॑णै॒वैनं॒-वँशे॑ कृ॒त्वा-ऽऽल॑भते ॥ 40 ॥

(आ॒घा॒रं - प॑द्यन्ते॒ द्वाद॑शा॒ - ऽऽत्मन्ने॒व य॒ज्ञस्य॒ - मेध्य॑मे॒व - खलु॒ वा - अ॒ष्टाद॑श च) (अ. 7)

पर्य॑ग्नि करोति सर्व॒हुत॑मे॒वैन॑-ङ्करो॒त्य-स्क॑न्दा॒या-स्क॑न्न॒ग्ं॒ हि त-द्य-द्धु॒तस्य॒ स्कन्द॑ति॒ त्रिः पर्य॑ग्नि करोति॒ त्र्या॑वृ॒द्धि य॒ज्ञो-ऽथो॒ रक्ष॑सा॒मप॑हत्यै ब्रह्मवा॒दिनो॑ वदन्त्यन्वा॒रभ्यः॑ प॒शू(3)-र्नान्वा॒रभ्या(3) इति॑ मृ॒त्यवे॒ वा ए॒ष नी॑यते॒ य-त्प॒शुस्तं-यँद॑न्वा॒रभे॑त प्र॒मायु॑को॒ यज॑मान-स्स्या॒दथो॒ खल्वा॑हु-स्सुव॒र्गाय॒ वा ए॒ष लो॒काय॑ नीयते॒ य- [यत्, प॒शुरिति॒] 41

-त्प॒शुरिति॒ यन्नान्वा॒रभे॑त सुव॒र्गाल्लो॒का-द्यज॑मानो हीयेत वपा॒श्रप॑णीभ्या-म॒न्वार॑भते॒ तन्नेवा॒न्वार॑ब्ध॒-न्नेवान॑न्वारब्ध॒मुप॒ प्रेष्य॑ होतर्ह॒व्या दे॒वेभ्य॒ इत्या॑हेषि॒तग्ं हि कर्म॑ क्रि॒यते॒ रेव॑तीर्य॒ज्ञप॑ति-म्प्रिय॒धा ऽऽवि॑श॒तेत्या॑ह यथाय॒जुरे॒वैतद॒ग्निना॑ पु॒रस्ता॑देति॒ रक्ष॑सा॒मप॑हत्यै पृथि॒व्या-स्स॒पृञ्चः॑ पा॒हीति॑ ब॒र्॒हि- [ब॒र्॒हिः, उपा᳚-ऽस्य॒त्य-स्क॑न्दा॒या-] 42

-रुपा᳚-ऽस्य॒त्य-स्क॑न्दा॒या-स्क॑न्न॒ग्ं॒ हि त-द्य-द्ब॒र्॒हिषि॒ स्कन्द॒त्यथो॑ बर्हि॒षद॑मे॒वैन॑-ङ्करोति॒ परां॒आ व॑र्तते-ऽद्ध्व॒र्युः प॒शो-स्स᳚ज्ञ॒म्प्यमा॑ना-त्प॒शुभ्य॑ ए॒व तन्नि ह्नु॑त आ॒त्मनो-ऽना᳚व्रस्काय॒ गच्छ॑ति॒ श्रिय॒-म्प्र प॒शूना᳚प्नोति॒ य ए॒वं-वेँद॑ प॒श्चाल्लो॑का॒ वा ए॒षा प्राच्यु॒दानी॑यते॒ य-त्पत्नी॒ नम॑स्त आता॒नेत्या॑हा-ऽऽदि॒त्यस्य॒ वै र॒श्मय॑ [र॒श्मयः॑, आ॒ता॒नास्तेभ्य॑] 43

आता॒नास्तेभ्य॑ ए॒व नम॑स्करोत्यन॒र्वा प्रेहीत्या॑ह॒ भ्रातृ॑व्यो॒ वा अर्वा॒ भ्रातृ॑व्यापनुत्त्यै घृ॒तस्य॑ कु॒ल्यामनु॑ स॒ह प्र॒जया॑ स॒ह रा॒यस्पोषे॒णे-त्या॑हा॒ ऽऽशिष॑मे॒वैतामा शा᳚स्त॒ आपो॑ देवी-श्शुद्धायुव॒ इत्या॑ह यथाय॒जुरे॒वैतत् ॥ 44 ॥

(लो॒काय॑ नीयते॒ य-द्- ब॒र॒ःई - र॒श्मयः॑ - स॒प्तत्रिग्ं॑शच्च) (अ. 8)

प॒शोर्वा आल॑ब्धस्य प्रा॒णाञ्छुगृ॑च्छति॒ वाक्त॒ आ प्या॑यता-म्प्रा॒णस्त॒ आ प्या॑यता॒मित्या॑ह प्रा॒णेभ्य॑ ए॒वास्य॒ शुचग्ं॑ शमयति॒ सा प्रा॒णेभ्यो-ऽधि॑ पृथि॒वीग्ं शु-क्प्र वि॑शति॒ शमहो᳚भ्या॒मिति॒ नि न॑यत्यहोरा॒त्राभ्या॑मे॒व पृ॑थि॒व्यै शुचग्ं॑ शमय॒त्योष॑धे॒ त्रा॑यस्वैन॒ग्ग्॒ स्वधि॑ते॒ मैनग्ं॑ हिग्ंसी॒रित्या॑ह॒ वज्रो॒ वै स्वधि॑ति॒- [स्वधि॑तिः, शान्त्यै॑ पार्श्व॒त] 45

-श्शान्त्यै॑ पार्श्व॒त आ च्छ्य॑ति मद्ध्य॒तो हि म॑नु॒ष्या॑ आ॒ च्छ्यन्ति॑ तिर॒श्चीन॒मा च्छ्य॑त्यनू॒चीन॒ग्ं॒ हि म॑नु॒ष्या॑ आ॒च्छ्यन्ति॒ व्यावृ॑त्त्यै॒ रक्ष॑सा-म्भा॒गो॑-ऽसीति॑ स्थविम॒तो ब॒र्॒हिर॒क्त्वा-ऽपा᳚स्यत्य॒स्नैव रक्षाग्ं॑सि नि॒रव॑दयत इ॒दम॒हग्ं रक्षो॑-ऽध॒म-न्तमो॑ नयामि॒ यो᳚-ऽस्मा-न्द्वेष्टि॒ य-ञ्च॑ व॒य-न्द्वि॒ष्म इत्या॑ह॒ द्वौ वाव पुरु॑षौ॒ य-ञ्चै॒व [ ] 46

द्वेष्टि॒ यश्चै॑न॒-न्द्वेष्टि॒ तावु॒भाव॑ध॒म-न्तमो॑ नयती॒षे त्वेति॑ व॒पामुत्खि॑दती॒च्छत॑ इव॒ ह्ये॑ष यो यज॑ते॒ यदु॑पतृ॒न्द्या-द्रु॒द्रो᳚-ऽस्य प॒शू-न्घातु॑क-स्स्या॒-द्यन्नोप॑तृ॒न्द्या-दय॑ता स्या-द॒न्ययो॑पतृ॒णत्त्य॒न्यया॒ न धृत्यै॑ घृ॒तेन॑ द्यावापृथिवी॒ प्रोर्ण्वा॑था॒मित्या॑ह॒ द्यावा॑पृथि॒वी ए॒व रसे॑नान॒क्त्यच्छि॑न्नो॒ [रसे॑नान॒क्त्यच्छि॑न्नः, रायः॑ सु॒वीर॒] 47

रायः॑ सु॒वीर॒ इत्या॑ह यथाय॒जुरे॒वैत-त्क्रू॒रमि॑व॒ वा ए॒त-त्क॑रोति॒ य-द्व॒पा-मु॑त्खि॒द-त्यु॒र्व॑न्तरि॑क्ष॒-मन्वि॒हीत्या॑ह॒ शान्त्यै॒ प्र वा ए॒षो᳚-ऽस्माल्लो॒काच्च्य॑वते॒ यः प॒शु-म्मृ॒त्यवे॑ नी॒यमा॑नमन्वा॒रभ॑ते वपा॒श्रप॑णी॒ पुन॑र॒न्वार॑भते॒-ऽस्मिन्ने॒व लो॒के प्रति॑ तिष्ठत्य॒ग्निना॑ पु॒रस्ता॑देति॒ रक्ष॑सा॒मप॑हत्या॒ अथो॑ दे॒वता॑ ए॒व ह॒व्येना- [ए॒व ह॒व्येन॑, अन्वे॑ति॒] 48

-न्वे॑ति॒ नान्त॒ममङ्गा॑र॒मति॑ हरे॒-द्यद॑न्त॒ममङ्गा॑रमति॒ हरे᳚-द्दे॒वता॒ अति॑ मन्येत॒ वायो॒ वीहि॑ स्तो॒काना॒मित्या॑ह॒ तस्मा॒-द्विभ॑क्ता-स्स्तो॒का अव॑ पद्य॒न्ते-ऽग्रं॒-वाँ ए॒त-त्प॑शू॒नां-यँ-द्व॒पा-ऽग्र॒मोष॑धीना-म्ब॒र्॒हिरग्रे॑णै॒वाग्र॒ग्ं॒ सम॑र्धय॒त्यथो॒ ओष॑धीष्वे॒व प॒शू-न्प्रति॑ष्ठापयति॒ स्वाहा॑कृतीभ्यः॒ प्रेष्येत्या॑ह [ ] 49

य॒ज्ञस्य॒ समि॑ष्ट्यै प्राणापा॒नौ वा ए॒तौ प॑शू॒नां-यँ-त्पृ॑षदा॒ज्यमा॒त्मा व॒पा पृ॑षदा॒ज्यम॑भि॒घार्य॑ व॒पाम॒भि घा॑रयत्या॒त्मन्ने॒व प॑शू॒ना-म्प्रा॑णापा॒नौ द॑धाति॒ स्वाहो॒र्ध्वन॑भस-म्मारु॒त-ङ्ग॑च्छत॒मित्या॑हो॒र्ध्वन॑भा ह स्म॒ वै मा॑रु॒तो दे॒वानां᳚-वँपा॒श्रप॑णी॒ प्र ह॑रति॒ तेनै॒वैने॒ प्र ह॑रति॒ विषू॑ची॒ प्र ह॑रति॒ तस्मा॒-द्विष्व॑ञ्चौ प्राणापा॒नौ ॥ 50 ॥

(स्वधि॑ति - श्चै॒वा - च्छि॑न्नो - ह॒व्येने॒ - ष्येत्या॑ह॒ - षट्च॑त्वारिग्ंशच्च) (अ. 9)

प॒शुमा॒लभ्य॑ पुरो॒डाश॒-न्निर्व॑पति॒ समे॑धमे॒वैन॒मा ल॑भते व॒पया᳚ प्र॒चर्य॑ पुरो॒डाशे॑न॒ प्र च॑र॒त्यूर्ग्वै पु॑रो॒डाश॒ ऊर्ज॑मे॒व प॑शू॒ना-म्म॑द्ध्य॒तो द॑धा॒त्यथो॑ प॒शोरे॒व छि॒द्रमपि॑ दधाति पृषदा॒ज्यस्यो॑प॒हत्य॒ त्रिः पृ॑च्छति शृ॒तग्ं ह॒वी(3)-श्श॑मित॒रिति॒ त्रिष॑त्या॒ हि दे॒वा यो-ऽशृ॑तग्ं शृ॒तमाह॒ स एन॑सा प्राणापा॒नौ वा ए॒तौ प॑शू॒नां- [ए॒तौ प॑शू॒नाम्, य-त्पृ॑षदा॒ज्य-म्प॒शोः] 51

-ँय-त्पृ॑षदा॒ज्य-म्प॒शोः खलु॒ वा आल॑ब्धस्य॒ हृद॑यमा॒त्मा-ऽभि समे॑ति॒ य-त्पृ॑षदा॒ज्येन॒ हृद॑य-मभिघा॒रय॑त्या॒त्मन्ने॒व प॑शू॒ना-म्प्रा॑णापा॒नौ द॑धाति प॒शुना॒ वै दे॒वा-स्सु॑व॒र्गं-लोँ॒कमा॑य॒-न्ते॑-ऽमन्यन्त मनु॒ष्या॑ नो॒-ऽन्वाभ॑विष्य॒न्तीति॒ तस्य॒ शिरः॑ छि॒त्त्वा मेध॒-म्प्राक्षा॑रय॒न्थ्स प्र॒क्षो॑-ऽभव॒-त्त-त्प्र॒क्षस्य॑ प्रक्ष॒त्वं-यँ-त्प्ल॑क्षशा॒खो-त्त॑रब॒र्॒हि-र्भव॑ति॒ समे॑धस्यै॒व [ ] 52

प॒शोरव॑ द्यति प॒शुं-वैँ ह्रि॒यमा॑ण॒ग्ं॒ रक्षा॒ग्॒स्यनु॑ सचन्ते-ऽन्त॒रा यूप॑-ञ्चा-ऽऽहव॒नीय॑-ञ्च हरति॒ रक्ष॑सा॒मप॑हत्यै प॒शोर्वा आल॑ब्धस्य॒ मनो-ऽप॑ क्रामति म॒नोता॑यै ह॒विषो॑-ऽवदी॒यमा॑न॒स्यानु॑ ब्रू॒हीत्या॑ह॒ मन॑ ए॒वास्याव॑ रुन्ध॒ एका॑दशाव॒दाना॒न्यव॑ द्यति॒ दश॒ वै प॒शोः प्रा॒णा आ॒त्मैका॑द॒शो यावा॑ने॒व प॒शुस्तस्या-ऽव॑- [प॒शुस्तस्या-ऽव॑, द्य॒ति॒ हृद॑य॒स्या-] 53

-द्यति॒ हृद॑य॒स्या-ग्रे-ऽव॑ द्य॒त्यथ॑ जि॒ह्वाया॒ अथ॒ वक्ष॑सो॒ यद्वै हृद॑येनाभि॒गच्छ॑ति॒ तज्जि॒ह्वया॑ वदति॒ यज्जि॒ह्वया॒ वद॑ति॒ तदुर॒सो-ऽधि॒ निर्व॑दत्ये॒तद्वै प॒शोर्य॑थापू॒र्वं-यँस्यै॒वम॑व॒दाय॑ यथा॒काम॒-मुत्त॑रेषामव॒द्यति॑ यथा पू॒र्वमे॒वास्य॑ प॒शोरव॑त्त-म्भवति मद्ध्य॒तो गु॒दस्याव॑ द्यति मद्ध्य॒तो हि प्रा॒ण उ॑त्त॒मस्याव॑ द्य- [उ॑त्त॒मस्याव॑ द्यति, उ॒त्त॒मो हि प्रा॒णो] 54

-त्युत्त॒मो हि प्रा॒णो यदीत॑रं॒-यँदीत॑र-मु॒भय॑मे॒वाजा॑मि॒ जाय॑मानो॒ वै ब्रा᳚ह्म॒ण-स्त्रि॒भिर्-ऋ॑ण॒वा जा॑यते ब्रह्म॒चर्ये॒णर्षि॑भ्यो य॒ज्ञेन॑ दे॒वेभ्यः॑ प्र॒जया॑ पि॒तृभ्य॑ ए॒ष वा अ॑नृ॒णो यः पु॒त्री यज्वा᳚ ब्रह्मचारिवा॒सी तद॑व॒दानै॑-रे॒वा-ऽव॑ दयते॒ तद॑व॒दाना॑ना-मवदान॒त्व-न्दे॑वासु॒रा-स्संयँ॑त्ता आस॒-न्ते दे॒वा अ॒ग्निम॑ब्रुव॒-न्त्वया॑ वी॒रेणासु॑रान॒भि भ॑वा॒मेति॒ [भ॑वा॒मेति॑, सो᳚-ऽब्रवी॒-द्वरं॑-वृँणै] 55

सो᳚-ऽब्रवी॒-द्वरं॑-वृँणै प॒शोरु॑द्धा॒रमुद्ध॑रा॒ इति॒ स ए॒तमु॑द्धा॒रमुद॑हरत॒ दोः पू᳚र्वा॒र्धस्य॑ गु॒द-म्म॑द्ध्य॒त-श्श्रोणि॑-ञ्जघना॒र्धस्य॒ ततो॑ दे॒वा अभ॑व॒-न्परा-ऽसु॑रा॒ य-त्त्र्य॒ङ्गाणाग्ं॑ समव॒द्यति॒ भ्रातृ॑व्याभिभूत्यै॒ भव॑त्या॒त्मना॒ परा᳚-ऽस्य॒ भ्रातृ॑व्यो भवत्यक्ष्ण॒या-ऽव॑ द्यति॒ तस्मा॑दक्ष्ण॒या प॒शवो-ऽङ्गा॑नि॒ प्र ह॑रन्ति॒ प्रति॑ष्ठित्यै ॥ 56 ॥

(ए॒तौ प॑शू॒नाग्ं - समे॑धस्यै॒व - तस्या-ऽवो᳚ - त्त॒मस्याव॑ द्य॒ती - ति॒ - पञ्च॑चत्वारिग्ंशच्च) (अ. 10)

मेद॑सा॒ स्रुचौ॒ प्रोर्णो॑ति॒ मेदो॑रूपा॒ वै प॒शवो॑ रू॒पमे॒व प॒शुषु॑ दधाति यू॒षन्न॑व॒धाय॒ प्रोर्णो॑ति॒ रसो॒ वा ए॒ष प॑शू॒नां-यँद्यू रस॑मे॒व प॒शुषु॑ दधाति पा॒र्श्वेन॑ वसाहो॒म-म्प्रयौ॑ति॒ मद्ध्यं॒-वाँ ए॒त-त्प॑शू॒नां-यँ-त्पा॒र्श्वग्ं रस॑ ए॒ष प॑शू॒नां-यँद्वसा॒ य-त्पा॒र्श्वेन॑ वसाहो॒म-म्प्र॒यौति॑ मद्ध्य॒त ए॒व प॑शू॒नाग्ं रस॑-न्दधाति॒ घ्नन्ति॒ [घ्नन्ति॑, वा ए॒त-त्प॒शु-] 57

वा ए॒त-त्प॒शुं-यँ-थ्स᳚ज्ञ॒म्पय॑न्त्यै॒न्द्रः खलु॒ वै दे॒वत॑या प्रा॒ण ऐ॒न्द्रो॑-ऽपा॒न ऐ॒न्द्रः प्रा॒णो अङ्गे॑अङ्गे॒ नि दे᳚द्ध्य॒दित्या॑ह प्राणापा॒नावे॒व प॒शुषु॑ दधाति॒ देव॑ त्वष्ट॒र्भूरि॑ ते॒ सग्ं स॑मे॒त्वित्या॑ह त्वा॒ष्ट्रा हि दे॒वत॑या प॒शवो॒ विषु॑रूपा॒ य-थ्सल॑क्ष्माणो॒ भव॒थेत्या॑ह॒ विषु॑रूपा॒ ह्ये॑ते सन्त॒-स्सल॑क्ष्माण ए॒तर्हि॒ भव॑न्ति देव॒त्रा यन्त॒- [देव॒त्रा यन्त᳚म्, अव॑से॒] 58

-मव॑से॒ सखा॒यो-ऽनु॑ त्वा मा॒ता पि॒तरो॑ मद॒न्त्वित्या॒हा-नु॑मतमे॒वैन॑-म्मा॒त्रा पि॒त्रा सु॑व॒र्गं-लोँ॒क-ङ्ग॑मयत्यर्ध॒र्चे व॑साहो॒म-ञ्जु॑होत्य॒सौ वा अ॑र्ध॒र्च इ॒यम॑र्ध॒र्च इ॒मे ए॒व रसे॑नानक्ति॒ दिशो॑ जुहोति॒ दिश॑ ए॒व रसे॑नान॒क्त्यथो॑ दि॒ग्भ्य ए॒वोर्ज॒ग्ं॒ रस॒मव॑ रुन्धे प्राणापा॒नौ वा ए॒तौ प॑शू॒नां-यँ-त्पृ॑षदा॒ज्यं-वाँ॑नस्प॒त्याः खलु॒ [खलु॑, वै दे॒वत॑या प॒शवो॒] 59

वै दे॒वत॑या प॒शवो॒ य-त्पृ॑षदा॒ज्यस्यो॑-प॒हत्या-ऽऽह॒ वन॒स्पत॒ये-ऽनु॑ ब्रूहि॒ वन॒स्पत॑ये॒ प्रेष्येति॑ प्राणापा॒नावे॒व प॒शुषु॑ दधात्य॒न्यस्या᳚न्यस्य समव॒त्तग्ं स॒मव॑द्यति॒ तस्मा॒न्नाना॑रूपाः प॒शवो॑ यू॒ष्णोप॑ सिञ्चति॒ रसो॒ वा ए॒ष प॑शू॒नां-यँद्यू रस॑मे॒व प॒शुषु॑ दधा॒तीडा॒मुप॑ ह्वयते प॒शवो॒ वा इडा॑ प॒शूने॒वोप॑ ह्वयते च॒तुरुप॑ ह्वयते॒ [च॒तुरुप॑ ह्वयते, चतु॑ष्पादो॒ हि] 60

चतु॑ष्पादो॒ हि प॒शवो॒ य-ङ्का॒मये॑ता प॒शु-स्स्या॒दित्य॑मे॒दस्क॒-न्तस्मा॒ आ द॑द्ध्या॒न्मेदो॑रूपा॒ वै प॒शवो॑ रू॒पेणै॒वैन॑-म्प॒शुभ्यो॒ निर्भ॑जत्यप॒शुरे॒व भ॑वति॒ य-ङ्का॒मये॑त पशु॒मान्-थ्स्या॒दिति॒ मेद॑स्व॒-त्तस्मा॒ आ द॑द्ध्या॒न्मेदो॑रूपा॒ वै प॒शवो॑ रू॒पेणै॒वास्मै॑ प॒शूनव॑ रुन्धे पशु॒माने॒व भ॑वति प्र॒जाप॑तिर्य॒ज्ञम॑सृजत॒ स आज्य॑- [स आज्य᳚म्, पु॒रस्ता॑दसृजत] 61

-म्पु॒रस्ता॑दसृजत प॒शु-म्म॑द्ध्य॒तः पृ॑षदा॒ज्य-म्प॒श्चा-त्तस्मा॒दाज्ये॑न प्रया॒जा इ॑ज्यन्ते प॒शुना॑ मद्ध्य॒तः पृ॑षदा॒ज्येना॑-नूया॒जा-स्तस्मा॑दे॒तन्मि॒श्रमि॑व पश्चा-थ्सृ॒ष्टग्ग् ह्येका॑दशानूया॒जान्. य॑जति॒ दश॒ वै प॒शोः प्रा॒णा आ॒त्मैका॑द॒शो यावा॑ने॒व प॒शुस्तमनु॑ यजति॒ घ्नन्ति॒ वा ए॒त-त्प॒शुं-यँ-थ्सं᳚(2)ज्ञ॒पय॑न्ति प्राणापा॒नौ खलु॒ वा ए॒तौ प॑शू॒नां-यँ-त्पृ॑षदा॒ज्यं-यँ-त्पृ॑षदा॒ज्येना॑ नूया॒जान्. यज॑ति प्राणापा॒नावे॒व प॒शुषु॑ दधाति ॥ 62 ॥

(घ्नन्ति॒ - यन्तं॒ - खलु॑ - च॒तुरुप॑ ह्वयत॒ - आज्यं॒ - ँय-त्पृ॑षदा॒ज्येन॒ - षट् च॑) (अ. 11)

(चात्वा॑लाथ् - सुव॒र्गाय॒ य-द्वै॑सर्ज॒नानि॑ - वैष्ण॒व्यर्चा - पृ॑थि॒व्यै - सा॒ध्या - इ॒षे त्वे - त्य॒ग्निना॒ - पर्य॑ग्नि - प॒शोः - प॒शुमा॒लभ्य॒ - मेद॑सा॒ स्रुचा॒ - वेका॑दश)

(चात्वा॑ला-द्- दे॒वानु॒पैति॑ - मुञ्चति - प्रह्रि॒यमा॑णाय॒ - पर्य॑ग्नि - प॒शुमा॒लभ्य॒ - चतु॑ष्पादो॒ - द्विष॑ष्टिः)

(चात्वा॑ला, त्प॒शुषु॑ दधाति)

॥ हरिः॑ ओम् ॥

॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहितायां षष्ठकाण्डे तृतीयः प्रश्न-स्समाप्तः ॥