কৃষ্ণ যজুর্বেদীয তৈত্তিরীয সংহিতাযা-ন্তৃতীযকাণ্ডে তৃতীযঃ প্রশ্নঃ - বৈকৃতবিধীনামভিধানং
ও-ন্নমঃ পরমাত্মনে, শ্রী মহাগণপতযে নমঃ,
শ্রী গুরুভ্যো নমঃ । হ॒রিঃ॒ ওম্ ॥
অগ্নে॑ তেজস্বি-ন্তেজ॒স্বী ত্ব-ন্দে॒বেষু॑ ভূযা॒স্তেজ॑স্বন্ত॒-ম্মামাযু॑ষ্মন্তং॒-বঁর্চ॑স্বন্ত-ম্মনু॒ষ্যে॑ষু কুরু দী॒ক্ষাযৈ॑ চ ত্বা॒ তপ॑সশ্চ॒ তেজ॑সে জুহোমি তেজো॒বিদ॑সি॒ তেজো॑ মা॒ মা হা॑সী॒ন্মা-ঽহ-ন্তেজো॑ হাসিষ॒-ম্মা মা-ন্তেজো॑ হাসী॒দিন্দ্রৌ॑জস্বিন্নোজ॒স্বী ত্ব-ন্দে॒বেষু॑ ভূযা॒ ওজ॑স্বন্ত॒-ম্মামাযু॑ষ্মন্তং॒-বঁর্চ॑স্বন্ত-ম্মনু॒ষ্যে॑ষু কুরু॒ ব্রহ্ম॑ণশ্চ ত্বা ক্ষ॒ত্রস্য॒ চৌ- [ক্ষ॒ত্রস্য॒ চ, ওজ॑সে জুহোম্যোজো॒বি-] 1
-জ॑সে জুহোম্যোজো॒বি-দ॒স্যোজো॑ মা॒ মা হা॑সী॒ন্মা-ঽহমোজো॑ হাসিষ॒-ম্মা মামোজো॑ হাসী॒-থ্সূর্য॑ ভ্রাজস্বি-ন্ভ্রাজ॒স্বী ত্ব-ন্দে॒বেষু॑ ভূযা॒ ভ্রাজ॑স্বন্ত॒-ম্মামাযু॑ষ্মন্তং॒-বঁর্চ॑স্বন্ত-ম্মনু॒ষ্যে॑ষু কুরু বা॒যোশ্চ॑ ত্বা॒-ঽপাঞ্চ॒ ভ্রাজ॑সে জুহোমিসুব॒র্বিদ॑সি॒ সুব॑র্মা॒ মা হা॑সী॒ন্মা-ঽহগ্ং সুব॑র্হাসিষ॒-ম্মা মাগ্ং সুব॑র্হাসী॒-ন্মযি॑ মে॒ধা-ম্মযি॑ প্র॒জা-ম্ময্য॒গ্নিস্তেজো॑ দধাতু॒ মযি॑ মে॒ধা-ম্মযি॑ প্র॒জা-ম্মযীন্দ্র॑ ইন্দ্রি॒য-ন্দ॑ধাতু॒ মযি॑ মে॒ধা-ম্মযি॑ প্র॒জা-ম্মযি॒ সূর্যো॒ ভ্রাজো॑ দধাতু ॥ 2 ॥
(ক্ষ॒ত্রস্য॑ চ॒ - মযি॒ - ত্রযো॑বিগ্ংশতিশ্চ) (অ. 1)
বা॒যুর্হি॑কং॒র্তা-ঽগ্নিঃ প্র॑স্তো॒তা প্র॒জাপ॑তি॒-স্সাম॒ বৃহ॒স্পতি॑রুদ্গা॒তা বিশ্বে॑ দে॒বা উ॑পগা॒তারো॑ ম॒রুতঃ॑ প্রতিহ॒র্তার॒ ইন্দ্রো॑ নি॒ধন॒ন্তে দে॒বাঃ প্রা॑ণ॒ভৃতঃ॑ প্রা॒ণ-ম্মযি॑ দধত্বে॒তদ্বৈ সর্ব॑মদ্ধ্ব॒র্যু-রু॑পাকু॒র্বন্নু॑দ্গা॒তৃভ্য॑ উ॒পাক॑রোতি॒ তে দে॒বাঃ প্রা॑ণ॒ভৃতঃ॑ প্রা॒ণ-ম্মযি॑ দধ॒ত্বিত্যা॑হৈ॒তদে॒ব সব॑র্মা॒ত্ম-ন্ধ॑ত্ত॒ ইডা॑ দেব॒হূ র্মনু॑-র্যজ্ঞ॒নী-র্বৃহ॒স্পতি॑রুক্থাম॒দানি॑ শগ্ংসিষ॒-দ্বিশ্বে॑ দে॒বা- [দে॒বাঃ, সূ॒ক্ত॒বাচঃ॒ পৃথি॑বি] 3
-স্সূ᳚ক্ত॒বাচঃ॒ পৃথি॑বি মাত॒র্মা মা॑হিগ্ংসী॒ র্মধু॑ মনিষ্যে॒ মধু॑ জনিষ্যে॒ মধু॑বক্ষ্যামি॒ মধু॑বদিষ্যামি॒ মধু॑মতী-ন্দে॒বেভ্যো॒ বাচ॑মুদ্যাসগ্ং শুশ্রূ॒ষেণ্যা᳚-ম্মনু॒ষ্যে᳚ভ্য॒স্ত-ম্মা॑ দে॒বা অ॑বন্তু শো॒ভাযৈ॑ পি॒তরো-ঽনু॑ মদন্তু ॥ 4 ॥
(শ॒গ্ং॒সি॒ষ॒-দ্বিশ্বে॑ দে॒বা - অ॒ষ্টাবিগ্ং॑শতিশ্চ) (অ. 2)
বস॑বস্ত্বা॒ প্রব॑হন্তু গায॒ত্রেণ॒ ছন্দ॑সা॒-ঽগ্নেঃ প্রি॒য-ম্পাথ॒ উপে॑হি রু॒দ্রাস্ত্বা॒ প্রবৃ॑হন্তু॒ ত্রৈষ্টু॑ভেন॒ ছন্দ॒সেন্দ্র॑স্য প্রি॒য-ম্পাথ॒ উপে᳚হ্যাদি॒ত্যাস্ত্বা॒ প্রবৃ॑হন্তু॒ জাগ॑তেন॒ ছন্দ॑সা॒ বিশ্বে॑ষা-ন্দে॒বানা᳚-ম্প্রি॒য-ম্পাথ॒ উপে॑হি॒ মান্দা॑সু তে শুক্র শু॒ক্রমা ধূ॑নোমি ভ॒ন্দনা॑সু॒ কোত॑নাসু॒ নূত॑নাসু॒ রেশী॑ষু॒ মেষী॑ষু॒ বাশী॑ষু বিশ্ব॒ভৃথ্সু॒ মাদ্ধ্বী॑ষু ককু॒হাসু॒ শক্ব॑রীষু [ ] 5
শু॒ক্রাসু॑ তে শুক্র শু॒ক্রমা ধূ॑নোমি শু॒ক্র-ন্তে॑ শু॒ক্রেণ॑ গৃহ্ণা॒ম্যহ্নো॑ রূ॒পেণ॒ সূর্য॑স্য র॒শ্মিভিঃ॑ ॥ আ-ঽস্মি॑ন্নু॒গ্রা অ॑চুচ্যবুর্দি॒বো ধারা॑ অসশ্চত ॥ ক॒কু॒হগ্ং রূ॒পং-বৃঁ॑ষ॒ভস্য॑ রোচতে বৃ॒হ-থ্সোম॒-স্সোম॑স্য পুরো॒গা-শ্শু॒ক্র-শ্শু॒ক্রস্য॑ পুরো॒গাঃ ॥ য-ত্তে॑ সো॒মাদা᳚ভ্য॒-ন্নাম॒ জাগৃ॑বি॒ তস্মৈ॑ তে সোম॒ সোমা॑য॒ স্বাহো॒শি-ক্ত্ব-ন্দে॑ব সোম গায॒ত্রেণ॒ ছন্দ॑সা॒-ঽগ্নেঃ [ছন্দ॑সা॒-ঽগ্নেঃ, প্রি॒য-ম্পাথো॒] 6
প্রি॒য-ম্পাথো॒ অপী॑হি ব॒শী ত্ব-ন্দে॑ব সোম॒ ত্রৈষ্টু॑ভেন॒ ছন্দ॒সেন্দ্র॑স্য প্রি॒য-ম্পাথো॒ অপী᳚হ্য॒স্মথ্স॑খা॒ ত্ব-ন্দে॑ব সোম॒ জাগ॑তেন॒ ছন্দ॑সা॒ বিশ্বে॑ষা-ন্দে॒বানা᳚-ম্প্রি॒য-ম্পাথো॒ অপী॒হ্যা নঃ॑ প্রা॒ণ এ॑তু পরা॒বত॒ আ-ঽন্তরি॑ক্ষাদ্দি॒বস্পরি॑ । আযুঃ॑ পৃথি॒ব্যা অদ্ধ্য॒মৃত॑মসি প্রা॒ণায॑ ত্বা ॥ ই॒ন্দ্রা॒গ্নী মে॒ বর্চঃ॑ কৃণুতাং॒-বঁর্চ॒-স্সোমো॒ বৃহ॒স্পতিঃ॑ । বর্চো॑ মে॒ বিশ্বে॑দে॒বা বর্চো॑ মে ধত্তমশ্বিনা ॥ দ॒ধ॒ন্বে বা॒ যদী॒মনু॒ বোচ॒দ্ব্রহ্মা॑ণি॒ বেরু॒ তত্ । পরি॒ বিশ্বা॑নি॒ কাব্যা॑ নে॒মিশ্চ॒ক্রমি॑বা ভবত্ ॥ 7 ॥
(শক্ব॑রীষ্ব॒ - গ্নে - র্বৃহ॒স্পতিঃ॒ - পঞ্চ॑বিগ্ংশতিশ্চ) (অ. 3)
এ॒তদ্বা অ॒পা-ন্না॑ম॒ধেয॒-ঙ্গুহ্যং॒-যঁদা॑ধা॒বা মান্দা॑সু তে শুক্র শু॒ক্রমা ধূ॑নো॒মীত্যা॑হা॒পামে॒ব না॑ম॒ধেযে॑ন॒ গুহ্যে॑ন দি॒বো বৃষ্টি॒মব॑ রুন্ধে শু॒ক্র-ন্তে॑ শু॒ক্রেণ॑ গৃহ্ণা॒মীত্যা॑হৈ॒তদ্বা অহ্নো॑ রূ॒পং-যঁদ্রাত্রি॒-স্সূর্য॑স্য র॒শ্মযো॒ বৃষ্ট্যা॑ ঈশ॒তে-ঽহ্ন॑ এ॒ব রূ॒পেণ॒ সূর্য॑স্য র॒শ্মিভি॑র্দি॒বো বৃষ্টি॑-ঞ্চ্যাবয॒ত্যা-ঽস্মি॑ন্নু॒গ্রা [-ঽস্মি॑ন্নু॒গ্রাঃ, অ॒চু॒চ্য॒বু॒রিত্যা॑হ] 8
অ॑চুচ্যবু॒রিত্যা॑হ যথায॒জুরে॒বৈত-ত্ক॑কু॒হগ্ং রূ॒পং-বৃঁ॑ষ॒ভস্য॑ রোচতে বৃ॒হদিত্যা॑হৈ॒তদ্বা অ॑স্য ককু॒হগ্ং রূ॒পং-যঁ-দ্বৃষ্টী॑ রূ॒পেণৈ॒ব বৃষ্টি॒মব॑ রুন্ধে॒ যত্তে॑ সো॒মাদা᳚ভ্য॒-ন্নাম॒ জাগৃ॒বীত্যা॑হৈ॒ষ হ॒ বৈ হ॒বিষা॑ হ॒বির্য॑জতি॒ যো-ঽদা᳚ভ্য-ঙ্গৃহী॒ত্বা সোমা॑য জু॒হোতি॒পরা॒ বা এ॒তস্যা-ঽঽযুঃ॑ প্রা॒ণ এ॑তি॒ [প্রা॒ণ এ॑তি, যো-ঽগ্ং॑শু-] 9
যো-ঽগ্ং॑শু-ঙ্গৃ॒হ্ণাত্যা নঃ॑ প্রা॒ণ এ॑তু পরা॒বত॒ ইত্যা॒হা-ঽঽযু॑রে॒ব প্রা॒ণমা॒ত্ম-ন্ধ॑ত্তে॒ ঽমৃত॑মসি প্রা॒ণায॒ ত্বেতি॒ হির॑ণ্যম॒ভি ব্য॑নিত্য॒মৃতং॒-বৈঁ হির॑ণ্য॒মাযুঃ॑ প্রা॒ণো॑-ঽমৃতে॑নৈ॒বা-ঽঽযু॑রা॒ত্ম-ন্ধ॑ত্তে শ॒তমা॑ন-ম্ভবতি শ॒তাযুঃ॒ পুরু॑ষ-শ্শ॒তেন্দ্রি॑য॒ আযু॑ষ্যে॒বেন্দ্রি॒যে প্রতি॑তিষ্ঠত্য॒প উপ॑ স্পৃশতি ভেষ॒জং-বাঁ আপো॑ ভেষ॒জমে॒ব কু॑রুতে ॥ 10 ॥
(উ॒গ্রা - এ॒ত্যা - প॒ - স্ত্রীণি॑ চ) (অ. 4)
বা॒যুর॑সি প্রা॒ণো নাম॑ সবি॒তুরাধি॑পত্যে-ঽপা॒ন-ম্মে॑ দা॒শ্চক্ষু॑রসি॒ শ্রোত্র॒-ন্নাম॑ ধা॒তুরাধি॑পত্য॒ আযু॑র্মে দা রূ॒পম॑সি॒ বর্ণো॒ নাম॒ বৃহ॒স্পতে॒রাধি॑পত্যে প্র॒জা-ম্মে॑ দা ঋ॒তম॑সি স॒ত্য-ন্নামেন্দ্র॒স্যা-ঽঽধি॑পত্যে ক্ষ॒ত্র-ম্মে॑ দা ভূ॒তম॑সি॒ ভব্য॒-ন্নাম॑ পিতৃ॒ণামাধি॑পত্যে॒-ঽপা-মোষ॑ধীনা॒-ঙ্গর্ভ॑-ন্ধা ঋ॒তস্য॑ ত্বা॒ ব্যো॑মন ঋ॒তস্য॑ [ ] 11
ত্বা॒ বিভূ॑মন ঋ॒তস্য॑ ত্বা॒ বিধ॑র্মণ ঋ॒তস্য॑ ত্বা স॒ত্যায॒র্তস্য॑ ত্বা॒ জ্যোতি॑ষে প্র॒জাপ॑তি র্বি॒রাজ॑মপশ্য॒-ত্তযা॑ ভূ॒ত-ঞ্চ॒ ভব্য॑-ঞ্চা সৃজত॒ তামৃষি॑ভ্যস্তি॒রো॑-ঽদধা॒-ত্তা-ঞ্জ॒মদ॑গ্নি॒স্তপ॑সা-ঽ পশ্য॒-ত্তযা॒ বৈ স পৃশ্ঞী॒ন্ কামা॑নসৃজত॒ ত-ত্পৃশ্ঞী॑না-ম্পৃশ্ঞি॒ত্বং-যঁ-ত্পৃশ্ঞ॑যো গৃ॒হ্যন্তে॒ পৃশ্ঞী॑নে॒ব তৈঃ কামা॒ন্॒. যজ॑মা॒নো-ঽব॑ রুন্ধে বা॒যুর॑সি প্রা॒ণো [বা॒যুর॑সি প্রা॒ণঃ, নামেত্যা॑হ] 12
নামেত্যা॑হ প্রাণাপা॒নাবে॒বাব॑ রুন্ধে॒ চক্ষু॑রসি॒ শ্রোত্র॒-ন্নামেত্যা॒হা-ঽঽযু॑রে॒বাব॑ রুন্ধে রূ॒পম॑সি॒ বর্ণো॒ নামেত্যা॑হ প্র॒জামে॒বাব॑ রুন্ধঋ॒তম॑সি স॒ত্য-ন্নামেত্যা॑হ ক্ষ॒ত্রমে॒বাব॑ রুন্ধে ভূ॒তম॑সি॒ ভব্য॒-ন্নামেত্যা॑হ প॒শবো॒ বা অ॒পামোষ॑ধীনা॒-ঙ্গর্ভঃ॑ প॒শূনে॒বা- [প॒শূনে॒ব, অব॑ রুন্ধ] 13
-ব॑ রুন্ধ এ॒তাব॒দ্বৈ পুরু॑ষ-ম্প॒রিত॒স্তদে॒বাব॑ রুন্ধ ঋ॒তস্য॑ ত্বা॒ ব্যো॑মন॒ ইত্যা॑হে॒যং-বাঁ ঋ॒তস্য॒ ব্যো॑মে॒মামে॒বাভি জ॑যত্যৃ॒তস্য॑ ত্বা॒ বিভূ॑মন॒ ইত্যা॑হা॒-ঽন্তরি॑ক্ষং॒-বাঁ ঋ॒তস্য॒ বিভূ॑মা॒ন্তরি॑ক্ষমে॒বাভি জ॑যত্যৃ॒তস্য॑ ত্বা॒ বিধ॑র্মণ॒ ইত্যা॑হ॒ দ্যৌর্বা ঋ॒তস্য॒ বিধ॑র্ম॒ দিব॑মে॒বাভি জ॑যত্যৃ॒তস্য॑ [জ॑যত্যৃ॒তস্য॑, ত্বা॒ স॒ত্যাযেত্যা॑হ॒] 14
ত্বা স॒ত্যাযেত্যা॑হ॒ দিশো॒ বা ঋ॒তস্য॑ স॒ত্য-ন্দিশ॑ এ॒বাভি জ॑যত্যৃ॒তস্য॑ ত্বা॒ জ্যোতি॑ষ॒ ইত্যা॑হ সুব॒র্গো বৈ লো॒ক ঋ॒তস্য॒ জ্যোতিঃ॑ সুব॒র্গমে॒ব লো॒কম॒ভি জ॑যত্যে॒তাব॑ন্তো॒ বৈ দে॑বলো॒কাস্তানে॒বাভি জ॑যতি॒ দশ॒ সম্প॑দ্যন্তে॒ দশা᳚ক্ষরা বি॒রাডন্নং॑-বিঁ॒রা-ড্বি॒রাজ্যে॒বান্নাদ্যে॒ প্রতি॑তিষ্ঠতি ॥ 15 ॥
(ব্যো॑মন ঋ॒তস্য॑ - প্রা॒ণঃ - প॒শুনে॒ব - বিধ॑র্ম॒ দিব॑মে॒বাভি জ॑যত্যৃ॒তস্য॒ -ষট্চ॑ত্বারিগ্ংশচ্চ) (অ. 5)
দে॒বা বৈ য-দ্য॒জ্ঞেন॒ নাবারু॑ন্ধত॒ ত-ত্পরৈ॒রবা॑রুন্ধত॒ ত-ত্পরা॑ণা-ম্পর॒ত্বং-যঁ-ত্পরে॑ গৃ॒হ্যন্তে॒ যদে॒ব য॒জ্ঞেন॒নাব॑রু॒ন্ধে তস্যাব॑রুদ্ধ্যৈ॒ য-ম্প্র॑থ॒ম-ঙ্গৃ॒হ্ণাতী॒মমে॒ব তেন॑ লো॒কম॒ভি জ॑যতি॒য-ন্দ্বি॒তীয॑ম॒ন্তরি॑ক্ষ॒-ন্তেন॒ য-ন্তৃ॒তীয॑ম॒মুমে॒ব তেন॑ লো॒কম॒ভি জ॑যতি॒ যদে॒তে গৃ॒হ্যন্ত॑ এ॒ষাং ঁলো॒কানা॑-ম॒ভিজি॑ত্যা॒ [-ম॒ভিজি॑ত্যা, উত্ত॑রে॒ষ্বহ-] 16
উত্ত॑রে॒ষ্বহঃ॑ স্ব॒মুতো॒-ঽর্বাঞ্চো॑ গৃহ্যন্তে ঽভি॒জিত্যৈ॒বেমাং-লোঁ॒কা-ন্পুন॑রি॒মং-লোঁ॒ক-ম্প্র॒ত্যব॑রোহন্তি॒ য-ত্পূর্বে॒ষ্বহঃ॑ স্বি॒তঃ পরা᳚ঞ্চো গৃ॒হ্যন্তে॒ তস্মা॑দি॒তঃ পরা᳚ঞ্চ ই॒মে লো॒কা যদুত্ত॑রে॒ষ্বহঃ॑ স্ব॒মুতো॒-ঽর্বাঞ্চো॑ গৃ॒হ্যন্তে॒ তস্মা॑দ॒মুতো॒ ঽর্বাঞ্চ॑ ই॒মে লো॒কাস্তস্মা॒দযা॑তযাম্নো লো॒কা-ন্ম॑নু॒ষ্যা॑ উপ॑ জীবন্তি ব্রহ্মবা॒দিনো॑ বদন্তি॒ কস্মা᳚-থ্স॒ত্যাদ॒দ্ভ্য ওষ॑ধয॒-স্স-ম্ভ॑ব॒ন্ত্যোষ॑ধযো [ওষ॑ধয॒-স্স-ম্ভ॑ব॒ন্ত্যোষ॑ধযঃ, ম॒নু॒ষ্যা॑ণা॒মন্ন॑-] 17
মনু॒ষ্যা॑ণা॒মন্ন॑-ম্প্র॒জাপ॑তি-ম্প্র॒জা অনু॒ প্রজা॑যন্ত॒ ইতি॒ পরা॒নন্বিতি॑ ব্রূযা॒-দ্য-দ্গৃ॒হ্ণাত্য॒দ্ভ্যস্ত্বৌষ॑ধীভ্যো গৃহ্ণা॒মীতি॒ তস্মা॑দ॒দ্ভ্য ওষ॑ধয॒-স্সম্ভ॑বন্তি॒ য-দ্গৃ॒হ্ণাত্যোষ॑ধীভ্যস্ত্বা প্র॒জাভ্যো॑ গৃহ্ণা॒মীতি॒ তস্মা॒দোষ॑ধযো মনু॒ষ্যা॑ণা॒মন্নং॒-যঁ-দ্গৃ॒হ্ণাতি॑ প্র॒জাভ্য॑স্ত্বা প্র॒জাপ॑তযে গৃহ্ণা॒মীতি॒ তস্মা᳚-ত্প্র॒জাপ॑তি-ম্প্র॒জা অনু॒ প্রজা॑যন্তে ॥ 18 ॥
(অ॒ভিজি॑ত্যৈ - ভব॒ন্ত্যোষ॑ধযো॒ - ঽষ্টা চ॑ত্বারিগ্ংশচ্চ) (অ. 6)
প্র॒জাপ॑তির্দেবাসু॒রান॑ সৃজত॒ তদনু॑ য॒জ্ঞো॑-ঽসৃজ্যত য॒জ্ঞ-ঞ্ছন্দাগ্ং॑সি॒ তে বিষ্ব॑ঞ্চো॒ ব্য॑ক্রাম॒ন্-থ্সো-ঽসু॑রা॒ননু॑ য॒জ্ঞো-ঽপা᳚ক্রাম-দ্য॒জ্ঞ-ঞ্ছন্দাগ্ং॑সি॒ তে দে॒বা অ॑মন্যন্তা॒মী বা ই॒দম॑ভূব॒ন্॒. য-দ্ব॒যগ্গ্ স্ম ইতি॒ তে প্র॒জাপ॑তি॒মুপা॑-ঽধাব॒ন্-থ্সো᳚-ঽব্রবীত্-প্র॒জাপ॑তি॒শ্ছন্দ॑সাং-বীঁ॒র্য॑মা॒দায॒ তদ্বঃ॒ প্র দা᳚স্যা॒মীতি॒ স ছন্দ॑সাং-বীঁ॒র্য॑- [ছন্দ॑সাং-বীঁ॒র্য᳚ম্, আ॒দায॒ তদে᳚ভ্যঃ॒] 19
-মা॒দায॒ তদে᳚ভ্যঃ॒ প্রায॑চ্ছ॒-ত্তদনু॒ ছন্দা॒গ্॒স্যপা᳚-ঽক্রাম॒ন্ ছন্দাগ্ং॑সি য॒জ্ঞস্ততো॑ দে॒বা অভ॑ব॒-ন্পরা-ঽসু॑রা॒ য এ॒ব-ঞ্ছন্দ॑সাং-বীঁ॒র্যং॑-বেঁদা-ঽঽ শ্রা॑ব॒যা-ঽস্তু॒ শ্রৌষ॒ড্ যজ॒ যে যজা॑মহে বষট্কা॒রো ভব॑ত্যা॒ত্মনা॒ পরা᳚-ঽস্য॒ ভ্রাতৃ॑ব্যো ভবতি ব্রহ্মবা॒দিনো॑ বদন্তি॒ কস্মৈ॒ কম॑দ্ধ্ব॒র্যুরা শ্রা॑বয॒তীতি॒ ছন্দ॑সাং-বীঁ॒র্যা॑যেতি॑ ব্রূযাদে॒ ত-দ্বৈ [ ] 20
ছন্দ॑সাং-বীঁ॒র্য॑মা শ্রা॑ব॒যা-ঽস্তু॒ শ্রৌষ॒ড্ যজ॒ যে যজা॑মহে বষট্কা॒রো য এ॒বং-বেঁদ॒ সবী᳚র্যৈরে॒ব ছন্দো॑ভিরর্চতি॒ য-ত্কি-ঞ্চার্চ॑তি॒ যদিন্দ্রো॑ বৃ॒ত্রমহ॑ন্ন-মে॒দ্ধ্য-ন্ত-দ্য-দ্যতী॑ন॒পাব॑পদ-মে॒দ্ধ্য-ন্তদথ॒ কস্মা॑দৈ॒ন্দ্রো য॒জ্ঞ আ সগ্গ্স্থা॑তো॒রিত্যা॑হু॒রিন্দ্র॑স্য॒ বা এ॒ষা য॒জ্ঞিযা॑ ত॒নূর্য-দ্য॒জ্ঞস্তামে॒ব ত দ্য॑জন্তি॒ য এ॒বং-বেঁদোপৈ॑নং-যঁ॒জ্ঞো ন॑মতি ॥ 21 ॥
(ছন্দ॑সাং-বীঁ॒র্যং॑ - ঁবা - এ॒ব ত - দ॒ষ্টৌ চ॑) (অ. 7)
আ॒যুর্দা অ॑গ্নে হ॒বিষো॑ জুষা॒ণো ঘৃ॒তপ্র॑তীকো ঘৃ॒তযো॑নিরেধি । ঘৃ॒ত-ম্পী॒ত্বা মধু॒চারু॒ গব্য॑-ম্পি॒তেব॑পু॒ত্রম॒ভি র॑ক্ষতাদি॒মম্ ॥ আ বৃ॑শ্চ্যতে॒ বা এ॒ত-দ্যজ॑মানো॒-ঽগ্নিভ্যাং॒-যঁদে॑নযো-শ্শৃত॒-ঙ্কৃত্যাথা॒-ঽন্যত্রা॑-বভৃ॒থম॒বৈত্যা॑যু॒র্দা অ॑গ্নে হ॒বিষো॑ জুষা॒ণ ইত্য॑বভৃ॒থম॑বৈ॒ষ্যন্ জু॑হুযা॒দাহু॑ত্যৈ॒বৈনৌ॑ শমযতি॒ না-ঽঽর্তি॒মার্চ্ছ॑তি॒ যজ॑মানো॒ য-ত্কুসী॑দ॒- [য-ত্কুসী॑দম্, অপ্র॑তীত্ত॒-ম্মযি॒ যেন॑] 22
-মপ্র॑তীত্ত॒-ম্মযি॒ যেন॑ য॒মস্য॑ ব॒লিনা॒ চরা॑মি । ই॒হৈব স-ন্নি॒রব॑দযে॒ তদে॒ত-ত্তদ॑গ্নে অনৃ॒ণো ভ॑বামি । বিশ্ব॑লোপ বিশ্বদা॒বস্য॑ ত্বা॒ ঽঽসঞ্জু॑হোম্য॒গ্ধাদেকো॑ ঽহু॒তাদেকঃ॑ সমস॒নাদেকঃ॑ । তেনঃ॑ কৃণ্বন্তু ভেষ॒জগ্ং সদ॒-স্সহো॒ বরে᳚ণ্যম্ ॥ অ॒য-ন্নো॒ নভ॑সা পু॒র-স্স॒গ্গ্॒স্ফানো॑ অ॒ভি র॑ক্ষতু । গৃ॒হাণা॒মস॑মর্ত্যৈ ব॒হবো॑ নো গৃ॒হা অ॑সন্ন্ ॥ স ত্বন্নো॑ [স ত্বন্নঃ॑, ন॒ভ॒স॒স্প॒ত॒ ঊর্জ॑-ন্নো] 23
নভসস্পত॒ ঊর্জ॑-ন্নো ধেহি ভ॒দ্রযা᳚ । পুন॑র্নো ন॒ষ্টমা কৃ॑ধি॒ পুন॑র্নো র॒যিমা কৃ॑ধি ॥ দেব॑ সগ্গ্স্ফান সহস্রপো॒ষস্যে॑শিষে॒ স নো॑ রা॒স্বা-ঽজ্যা॑নিগ্ং রা॒যস্পোষগ্ং॑ সু॒বীর্যগ্ং॑ সংবঁথ্স॒রীণাগ্॑ স্ব॒স্তিম্ ॥ অ॒গ্নির্বাব য॒ম ই॒যং-যঁ॒মী কুসী॑দং॒-বাঁ এ॒ত-দ্য॒মস্য॒ যজ॑মান॒ আ দ॑ত্তে॒ যদোষ॑ধীভি॒র্বেদিগ্গ্॑ স্তৃ॒ণাতি॒ যদনু॑পৌষ্য প্রযা॒যা-দ্গ্রী॑বব॒দ্ধমে॑ন- [-দ্গ্রী॑বব॒দ্ধমে॑নম্, অ॒মুষ্মি॑ন্ ঁলো॒কে] 24
-ম॒মুষ্মি॑ন্ ঁলো॒কে নে॑নীযের॒ন্॒. য-ত্কুসী॑দ॒মপ্র॑তীত্ত॒-ম্মযীত্যুপৌ॑ষতী॒হৈব সন্. য॒ম-ঙ্কুসী॑দ-ন্নিরব॒দাযা॑নৃ॒ণ-স্সু॑ব॒র্গং-লোঁ॒কমে॑তি॒যদি॑ মি॒শ্রমি॑ব॒ চরে॑দঞ্জ॒লিনা॒ সক্তূ᳚-ন্প্রদা॒ব্যে॑ জুহুযাদে॒ষ বা অ॒গ্নির্বৈ᳚শ্বান॒রো য-ত্প্র॑দা॒ব্যঃ॑ স এ॒বৈনগ্গ্॑স্বদয॒ত্যহ্নাং᳚-বিঁ॒ধান্যা॑-মেকাষ্ট॒কাযা॑মপূ॒প-ঞ্চতুঃ॑ শরাব-ম্প॒ক্ত্বা প্রা॒তরে॒তেন॒ কক্ষ॒-মুপৌ॑ষে॒দ্যদি॒ [-মুপৌ॑ষে॒দ্যদি॑, দহ॑তি] 25
দহ॑তি পুণ্য॒সম॑-ম্ভবতি॒ যদি॒ ন দহ॑তি পাপ॒সম॑মে॒তেন॑ হস্ম॒ বা ঋষ॑যঃ পু॒রা বি॒জ্ঞানে॑ন দীর্ঘস॒ত্রমুপ॑ যন্তি॒ যো বা উ॑পদ্র॒ষ্টার॑মুপ-শ্রো॒তার॑মনুখ্যা॒তারং॑-বিঁ॒দ্বান্. যজ॑তে॒ সম॒মুষ্মি॑ন্ ঁলো॒ক ই॑ষ্টাপূ॒র্তেন॑ গচ্ছতে॒-ঽগ্নির্বা উ॑পদ্র॒ষ্টা বা॒যুরু॑পশ্রো॒তা ঽঽদি॒ত্যো॑-ঽনুখ্যা॒তা তান্. য এ॒বং-বিঁ॒দ্বান্. যজ॑তে॒ সম॒মুষ্মি॑ন্ ঁলো॒ক ই॑ষ্টাপূ॒র্তেন॑ গচ্ছতে॒ ঽয-ন্নো॒ নভ॑সা পু॒র [পু॒রঃ, ইত্যা॑হা॒গ্নির্বৈ] 26
ইত্যা॑হা॒গ্নির্বৈ নভ॑সা পু॒রো᳚-ঽগ্নিমে॒ব তদা॑হৈ॒তন্মে॑ গোপা॒যেতি॒ স ত্ব-ন্নো॑ নভসস্পত॒ ইত্যা॑হ বা॒যুর্বৈ নভ॑স॒স্পতি॑র্বা॒যুমে॒ব তদা॑হৈ॒তন্মে॑ গোপা॒যেতি॒ দেব॑ সগ্গ্স্ফা॒নেত্যা॑হা॒-ঽসৌ বা আ॑দি॒ত্যো দে॒ব-স্স॒গ্গ্॒স্ফান॑ আদি॒ত্যমে॒ব তদা॑হৈ॒তন্মে॑ গোপা॒যেতি॑ ॥ 27 ॥
(কুসী॑দং॒ - ত্ব-ন্ন॑ - এন - মোষে॒দ্যদি॑ - পু॒র - আ॑দি॒ত্যমে॒ব তদা॑হৈ॒তন্মে॑ গোপা॒যেতি॑) (অ. 8)
এ॒তং-যুঁবা॑ন॒-ম্পরি॑ বো দদামি॒ তেন॒ ক্রীড॑ন্তীশ্চরত প্রি॒যেণ॑ । মা নঃ॑ শাপ্ত জ॒নুষা॑ সুভাগা রা॒যস্পোষে॑ণ॒ সমি॒ষা ম॑দেম ॥ নমো॑ মহি॒ম্ন উ॒ত চক্ষু॑ষে তে॒ মরু॑তা-ম্পিত॒স্তদ॒হ-ঙ্গৃ॑ণামি । অনু॑ মন্যস্ব সু॒যজা॑ যজাম॒ জুষ্ট॑-ন্দে॒বানা॑মি॒দম॑স্তু হ॒ব্যম্ ॥ দে॒বানা॑মে॒ষ উ॑পনা॒হ আ॑সীদ॒পা-ঙ্গর্ভ॒ ওষ॑ধীষু॒ ন্য॑ক্তঃ । সোম॑স্য দ্র॒ফ্সম॑বৃণীত পূ॒ষা [ ] 28
বৃ॒হন্নদ্রি॑রভব॒-ত্তদে॑ষাম্ ॥ পি॒তা ব॒থ্সানা॒-ম্পতি॑রঘ্নি॒যানা॒মথো॑ পি॒তা ম॑হ॒তা-ঙ্গর্গ॑রাণাম্ । ব॒থ্সো জ॒রাযু॑ প্রতি॒ধু-ক্পী॒যূষ॑ আ॒মিক্ষা॒ মস্তু॑ ঘৃ॒তম॑স্য॒ রেতঃ॑ ॥ ত্বা-ঙ্গাবো॑-ঽবৃণত রা॒জ্যায॒ ত্বাগ্ং হ॑বন্ত ম॒রুতঃ॑ স্ব॒র্কাঃ । বর্ষ্ম॑ন্ ক্ষ॒ত্রস্য॑ ক॒কুভি॑ শিশ্রিযা॒ণস্ততো॑ ন উ॒গ্রো বি ভ॑জা॒ বসূ॑নি ॥ ব্যৃ॑দ্ধেন॒ বা এ॒ষ প॒শুনা॑ যজতে॒ যস্যৈ॒তানি॒ ন ক্রি॒যন্ত॑ এ॒ষ হ॒ ত্বৈ সমৃ॑দ্ধেন যজতে॒ যস্যৈ॒তানি॑ ক্রি॒যন্তে᳚ ॥ 29 ॥
(পূ॒ষা - ক্রি॒যন্ত॑ এ॒ষো᳚ - ঽষ্টৌ চ॑) (অ. 9)
সূর্যো॑ দে॒বো দি॑বি॒ষদ্ভ্যো॑ ধা॒তা ক্ষ॒ত্রায॑ বা॒যুঃ প্র॒জাভ্যঃ॑ । বৃহ॒স্পতি॑স্ত্বা প্র॒জাপ॑তযে॒ জ্যোতি॑ষ্মতী-ঞ্জুহোতু ॥ যস্যা᳚স্তে॒ হরি॑তো॒ গর্ভো-ঽথো॒ যোনি॑র্হির॒ণ্যযী᳚ । অঙ্গা॒ন্যহ্রু॑তা॒ যস্যৈ॒ তা-ন্দে॒বৈ-স্সম॑জীগমম্ ॥ আ ব॑র্তন বর্তয॒ নি নি॑বর্তন বর্ত॒যেন্দ্র॑ নর্দবুদ । ভূম্যা॒শ্চত॑স্রঃ প্র॒দিশ॒স্তাভি॒রা ব॑র্তযা॒ পুনঃ॑ ॥ বি তে॑ ভিনদ্মি তক॒রীং-বিঁযোনিং॒-বিঁ গ॑বী॒ন্যৌ᳚ । বি [ ] 30
মা॒তর॑ঞ্চ পু॒ত্র-ঞ্চ॒ বি গর্ভ॑-ঞ্চ জ॒রাযু॑ চ ॥ ব॒হিস্তে॑ অস্তু॒ বালিতি॑ ॥ উ॒রু॒দ্র॒ফ্সো বি॒শ্বরূ॑প॒ ইন্দুঃ॒ পব॑মানো॒ ধীর॑ আনঞ্জ॒ গর্ভ᳚ম্ ॥ এক॑পদী দ্বি॒পদী᳚ ত্রি॒পদী॒ চতু॑ষ্পদী॒ পঞ্চ॑পদী॒ ষট্প॑দী স॒প্তপ॑দ্য॒ষ্টাপ॑দী॒ ভুব॒না-ঽনু॑ প্রথতা॒গ্॒ স্বাহা᳚ ॥ ম॒হী দ্যৌঃ পৃ॑থি॒বী চ॑ ন ই॒মং-যঁ॒জ্ঞ-ম্মি॑মিক্ষতাম্ । পি॒পৃ॒তান্নো॒ ভরী॑মভিঃ ॥ 31 ॥
(গ॒বি॒ন্যৌ॑ বি - চতু॑শ্চত্বারিগ্ংশচ্চ) (অ. 10)
ই॒দং-বাঁ॑মা॒স্যে॑ হ॒বিঃ প্রি॒যমি॑ন্দ্রাবৃহস্পতী । উ॒ক্থ-ম্মদ॑শ্চ শস্যতে ॥ অ॒যং-বাঁ॒-ম্পরি॑ ষিচ্যতে॒ সোম॑ইন্দ্রাবৃহস্পতী । চারু॒র্মদা॑য পী॒তযে᳚ ॥ অ॒স্মে ই॑ন্দ্রাবৃহস্পতী র॒যি-ন্ধ॑ত্তগ্ং শত॒গ্বিন᳚ম্ । অশ্বা॑বন্তগ্ং সহ॒স্রিণ᳚ম্ ॥ বৃহ॒স্পতি॑র্নঃ॒ পরি॑পাতু প॒শ্চাদু॒তোত্ত॑রস্মা॒দধ॑রাদঘা॒যোঃ । ইন্দ্রঃ॑ পু॒রস্তা॑দু॒ত ম॑দ্ধ্য॒তো ন॒-স্সখা॒ সখি॑ভ্যো॒ বরি॑বঃ কৃণোতু ॥ বি তে॒ বিষ্ব॒গ্বাত॑জূতাসো অগ্নে॒ ভামা॑স- [অগ্নে॒ ভামা॑সঃ, শু॒চে॒ শুচ॑যশ্চরন্তি ।] 32
-শ্শুচে॒ শুচ॑যশ্চরন্তি । তু॒বি॒ম্র॒ক্ষাসো॑ দি॒ব্যা নব॑গ্বা॒ বনা॑ বনন্তি ধৃষ॒তা রু॒জন্তঃ॑ ॥ ত্বাম॑গ্নে॒ মানু॑ষীরীডতে॒ বিশো॑ হোত্রা॒বিদং॒-বিঁবি॑চিগ্ং রত্ন॒ধাত॑মম্ । গুহা॒ সন্তগ্ং॑ সুভগ বি॒শ্বদ॑র্শত-ন্তু বিষ্ম॒ণসগ্ং॑ সু॒যজ॑-ঙ্ঘৃত॒শ্রিয᳚ম্ ॥ ধা॒তা দ॑দাতু নো র॒যিমীশা॑নো॒ জগ॑ত॒স্পতিঃ॑ । স নঃ॑ পূ॒র্ণেন॑ বাবনত্ ॥ ধা॒তা প্র॒জাযা॑ উ॒ত রা॒য ঈ॑শে ধা॒তেদং-বিঁশ্ব॒-ম্ভুব॑ন-ঞ্জজান । ধা॒তা পু॒ত্রং-যঁজ॑মানায॒ দাতা॒ [দাতা᳚, তস্মা॑] 33
তস্মা॑ উ হ॒ব্য-ঙ্ঘৃ॒তব॑দ্বিধেম ॥ ধা॒তা দ॑দাতু নো র॒যি-ম্প্রাচী᳚-ঞ্জী॒বাতু॒মক্ষি॑তাম্ । ব॒য-ন্দে॒বস্য॑ ধীমহি সুম॒তিগ্ং স॒ত্যরা॑ধসঃ ॥ ধা॒তা দ॑দাতু দা॒শুষে॒ বসূ॑নি প্র॒জাকা॑মায মী॒ঢুষে॑ দুরো॒ণে । তস্মৈ॑ দে॒বা অ॒মৃতা॒-স্সংব্যঁ॑যন্তাং॒-বিঁশ্বে॑ দে॒বাসো॒ অদি॑তি-স্স॒জোষাঃ᳚ ॥ অনু॑ নো॒-ঽদ্যা-ঽনু॑মতির্য॒জ্ঞ-ন্দে॒বেষু॑ মন্যতাম্ । অ॒গ্নিশ্চ॑ হব্য॒বাহ॑নো॒ ভব॑তা-ন্দা॒শুষে॒ মযঃ॑ ॥ অন্বিদ॑নুমতে॒ ত্ব- [অন্বিদ॑নুমতে॒ ত্বম্, মন্যা॑সৈ॒ শঞ্চ॑নঃ কৃধি ।] 34
-ম্মন্যা॑সৈ॒ শঞ্চ॑নঃ কৃধি । ক্রত্বে॒ দক্ষা॑য নো হিনু॒ প্রণ॒ আযূগ্ং॑ষি তারিষঃ ॥ অনু॑ মন্যতা-মনু॒মন্য॑মানা প্র॒জাব॑ন্তগ্ং র॒যিমক্ষী॑যমাণম্ । তস্যৈ॑ ব॒যগ্ং হেড॑সি॒ মা-ঽপি॑ ভূম॒ সা নো॑ দে॒বী সু॒হবা॒ শর্ম॑ যচ্ছতু ॥ যস্যা॑মি॒দ-ম্প্র॒দিশি॒ যদ্বি॒রোচ॒তে-ঽনু॑মতি॒-ম্প্রতি॑ ভূষন্ত্যা॒যবঃ॑ । যস্যা॑ উ॒পস্থ॑ উ॒র্ব॑ন্তরি॑ক্ষ॒গ্ং॒ সা নো॑ দে॒বী সু॒হবা॒ শর্ম॑ যচ্ছতু ॥ 35 ॥
রা॒কাম॒হগ্ং সু॒হবাগ্ং॑ সুষ্টু॒তী হু॑বে শৃ॒ণোতু॑ ন-স্সু॒ভগা॒ বোধ॑তু॒ ত্মনা᳚ । সীব্য॒ত্বপঃ॑ সূ॒চ্যা-ঽচ্ছি॑দ্যমানযা॒ দদা॑তু বী॒রগ্ং শ॒তদা॑যমু॒ক্থ্য᳚ম্ ॥ যাস্তে॑ রাকে সুম॒তযঃ॑ সু॒পেশ॑সো॒ যাভি॒র্দদা॑সি দা॒শুষে॒ বসূ॑নি । তাভি॑র্নো অ॒দ্য সু॒মনা॑ উ॒পাগ॑হি সহস্রপো॒ষগ্ং সু॑ভগে॒ ররা॑ণা ॥ সিনী॑বালি॒, যা সু॑পা॒ণিঃ ॥ কু॒হূম॒হগ্ং সু॒ভগাং᳚-বিঁদ্ম॒নাপ॑সম॒স্মিন্. য॒জ্ঞে সু॒হবা᳚-ঞ্জোহবীমি । সা নো॑ দদাতু॒ শ্রব॑ণ-ম্পিতৃ॒ণা-ন্তস্যা᳚স্তে দেবি হ॒বিষা॑ বিধেম ॥ কু॒হূ-র্দে॒বানা॑ম॒মৃত॑স্য॒ পত্নী॒ হব্যা॑ নো অ॒স্য হ॒বিষ॑শ্চিকেতু । স-ন্দা॒শুষে॑ কি॒রতু॒ ভূরি॑ বা॒মগ্ং রা॒যস্পোষ॑-ঞ্চিকি॒তুষে॑ দধাতু ॥ 36 ॥
(ভামা॑সো॒ - দাতা॒ - ত্ব - ম॒ন্তরি॑ক্ষ॒গ্ং॒ সা নো॑ দে॒বী সু॒হবা॒ শর্ম॑ যচ্ছতু॒ -শ্রব॑ণং॒ - চতু॑র্বিগ্ংশতিশ্চ) (অ. 11)
(অগ্নে॑ তেজস্বিন্ - বা॒যু - র্বস॑বস্ত্ - বৈ॒তদ্বা অ॒পাং - ঁবা॒যুর॑সি প্রা॒ণো নাম॑ - দে॒বা বৈ যদ্য॒জ্ঞেন॒ন - প্র॒জাপ॑তি র্দেবাসু॒রা - না॑যু॒র্দা - এ॒তং-যুঁবা॑ন॒গ্ং॒ - সূর্যো॑ দে॒ব - ই॒দং-বাঁ॒ - মেকা॑দশ)
(অগ্নে॑ তেজস্বিন্ - বা॒যুর॑সি॒ - ছন্দ॑সাং-বীঁ॒র্যং॑ - মা॒তর॑ঞ্চ॒ - ষট্ত্রিগ্ং॑শত্ )
(অগ্নে॑ তেজস্বিগ্গ্, শ্চিকি॒তুষে॑ দধাতু )
॥ হরিঃ॑ ওম্ ॥
॥ কৃষ্ণ যজুর্বেদীয তৈত্তিরীয সংহিতাযা-ন্তৃতীযকাণ্ডে তৃতীযঃ প্রশ্ন-স্সমাপ্তঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ntṛtīyakāṇḍe tṛtīyaḥ praśnaḥ - vaikṛtavidhīnāmabhidhānaṃ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
agnḙ tejasvi-nteja॒svī tva-nde॒veṣṷ bhūyā॒steja̭svanta॒-mmāmāyṷṣmantaṃ॒-va~rca̭svanta-mmanu॒ṣyḙṣu kuru dī॒kṣāyai̭ ca tvā॒ tapa̭saśca॒ teja̭se juhomi tejo॒vida̭si॒ tejo̭ mā॒ mā hā̭sī॒nmā-'ha-ntejo̭ hāsiṣa॒-mmā mā-ntejo̭ hāsī॒dindraṷjasvinnoja॒svī tva-nde॒veṣṷ bhūyā॒ oja̭svanta॒-mmāmāyṷṣmantaṃ॒-va~rca̭svanta-mmanu॒ṣyḙṣu kuru॒ brahma̭ṇaśca tvā kṣa॒trasya॒ cau- [kṣa॒trasya॒ ca, oja̭se juhomyojo॒vi-] 1
-ja̭se juhomyojo॒vi-da॒syojo̭ mā॒ mā hā̭sī॒nmā-'hamojo̭ hāsiṣa॒-mmā māmojo̭ hāsī॒-thsūrya̭ bhrājasvi-nbhrāja॒svī tva-nde॒veṣṷ bhūyā॒ bhrāja̭svanta॒-mmāmāyṷṣmantaṃ॒-va~rca̭svanta-mmanu॒ṣyḙṣu kuru vā॒yośca̭ tvā॒-'pāñca॒ bhrāja̭se juhomisuva॒rvida̭si॒ suva̭rmā॒ mā hā̭sī॒nmā-'hagṃ suva̭rhāsiṣa॒-mmā māgṃ suva̭rhāsī॒-nmayi̭ me॒dhā-mmayi̭ pra॒jā-mmayya॒gnistejo̭ dadhātu॒ mayi̭ me॒dhā-mmayi̭ pra॒jā-mmayīndra̭ indri॒ya-nda̭dhātu॒ mayi̭ me॒dhā-mmayi̭ pra॒jā-mmayi॒ sūryo॒ bhrājo̭ dadhātu || 2 ||
(kṣa॒trasya̭ ca॒ - mayi॒ - trayo̭vigṃśatiśca) (a. 1)
vā॒yurhi̭kaṃ॒rtā-'gniḥ pra̭sto॒tā pra॒jāpa̭ti॒-ssāma॒ bṛha॒spati̭rudgā॒tā viśvḙ de॒vā ṷpagā॒tāro̭ ma॒rutaḥ̭ pratiha॒rtāra॒ indro̭ ni॒dhana॒nte de॒vāḥ prā̭ṇa॒bhṛtaḥ̭ prā॒ṇa-mmayi̭ dadhatve॒tadvai sarva̭maddhva॒ryu-rṷpāku॒rvannṷdgā॒tṛbhya̭ u॒pāka̭roti॒ te de॒vāḥ prā̭ṇa॒bhṛtaḥ̭ prā॒ṇa-mmayi̭ dadha॒tvityā̭hai॒tade॒va sava̭rmā॒tma-ndha̭tta॒ iḍā̭ deva॒hū rmanṷ-ryajña॒nī-rbṛha॒spati̭rukthāma॒dāni̭ śagṃsiṣa॒-dviśvḙ de॒vā- [de॒vāḥ, sū॒kta॒vācaḥ॒ pṛthi̭vi] 3
-ssū᳚kta॒vācaḥ॒ pṛthi̭vi māta॒rmā mā̭higṃsī॒ rmadhṷ maniṣye॒ madhṷ janiṣye॒ madhṷvakṣyāmi॒ madhṷvadiṣyāmi॒ madhṷmatī-nde॒vebhyo॒ vāca̭mudyāsagṃ śuśrū॒ṣeṇyā᳚-mmanu॒ṣye᳚bhya॒sta-mmā̭ de॒vā a̭vantu śo॒bhāyai̭ pi॒taro-'nṷ madantu || 4 ||
(śa॒gṃ॒si॒ṣa॒-dviśvḙ de॒vā - a॒ṣṭāvigṃ̭śatiśca) (a. 2)
vasa̭vastvā॒ prava̭hantu gāya॒treṇa॒ chanda̭sā॒-'gneḥ pri॒ya-mpātha॒ upḙhi ru॒drāstvā॒ pravṛ̭hantu॒ traiṣṭṷbhena॒ chanda॒sendra̭sya pri॒ya-mpātha॒ upe᳚hyādi॒tyāstvā॒ pravṛ̭hantu॒ jāga̭tena॒ chanda̭sā॒ viśvḙṣā-nde॒vānā᳚-mpri॒ya-mpātha॒ upḙhi॒ māndā̭su te śukra śu॒kramā dhṷ̄nomi bha॒ndanā̭su॒ kota̭nāsu॒ nūta̭nāsu॒ reśī̭ṣu॒ meṣī̭ṣu॒ vāśī̭ṣu viśva॒bhṛthsu॒ māddhvī̭ṣu kaku॒hāsu॒ śakva̭rīṣu [ ] 5
śu॒krāsṷ te śukra śu॒kramā dhṷ̄nomi śu॒kra-ntḙ śu॒kreṇa̭ gṛhṇā॒myahno̭ rū॒peṇa॒ sūrya̭sya ra॒śmibhiḥ̭ || ā-'smi̭nnu॒grā a̭cucyavurdi॒vo dhārā̭ asaścata || ka॒ku॒hagṃ rū॒paṃ-vṛ~̭ṣa॒bhasya̭ rocate bṛ॒ha-thsoma॒-ssoma̭sya puro॒gā-śśu॒kra-śśu॒krasya̭ puro॒gāḥ || ya-ttḙ so॒mādā᳚bhya॒-nnāma॒ jāgṛ̭vi॒ tasmai̭ te soma॒ somā̭ya॒ svāho॒śi-ktva-ndḙva soma gāya॒treṇa॒ chanda̭sā॒-'gneḥ [chanda̭sā॒-'gneḥ, pri॒ya-mpātho॒] 6
pri॒ya-mpātho॒ apī̭hi va॒śī tva-ndḙva soma॒ traiṣṭṷbhena॒ chanda॒sendra̭sya pri॒ya-mpātho॒ apī᳚hya॒smathsa̭khā॒ tva-ndḙva soma॒ jāga̭tena॒ chanda̭sā॒ viśvḙṣā-nde॒vānā᳚-mpri॒ya-mpātho॒ apī॒hyā naḥ̭ prā॒ṇa ḙtu parā॒vata॒ ā-'ntari̭kṣāddi॒vaspari̭ | āyuḥ̭ pṛthi॒vyā addhya॒mṛta̭masi prā॒ṇāya̭ tvā || i॒ndrā॒gnī me॒ varcaḥ̭ kṛṇutāṃ॒-va~rca॒-ssomo॒ bṛha॒spatiḥ̭ | varco̭ me॒ viśvḙde॒vā varco̭ me dhattamaśvinā || da॒dha॒nve vā॒ yadī॒manu॒ voca॒dbrahmā̭ṇi॒ veru॒ tat | pari॒ viśvā̭ni॒ kāvyā̭ ne॒miśca॒krami̭vā bhavat || 7 ||
(śakva̭rīṣva॒ - gne - rbṛha॒spatiḥ॒ - pañca̭vigṃśatiśca) (a. 3)
e॒tadvā a॒pā-nnā̭ma॒dheya॒-ṅguhyaṃ॒-ya~dā̭dhā॒vā māndā̭su te śukra śu॒kramā dhṷ̄no॒mītyā̭hā॒pāme॒va nā̭ma॒dheyḙna॒ guhyḙna di॒vo vṛṣṭi॒mava̭ rundhe śu॒kra-ntḙ śu॒kreṇa̭ gṛhṇā॒mītyā̭hai॒tadvā ahno̭ rū॒paṃ-ya~drātri॒-ssūrya̭sya ra॒śmayo॒ vṛṣṭyā̭ īśa॒te-'hna̭ e॒va rū॒peṇa॒ sūrya̭sya ra॒śmibhi̭rdi॒vo vṛṣṭi̭-ñcyāvaya॒tyā-'smi̭nnu॒grā [-'smi̭nnu॒grāḥ, a॒cu॒cya॒vu॒rityā̭ha] 8
a̭cucyavu॒rityā̭ha yathāya॒jure॒vaita-tka̭ku॒hagṃ rū॒paṃ-vṛ~̭ṣa॒bhasya̭ rocate bṛ॒hadityā̭hai॒tadvā a̭sya kaku॒hagṃ rū॒paṃ-ya~-dvṛṣṭī̭ rū॒peṇai॒va vṛṣṭi॒mava̭ rundhe॒ yattḙ so॒mādā᳚bhya॒-nnāma॒ jāgṛ॒vītyā̭hai॒ṣa ha॒ vai ha॒viṣā̭ ha॒virya̭jati॒ yo-'dā᳚bhya-ṅgṛhī॒tvā somā̭ya ju॒hoti॒parā॒ vā e॒tasyā-''yuḥ̭ prā॒ṇa ḙti॒ [prā॒ṇa ḙti, yo-'gṃ̭śu-] 9
yo-'gṃ̭śu-ṅgṛ॒hṇātyā naḥ̭ prā॒ṇa ḙtu parā॒vata॒ ityā॒hā-''yṷre॒va prā॒ṇamā॒tma-ndha̭tte॒ 'mṛta̭masi prā॒ṇāya॒ tveti॒ hira̭ṇyama॒bhi vya̭nitya॒mṛtaṃ॒-vai~ hira̭ṇya॒māyuḥ̭ prā॒ṇo̭-'mṛtḙnai॒vā-''yṷrā॒tma-ndha̭tte śa॒tamā̭na-mbhavati śa॒tāyuḥ॒ purṷṣa-śśa॒tendri̭ya॒ āyṷṣye॒vendri॒ye prati̭tiṣṭhatya॒pa upa̭ spṛśati bheṣa॒jaṃ-vā~ āpo̭ bheṣa॒jame॒va kṷrute || 10 ||
(u॒grā - e॒tyā - pa॒ - strīṇi̭ ca) (a. 4)
vā॒yura̭si prā॒ṇo nāma̭ savi॒turādhi̭patye-'pā॒na-mmḙ dā॒ścakṣṷrasi॒ śrotra॒-nnāma̭ dhā॒turādhi̭patya॒ āyṷrme dā rū॒pama̭si॒ varṇo॒ nāma॒ bṛha॒spate॒rādhi̭patye pra॒jā-mmḙ dā ṛ॒tama̭si sa॒tya-nnāmendra॒syā-''dhi̭patye kṣa॒tra-mmḙ dā bhū॒tama̭si॒ bhavya॒-nnāma̭ pitṛ॒ṇāmādhi̭patye॒-'pā-moṣa̭dhīnā॒-ṅgarbha̭-ndhā ṛ॒tasya̭ tvā॒ vyo̭mana ṛ॒tasya̭ [ ] 11
tvā॒ vibhṷ̄mana ṛ॒tasya̭ tvā॒ vidha̭rmaṇa ṛ॒tasya̭ tvā sa॒tyāya॒rtasya̭ tvā॒ jyoti̭ṣe pra॒jāpa̭ti rvi॒rāja̭mapaśya॒-ttayā̭ bhū॒ta-ñca॒ bhavya̭-ñcā sṛjata॒ tāmṛṣi̭bhyasti॒ro̭-'dadhā॒-ttā-ñja॒mada̭gni॒stapa̭sā-' paśya॒-ttayā॒ vai sa pṛśñī॒n kāmā̭nasṛjata॒ ta-tpṛśñī̭nā-mpṛśñi॒tvaṃ-ya~-tpṛśña̭yo gṛ॒hyante॒ pṛśñī̭ne॒va taiḥ kāmā॒n॒. yaja̭mā॒no-'va̭ rundhe vā॒yura̭si prā॒ṇo [vā॒yura̭si prā॒ṇaḥ, nāmetyā̭ha] 12
nāmetyā̭ha prāṇāpā॒nāve॒vāva̭ rundhe॒ cakṣṷrasi॒ śrotra॒-nnāmetyā॒hā-''yṷre॒vāva̭ rundhe rū॒pama̭si॒ varṇo॒ nāmetyā̭ha pra॒jāme॒vāva̭ rundhaṛ॒tama̭si sa॒tya-nnāmetyā̭ha kṣa॒trame॒vāva̭ rundhe bhū॒tama̭si॒ bhavya॒-nnāmetyā̭ha pa॒śavo॒ vā a॒pāmoṣa̭dhīnā॒-ṅgarbhaḥ̭ pa॒śūne॒vā- [pa॒śūne॒va, ava̭ rundha] 13
-va̭ rundha e॒tāva॒dvai purṷṣa-mpa॒rita॒stade॒vāva̭ rundha ṛ॒tasya̭ tvā॒ vyo̭mana॒ ityā̭he॒yaṃ-vā~ ṛ॒tasya॒ vyo̭me॒māme॒vābhi ja̭yatyṛ॒tasya̭ tvā॒ vibhṷ̄mana॒ ityā̭hā॒-'ntari̭kṣaṃ॒-vā~ ṛ॒tasya॒ vibhṷ̄mā॒ntari̭kṣame॒vābhi ja̭yatyṛ॒tasya̭ tvā॒ vidha̭rmaṇa॒ ityā̭ha॒ dyaurvā ṛ॒tasya॒ vidha̭rma॒ diva̭me॒vābhi ja̭yatyṛ॒tasya̭ [ja̭yatyṛ॒tasya̭, tvā॒ sa॒tyāyetyā̭ha॒] 14
tvā sa॒tyāyetyā̭ha॒ diśo॒ vā ṛ॒tasya̭ sa॒tya-ndiśa̭ e॒vābhi ja̭yatyṛ॒tasya̭ tvā॒ jyoti̭ṣa॒ ityā̭ha suva॒rgo vai lo॒ka ṛ॒tasya॒ jyotiḥ̭ suva॒rgame॒va lo॒kama॒bhi ja̭yatye॒tāva̭nto॒ vai dḙvalo॒kāstāne॒vābhi ja̭yati॒ daśa॒ sampa̭dyante॒ daśā᳚kṣarā vi॒rāḍannaṃ̭-vi~॒rā-ḍvi॒rājye॒vānnādye॒ prati̭tiṣṭhati || 15 ||
(vyo̭mana ṛ॒tasya̭ - prā॒ṇaḥ - pa॒śune॒va - vidha̭rma॒ diva̭me॒vābhi ja̭yatyṛ॒tasya॒ -ṣaṭca̭tvārigṃśacca) (a. 5)
de॒vā vai ya-dya॒jñena॒ nāvārṷndhata॒ ta-tparai॒ravā̭rundhata॒ ta-tparā̭ṇā-mpara॒tvaṃ-ya~-tparḙ gṛ॒hyante॒ yade॒va ya॒jñena॒nāva̭ru॒ndhe tasyāva̭ruddhyai॒ ya-mpra̭tha॒ma-ṅgṛ॒hṇātī॒mame॒va tena̭ lo॒kama॒bhi ja̭yati॒ya-ndvi॒tīya̭ma॒ntari̭kṣa॒-ntena॒ ya-ntṛ॒tīya̭ma॒mume॒va tena̭ lo॒kama॒bhi ja̭yati॒ yade॒te gṛ॒hyanta̭ e॒ṣāṃ ~lo॒kānā̭-ma॒bhiji̭tyā॒ [-ma॒bhiji̭tyā, utta̭re॒ṣvaha-] 16
utta̭re॒ṣvahaḥ̭ sva॒muto॒-'rvāñco̭ gṛhyante 'bhi॒jityai॒vemāṃ-lo~॒kā-npuna̭ri॒maṃ-lo~॒ka-mpra॒tyava̭rohanti॒ ya-tpūrve॒ṣvahaḥ̭ svi॒taḥ parā᳚ñco gṛ॒hyante॒ tasmā̭di॒taḥ parā᳚ñca i॒me lo॒kā yadutta̭re॒ṣvahaḥ̭ sva॒muto॒-'rvāñco̭ gṛ॒hyante॒ tasmā̭da॒muto॒ 'rvāñca̭ i॒me lo॒kāstasmā॒dayā̭tayāmno lo॒kā-nma̭nu॒ṣyā̭ upa̭ jīvanti brahmavā॒dino̭ vadanti॒ kasmā᳚-thsa॒tyāda॒dbhya oṣa̭dhaya॒-ssa-mbha̭va॒ntyoṣa̭dhayo [oṣa̭dhaya॒-ssa-mbha̭va॒ntyoṣa̭dhayaḥ, ma॒nu॒ṣyā̭ṇā॒manna̭-] 17
manu॒ṣyā̭ṇā॒manna̭-mpra॒jāpa̭ti-mpra॒jā anu॒ prajā̭yanta॒ iti॒ parā॒nanviti̭ brūyā॒-dya-dgṛ॒hṇātya॒dbhyastvauṣa̭dhībhyo gṛhṇā॒mīti॒ tasmā̭da॒dbhya oṣa̭dhaya॒-ssambha̭vanti॒ ya-dgṛ॒hṇātyoṣa̭dhībhyastvā pra॒jābhyo̭ gṛhṇā॒mīti॒ tasmā॒doṣa̭dhayo manu॒ṣyā̭ṇā॒mannaṃ॒-ya~-dgṛ॒hṇāti̭ pra॒jābhya̭stvā pra॒jāpa̭taye gṛhṇā॒mīti॒ tasmā᳚-tpra॒jāpa̭ti-mpra॒jā anu॒ prajā̭yante || 18 ||
(a॒bhiji̭tyai - bhava॒ntyoṣa̭dhayo॒ - 'ṣṭā ca̭tvārigṃśacca) (a. 6)
pra॒jāpa̭tirdevāsu॒rāna̭ sṛjata॒ tadanṷ ya॒jño̭-'sṛjyata ya॒jña-ñchandāgṃ̭si॒ te viṣva̭ñco॒ vya̭krāma॒n-thso-'sṷrā॒nanṷ ya॒jño-'pā᳚krāma-dya॒jña-ñchandāgṃ̭si॒ te de॒vā a̭manyantā॒mī vā i॒dama̭bhūva॒n॒. ya-dva॒yagg sma iti॒ te pra॒jāpa̭ti॒mupā̭-'dhāva॒n-thso᳚-'bravīt-pra॒jāpa̭ti॒śchanda̭sāṃ-vī~॒rya̭mā॒dāya॒ tadvaḥ॒ pra dā᳚syā॒mīti॒ sa chanda̭sāṃ-vī~॒rya̭- [chanda̭sāṃ-vī~॒rya᳚m, ā॒dāya॒ tade᳚bhyaḥ॒] 19
-mā॒dāya॒ tade᳚bhyaḥ॒ prāya̭ccha॒-ttadanu॒ chandā॒g॒syapā᳚-'krāma॒n chandāgṃ̭si ya॒jñastato̭ de॒vā abha̭va॒-nparā-'sṷrā॒ ya e॒va-ñchanda̭sāṃ-vī~॒ryaṃ̭-ve~dā-'' śrā̭va॒yā-'stu॒ śrauṣa॒ḍ yaja॒ ye yajā̭mahe vaṣaṭkā॒ro bhava̭tyā॒tmanā॒ parā᳚-'sya॒ bhrātṛ̭vyo bhavati brahmavā॒dino̭ vadanti॒ kasmai॒ kama̭ddhva॒ryurā śrā̭vaya॒tīti॒ chanda̭sāṃ-vī~॒ryā̭yeti̭ brūyāde॒ ta-dvai [ ] 20
chanda̭sāṃ-vī~॒rya̭mā śrā̭va॒yā-'stu॒ śrauṣa॒ḍ yaja॒ ye yajā̭mahe vaṣaṭkā॒ro ya e॒vaṃ-ve~da॒ savī᳚ryaire॒va chando̭bhirarcati॒ ya-tki-ñcārca̭ti॒ yadindro̭ vṛ॒tramaha̭nna-me॒ddhya-nta-dya-dyatī̭na॒pāva̭pada-me॒ddhya-ntadatha॒ kasmā̭dai॒ndro ya॒jña ā saggsthā̭to॒rityā̭hu॒rindra̭sya॒ vā e॒ṣā ya॒jñiyā̭ ta॒nūrya-dya॒jñastāme॒va ta dya̭janti॒ ya e॒vaṃ-ve~dopai̭naṃ-ya~॒jño na̭mati || 21 ||
(chanda̭sāṃ-vī~॒ryaṃ̭ - ~vā - e॒va ta - da॒ṣṭau ca̭) (a. 7)
ā॒yurdā a̭gne ha॒viṣo̭ juṣā॒ṇo ghṛ॒tapra̭tīko ghṛ॒tayo̭niredhi | ghṛ॒ta-mpī॒tvā madhu॒cāru॒ gavya̭-mpi॒teva̭pu॒trama॒bhi ra̭kṣatādi॒mam || ā vṛ̭ścyate॒ vā e॒ta-dyaja̭māno॒-'gnibhyāṃ॒-ya~dḙnayo-śśṛta॒-ṅkṛtyāthā॒-'nyatrā̭-vabhṛ॒thama॒vaityā̭yu॒rdā a̭gne ha॒viṣo̭ juṣā॒ṇa itya̭vabhṛ॒thama̭vai॒ṣyan jṷhuyā॒dāhṷtyai॒vainaṷ śamayati॒ nā-''rti॒mārccha̭ti॒ yaja̭māno॒ ya-tkusī̭da॒- [ya-tkusī̭dam, apra̭tītta॒-mmayi॒ yena̭] 22
-mapra̭tītta॒-mmayi॒ yena̭ ya॒masya̭ ba॒linā॒ carā̭mi | i॒haiva sa-nni॒rava̭daye॒ tade॒ta-ttada̭gne anṛ॒ṇo bha̭vāmi | viśva̭lopa viśvadā॒vasya̭ tvā॒ ''sañjṷhomya॒gdhādeko̭ 'hu॒tādekaḥ̭ samasa॒nādekaḥ̭ | tenaḥ̭ kṛṇvantu bheṣa॒jagṃ sada॒-ssaho॒ vare᳚ṇyam || a॒ya-nno॒ nabha̭sā pu॒ra-ssa॒gg॒sphāno̭ a॒bhi ra̭kṣatu | gṛ॒hāṇā॒masa̭martyai ba॒havo̭ no gṛ॒hā a̭sann || sa tvanno̭ [sa tvannaḥ̭, na॒bha॒sa॒spa॒ta॒ ūrja̭-nno] 23
nabhasaspata॒ ūrja̭-nno dhehi bha॒drayā᳚ | puna̭rno na॒ṣṭamā kṛ̭dhi॒ puna̭rno ra॒yimā kṛ̭dhi || deva̭ saggsphāna sahasrapo॒ṣasyḙśiṣe॒ sa no̭ rā॒svā-'jyā̭nigṃ rā॒yaspoṣagṃ̭ su॒vīryagṃ̭ saṃva~thsa॒rīṇāg̭ sva॒stim || a॒gnirvāva ya॒ma i॒yaṃ-ya~॒mī kusī̭daṃ॒-vā~ e॒ta-dya॒masya॒ yaja̭māna॒ ā da̭tte॒ yadoṣa̭dhībhi॒rvedigg̭ stṛ॒ṇāti॒ yadanṷpauṣya prayā॒yā-dgrī̭vaba॒ddhamḙna- [-dgrī̭vaba॒ddhamḙnam, a॒muṣmi̭n ~lo॒ke] 24
-ma॒muṣmi̭n ~lo॒ke nḙnīyera॒n॒. ya-tkusī̭da॒mapra̭tītta॒-mmayītyupaṷṣatī॒haiva san. ya॒ma-ṅkusī̭da-nnirava॒dāyā̭nṛ॒ṇa-ssṷva॒rgaṃ-lo~॒kamḙti॒yadi̭ mi॒śrami̭va॒ carḙdañja॒linā॒ saktū᳚-npradā॒vyḙ juhuyāde॒ṣa vā a॒gnirvai᳚śvāna॒ro ya-tpra̭dā॒vyaḥ̭ sa e॒vainagg̭svadaya॒tyahnāṃ᳚-vi~॒dhānyā̭-mekāṣṭa॒kāyā̭mapū॒pa-ñcatuḥ̭ śarāva-mpa॒ktvā prā॒tare॒tena॒ kakṣa॒-mupaṷṣe॒dyadi॒ [-mupaṷṣe॒dyadi̭, daha̭ti] 25
daha̭ti puṇya॒sama̭-mbhavati॒ yadi॒ na daha̭ti pāpa॒sama̭me॒tena̭ hasma॒ vā ṛṣa̭yaḥ pu॒rā vi॒jñānḙna dīrghasa॒tramupa̭ yanti॒ yo vā ṷpadra॒ṣṭāra̭mupa-śro॒tāra̭manukhyā॒tāraṃ̭-vi~॒dvān. yaja̭te॒ sama॒muṣmi̭n ~lo॒ka i̭ṣṭāpū॒rtena̭ gacchate॒-'gnirvā ṷpadra॒ṣṭā vā॒yurṷpaśro॒tā ''di॒tyo̭-'nukhyā॒tā tān. ya e॒vaṃ-vi~॒dvān. yaja̭te॒ sama॒muṣmi̭n ~lo॒ka i̭ṣṭāpū॒rtena̭ gacchate॒ 'ya-nno॒ nabha̭sā pu॒ra [pu॒raḥ, ityā̭hā॒gnirvai] 26
ityā̭hā॒gnirvai nabha̭sā pu॒ro᳚-'gnime॒va tadā̭hai॒tanmḙ gopā॒yeti॒ sa tva-nno̭ nabhasaspata॒ ityā̭ha vā॒yurvai nabha̭sa॒spati̭rvā॒yume॒va tadā̭hai॒tanmḙ gopā॒yeti॒ deva̭ saggsphā॒netyā̭hā॒-'sau vā ā̭di॒tyo de॒va-ssa॒gg॒sphāna̭ ādi॒tyame॒va tadā̭hai॒tanmḙ gopā॒yeti̭ || 27 ||
(kusī̭daṃ॒ - tva-nna̭ - ena - moṣe॒dyadi̭ - pu॒ra - ā̭di॒tyame॒va tadā̭hai॒tanmḙ gopā॒yeti̭) (a. 8)
e॒taṃ-yu~vā̭na॒-mpari̭ vo dadāmi॒ tena॒ krīḍa̭ntīścarata pri॒yeṇa̭ | mā naḥ̭ śāpta ja॒nuṣā̭ subhāgā rā॒yaspoṣḙṇa॒ sami॒ṣā ma̭dema || namo̭ mahi॒mna u॒ta cakṣṷṣe te॒ marṷtā-mpita॒stada॒ha-ṅgṛ̭ṇāmi | anṷ manyasva su॒yajā̭ yajāma॒ juṣṭa̭-nde॒vānā̭mi॒dama̭stu ha॒vyam || de॒vānā̭me॒ṣa ṷpanā॒ha ā̭sīda॒pā-ṅgarbha॒ oṣa̭dhīṣu॒ nya̭ktaḥ | soma̭sya dra॒phsama̭vṛṇīta pū॒ṣā [ ] 28
bṛ॒hannadri̭rabhava॒-ttadḙṣām || pi॒tā va॒thsānā॒-mpati̭raghni॒yānā॒matho̭ pi॒tā ma̭ha॒tā-ṅgarga̭rāṇām | va॒thso ja॒rāyṷ prati॒dhu-kpī॒yūṣa̭ ā॒mikṣā॒ mastṷ ghṛ॒tama̭sya॒ retaḥ̭ || tvā-ṅgāvo̭-'vṛṇata rā॒jyāya॒ tvāgṃ ha̭vanta ma॒rutaḥ̭ sva॒rkāḥ | varṣma̭n kṣa॒trasya̭ ka॒kubhi̭ śiśriyā॒ṇastato̭ na u॒gro vi bha̭jā॒ vasṷ̄ni || vyṛ̭ddhena॒ vā e॒ṣa pa॒śunā̭ yajate॒ yasyai॒tāni॒ na kri॒yanta̭ e॒ṣa ha॒ tvai samṛ̭ddhena yajate॒ yasyai॒tāni̭ kri॒yante᳚ || 29 ||
(pū॒ṣā - kri॒yanta̭ e॒ṣo᳚ - 'ṣṭau ca̭) (a. 9)
sūryo̭ de॒vo di̭vi॒ṣadbhyo̭ dhā॒tā kṣa॒trāya̭ vā॒yuḥ pra॒jābhyaḥ̭ | bṛha॒spati̭stvā pra॒jāpa̭taye॒ jyoti̭ṣmatī-ñjuhotu || yasyā᳚ste॒ hari̭to॒ garbho-'tho॒ yoni̭rhira॒ṇyayī᳚ | aṅgā॒nyahrṷtā॒ yasyai॒ tā-nde॒vai-ssama̭jīgamam || ā va̭rtana vartaya॒ ni ni̭vartana varta॒yendra̭ nardabuda | bhūmyā॒ścata̭sraḥ pra॒diśa॒stābhi॒rā va̭rtayā॒ punaḥ̭ || vi tḙ bhinadmi taka॒rīṃ-vi~yoniṃ॒-vi~ ga̭vī॒nyau᳚ | vi [ ] 30
mā॒tara̭ñca pu॒tra-ñca॒ vi garbha̭-ñca ja॒rāyṷ ca || ba॒histḙ astu॒ bāliti̭ || u॒ru॒dra॒phso vi॒śvarṷ̄pa॒ induḥ॒ pava̭māno॒ dhīra̭ ānañja॒ garbha᳚m || eka̭padī dvi॒padī᳚ tri॒padī॒ catṷṣpadī॒ pañca̭padī॒ ṣaṭpa̭dī sa॒ptapa̭dya॒ṣṭāpa̭dī॒ bhuva॒nā-'nṷ prathatā॒g॒ svāhā᳚ || ma॒hī dyauḥ pṛ̭thi॒vī ca̭ na i॒maṃ-ya~॒jña-mmi̭mikṣatām | pi॒pṛ॒tānno॒ bharī̭mabhiḥ || 31 ||
(ga॒vi॒nyaṷ vi - catṷścatvārigṃśacca) (a. 10)
i॒daṃ-vā~̭mā॒syḙ ha॒viḥ pri॒yami̭ndrābṛhaspatī | u॒ktha-mmada̭śca śasyate || a॒yaṃ-vā~॒-mpari̭ ṣicyate॒ soma̭indrābṛhaspatī | cāru॒rmadā̭ya pī॒taye᳚ || a॒sme i̭ndrābṛhaspatī ra॒yi-ndha̭ttagṃ śata॒gvina᳚m | aśvā̭vantagṃ saha॒sriṇa᳚m || bṛha॒spati̭rnaḥ॒ pari̭pātu pa॒ścādu॒totta̭rasmā॒dadha̭rādaghā॒yoḥ | indraḥ̭ pu॒rastā̭du॒ta ma̭ddhya॒to na॒-ssakhā॒ sakhi̭bhyo॒ vari̭vaḥ kṛṇotu || vi te॒ viṣva॒gvāta̭jūtāso agne॒ bhāmā̭sa- [agne॒ bhāmā̭saḥ, śu॒ce॒ śuca̭yaścaranti |] 32
-śśuce॒ śuca̭yaścaranti | tu॒vi॒mra॒kṣāso̭ di॒vyā nava̭gvā॒ vanā̭ vananti dhṛṣa॒tā ru॒jantaḥ̭ || tvāma̭gne॒ mānṷṣīrīḍate॒ viśo̭ hotrā॒vidaṃ॒-vi~vi̭cigṃ ratna॒dhāta̭mam | guhā॒ santagṃ̭ subhaga vi॒śvada̭rśata-ntu viṣma॒ṇasagṃ̭ su॒yaja̭-ṅghṛta॒śriya᳚m || dhā॒tā da̭dātu no ra॒yimīśā̭no॒ jaga̭ta॒spatiḥ̭ | sa naḥ̭ pū॒rṇena̭ vāvanat || dhā॒tā pra॒jāyā̭ u॒ta rā॒ya ī̭śe dhā॒tedaṃ-vi~śva॒-mbhuva̭na-ñjajāna | dhā॒tā pu॒traṃ-ya~ja̭mānāya॒ dātā॒ [dātā᳚, tasmā̭] 33
tasmā̭ u ha॒vya-ṅghṛ॒tava̭dvidhema || dhā॒tā da̭dātu no ra॒yi-mprācī᳚-ñjī॒vātu॒makṣi̭tām | va॒ya-nde॒vasya̭ dhīmahi suma॒tigṃ sa॒tyarā̭dhasaḥ || dhā॒tā da̭dātu dā॒śuṣe॒ vasṷ̄ni pra॒jākā̭māya mī॒ḍhuṣḙ duro॒ṇe | tasmai̭ de॒vā a॒mṛtā॒-ssaṃvya~̭yantāṃ॒-vi~śvḙ de॒vāso॒ adi̭ti-ssa॒joṣāḥ᳚ || anṷ no॒-'dyā-'nṷmatirya॒jña-nde॒veṣṷ manyatām | a॒gniśca̭ havya॒vāha̭no॒ bhava̭tā-ndā॒śuṣe॒ mayaḥ̭ || anvida̭numate॒ tva- [anvida̭numate॒ tvam, manyā̭sai॒ śañca̭naḥ kṛdhi |] 34
-mmanyā̭sai॒ śañca̭naḥ kṛdhi | kratve॒ dakṣā̭ya no hinu॒ praṇa॒ āyūgṃ̭ṣi tāriṣaḥ || anṷ manyatā-manu॒manya̭mānā pra॒jāva̭ntagṃ ra॒yimakṣī̭yamāṇam | tasyai̭ va॒yagṃ heḍa̭si॒ mā-'pi̭ bhūma॒ sā no̭ de॒vī su॒havā॒ śarma̭ yacchatu || yasyā̭mi॒da-mpra॒diśi॒ yadvi॒roca॒te-'nṷmati॒-mprati̭ bhūṣantyā॒yavaḥ̭ | yasyā̭ u॒pastha̭ u॒rva̭ntari̭kṣa॒gṃ॒ sā no̭ de॒vī su॒havā॒ śarma̭ yacchatu || 35 ||
rā॒kāma॒hagṃ su॒havāgṃ̭ suṣṭu॒tī hṷve śṛ॒ṇotṷ na-ssu॒bhagā॒ bodha̭tu॒ tmanā᳚ | sīvya॒tvapaḥ̭ sū॒cyā-'cchi̭dyamānayā॒ dadā̭tu vī॒ragṃ śa॒tadā̭yamu॒kthya᳚m || yāstḙ rāke suma॒tayaḥ̭ su॒peśa̭so॒ yābhi॒rdadā̭si dā॒śuṣe॒ vasṷ̄ni | tābhi̭rno a॒dya su॒manā̭ u॒pāga̭hi sahasrapo॒ṣagṃ sṷbhage॒ rarā̭ṇā || sinī̭vāli॒, yā sṷpā॒ṇiḥ || ku॒hūma॒hagṃ su॒bhagāṃ᳚-vi~dma॒nāpa̭sama॒smin. ya॒jñe su॒havā᳚-ñjohavīmi | sā no̭ dadātu॒ śrava̭ṇa-mpitṛ॒ṇā-ntasyā᳚ste devi ha॒viṣā̭ vidhema || ku॒hū-rde॒vānā̭ma॒mṛta̭sya॒ patnī॒ havyā̭ no a॒sya ha॒viṣa̭ściketu | sa-ndā॒śuṣḙ ki॒ratu॒ bhūri̭ vā॒magṃ rā॒yaspoṣa̭-ñciki॒tuṣḙ dadhātu || 36 ||
(bhāmā̭so॒ - dātā॒ - tva - ma॒ntari̭kṣa॒gṃ॒ sā no̭ de॒vī su॒havā॒ śarma̭ yacchatu॒ -śrava̭ṇaṃ॒ - catṷrvigṃśatiśca) (a. 11)
(agnḙ tejasvin - vā॒yu - rvasa̭vast - vai॒tadvā a॒pāṃ - ~vā॒yura̭si prā॒ṇo nāma̭ - de॒vā vai yadya॒jñena॒na - pra॒jāpa̭ti rdevāsu॒rā - nā̭yu॒rdā - e॒taṃ-yu~vā̭na॒gṃ॒ - sūryo̭ de॒va - i॒daṃ-vā~॒ - mekā̭daśa)
(agnḙ tejasvin - vā॒yura̭si॒ - chanda̭sāṃ-vī~॒ryaṃ̭ - mā॒tara̭ñca॒ - ṣaṭtrigṃ̭śat )
(agnḙ tejasvigg, ściki॒tuṣḙ dadhātu )
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ntṛtīyakāṇḍe tṛtīyaḥ praśna-ssamāptaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-न्तृतीयकाण्डे तृतीयः प्रश्नः - वैकृतविधीनामभिधानं
ओ-न्नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः,
श्री गुरुभ्यो नमः । ह॒रिः॒ ओम् ॥
अग्ने॑ तेजस्वि-न्तेज॒स्वी त्व-न्दे॒वेषु॑ भूया॒स्तेज॑स्वन्त॒-म्मामायु॑ष्मन्तं॒-वँर्च॑स्वन्त-म्मनु॒ष्ये॑षु कुरु दी॒क्षायै॑ च त्वा॒ तप॑सश्च॒ तेज॑से जुहोमि तेजो॒विद॑सि॒ तेजो॑ मा॒ मा हा॑सी॒न्मा-ऽह-न्तेजो॑ हासिष॒-म्मा मा-न्तेजो॑ हासी॒दिन्द्रौ॑जस्विन्नोज॒स्वी त्व-न्दे॒वेषु॑ भूया॒ ओज॑स्वन्त॒-म्मामायु॑ष्मन्तं॒-वँर्च॑स्वन्त-म्मनु॒ष्ये॑षु कुरु॒ ब्रह्म॑णश्च त्वा क्ष॒त्रस्य॒ चौ- [क्ष॒त्रस्य॒ च, ओज॑से जुहोम्योजो॒वि-] 1
-ज॑से जुहोम्योजो॒वि-द॒स्योजो॑ मा॒ मा हा॑सी॒न्मा-ऽहमोजो॑ हासिष॒-म्मा मामोजो॑ हासी॒-थ्सूर्य॑ भ्राजस्वि-न्भ्राज॒स्वी त्व-न्दे॒वेषु॑ भूया॒ भ्राज॑स्वन्त॒-म्मामायु॑ष्मन्तं॒-वँर्च॑स्वन्त-म्मनु॒ष्ये॑षु कुरु वा॒योश्च॑ त्वा॒-ऽपाञ्च॒ भ्राज॑से जुहोमिसुव॒र्विद॑सि॒ सुव॑र्मा॒ मा हा॑सी॒न्मा-ऽहग्ं सुव॑र्हासिष॒-म्मा माग्ं सुव॑र्हासी॒-न्मयि॑ मे॒धा-म्मयि॑ प्र॒जा-म्मय्य॒ग्निस्तेजो॑ दधातु॒ मयि॑ मे॒धा-म्मयि॑ प्र॒जा-म्मयीन्द्र॑ इन्द्रि॒य-न्द॑धातु॒ मयि॑ मे॒धा-म्मयि॑ प्र॒जा-म्मयि॒ सूर्यो॒ भ्राजो॑ दधातु ॥ 2 ॥
(क्ष॒त्रस्य॑ च॒ - मयि॒ - त्रयो॑विग्ंशतिश्च) (अ. 1)
वा॒युर्हि॑कं॒र्ता-ऽग्निः प्र॑स्तो॒ता प्र॒जाप॑ति॒-स्साम॒ बृह॒स्पति॑रुद्गा॒ता विश्वे॑ दे॒वा उ॑पगा॒तारो॑ म॒रुतः॑ प्रतिह॒र्तार॒ इन्द्रो॑ नि॒धन॒न्ते दे॒वाः प्रा॑ण॒भृतः॑ प्रा॒ण-म्मयि॑ दधत्वे॒तद्वै सर्व॑मद्ध्व॒र्यु-रु॑पाकु॒र्वन्नु॑द्गा॒तृभ्य॑ उ॒पाक॑रोति॒ ते दे॒वाः प्रा॑ण॒भृतः॑ प्रा॒ण-म्मयि॑ दध॒त्वित्या॑है॒तदे॒व सव॑र्मा॒त्म-न्ध॑त्त॒ इडा॑ देव॒हू र्मनु॑-र्यज्ञ॒नी-र्बृह॒स्पति॑रुक्थाम॒दानि॑ शग्ंसिष॒-द्विश्वे॑ दे॒वा- [दे॒वाः, सू॒क्त॒वाचः॒ पृथि॑वि] 3
-स्सू᳚क्त॒वाचः॒ पृथि॑वि मात॒र्मा मा॑हिग्ंसी॒ र्मधु॑ मनिष्ये॒ मधु॑ जनिष्ये॒ मधु॑वक्ष्यामि॒ मधु॑वदिष्यामि॒ मधु॑मती-न्दे॒वेभ्यो॒ वाच॑मुद्यासग्ं शुश्रू॒षेण्या᳚-म्मनु॒ष्ये᳚भ्य॒स्त-म्मा॑ दे॒वा अ॑वन्तु शो॒भायै॑ पि॒तरो-ऽनु॑ मदन्तु ॥ 4 ॥
(श॒ग्ं॒सि॒ष॒-द्विश्वे॑ दे॒वा - अ॒ष्टाविग्ं॑शतिश्च) (अ. 2)
वस॑वस्त्वा॒ प्रव॑हन्तु गाय॒त्रेण॒ छन्द॑सा॒-ऽग्नेः प्रि॒य-म्पाथ॒ उपे॑हि रु॒द्रास्त्वा॒ प्रवृ॑हन्तु॒ त्रैष्टु॑भेन॒ छन्द॒सेन्द्र॑स्य प्रि॒य-म्पाथ॒ उपे᳚ह्यादि॒त्यास्त्वा॒ प्रवृ॑हन्तु॒ जाग॑तेन॒ छन्द॑सा॒ विश्वे॑षा-न्दे॒वाना᳚-म्प्रि॒य-म्पाथ॒ उपे॑हि॒ मान्दा॑सु ते शुक्र शु॒क्रमा धू॑नोमि भ॒न्दना॑सु॒ कोत॑नासु॒ नूत॑नासु॒ रेशी॑षु॒ मेषी॑षु॒ वाशी॑षु विश्व॒भृथ्सु॒ माद्ध्वी॑षु ककु॒हासु॒ शक्व॑रीषु [ ] 5
शु॒क्रासु॑ ते शुक्र शु॒क्रमा धू॑नोमि शु॒क्र-न्ते॑ शु॒क्रेण॑ गृह्णा॒म्यह्नो॑ रू॒पेण॒ सूर्य॑स्य र॒श्मिभिः॑ ॥ आ-ऽस्मि॑न्नु॒ग्रा अ॑चुच्यवुर्दि॒वो धारा॑ असश्चत ॥ क॒कु॒हग्ं रू॒पं-वृँ॑ष॒भस्य॑ रोचते बृ॒ह-थ्सोम॒-स्सोम॑स्य पुरो॒गा-श्शु॒क्र-श्शु॒क्रस्य॑ पुरो॒गाः ॥ य-त्ते॑ सो॒मादा᳚भ्य॒-न्नाम॒ जागृ॑वि॒ तस्मै॑ ते सोम॒ सोमा॑य॒ स्वाहो॒शि-क्त्व-न्दे॑व सोम गाय॒त्रेण॒ छन्द॑सा॒-ऽग्नेः [छन्द॑सा॒-ऽग्नेः, प्रि॒य-म्पाथो॒] 6
प्रि॒य-म्पाथो॒ अपी॑हि व॒शी त्व-न्दे॑व सोम॒ त्रैष्टु॑भेन॒ छन्द॒सेन्द्र॑स्य प्रि॒य-म्पाथो॒ अपी᳚ह्य॒स्मथ्स॑खा॒ त्व-न्दे॑व सोम॒ जाग॑तेन॒ छन्द॑सा॒ विश्वे॑षा-न्दे॒वाना᳚-म्प्रि॒य-म्पाथो॒ अपी॒ह्या नः॑ प्रा॒ण ए॑तु परा॒वत॒ आ-ऽन्तरि॑क्षाद्दि॒वस्परि॑ । आयुः॑ पृथि॒व्या अद्ध्य॒मृत॑मसि प्रा॒णाय॑ त्वा ॥ इ॒न्द्रा॒ग्नी मे॒ वर्चः॑ कृणुतां॒-वँर्च॒-स्सोमो॒ बृह॒स्पतिः॑ । वर्चो॑ मे॒ विश्वे॑दे॒वा वर्चो॑ मे धत्तमश्विना ॥ द॒ध॒न्वे वा॒ यदी॒मनु॒ वोच॒द्ब्रह्मा॑णि॒ वेरु॒ तत् । परि॒ विश्वा॑नि॒ काव्या॑ ने॒मिश्च॒क्रमि॑वा भवत् ॥ 7 ॥
(शक्व॑रीष्व॒ - ग्ने - र्बृह॒स्पतिः॒ - पञ्च॑विग्ंशतिश्च) (अ. 3)
ए॒तद्वा अ॒पा-न्ना॑म॒धेय॒-ङ्गुह्यं॒-यँदा॑धा॒वा मान्दा॑सु ते शुक्र शु॒क्रमा धू॑नो॒मीत्या॑हा॒पामे॒व ना॑म॒धेये॑न॒ गुह्ये॑न दि॒वो वृष्टि॒मव॑ रुन्धे शु॒क्र-न्ते॑ शु॒क्रेण॑ गृह्णा॒मीत्या॑है॒तद्वा अह्नो॑ रू॒पं-यँद्रात्रि॒-स्सूर्य॑स्य र॒श्मयो॒ वृष्ट्या॑ ईश॒ते-ऽह्न॑ ए॒व रू॒पेण॒ सूर्य॑स्य र॒श्मिभि॑र्दि॒वो वृष्टि॑-ञ्च्यावय॒त्या-ऽस्मि॑न्नु॒ग्रा [-ऽस्मि॑न्नु॒ग्राः, अ॒चु॒च्य॒वु॒रित्या॑ह] 8
अ॑चुच्यवु॒रित्या॑ह यथाय॒जुरे॒वैत-त्क॑कु॒हग्ं रू॒पं-वृँ॑ष॒भस्य॑ रोचते बृ॒हदित्या॑है॒तद्वा अ॑स्य ककु॒हग्ं रू॒पं-यँ-द्वृष्टी॑ रू॒पेणै॒व वृष्टि॒मव॑ रुन्धे॒ यत्ते॑ सो॒मादा᳚भ्य॒-न्नाम॒ जागृ॒वीत्या॑है॒ष ह॒ वै ह॒विषा॑ ह॒विर्य॑जति॒ यो-ऽदा᳚भ्य-ङ्गृही॒त्वा सोमा॑य जु॒होति॒परा॒ वा ए॒तस्या-ऽऽयुः॑ प्रा॒ण ए॑ति॒ [प्रा॒ण ए॑ति, यो-ऽग्ं॑शु-] 9
यो-ऽग्ं॑शु-ङ्गृ॒ह्णात्या नः॑ प्रा॒ण ए॑तु परा॒वत॒ इत्या॒हा-ऽऽयु॑रे॒व प्रा॒णमा॒त्म-न्ध॑त्ते॒ ऽमृत॑मसि प्रा॒णाय॒ त्वेति॒ हिर॑ण्यम॒भि व्य॑नित्य॒मृतं॒-वैँ हिर॑ण्य॒मायुः॑ प्रा॒णो॑-ऽमृते॑नै॒वा-ऽऽयु॑रा॒त्म-न्ध॑त्ते श॒तमा॑न-म्भवति श॒तायुः॒ पुरु॑ष-श्श॒तेन्द्रि॑य॒ आयु॑ष्ये॒वेन्द्रि॒ये प्रति॑तिष्ठत्य॒प उप॑ स्पृशति भेष॒जं-वाँ आपो॑ भेष॒जमे॒व कु॑रुते ॥ 10 ॥
(उ॒ग्रा - ए॒त्या - प॒ - स्त्रीणि॑ च) (अ. 4)
वा॒युर॑सि प्रा॒णो नाम॑ सवि॒तुराधि॑पत्ये-ऽपा॒न-म्मे॑ दा॒श्चक्षु॑रसि॒ श्रोत्र॒-न्नाम॑ धा॒तुराधि॑पत्य॒ आयु॑र्मे दा रू॒पम॑सि॒ वर्णो॒ नाम॒ बृह॒स्पते॒राधि॑पत्ये प्र॒जा-म्मे॑ दा ऋ॒तम॑सि स॒त्य-न्नामेन्द्र॒स्या-ऽऽधि॑पत्ये क्ष॒त्र-म्मे॑ दा भू॒तम॑सि॒ भव्य॒-न्नाम॑ पितृ॒णामाधि॑पत्ये॒-ऽपा-मोष॑धीना॒-ङ्गर्भ॑-न्धा ऋ॒तस्य॑ त्वा॒ व्यो॑मन ऋ॒तस्य॑ [ ] 11
त्वा॒ विभू॑मन ऋ॒तस्य॑ त्वा॒ विध॑र्मण ऋ॒तस्य॑ त्वा स॒त्याय॒र्तस्य॑ त्वा॒ ज्योति॑षे प्र॒जाप॑ति र्वि॒राज॑मपश्य॒-त्तया॑ भू॒त-ञ्च॒ भव्य॑-ञ्चा सृजत॒ तामृषि॑भ्यस्ति॒रो॑-ऽदधा॒-त्ता-ञ्ज॒मद॑ग्नि॒स्तप॑सा-ऽ पश्य॒-त्तया॒ वै स पृश्ञी॒न् कामा॑नसृजत॒ त-त्पृश्ञी॑ना-म्पृश्ञि॒त्वं-यँ-त्पृश्ञ॑यो गृ॒ह्यन्ते॒ पृश्ञी॑ने॒व तैः कामा॒न्॒. यज॑मा॒नो-ऽव॑ रुन्धे वा॒युर॑सि प्रा॒णो [वा॒युर॑सि प्रा॒णः, नामेत्या॑ह] 12
नामेत्या॑ह प्राणापा॒नावे॒वाव॑ रुन्धे॒ चक्षु॑रसि॒ श्रोत्र॒-न्नामेत्या॒हा-ऽऽयु॑रे॒वाव॑ रुन्धे रू॒पम॑सि॒ वर्णो॒ नामेत्या॑ह प्र॒जामे॒वाव॑ रुन्धऋ॒तम॑सि स॒त्य-न्नामेत्या॑ह क्ष॒त्रमे॒वाव॑ रुन्धे भू॒तम॑सि॒ भव्य॒-न्नामेत्या॑ह प॒शवो॒ वा अ॒पामोष॑धीना॒-ङ्गर्भः॑ प॒शूने॒वा- [प॒शूने॒व, अव॑ रुन्ध] 13
-व॑ रुन्ध ए॒ताव॒द्वै पुरु॑ष-म्प॒रित॒स्तदे॒वाव॑ रुन्ध ऋ॒तस्य॑ त्वा॒ व्यो॑मन॒ इत्या॑हे॒यं-वाँ ऋ॒तस्य॒ व्यो॑मे॒मामे॒वाभि ज॑यत्यृ॒तस्य॑ त्वा॒ विभू॑मन॒ इत्या॑हा॒-ऽन्तरि॑क्षं॒-वाँ ऋ॒तस्य॒ विभू॑मा॒न्तरि॑क्षमे॒वाभि ज॑यत्यृ॒तस्य॑ त्वा॒ विध॑र्मण॒ इत्या॑ह॒ द्यौर्वा ऋ॒तस्य॒ विध॑र्म॒ दिव॑मे॒वाभि ज॑यत्यृ॒तस्य॑ [ज॑यत्यृ॒तस्य॑, त्वा॒ स॒त्यायेत्या॑ह॒] 14
त्वा स॒त्यायेत्या॑ह॒ दिशो॒ वा ऋ॒तस्य॑ स॒त्य-न्दिश॑ ए॒वाभि ज॑यत्यृ॒तस्य॑ त्वा॒ ज्योति॑ष॒ इत्या॑ह सुव॒र्गो वै लो॒क ऋ॒तस्य॒ ज्योतिः॑ सुव॒र्गमे॒व लो॒कम॒भि ज॑यत्ये॒ताव॑न्तो॒ वै दे॑वलो॒कास्ताने॒वाभि ज॑यति॒ दश॒ सम्प॑द्यन्ते॒ दशा᳚क्षरा वि॒राडन्नं॑-विँ॒रा-ड्वि॒राज्ये॒वान्नाद्ये॒ प्रति॑तिष्ठति ॥ 15 ॥
(व्यो॑मन ऋ॒तस्य॑ - प्रा॒णः - प॒शुने॒व - विध॑र्म॒ दिव॑मे॒वाभि ज॑यत्यृ॒तस्य॒ -षट्च॑त्वारिग्ंशच्च) (अ. 5)
दे॒वा वै य-द्य॒ज्ञेन॒ नावारु॑न्धत॒ त-त्परै॒रवा॑रुन्धत॒ त-त्परा॑णा-म्पर॒त्वं-यँ-त्परे॑ गृ॒ह्यन्ते॒ यदे॒व य॒ज्ञेन॒नाव॑रु॒न्धे तस्याव॑रुद्ध्यै॒ य-म्प्र॑थ॒म-ङ्गृ॒ह्णाती॒ममे॒व तेन॑ लो॒कम॒भि ज॑यति॒य-न्द्वि॒तीय॑म॒न्तरि॑क्ष॒-न्तेन॒ य-न्तृ॒तीय॑म॒मुमे॒व तेन॑ लो॒कम॒भि ज॑यति॒ यदे॒ते गृ॒ह्यन्त॑ ए॒षां ँलो॒काना॑-म॒भिजि॑त्या॒ [-म॒भिजि॑त्या, उत्त॑रे॒ष्वह-] 16
उत्त॑रे॒ष्वहः॑ स्व॒मुतो॒-ऽर्वाञ्चो॑ गृह्यन्ते ऽभि॒जित्यै॒वेमां-लोँ॒का-न्पुन॑रि॒मं-लोँ॒क-म्प्र॒त्यव॑रोहन्ति॒ य-त्पूर्वे॒ष्वहः॑ स्वि॒तः परा᳚ञ्चो गृ॒ह्यन्ते॒ तस्मा॑दि॒तः परा᳚ञ्च इ॒मे लो॒का यदुत्त॑रे॒ष्वहः॑ स्व॒मुतो॒-ऽर्वाञ्चो॑ गृ॒ह्यन्ते॒ तस्मा॑द॒मुतो॒ ऽर्वाञ्च॑ इ॒मे लो॒कास्तस्मा॒दया॑तयाम्नो लो॒का-न्म॑नु॒ष्या॑ उप॑ जीवन्ति ब्रह्मवा॒दिनो॑ वदन्ति॒ कस्मा᳚-थ्स॒त्याद॒द्भ्य ओष॑धय॒-स्स-म्भ॑व॒न्त्योष॑धयो [ओष॑धय॒-स्स-म्भ॑व॒न्त्योष॑धयः, म॒नु॒ष्या॑णा॒मन्न॑-] 17
मनु॒ष्या॑णा॒मन्न॑-म्प्र॒जाप॑ति-म्प्र॒जा अनु॒ प्रजा॑यन्त॒ इति॒ परा॒नन्विति॑ ब्रूया॒-द्य-द्गृ॒ह्णात्य॒द्भ्यस्त्वौष॑धीभ्यो गृह्णा॒मीति॒ तस्मा॑द॒द्भ्य ओष॑धय॒-स्सम्भ॑वन्ति॒ य-द्गृ॒ह्णात्योष॑धीभ्यस्त्वा प्र॒जाभ्यो॑ गृह्णा॒मीति॒ तस्मा॒दोष॑धयो मनु॒ष्या॑णा॒मन्नं॒-यँ-द्गृ॒ह्णाति॑ प्र॒जाभ्य॑स्त्वा प्र॒जाप॑तये गृह्णा॒मीति॒ तस्मा᳚-त्प्र॒जाप॑ति-म्प्र॒जा अनु॒ प्रजा॑यन्ते ॥ 18 ॥
(अ॒भिजि॑त्यै - भव॒न्त्योष॑धयो॒ - ऽष्टा च॑त्वारिग्ंशच्च) (अ. 6)
प्र॒जाप॑तिर्देवासु॒रान॑ सृजत॒ तदनु॑ य॒ज्ञो॑-ऽसृज्यत य॒ज्ञ-ञ्छन्दाग्ं॑सि॒ ते विष्व॑ञ्चो॒ व्य॑क्राम॒न्-थ्सो-ऽसु॑रा॒ननु॑ य॒ज्ञो-ऽपा᳚क्राम-द्य॒ज्ञ-ञ्छन्दाग्ं॑सि॒ ते दे॒वा अ॑मन्यन्ता॒मी वा इ॒दम॑भूव॒न्॒. य-द्व॒यग्ग् स्म इति॒ ते प्र॒जाप॑ति॒मुपा॑-ऽधाव॒न्-थ्सो᳚-ऽब्रवीत्-प्र॒जाप॑ति॒श्छन्द॑सां-वीँ॒र्य॑मा॒दाय॒ तद्वः॒ प्र दा᳚स्या॒मीति॒ स छन्द॑सां-वीँ॒र्य॑- [छन्द॑सां-वीँ॒र्य᳚म्, आ॒दाय॒ तदे᳚भ्यः॒] 19
-मा॒दाय॒ तदे᳚भ्यः॒ प्राय॑च्छ॒-त्तदनु॒ छन्दा॒ग्॒स्यपा᳚-ऽक्राम॒न् छन्दाग्ं॑सि य॒ज्ञस्ततो॑ दे॒वा अभ॑व॒-न्परा-ऽसु॑रा॒ य ए॒व-ञ्छन्द॑सां-वीँ॒र्यं॑-वेँदा-ऽऽ श्रा॑व॒या-ऽस्तु॒ श्रौष॒ड् यज॒ ये यजा॑महे वषट्का॒रो भव॑त्या॒त्मना॒ परा᳚-ऽस्य॒ भ्रातृ॑व्यो भवति ब्रह्मवा॒दिनो॑ वदन्ति॒ कस्मै॒ कम॑द्ध्व॒र्युरा श्रा॑वय॒तीति॒ छन्द॑सां-वीँ॒र्या॑येति॑ ब्रूयादे॒ त-द्वै [ ] 20
छन्द॑सां-वीँ॒र्य॑मा श्रा॑व॒या-ऽस्तु॒ श्रौष॒ड् यज॒ ये यजा॑महे वषट्का॒रो य ए॒वं-वेँद॒ सवी᳚र्यैरे॒व छन्दो॑भिरर्चति॒ य-त्कि-ञ्चार्च॑ति॒ यदिन्द्रो॑ वृ॒त्रमह॑न्न-मे॒द्ध्य-न्त-द्य-द्यती॑न॒पाव॑पद-मे॒द्ध्य-न्तदथ॒ कस्मा॑दै॒न्द्रो य॒ज्ञ आ सग्ग्स्था॑तो॒रित्या॑हु॒रिन्द्र॑स्य॒ वा ए॒षा य॒ज्ञिया॑ त॒नूर्य-द्य॒ज्ञस्तामे॒व त द्य॑जन्ति॒ य ए॒वं-वेँदोपै॑नं-यँ॒ज्ञो न॑मति ॥ 21 ॥
(छन्द॑सां-वीँ॒र्यं॑ - ँवा - ए॒व त - द॒ष्टौ च॑) (अ. 7)
आ॒युर्दा अ॑ग्ने ह॒विषो॑ जुषा॒णो घृ॒तप्र॑तीको घृ॒तयो॑निरेधि । घृ॒त-म्पी॒त्वा मधु॒चारु॒ गव्य॑-म्पि॒तेव॑पु॒त्रम॒भि र॑क्षतादि॒मम् ॥ आ वृ॑श्च्यते॒ वा ए॒त-द्यज॑मानो॒-ऽग्निभ्यां॒-यँदे॑नयो-श्शृत॒-ङ्कृत्याथा॒-ऽन्यत्रा॑-वभृ॒थम॒वैत्या॑यु॒र्दा अ॑ग्ने ह॒विषो॑ जुषा॒ण इत्य॑वभृ॒थम॑वै॒ष्यन् जु॑हुया॒दाहु॑त्यै॒वैनौ॑ शमयति॒ ना-ऽऽर्ति॒मार्च्छ॑ति॒ यज॑मानो॒ य-त्कुसी॑द॒- [य-त्कुसी॑दम्, अप्र॑तीत्त॒-म्मयि॒ येन॑] 22
-मप्र॑तीत्त॒-म्मयि॒ येन॑ य॒मस्य॑ ब॒लिना॒ चरा॑मि । इ॒हैव स-न्नि॒रव॑दये॒ तदे॒त-त्तद॑ग्ने अनृ॒णो भ॑वामि । विश्व॑लोप विश्वदा॒वस्य॑ त्वा॒ ऽऽसञ्जु॑होम्य॒ग्धादेको॑ ऽहु॒तादेकः॑ समस॒नादेकः॑ । तेनः॑ कृण्वन्तु भेष॒जग्ं सद॒-स्सहो॒ वरे᳚ण्यम् ॥ अ॒य-न्नो॒ नभ॑सा पु॒र-स्स॒ग्ग्॒स्फानो॑ अ॒भि र॑क्षतु । गृ॒हाणा॒मस॑मर्त्यै ब॒हवो॑ नो गृ॒हा अ॑सन्न् ॥ स त्वन्नो॑ [स त्वन्नः॑, न॒भ॒स॒स्प॒त॒ ऊर्ज॑-न्नो] 23
नभसस्पत॒ ऊर्ज॑-न्नो धेहि भ॒द्रया᳚ । पुन॑र्नो न॒ष्टमा कृ॑धि॒ पुन॑र्नो र॒यिमा कृ॑धि ॥ देव॑ सग्ग्स्फान सहस्रपो॒षस्ये॑शिषे॒ स नो॑ रा॒स्वा-ऽज्या॑निग्ं रा॒यस्पोषग्ं॑ सु॒वीर्यग्ं॑ संवँथ्स॒रीणाग्॑ स्व॒स्तिम् ॥ अ॒ग्निर्वाव य॒म इ॒यं-यँ॒मी कुसी॑दं॒-वाँ ए॒त-द्य॒मस्य॒ यज॑मान॒ आ द॑त्ते॒ यदोष॑धीभि॒र्वेदिग्ग्॑ स्तृ॒णाति॒ यदनु॑पौष्य प्रया॒या-द्ग्री॑वब॒द्धमे॑न- [-द्ग्री॑वब॒द्धमे॑नम्, अ॒मुष्मि॑न् ँलो॒के] 24
-म॒मुष्मि॑न् ँलो॒के ने॑नीयेर॒न्॒. य-त्कुसी॑द॒मप्र॑तीत्त॒-म्मयीत्युपौ॑षती॒हैव सन्. य॒म-ङ्कुसी॑द-न्निरव॒दाया॑नृ॒ण-स्सु॑व॒र्गं-लोँ॒कमे॑ति॒यदि॑ मि॒श्रमि॑व॒ चरे॑दञ्ज॒लिना॒ सक्तू᳚-न्प्रदा॒व्ये॑ जुहुयादे॒ष वा अ॒ग्निर्वै᳚श्वान॒रो य-त्प्र॑दा॒व्यः॑ स ए॒वैनग्ग्॑स्वदय॒त्यह्नां᳚-विँ॒धान्या॑-मेकाष्ट॒काया॑मपू॒प-ञ्चतुः॑ शराव-म्प॒क्त्वा प्रा॒तरे॒तेन॒ कक्ष॒-मुपौ॑षे॒द्यदि॒ [-मुपौ॑षे॒द्यदि॑, दह॑ति] 25
दह॑ति पुण्य॒सम॑-म्भवति॒ यदि॒ न दह॑ति पाप॒सम॑मे॒तेन॑ हस्म॒ वा ऋष॑यः पु॒रा वि॒ज्ञाने॑न दीर्घस॒त्रमुप॑ यन्ति॒ यो वा उ॑पद्र॒ष्टार॑मुप-श्रो॒तार॑मनुख्या॒तारं॑-विँ॒द्वान्. यज॑ते॒ सम॒मुष्मि॑न् ँलो॒क इ॑ष्टापू॒र्तेन॑ गच्छते॒-ऽग्निर्वा उ॑पद्र॒ष्टा वा॒युरु॑पश्रो॒ता ऽऽदि॒त्यो॑-ऽनुख्या॒ता तान्. य ए॒वं-विँ॒द्वान्. यज॑ते॒ सम॒मुष्मि॑न् ँलो॒क इ॑ष्टापू॒र्तेन॑ गच्छते॒ ऽय-न्नो॒ नभ॑सा पु॒र [पु॒रः, इत्या॑हा॒ग्निर्वै] 26
इत्या॑हा॒ग्निर्वै नभ॑सा पु॒रो᳚-ऽग्निमे॒व तदा॑है॒तन्मे॑ गोपा॒येति॒ स त्व-न्नो॑ नभसस्पत॒ इत्या॑ह वा॒युर्वै नभ॑स॒स्पति॑र्वा॒युमे॒व तदा॑है॒तन्मे॑ गोपा॒येति॒ देव॑ सग्ग्स्फा॒नेत्या॑हा॒-ऽसौ वा आ॑दि॒त्यो दे॒व-स्स॒ग्ग्॒स्फान॑ आदि॒त्यमे॒व तदा॑है॒तन्मे॑ गोपा॒येति॑ ॥ 27 ॥
(कुसी॑दं॒ - त्व-न्न॑ - एन - मोषे॒द्यदि॑ - पु॒र - आ॑दि॒त्यमे॒व तदा॑है॒तन्मे॑ गोपा॒येति॑) (अ. 8)
ए॒तं-युँवा॑न॒-म्परि॑ वो ददामि॒ तेन॒ क्रीड॑न्तीश्चरत प्रि॒येण॑ । मा नः॑ शाप्त ज॒नुषा॑ सुभागा रा॒यस्पोषे॑ण॒ समि॒षा म॑देम ॥ नमो॑ महि॒म्न उ॒त चक्षु॑षे ते॒ मरु॑ता-म्पित॒स्तद॒ह-ङ्गृ॑णामि । अनु॑ मन्यस्व सु॒यजा॑ यजाम॒ जुष्ट॑-न्दे॒वाना॑मि॒दम॑स्तु ह॒व्यम् ॥ दे॒वाना॑मे॒ष उ॑पना॒ह आ॑सीद॒पा-ङ्गर्भ॒ ओष॑धीषु॒ न्य॑क्तः । सोम॑स्य द्र॒फ्सम॑वृणीत पू॒षा [ ] 28
बृ॒हन्नद्रि॑रभव॒-त्तदे॑षाम् ॥ पि॒ता व॒थ्साना॒-म्पति॑रघ्नि॒याना॒मथो॑ पि॒ता म॑ह॒ता-ङ्गर्ग॑राणाम् । व॒थ्सो ज॒रायु॑ प्रति॒धु-क्पी॒यूष॑ आ॒मिक्षा॒ मस्तु॑ घृ॒तम॑स्य॒ रेतः॑ ॥ त्वा-ङ्गावो॑-ऽवृणत रा॒ज्याय॒ त्वाग्ं ह॑वन्त म॒रुतः॑ स्व॒र्काः । वर्ष्म॑न् क्ष॒त्रस्य॑ क॒कुभि॑ शिश्रिया॒णस्ततो॑ न उ॒ग्रो वि भ॑जा॒ वसू॑नि ॥ व्यृ॑द्धेन॒ वा ए॒ष प॒शुना॑ यजते॒ यस्यै॒तानि॒ न क्रि॒यन्त॑ ए॒ष ह॒ त्वै समृ॑द्धेन यजते॒ यस्यै॒तानि॑ क्रि॒यन्ते᳚ ॥ 29 ॥
(पू॒षा - क्रि॒यन्त॑ ए॒षो᳚ - ऽष्टौ च॑) (अ. 9)
सूर्यो॑ दे॒वो दि॑वि॒षद्भ्यो॑ धा॒ता क्ष॒त्राय॑ वा॒युः प्र॒जाभ्यः॑ । बृह॒स्पति॑स्त्वा प्र॒जाप॑तये॒ ज्योति॑ष्मती-ञ्जुहोतु ॥ यस्या᳚स्ते॒ हरि॑तो॒ गर्भो-ऽथो॒ योनि॑र्हिर॒ण्ययी᳚ । अङ्गा॒न्यह्रु॑ता॒ यस्यै॒ ता-न्दे॒वै-स्सम॑जीगमम् ॥ आ व॑र्तन वर्तय॒ नि नि॑वर्तन वर्त॒येन्द्र॑ नर्दबुद । भूम्या॒श्चत॑स्रः प्र॒दिश॒स्ताभि॒रा व॑र्तया॒ पुनः॑ ॥ वि ते॑ भिनद्मि तक॒रीं-विँयोनिं॒-विँ ग॑वी॒न्यौ᳚ । वि [ ] 30
मा॒तर॑ञ्च पु॒त्र-ञ्च॒ वि गर्भ॑-ञ्च ज॒रायु॑ च ॥ ब॒हिस्ते॑ अस्तु॒ बालिति॑ ॥ उ॒रु॒द्र॒फ्सो वि॒श्वरू॑प॒ इन्दुः॒ पव॑मानो॒ धीर॑ आनञ्ज॒ गर्भ᳚म् ॥ एक॑पदी द्वि॒पदी᳚ त्रि॒पदी॒ चतु॑ष्पदी॒ पञ्च॑पदी॒ षट्प॑दी स॒प्तप॑द्य॒ष्टाप॑दी॒ भुव॒ना-ऽनु॑ प्रथता॒ग्॒ स्वाहा᳚ ॥ म॒ही द्यौः पृ॑थि॒वी च॑ न इ॒मं-यँ॒ज्ञ-म्मि॑मिक्षताम् । पि॒पृ॒तान्नो॒ भरी॑मभिः ॥ 31 ॥
(ग॒वि॒न्यौ॑ वि - चतु॑श्चत्वारिग्ंशच्च) (अ. 10)
इ॒दं-वाँ॑मा॒स्ये॑ ह॒विः प्रि॒यमि॑न्द्राबृहस्पती । उ॒क्थ-म्मद॑श्च शस्यते ॥ अ॒यं-वाँ॒-म्परि॑ षिच्यते॒ सोम॑इन्द्राबृहस्पती । चारु॒र्मदा॑य पी॒तये᳚ ॥ अ॒स्मे इ॑न्द्राबृहस्पती र॒यि-न्ध॑त्तग्ं शत॒ग्विन᳚म् । अश्वा॑वन्तग्ं सह॒स्रिण᳚म् ॥ बृह॒स्पति॑र्नः॒ परि॑पातु प॒श्चादु॒तोत्त॑रस्मा॒दध॑रादघा॒योः । इन्द्रः॑ पु॒रस्ता॑दु॒त म॑द्ध्य॒तो न॒-स्सखा॒ सखि॑भ्यो॒ वरि॑वः कृणोतु ॥ वि ते॒ विष्व॒ग्वात॑जूतासो अग्ने॒ भामा॑स- [अग्ने॒ भामा॑सः, शु॒चे॒ शुच॑यश्चरन्ति ।] 32
-श्शुचे॒ शुच॑यश्चरन्ति । तु॒वि॒म्र॒क्षासो॑ दि॒व्या नव॑ग्वा॒ वना॑ वनन्ति धृष॒ता रु॒जन्तः॑ ॥ त्वाम॑ग्ने॒ मानु॑षीरीडते॒ विशो॑ होत्रा॒विदं॒-विँवि॑चिग्ं रत्न॒धात॑मम् । गुहा॒ सन्तग्ं॑ सुभग वि॒श्वद॑र्शत-न्तु विष्म॒णसग्ं॑ सु॒यज॑-ङ्घृत॒श्रिय᳚म् ॥ धा॒ता द॑दातु नो र॒यिमीशा॑नो॒ जग॑त॒स्पतिः॑ । स नः॑ पू॒र्णेन॑ वावनत् ॥ धा॒ता प्र॒जाया॑ उ॒त रा॒य ई॑शे धा॒तेदं-विँश्व॒-म्भुव॑न-ञ्जजान । धा॒ता पु॒त्रं-यँज॑मानाय॒ दाता॒ [दाता᳚, तस्मा॑] 33
तस्मा॑ उ ह॒व्य-ङ्घृ॒तव॑द्विधेम ॥ धा॒ता द॑दातु नो र॒यि-म्प्राची᳚-ञ्जी॒वातु॒मक्षि॑ताम् । व॒य-न्दे॒वस्य॑ धीमहि सुम॒तिग्ं स॒त्यरा॑धसः ॥ धा॒ता द॑दातु दा॒शुषे॒ वसू॑नि प्र॒जाका॑माय मी॒ढुषे॑ दुरो॒णे । तस्मै॑ दे॒वा अ॒मृता॒-स्संव्यँ॑यन्तां॒-विँश्वे॑ दे॒वासो॒ अदि॑ति-स्स॒जोषाः᳚ ॥ अनु॑ नो॒-ऽद्या-ऽनु॑मतिर्य॒ज्ञ-न्दे॒वेषु॑ मन्यताम् । अ॒ग्निश्च॑ हव्य॒वाह॑नो॒ भव॑ता-न्दा॒शुषे॒ मयः॑ ॥ अन्विद॑नुमते॒ त्व- [अन्विद॑नुमते॒ त्वम्, मन्या॑सै॒ शञ्च॑नः कृधि ।] 34
-म्मन्या॑सै॒ शञ्च॑नः कृधि । क्रत्वे॒ दक्षा॑य नो हिनु॒ प्रण॒ आयूग्ं॑षि तारिषः ॥ अनु॑ मन्यता-मनु॒मन्य॑माना प्र॒जाव॑न्तग्ं र॒यिमक्षी॑यमाणम् । तस्यै॑ व॒यग्ं हेड॑सि॒ मा-ऽपि॑ भूम॒ सा नो॑ दे॒वी सु॒हवा॒ शर्म॑ यच्छतु ॥ यस्या॑मि॒द-म्प्र॒दिशि॒ यद्वि॒रोच॒ते-ऽनु॑मति॒-म्प्रति॑ भूषन्त्या॒यवः॑ । यस्या॑ उ॒पस्थ॑ उ॒र्व॑न्तरि॑क्ष॒ग्ं॒ सा नो॑ दे॒वी सु॒हवा॒ शर्म॑ यच्छतु ॥ 35 ॥
रा॒काम॒हग्ं सु॒हवाग्ं॑ सुष्टु॒ती हु॑वे शृ॒णोतु॑ न-स्सु॒भगा॒ बोध॑तु॒ त्मना᳚ । सीव्य॒त्वपः॑ सू॒च्या-ऽच्छि॑द्यमानया॒ ददा॑तु वी॒रग्ं श॒तदा॑यमु॒क्थ्य᳚म् ॥ यास्ते॑ राके सुम॒तयः॑ सु॒पेश॑सो॒ याभि॒र्ददा॑सि दा॒शुषे॒ वसू॑नि । ताभि॑र्नो अ॒द्य सु॒मना॑ उ॒पाग॑हि सहस्रपो॒षग्ं सु॑भगे॒ ररा॑णा ॥ सिनी॑वालि॒, या सु॑पा॒णिः ॥ कु॒हूम॒हग्ं सु॒भगां᳚-विँद्म॒नाप॑सम॒स्मिन्. य॒ज्ञे सु॒हवा᳚-ञ्जोहवीमि । सा नो॑ ददातु॒ श्रव॑ण-म्पितृ॒णा-न्तस्या᳚स्ते देवि ह॒विषा॑ विधेम ॥ कु॒हू-र्दे॒वाना॑म॒मृत॑स्य॒ पत्नी॒ हव्या॑ नो अ॒स्य ह॒विष॑श्चिकेतु । स-न्दा॒शुषे॑ कि॒रतु॒ भूरि॑ वा॒मग्ं रा॒यस्पोष॑-ञ्चिकि॒तुषे॑ दधातु ॥ 36 ॥
(भामा॑सो॒ - दाता॒ - त्व - म॒न्तरि॑क्ष॒ग्ं॒ सा नो॑ दे॒वी सु॒हवा॒ शर्म॑ यच्छतु॒ -श्रव॑णं॒ - चतु॑र्विग्ंशतिश्च) (अ. 11)
(अग्ने॑ तेजस्विन् - वा॒यु - र्वस॑वस्त् - वै॒तद्वा अ॒पां - ँवा॒युर॑सि प्रा॒णो नाम॑ - दे॒वा वै यद्य॒ज्ञेन॒न - प्र॒जाप॑ति र्देवासु॒रा - ना॑यु॒र्दा - ए॒तं-युँवा॑न॒ग्ं॒ - सूर्यो॑ दे॒व - इ॒दं-वाँ॒ - मेका॑दश)
(अग्ने॑ तेजस्विन् - वा॒युर॑सि॒ - छन्द॑सां-वीँ॒र्यं॑ - मा॒तर॑ञ्च॒ - षट्त्रिग्ं॑शत् )
(अग्ने॑ तेजस्विग्ग्, श्चिकि॒तुषे॑ दधातु )
॥ हरिः॑ ओम् ॥
॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-न्तृतीयकाण्डे तृतीयः प्रश्न-स्समाप्तः ॥
kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ntṛtīyakāṇḍe tṛtīyaḥ praśnaḥ - vaikṛtavidhīnāmabhidhānaṃ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
agnḙ tejasvi-nteja॒svī tva-nde॒veṣṷ bhūyā॒steja̭svanta॒-mmāmāyṷṣmantaṃ॒-va~rca̭svanta-mmanu॒ṣyḙṣu kuru dī॒kṣāyai̭ ca tvā॒ tapa̭saśca॒ teja̭se juhomi tejo॒vida̭si॒ tejo̭ mā॒ mā hā̭sī॒nmā-'ha-ntejo̭ hāsiṣa॒-mmā mā-ntejo̭ hāsī॒dindraṷjasvinnoja॒svī tva-nde॒veṣṷ bhūyā॒ oja̭svanta॒-mmāmāyṷṣmantaṃ॒-va~rca̭svanta-mmanu॒ṣyḙṣu kuru॒ brahma̭ṇaśca tvā kṣa॒trasya॒ cau- [kṣa॒trasya॒ ca, oja̭se juhomyojo॒vi-] 1
-ja̭se juhomyojo॒vi-da॒syojo̭ mā॒ mā hā̭sī॒nmā-'hamojo̭ hāsiṣa॒-mmā māmojo̭ hāsī॒-thsūrya̭ bhrājasvi-nbhrāja॒svī tva-nde॒veṣṷ bhūyā॒ bhrāja̭svanta॒-mmāmāyṷṣmantaṃ॒-va~rca̭svanta-mmanu॒ṣyḙṣu kuru vā॒yośca̭ tvā॒-'pāñca॒ bhrāja̭se juhomisuva॒rvida̭si॒ suva̭rmā॒ mā hā̭sī॒nmā-'hagṃ suva̭rhāsiṣa॒-mmā māgṃ suva̭rhāsī॒-nmayi̭ me॒dhā-mmayi̭ pra॒jā-mmayya॒gnistejo̭ dadhātu॒ mayi̭ me॒dhā-mmayi̭ pra॒jā-mmayīndra̭ indri॒ya-nda̭dhātu॒ mayi̭ me॒dhā-mmayi̭ pra॒jā-mmayi॒ sūryo॒ bhrājo̭ dadhātu || 2 ||
(kṣa॒trasya̭ ca॒ - mayi॒ - trayo̭vigṃśatiśca) (a. 1)
vā॒yurhi̭kaṃ॒rtā-'gniḥ pra̭sto॒tā pra॒jāpa̭ti॒-ssāma॒ bṛha॒spati̭rudgā॒tā viśvḙ de॒vā ṷpagā॒tāro̭ ma॒rutaḥ̭ pratiha॒rtāra॒ indro̭ ni॒dhana॒nte de॒vāḥ prā̭ṇa॒bhṛtaḥ̭ prā॒ṇa-mmayi̭ dadhatve॒tadvai sarva̭maddhva॒ryu-rṷpāku॒rvannṷdgā॒tṛbhya̭ u॒pāka̭roti॒ te de॒vāḥ prā̭ṇa॒bhṛtaḥ̭ prā॒ṇa-mmayi̭ dadha॒tvityā̭hai॒tade॒va sava̭rmā॒tma-ndha̭tta॒ iḍā̭ deva॒hū rmanṷ-ryajña॒nī-rbṛha॒spati̭rukthāma॒dāni̭ śagṃsiṣa॒-dviśvḙ de॒vā- [de॒vāḥ, sū॒kta॒vācaḥ॒ pṛthi̭vi] 3
-ssū᳚kta॒vācaḥ॒ pṛthi̭vi māta॒rmā mā̭higṃsī॒ rmadhṷ maniṣye॒ madhṷ janiṣye॒ madhṷvakṣyāmi॒ madhṷvadiṣyāmi॒ madhṷmatī-nde॒vebhyo॒ vāca̭mudyāsagṃ śuśrū॒ṣeṇyā᳚-mmanu॒ṣye᳚bhya॒sta-mmā̭ de॒vā a̭vantu śo॒bhāyai̭ pi॒taro-'nṷ madantu || 4 ||
(śa॒gṃ॒si॒ṣa॒-dviśvḙ de॒vā - a॒ṣṭāvigṃ̭śatiśca) (a. 2)
vasa̭vastvā॒ prava̭hantu gāya॒treṇa॒ chanda̭sā॒-'gneḥ pri॒ya-mpātha॒ upḙhi ru॒drāstvā॒ pravṛ̭hantu॒ traiṣṭṷbhena॒ chanda॒sendra̭sya pri॒ya-mpātha॒ upe᳚hyādi॒tyāstvā॒ pravṛ̭hantu॒ jāga̭tena॒ chanda̭sā॒ viśvḙṣā-nde॒vānā᳚-mpri॒ya-mpātha॒ upḙhi॒ māndā̭su te śukra śu॒kramā dhṷ̄nomi bha॒ndanā̭su॒ kota̭nāsu॒ nūta̭nāsu॒ reśī̭ṣu॒ meṣī̭ṣu॒ vāśī̭ṣu viśva॒bhṛthsu॒ māddhvī̭ṣu kaku॒hāsu॒ śakva̭rīṣu [ ] 5
śu॒krāsṷ te śukra śu॒kramā dhṷ̄nomi śu॒kra-ntḙ śu॒kreṇa̭ gṛhṇā॒myahno̭ rū॒peṇa॒ sūrya̭sya ra॒śmibhiḥ̭ || ā-'smi̭nnu॒grā a̭cucyavurdi॒vo dhārā̭ asaścata || ka॒ku॒hagṃ rū॒paṃ-vṛ~̭ṣa॒bhasya̭ rocate bṛ॒ha-thsoma॒-ssoma̭sya puro॒gā-śśu॒kra-śśu॒krasya̭ puro॒gāḥ || ya-ttḙ so॒mādā᳚bhya॒-nnāma॒ jāgṛ̭vi॒ tasmai̭ te soma॒ somā̭ya॒ svāho॒śi-ktva-ndḙva soma gāya॒treṇa॒ chanda̭sā॒-'gneḥ [chanda̭sā॒-'gneḥ, pri॒ya-mpātho॒] 6
pri॒ya-mpātho॒ apī̭hi va॒śī tva-ndḙva soma॒ traiṣṭṷbhena॒ chanda॒sendra̭sya pri॒ya-mpātho॒ apī᳚hya॒smathsa̭khā॒ tva-ndḙva soma॒ jāga̭tena॒ chanda̭sā॒ viśvḙṣā-nde॒vānā᳚-mpri॒ya-mpātho॒ apī॒hyā naḥ̭ prā॒ṇa ḙtu parā॒vata॒ ā-'ntari̭kṣāddi॒vaspari̭ | āyuḥ̭ pṛthi॒vyā addhya॒mṛta̭masi prā॒ṇāya̭ tvā || i॒ndrā॒gnī me॒ varcaḥ̭ kṛṇutāṃ॒-va~rca॒-ssomo॒ bṛha॒spatiḥ̭ | varco̭ me॒ viśvḙde॒vā varco̭ me dhattamaśvinā || da॒dha॒nve vā॒ yadī॒manu॒ voca॒dbrahmā̭ṇi॒ veru॒ tat | pari॒ viśvā̭ni॒ kāvyā̭ ne॒miśca॒krami̭vā bhavat || 7 ||
(śakva̭rīṣva॒ - gne - rbṛha॒spatiḥ॒ - pañca̭vigṃśatiśca) (a. 3)
e॒tadvā a॒pā-nnā̭ma॒dheya॒-ṅguhyaṃ॒-ya~dā̭dhā॒vā māndā̭su te śukra śu॒kramā dhṷ̄no॒mītyā̭hā॒pāme॒va nā̭ma॒dheyḙna॒ guhyḙna di॒vo vṛṣṭi॒mava̭ rundhe śu॒kra-ntḙ śu॒kreṇa̭ gṛhṇā॒mītyā̭hai॒tadvā ahno̭ rū॒paṃ-ya~drātri॒-ssūrya̭sya ra॒śmayo॒ vṛṣṭyā̭ īśa॒te-'hna̭ e॒va rū॒peṇa॒ sūrya̭sya ra॒śmibhi̭rdi॒vo vṛṣṭi̭-ñcyāvaya॒tyā-'smi̭nnu॒grā [-'smi̭nnu॒grāḥ, a॒cu॒cya॒vu॒rityā̭ha] 8
a̭cucyavu॒rityā̭ha yathāya॒jure॒vaita-tka̭ku॒hagṃ rū॒paṃ-vṛ~̭ṣa॒bhasya̭ rocate bṛ॒hadityā̭hai॒tadvā a̭sya kaku॒hagṃ rū॒paṃ-ya~-dvṛṣṭī̭ rū॒peṇai॒va vṛṣṭi॒mava̭ rundhe॒ yattḙ so॒mādā᳚bhya॒-nnāma॒ jāgṛ॒vītyā̭hai॒ṣa ha॒ vai ha॒viṣā̭ ha॒virya̭jati॒ yo-'dā᳚bhya-ṅgṛhī॒tvā somā̭ya ju॒hoti॒parā॒ vā e॒tasyā-''yuḥ̭ prā॒ṇa ḙti॒ [prā॒ṇa ḙti, yo-'gṃ̭śu-] 9
yo-'gṃ̭śu-ṅgṛ॒hṇātyā naḥ̭ prā॒ṇa ḙtu parā॒vata॒ ityā॒hā-''yṷre॒va prā॒ṇamā॒tma-ndha̭tte॒ 'mṛta̭masi prā॒ṇāya॒ tveti॒ hira̭ṇyama॒bhi vya̭nitya॒mṛtaṃ॒-vai~ hira̭ṇya॒māyuḥ̭ prā॒ṇo̭-'mṛtḙnai॒vā-''yṷrā॒tma-ndha̭tte śa॒tamā̭na-mbhavati śa॒tāyuḥ॒ purṷṣa-śśa॒tendri̭ya॒ āyṷṣye॒vendri॒ye prati̭tiṣṭhatya॒pa upa̭ spṛśati bheṣa॒jaṃ-vā~ āpo̭ bheṣa॒jame॒va kṷrute || 10 ||
(u॒grā - e॒tyā - pa॒ - strīṇi̭ ca) (a. 4)
vā॒yura̭si prā॒ṇo nāma̭ savi॒turādhi̭patye-'pā॒na-mmḙ dā॒ścakṣṷrasi॒ śrotra॒-nnāma̭ dhā॒turādhi̭patya॒ āyṷrme dā rū॒pama̭si॒ varṇo॒ nāma॒ bṛha॒spate॒rādhi̭patye pra॒jā-mmḙ dā ṛ॒tama̭si sa॒tya-nnāmendra॒syā-''dhi̭patye kṣa॒tra-mmḙ dā bhū॒tama̭si॒ bhavya॒-nnāma̭ pitṛ॒ṇāmādhi̭patye॒-'pā-moṣa̭dhīnā॒-ṅgarbha̭-ndhā ṛ॒tasya̭ tvā॒ vyo̭mana ṛ॒tasya̭ [ ] 11
tvā॒ vibhṷ̄mana ṛ॒tasya̭ tvā॒ vidha̭rmaṇa ṛ॒tasya̭ tvā sa॒tyāya॒rtasya̭ tvā॒ jyoti̭ṣe pra॒jāpa̭ti rvi॒rāja̭mapaśya॒-ttayā̭ bhū॒ta-ñca॒ bhavya̭-ñcā sṛjata॒ tāmṛṣi̭bhyasti॒ro̭-'dadhā॒-ttā-ñja॒mada̭gni॒stapa̭sā-' paśya॒-ttayā॒ vai sa pṛśñī॒n kāmā̭nasṛjata॒ ta-tpṛśñī̭nā-mpṛśñi॒tvaṃ-ya~-tpṛśña̭yo gṛ॒hyante॒ pṛśñī̭ne॒va taiḥ kāmā॒n॒. yaja̭mā॒no-'va̭ rundhe vā॒yura̭si prā॒ṇo [vā॒yura̭si prā॒ṇaḥ, nāmetyā̭ha] 12
nāmetyā̭ha prāṇāpā॒nāve॒vāva̭ rundhe॒ cakṣṷrasi॒ śrotra॒-nnāmetyā॒hā-''yṷre॒vāva̭ rundhe rū॒pama̭si॒ varṇo॒ nāmetyā̭ha pra॒jāme॒vāva̭ rundhaṛ॒tama̭si sa॒tya-nnāmetyā̭ha kṣa॒trame॒vāva̭ rundhe bhū॒tama̭si॒ bhavya॒-nnāmetyā̭ha pa॒śavo॒ vā a॒pāmoṣa̭dhīnā॒-ṅgarbhaḥ̭ pa॒śūne॒vā- [pa॒śūne॒va, ava̭ rundha] 13
-va̭ rundha e॒tāva॒dvai purṷṣa-mpa॒rita॒stade॒vāva̭ rundha ṛ॒tasya̭ tvā॒ vyo̭mana॒ ityā̭he॒yaṃ-vā~ ṛ॒tasya॒ vyo̭me॒māme॒vābhi ja̭yatyṛ॒tasya̭ tvā॒ vibhṷ̄mana॒ ityā̭hā॒-'ntari̭kṣaṃ॒-vā~ ṛ॒tasya॒ vibhṷ̄mā॒ntari̭kṣame॒vābhi ja̭yatyṛ॒tasya̭ tvā॒ vidha̭rmaṇa॒ ityā̭ha॒ dyaurvā ṛ॒tasya॒ vidha̭rma॒ diva̭me॒vābhi ja̭yatyṛ॒tasya̭ [ja̭yatyṛ॒tasya̭, tvā॒ sa॒tyāyetyā̭ha॒] 14
tvā sa॒tyāyetyā̭ha॒ diśo॒ vā ṛ॒tasya̭ sa॒tya-ndiśa̭ e॒vābhi ja̭yatyṛ॒tasya̭ tvā॒ jyoti̭ṣa॒ ityā̭ha suva॒rgo vai lo॒ka ṛ॒tasya॒ jyotiḥ̭ suva॒rgame॒va lo॒kama॒bhi ja̭yatye॒tāva̭nto॒ vai dḙvalo॒kāstāne॒vābhi ja̭yati॒ daśa॒ sampa̭dyante॒ daśā᳚kṣarā vi॒rāḍannaṃ̭-vi~॒rā-ḍvi॒rājye॒vānnādye॒ prati̭tiṣṭhati || 15 ||
(vyo̭mana ṛ॒tasya̭ - prā॒ṇaḥ - pa॒śune॒va - vidha̭rma॒ diva̭me॒vābhi ja̭yatyṛ॒tasya॒ -ṣaṭca̭tvārigṃśacca) (a. 5)
de॒vā vai ya-dya॒jñena॒ nāvārṷndhata॒ ta-tparai॒ravā̭rundhata॒ ta-tparā̭ṇā-mpara॒tvaṃ-ya~-tparḙ gṛ॒hyante॒ yade॒va ya॒jñena॒nāva̭ru॒ndhe tasyāva̭ruddhyai॒ ya-mpra̭tha॒ma-ṅgṛ॒hṇātī॒mame॒va tena̭ lo॒kama॒bhi ja̭yati॒ya-ndvi॒tīya̭ma॒ntari̭kṣa॒-ntena॒ ya-ntṛ॒tīya̭ma॒mume॒va tena̭ lo॒kama॒bhi ja̭yati॒ yade॒te gṛ॒hyanta̭ e॒ṣāṃ ~lo॒kānā̭-ma॒bhiji̭tyā॒ [-ma॒bhiji̭tyā, utta̭re॒ṣvaha-] 16
utta̭re॒ṣvahaḥ̭ sva॒muto॒-'rvāñco̭ gṛhyante 'bhi॒jityai॒vemāṃ-lo~॒kā-npuna̭ri॒maṃ-lo~॒ka-mpra॒tyava̭rohanti॒ ya-tpūrve॒ṣvahaḥ̭ svi॒taḥ parā᳚ñco gṛ॒hyante॒ tasmā̭di॒taḥ parā᳚ñca i॒me lo॒kā yadutta̭re॒ṣvahaḥ̭ sva॒muto॒-'rvāñco̭ gṛ॒hyante॒ tasmā̭da॒muto॒ 'rvāñca̭ i॒me lo॒kāstasmā॒dayā̭tayāmno lo॒kā-nma̭nu॒ṣyā̭ upa̭ jīvanti brahmavā॒dino̭ vadanti॒ kasmā᳚-thsa॒tyāda॒dbhya oṣa̭dhaya॒-ssa-mbha̭va॒ntyoṣa̭dhayo [oṣa̭dhaya॒-ssa-mbha̭va॒ntyoṣa̭dhayaḥ, ma॒nu॒ṣyā̭ṇā॒manna̭-] 17
manu॒ṣyā̭ṇā॒manna̭-mpra॒jāpa̭ti-mpra॒jā anu॒ prajā̭yanta॒ iti॒ parā॒nanviti̭ brūyā॒-dya-dgṛ॒hṇātya॒dbhyastvauṣa̭dhībhyo gṛhṇā॒mīti॒ tasmā̭da॒dbhya oṣa̭dhaya॒-ssambha̭vanti॒ ya-dgṛ॒hṇātyoṣa̭dhībhyastvā pra॒jābhyo̭ gṛhṇā॒mīti॒ tasmā॒doṣa̭dhayo manu॒ṣyā̭ṇā॒mannaṃ॒-ya~-dgṛ॒hṇāti̭ pra॒jābhya̭stvā pra॒jāpa̭taye gṛhṇā॒mīti॒ tasmā᳚-tpra॒jāpa̭ti-mpra॒jā anu॒ prajā̭yante || 18 ||
(a॒bhiji̭tyai - bhava॒ntyoṣa̭dhayo॒ - 'ṣṭā ca̭tvārigṃśacca) (a. 6)
pra॒jāpa̭tirdevāsu॒rāna̭ sṛjata॒ tadanṷ ya॒jño̭-'sṛjyata ya॒jña-ñchandāgṃ̭si॒ te viṣva̭ñco॒ vya̭krāma॒n-thso-'sṷrā॒nanṷ ya॒jño-'pā᳚krāma-dya॒jña-ñchandāgṃ̭si॒ te de॒vā a̭manyantā॒mī vā i॒dama̭bhūva॒n॒. ya-dva॒yagg sma iti॒ te pra॒jāpa̭ti॒mupā̭-'dhāva॒n-thso᳚-'bravīt-pra॒jāpa̭ti॒śchanda̭sāṃ-vī~॒rya̭mā॒dāya॒ tadvaḥ॒ pra dā᳚syā॒mīti॒ sa chanda̭sāṃ-vī~॒rya̭- [chanda̭sāṃ-vī~॒rya᳚m, ā॒dāya॒ tade᳚bhyaḥ॒] 19
-mā॒dāya॒ tade᳚bhyaḥ॒ prāya̭ccha॒-ttadanu॒ chandā॒g॒syapā᳚-'krāma॒n chandāgṃ̭si ya॒jñastato̭ de॒vā abha̭va॒-nparā-'sṷrā॒ ya e॒va-ñchanda̭sāṃ-vī~॒ryaṃ̭-ve~dā-'' śrā̭va॒yā-'stu॒ śrauṣa॒ḍ yaja॒ ye yajā̭mahe vaṣaṭkā॒ro bhava̭tyā॒tmanā॒ parā᳚-'sya॒ bhrātṛ̭vyo bhavati brahmavā॒dino̭ vadanti॒ kasmai॒ kama̭ddhva॒ryurā śrā̭vaya॒tīti॒ chanda̭sāṃ-vī~॒ryā̭yeti̭ brūyāde॒ ta-dvai [ ] 20
chanda̭sāṃ-vī~॒rya̭mā śrā̭va॒yā-'stu॒ śrauṣa॒ḍ yaja॒ ye yajā̭mahe vaṣaṭkā॒ro ya e॒vaṃ-ve~da॒ savī᳚ryaire॒va chando̭bhirarcati॒ ya-tki-ñcārca̭ti॒ yadindro̭ vṛ॒tramaha̭nna-me॒ddhya-nta-dya-dyatī̭na॒pāva̭pada-me॒ddhya-ntadatha॒ kasmā̭dai॒ndro ya॒jña ā saggsthā̭to॒rityā̭hu॒rindra̭sya॒ vā e॒ṣā ya॒jñiyā̭ ta॒nūrya-dya॒jñastāme॒va ta dya̭janti॒ ya e॒vaṃ-ve~dopai̭naṃ-ya~॒jño na̭mati || 21 ||
(chanda̭sāṃ-vī~॒ryaṃ̭ - ~vā - e॒va ta - da॒ṣṭau ca̭) (a. 7)
ā॒yurdā a̭gne ha॒viṣo̭ juṣā॒ṇo ghṛ॒tapra̭tīko ghṛ॒tayo̭niredhi | ghṛ॒ta-mpī॒tvā madhu॒cāru॒ gavya̭-mpi॒teva̭pu॒trama॒bhi ra̭kṣatādi॒mam || ā vṛ̭ścyate॒ vā e॒ta-dyaja̭māno॒-'gnibhyāṃ॒-ya~dḙnayo-śśṛta॒-ṅkṛtyāthā॒-'nyatrā̭-vabhṛ॒thama॒vaityā̭yu॒rdā a̭gne ha॒viṣo̭ juṣā॒ṇa itya̭vabhṛ॒thama̭vai॒ṣyan jṷhuyā॒dāhṷtyai॒vainaṷ śamayati॒ nā-''rti॒mārccha̭ti॒ yaja̭māno॒ ya-tkusī̭da॒- [ya-tkusī̭dam, apra̭tītta॒-mmayi॒ yena̭] 22
-mapra̭tītta॒-mmayi॒ yena̭ ya॒masya̭ ba॒linā॒ carā̭mi | i॒haiva sa-nni॒rava̭daye॒ tade॒ta-ttada̭gne anṛ॒ṇo bha̭vāmi | viśva̭lopa viśvadā॒vasya̭ tvā॒ ''sañjṷhomya॒gdhādeko̭ 'hu॒tādekaḥ̭ samasa॒nādekaḥ̭ | tenaḥ̭ kṛṇvantu bheṣa॒jagṃ sada॒-ssaho॒ vare᳚ṇyam || a॒ya-nno॒ nabha̭sā pu॒ra-ssa॒gg॒sphāno̭ a॒bhi ra̭kṣatu | gṛ॒hāṇā॒masa̭martyai ba॒havo̭ no gṛ॒hā a̭sann || sa tvanno̭ [sa tvannaḥ̭, na॒bha॒sa॒spa॒ta॒ ūrja̭-nno] 23
nabhasaspata॒ ūrja̭-nno dhehi bha॒drayā᳚ | puna̭rno na॒ṣṭamā kṛ̭dhi॒ puna̭rno ra॒yimā kṛ̭dhi || deva̭ saggsphāna sahasrapo॒ṣasyḙśiṣe॒ sa no̭ rā॒svā-'jyā̭nigṃ rā॒yaspoṣagṃ̭ su॒vīryagṃ̭ saṃva~thsa॒rīṇāg̭ sva॒stim || a॒gnirvāva ya॒ma i॒yaṃ-ya~॒mī kusī̭daṃ॒-vā~ e॒ta-dya॒masya॒ yaja̭māna॒ ā da̭tte॒ yadoṣa̭dhībhi॒rvedigg̭ stṛ॒ṇāti॒ yadanṷpauṣya prayā॒yā-dgrī̭vaba॒ddhamḙna- [-dgrī̭vaba॒ddhamḙnam, a॒muṣmi̭n ~lo॒ke] 24
-ma॒muṣmi̭n ~lo॒ke nḙnīyera॒n॒. ya-tkusī̭da॒mapra̭tītta॒-mmayītyupaṷṣatī॒haiva san. ya॒ma-ṅkusī̭da-nnirava॒dāyā̭nṛ॒ṇa-ssṷva॒rgaṃ-lo~॒kamḙti॒yadi̭ mi॒śrami̭va॒ carḙdañja॒linā॒ saktū᳚-npradā॒vyḙ juhuyāde॒ṣa vā a॒gnirvai᳚śvāna॒ro ya-tpra̭dā॒vyaḥ̭ sa e॒vainagg̭svadaya॒tyahnāṃ᳚-vi~॒dhānyā̭-mekāṣṭa॒kāyā̭mapū॒pa-ñcatuḥ̭ śarāva-mpa॒ktvā prā॒tare॒tena॒ kakṣa॒-mupaṷṣe॒dyadi॒ [-mupaṷṣe॒dyadi̭, daha̭ti] 25
daha̭ti puṇya॒sama̭-mbhavati॒ yadi॒ na daha̭ti pāpa॒sama̭me॒tena̭ hasma॒ vā ṛṣa̭yaḥ pu॒rā vi॒jñānḙna dīrghasa॒tramupa̭ yanti॒ yo vā ṷpadra॒ṣṭāra̭mupa-śro॒tāra̭manukhyā॒tāraṃ̭-vi~॒dvān. yaja̭te॒ sama॒muṣmi̭n ~lo॒ka i̭ṣṭāpū॒rtena̭ gacchate॒-'gnirvā ṷpadra॒ṣṭā vā॒yurṷpaśro॒tā ''di॒tyo̭-'nukhyā॒tā tān. ya e॒vaṃ-vi~॒dvān. yaja̭te॒ sama॒muṣmi̭n ~lo॒ka i̭ṣṭāpū॒rtena̭ gacchate॒ 'ya-nno॒ nabha̭sā pu॒ra [pu॒raḥ, ityā̭hā॒gnirvai] 26
ityā̭hā॒gnirvai nabha̭sā pu॒ro᳚-'gnime॒va tadā̭hai॒tanmḙ gopā॒yeti॒ sa tva-nno̭ nabhasaspata॒ ityā̭ha vā॒yurvai nabha̭sa॒spati̭rvā॒yume॒va tadā̭hai॒tanmḙ gopā॒yeti॒ deva̭ saggsphā॒netyā̭hā॒-'sau vā ā̭di॒tyo de॒va-ssa॒gg॒sphāna̭ ādi॒tyame॒va tadā̭hai॒tanmḙ gopā॒yeti̭ || 27 ||
(kusī̭daṃ॒ - tva-nna̭ - ena - moṣe॒dyadi̭ - pu॒ra - ā̭di॒tyame॒va tadā̭hai॒tanmḙ gopā॒yeti̭) (a. 8)
e॒taṃ-yu~vā̭na॒-mpari̭ vo dadāmi॒ tena॒ krīḍa̭ntīścarata pri॒yeṇa̭ | mā naḥ̭ śāpta ja॒nuṣā̭ subhāgā rā॒yaspoṣḙṇa॒ sami॒ṣā ma̭dema || namo̭ mahi॒mna u॒ta cakṣṷṣe te॒ marṷtā-mpita॒stada॒ha-ṅgṛ̭ṇāmi | anṷ manyasva su॒yajā̭ yajāma॒ juṣṭa̭-nde॒vānā̭mi॒dama̭stu ha॒vyam || de॒vānā̭me॒ṣa ṷpanā॒ha ā̭sīda॒pā-ṅgarbha॒ oṣa̭dhīṣu॒ nya̭ktaḥ | soma̭sya dra॒phsama̭vṛṇīta pū॒ṣā [ ] 28
bṛ॒hannadri̭rabhava॒-ttadḙṣām || pi॒tā va॒thsānā॒-mpati̭raghni॒yānā॒matho̭ pi॒tā ma̭ha॒tā-ṅgarga̭rāṇām | va॒thso ja॒rāyṷ prati॒dhu-kpī॒yūṣa̭ ā॒mikṣā॒ mastṷ ghṛ॒tama̭sya॒ retaḥ̭ || tvā-ṅgāvo̭-'vṛṇata rā॒jyāya॒ tvāgṃ ha̭vanta ma॒rutaḥ̭ sva॒rkāḥ | varṣma̭n kṣa॒trasya̭ ka॒kubhi̭ śiśriyā॒ṇastato̭ na u॒gro vi bha̭jā॒ vasṷ̄ni || vyṛ̭ddhena॒ vā e॒ṣa pa॒śunā̭ yajate॒ yasyai॒tāni॒ na kri॒yanta̭ e॒ṣa ha॒ tvai samṛ̭ddhena yajate॒ yasyai॒tāni̭ kri॒yante᳚ || 29 ||
(pū॒ṣā - kri॒yanta̭ e॒ṣo᳚ - 'ṣṭau ca̭) (a. 9)
sūryo̭ de॒vo di̭vi॒ṣadbhyo̭ dhā॒tā kṣa॒trāya̭ vā॒yuḥ pra॒jābhyaḥ̭ | bṛha॒spati̭stvā pra॒jāpa̭taye॒ jyoti̭ṣmatī-ñjuhotu || yasyā᳚ste॒ hari̭to॒ garbho-'tho॒ yoni̭rhira॒ṇyayī᳚ | aṅgā॒nyahrṷtā॒ yasyai॒ tā-nde॒vai-ssama̭jīgamam || ā va̭rtana vartaya॒ ni ni̭vartana varta॒yendra̭ nardabuda | bhūmyā॒ścata̭sraḥ pra॒diśa॒stābhi॒rā va̭rtayā॒ punaḥ̭ || vi tḙ bhinadmi taka॒rīṃ-vi~yoniṃ॒-vi~ ga̭vī॒nyau᳚ | vi [ ] 30
mā॒tara̭ñca pu॒tra-ñca॒ vi garbha̭-ñca ja॒rāyṷ ca || ba॒histḙ astu॒ bāliti̭ || u॒ru॒dra॒phso vi॒śvarṷ̄pa॒ induḥ॒ pava̭māno॒ dhīra̭ ānañja॒ garbha᳚m || eka̭padī dvi॒padī᳚ tri॒padī॒ catṷṣpadī॒ pañca̭padī॒ ṣaṭpa̭dī sa॒ptapa̭dya॒ṣṭāpa̭dī॒ bhuva॒nā-'nṷ prathatā॒g॒ svāhā᳚ || ma॒hī dyauḥ pṛ̭thi॒vī ca̭ na i॒maṃ-ya~॒jña-mmi̭mikṣatām | pi॒pṛ॒tānno॒ bharī̭mabhiḥ || 31 ||
(ga॒vi॒nyaṷ vi - catṷścatvārigṃśacca) (a. 10)
i॒daṃ-vā~̭mā॒syḙ ha॒viḥ pri॒yami̭ndrābṛhaspatī | u॒ktha-mmada̭śca śasyate || a॒yaṃ-vā~॒-mpari̭ ṣicyate॒ soma̭indrābṛhaspatī | cāru॒rmadā̭ya pī॒taye᳚ || a॒sme i̭ndrābṛhaspatī ra॒yi-ndha̭ttagṃ śata॒gvina᳚m | aśvā̭vantagṃ saha॒sriṇa᳚m || bṛha॒spati̭rnaḥ॒ pari̭pātu pa॒ścādu॒totta̭rasmā॒dadha̭rādaghā॒yoḥ | indraḥ̭ pu॒rastā̭du॒ta ma̭ddhya॒to na॒-ssakhā॒ sakhi̭bhyo॒ vari̭vaḥ kṛṇotu || vi te॒ viṣva॒gvāta̭jūtāso agne॒ bhāmā̭sa- [agne॒ bhāmā̭saḥ, śu॒ce॒ śuca̭yaścaranti |] 32
-śśuce॒ śuca̭yaścaranti | tu॒vi॒mra॒kṣāso̭ di॒vyā nava̭gvā॒ vanā̭ vananti dhṛṣa॒tā ru॒jantaḥ̭ || tvāma̭gne॒ mānṷṣīrīḍate॒ viśo̭ hotrā॒vidaṃ॒-vi~vi̭cigṃ ratna॒dhāta̭mam | guhā॒ santagṃ̭ subhaga vi॒śvada̭rśata-ntu viṣma॒ṇasagṃ̭ su॒yaja̭-ṅghṛta॒śriya᳚m || dhā॒tā da̭dātu no ra॒yimīśā̭no॒ jaga̭ta॒spatiḥ̭ | sa naḥ̭ pū॒rṇena̭ vāvanat || dhā॒tā pra॒jāyā̭ u॒ta rā॒ya ī̭śe dhā॒tedaṃ-vi~śva॒-mbhuva̭na-ñjajāna | dhā॒tā pu॒traṃ-ya~ja̭mānāya॒ dātā॒ [dātā᳚, tasmā̭] 33
tasmā̭ u ha॒vya-ṅghṛ॒tava̭dvidhema || dhā॒tā da̭dātu no ra॒yi-mprācī᳚-ñjī॒vātu॒makṣi̭tām | va॒ya-nde॒vasya̭ dhīmahi suma॒tigṃ sa॒tyarā̭dhasaḥ || dhā॒tā da̭dātu dā॒śuṣe॒ vasṷ̄ni pra॒jākā̭māya mī॒ḍhuṣḙ duro॒ṇe | tasmai̭ de॒vā a॒mṛtā॒-ssaṃvya~̭yantāṃ॒-vi~śvḙ de॒vāso॒ adi̭ti-ssa॒joṣāḥ᳚ || anṷ no॒-'dyā-'nṷmatirya॒jña-nde॒veṣṷ manyatām | a॒gniśca̭ havya॒vāha̭no॒ bhava̭tā-ndā॒śuṣe॒ mayaḥ̭ || anvida̭numate॒ tva- [anvida̭numate॒ tvam, manyā̭sai॒ śañca̭naḥ kṛdhi |] 34
-mmanyā̭sai॒ śañca̭naḥ kṛdhi | kratve॒ dakṣā̭ya no hinu॒ praṇa॒ āyūgṃ̭ṣi tāriṣaḥ || anṷ manyatā-manu॒manya̭mānā pra॒jāva̭ntagṃ ra॒yimakṣī̭yamāṇam | tasyai̭ va॒yagṃ heḍa̭si॒ mā-'pi̭ bhūma॒ sā no̭ de॒vī su॒havā॒ śarma̭ yacchatu || yasyā̭mi॒da-mpra॒diśi॒ yadvi॒roca॒te-'nṷmati॒-mprati̭ bhūṣantyā॒yavaḥ̭ | yasyā̭ u॒pastha̭ u॒rva̭ntari̭kṣa॒gṃ॒ sā no̭ de॒vī su॒havā॒ śarma̭ yacchatu || 35 ||
rā॒kāma॒hagṃ su॒havāgṃ̭ suṣṭu॒tī hṷve śṛ॒ṇotṷ na-ssu॒bhagā॒ bodha̭tu॒ tmanā᳚ | sīvya॒tvapaḥ̭ sū॒cyā-'cchi̭dyamānayā॒ dadā̭tu vī॒ragṃ śa॒tadā̭yamu॒kthya᳚m || yāstḙ rāke suma॒tayaḥ̭ su॒peśa̭so॒ yābhi॒rdadā̭si dā॒śuṣe॒ vasṷ̄ni | tābhi̭rno a॒dya su॒manā̭ u॒pāga̭hi sahasrapo॒ṣagṃ sṷbhage॒ rarā̭ṇā || sinī̭vāli॒, yā sṷpā॒ṇiḥ || ku॒hūma॒hagṃ su॒bhagāṃ᳚-vi~dma॒nāpa̭sama॒smin. ya॒jñe su॒havā᳚-ñjohavīmi | sā no̭ dadātu॒ śrava̭ṇa-mpitṛ॒ṇā-ntasyā᳚ste devi ha॒viṣā̭ vidhema || ku॒hū-rde॒vānā̭ma॒mṛta̭sya॒ patnī॒ havyā̭ no a॒sya ha॒viṣa̭ściketu | sa-ndā॒śuṣḙ ki॒ratu॒ bhūri̭ vā॒magṃ rā॒yaspoṣa̭-ñciki॒tuṣḙ dadhātu || 36 ||
(bhāmā̭so॒ - dātā॒ - tva - ma॒ntari̭kṣa॒gṃ॒ sā no̭ de॒vī su॒havā॒ śarma̭ yacchatu॒ -śrava̭ṇaṃ॒ - catṷrvigṃśatiśca) (a. 11)
(agnḙ tejasvin - vā॒yu - rvasa̭vast - vai॒tadvā a॒pāṃ - ~vā॒yura̭si prā॒ṇo nāma̭ - de॒vā vai yadya॒jñena॒na - pra॒jāpa̭ti rdevāsu॒rā - nā̭yu॒rdā - e॒taṃ-yu~vā̭na॒gṃ॒ - sūryo̭ de॒va - i॒daṃ-vā~॒ - mekā̭daśa)
(agnḙ tejasvin - vā॒yura̭si॒ - chanda̭sāṃ-vī~॒ryaṃ̭ - mā॒tara̭ñca॒ - ṣaṭtrigṃ̭śat )
(agnḙ tejasvigg, ściki॒tuṣḙ dadhātu )
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ntṛtīyakāṇḍe tṛtīyaḥ praśna-ssamāptaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.