കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ സംഹിതായാ-ന്തൃതീയകാണ്ഡേ തൃതീയഃ പ്രശ്നഃ - വൈകൃതവിധീനാമഭിധാനം
ഓ-ന്നമഃ പരമാത്മനേ, ശ്രീ മഹാഗണപതയേ നമഃ,
ശ്രീ ഗുരുഭ്യോ നമഃ । ഹ॒രിഃ॒ ഓമ് ॥
അഗ്നേ॑ തേജസ്വി-ന്തേജ॒സ്വീ ത്വ-ന്ദേ॒വേഷു॑ ഭൂയാ॒സ്തേജ॑സ്വന്ത॒-മ്മാമായു॑ഷ്മന്തം॒-വഁര്ച॑സ്വന്ത-മ്മനു॒ഷ്യേ॑ഷു കുരു ദീ॒ക്ഷായൈ॑ ച ത്വാ॒ തപ॑സശ്ച॒ തേജ॑സേ ജുഹോമി തേജോ॒വിദ॑സി॒ തേജോ॑ മാ॒ മാ ഹാ॑സീ॒ന്മാ-ഽഹ-ന്തേജോ॑ ഹാസിഷ॒-മ്മാ മാ-ന്തേജോ॑ ഹാസീ॒ദിന്ദ്രൌ॑ജസ്വിന്നോജ॒സ്വീ ത്വ-ന്ദേ॒വേഷു॑ ഭൂയാ॒ ഓജ॑സ്വന്ത॒-മ്മാമായു॑ഷ്മന്തം॒-വഁര്ച॑സ്വന്ത-മ്മനു॒ഷ്യേ॑ഷു കുരു॒ ബ്രഹ്മ॑ണശ്ച ത്വാ ക്ഷ॒ത്രസ്യ॒ ചൌ- [ക്ഷ॒ത്രസ്യ॒ ച, ഓജ॑സേ ജുഹോമ്യോജോ॒വി-] 1
-ജ॑സേ ജുഹോമ്യോജോ॒വി-ദ॒സ്യോജോ॑ മാ॒ മാ ഹാ॑സീ॒ന്മാ-ഽഹമോജോ॑ ഹാസിഷ॒-മ്മാ മാമോജോ॑ ഹാസീ॒-ഥ്സൂര്യ॑ ഭ്രാജസ്വി-ന്ഭ്രാജ॒സ്വീ ത്വ-ന്ദേ॒വേഷു॑ ഭൂയാ॒ ഭ്രാജ॑സ്വന്ത॒-മ്മാമായു॑ഷ്മന്തം॒-വഁര്ച॑സ്വന്ത-മ്മനു॒ഷ്യേ॑ഷു കുരു വാ॒യോശ്ച॑ ത്വാ॒-ഽപാഞ്ച॒ ഭ്രാജ॑സേ ജുഹോമിസുവ॒ര്വിദ॑സി॒ സുവ॑ര്മാ॒ മാ ഹാ॑സീ॒ന്മാ-ഽഹഗ്ം സുവ॑ര്ഹാസിഷ॒-മ്മാ മാഗ്ം സുവ॑ര്ഹാസീ॒-ന്മയി॑ മേ॒ധാ-മ്മയി॑ പ്ര॒ജാ-മ്മയ്യ॒ഗ്നിസ്തേജോ॑ ദധാതു॒ മയി॑ മേ॒ധാ-മ്മയി॑ പ്ര॒ജാ-മ്മയീന്ദ്ര॑ ഇന്ദ്രി॒യ-ന്ദ॑ധാതു॒ മയി॑ മേ॒ധാ-മ്മയി॑ പ്ര॒ജാ-മ്മയി॒ സൂര്യോ॒ ഭ്രാജോ॑ ദധാതു ॥ 2 ॥
(ക്ഷ॒ത്രസ്യ॑ ച॒ - മയി॒ - ത്രയോ॑വിഗ്ംശതിശ്ച) (അ. 1)
വാ॒യുര്ഹി॑കം॒ര്താ-ഽഗ്നിഃ പ്ര॑സ്തോ॒താ പ്ര॒ജാപ॑തി॒-സ്സാമ॒ ബൃഹ॒സ്പതി॑രുദ്ഗാ॒താ വിശ്വേ॑ ദേ॒വാ ഉ॑പഗാ॒താരോ॑ മ॒രുതഃ॑ പ്രതിഹ॒ര്താര॒ ഇന്ദ്രോ॑ നി॒ധന॒ന്തേ ദേ॒വാഃ പ്രാ॑ണ॒ഭൃതഃ॑ പ്രാ॒ണ-മ്മയി॑ ദധത്വേ॒തദ്വൈ സര്വ॑മദ്ധ്വ॒ര്യു-രു॑പാകു॒ര്വന്നു॑ദ്ഗാ॒തൃഭ്യ॑ ഉ॒പാക॑രോതി॒ തേ ദേ॒വാഃ പ്രാ॑ണ॒ഭൃതഃ॑ പ്രാ॒ണ-മ്മയി॑ ദധ॒ത്വിത്യാ॑ഹൈ॒തദേ॒വ സവ॑ര്മാ॒ത്മ-ന്ധ॑ത്ത॒ ഇഡാ॑ ദേവ॒ഹൂ ര്മനു॑-ര്യജ്ഞ॒നീ-ര്ബൃഹ॒സ്പതി॑രുക്ഥാമ॒ദാനി॑ ശഗ്ംസിഷ॒-ദ്വിശ്വേ॑ ദേ॒വാ- [ദേ॒വാഃ, സൂ॒ക്ത॒വാചഃ॒ പൃഥി॑വി] 3
-സ്സൂ᳚ക്ത॒വാചഃ॒ പൃഥി॑വി മാത॒ര്മാ മാ॑ഹിഗ്ംസീ॒ ര്മധു॑ മനിഷ്യേ॒ മധു॑ ജനിഷ്യേ॒ മധു॑വക്ഷ്യാമി॒ മധു॑വദിഷ്യാമി॒ മധു॑മതീ-ന്ദേ॒വേഭ്യോ॒ വാച॑മുദ്യാസഗ്ം ശുശ്രൂ॒ഷേണ്യാ᳚-മ്മനു॒ഷ്യേ᳚ഭ്യ॒സ്ത-മ്മാ॑ ദേ॒വാ അ॑വന്തു ശോ॒ഭായൈ॑ പി॒തരോ-ഽനു॑ മദന്തു ॥ 4 ॥
(ശ॒ഗ്ം॒സി॒ഷ॒-ദ്വിശ്വേ॑ ദേ॒വാ - അ॒ഷ്ടാവിഗ്ം॑ശതിശ്ച) (അ. 2)
വസ॑വസ്ത്വാ॒ പ്രവ॑ഹന്തു ഗായ॒ത്രേണ॒ ഛന്ദ॑സാ॒-ഽഗ്നേഃ പ്രി॒യ-മ്പാഥ॒ ഉപേ॑ഹി രു॒ദ്രാസ്ത്വാ॒ പ്രവൃ॑ഹന്തു॒ ത്രൈഷ്ടു॑ഭേന॒ ഛന്ദ॒സേന്ദ്ര॑സ്യ പ്രി॒യ-മ്പാഥ॒ ഉപേ᳚ഹ്യാദി॒ത്യാസ്ത്വാ॒ പ്രവൃ॑ഹന്തു॒ ജാഗ॑തേന॒ ഛന്ദ॑സാ॒ വിശ്വേ॑ഷാ-ന്ദേ॒വാനാ᳚-മ്പ്രി॒യ-മ്പാഥ॒ ഉപേ॑ഹി॒ മാന്ദാ॑സു തേ ശുക്ര ശു॒ക്രമാ ധൂ॑നോമി ഭ॒ന്ദനാ॑സു॒ കോത॑നാസു॒ നൂത॑നാസു॒ രേശീ॑ഷു॒ മേഷീ॑ഷു॒ വാശീ॑ഷു വിശ്വ॒ഭൃഥ്സു॒ മാദ്ധ്വീ॑ഷു കകു॒ഹാസു॒ ശക്വ॑രീഷു [ ] 5
ശു॒ക്രാസു॑ തേ ശുക്ര ശു॒ക്രമാ ധൂ॑നോമി ശു॒ക്ര-ന്തേ॑ ശു॒ക്രേണ॑ ഗൃഹ്ണാ॒മ്യഹ്നോ॑ രൂ॒പേണ॒ സൂര്യ॑സ്യ ര॒ശ്മിഭിഃ॑ ॥ ആ-ഽസ്മി॑ന്നു॒ഗ്രാ അ॑ചുച്യവുര്ദി॒വോ ധാരാ॑ അസശ്ചത ॥ ക॒കു॒ഹഗ്ം രൂ॒പം-വൃഁ॑ഷ॒ഭസ്യ॑ രോചതേ ബൃ॒ഹ-ഥ്സോമ॒-സ്സോമ॑സ്യ പുരോ॒ഗാ-ശ്ശു॒ക്ര-ശ്ശു॒ക്രസ്യ॑ പുരോ॒ഗാഃ ॥ യ-ത്തേ॑ സോ॒മാദാ᳚ഭ്യ॒-ന്നാമ॒ ജാഗൃ॑വി॒ തസ്മൈ॑ തേ സോമ॒ സോമാ॑യ॒ സ്വാഹോ॒ശി-ക്ത്വ-ന്ദേ॑വ സോമ ഗായ॒ത്രേണ॒ ഛന്ദ॑സാ॒-ഽഗ്നേഃ [ഛന്ദ॑സാ॒-ഽഗ്നേഃ, പ്രി॒യ-മ്പാഥോ॒] 6
പ്രി॒യ-മ്പാഥോ॒ അപീ॑ഹി വ॒ശീ ത്വ-ന്ദേ॑വ സോമ॒ ത്രൈഷ്ടു॑ഭേന॒ ഛന്ദ॒സേന്ദ്ര॑സ്യ പ്രി॒യ-മ്പാഥോ॒ അപീ᳚ഹ്യ॒സ്മഥ്സ॑ഖാ॒ ത്വ-ന്ദേ॑വ സോമ॒ ജാഗ॑തേന॒ ഛന്ദ॑സാ॒ വിശ്വേ॑ഷാ-ന്ദേ॒വാനാ᳚-മ്പ്രി॒യ-മ്പാഥോ॒ അപീ॒ഹ്യാ നഃ॑ പ്രാ॒ണ ഏ॑തു പരാ॒വത॒ ആ-ഽന്തരി॑ക്ഷാദ്ദി॒വസ്പരി॑ । ആയുഃ॑ പൃഥി॒വ്യാ അദ്ധ്യ॒മൃത॑മസി പ്രാ॒ണായ॑ ത്വാ ॥ ഇ॒ന്ദ്രാ॒ഗ്നീ മേ॒ വര്ചഃ॑ കൃണുതാം॒-വഁര്ച॒-സ്സോമോ॒ ബൃഹ॒സ്പതിഃ॑ । വര്ചോ॑ മേ॒ വിശ്വേ॑ദേ॒വാ വര്ചോ॑ മേ ധത്തമശ്വിനാ ॥ ദ॒ധ॒ന്വേ വാ॒ യദീ॒മനു॒ വോച॒ദ്ബ്രഹ്മാ॑ണി॒ വേരു॒ തത് । പരി॒ വിശ്വാ॑നി॒ കാവ്യാ॑ നേ॒മിശ്ച॒ക്രമി॑വാ ഭവത് ॥ 7 ॥
(ശക്വ॑രീഷ്വ॒ - ഗ്നേ - ര്ബൃഹ॒സ്പതിഃ॒ - പഞ്ച॑വിഗ്ംശതിശ്ച) (അ. 3)
ഏ॒തദ്വാ അ॒പാ-ന്നാ॑മ॒ധേയ॒-ങ്ഗുഹ്യം॒-യഁദാ॑ധാ॒വാ മാന്ദാ॑സു തേ ശുക്ര ശു॒ക്രമാ ധൂ॑നോ॒മീത്യാ॑ഹാ॒പാമേ॒വ നാ॑മ॒ധേയേ॑ന॒ ഗുഹ്യേ॑ന ദി॒വോ വൃഷ്ടി॒മവ॑ രുന്ധേ ശു॒ക്ര-ന്തേ॑ ശു॒ക്രേണ॑ ഗൃഹ്ണാ॒മീത്യാ॑ഹൈ॒തദ്വാ അഹ്നോ॑ രൂ॒പം-യഁദ്രാത്രി॒-സ്സൂര്യ॑സ്യ ര॒ശ്മയോ॒ വൃഷ്ട്യാ॑ ഈശ॒തേ-ഽഹ്ന॑ ഏ॒വ രൂ॒പേണ॒ സൂര്യ॑സ്യ ര॒ശ്മിഭി॑ര്ദി॒വോ വൃഷ്ടി॑-ഞ്ച്യാവയ॒ത്യാ-ഽസ്മി॑ന്നു॒ഗ്രാ [-ഽസ്മി॑ന്നു॒ഗ്രാഃ, അ॒ചു॒ച്യ॒വു॒രിത്യാ॑ഹ] 8
അ॑ചുച്യവു॒രിത്യാ॑ഹ യഥായ॒ജുരേ॒വൈത-ത്ക॑കു॒ഹഗ്ം രൂ॒പം-വൃഁ॑ഷ॒ഭസ്യ॑ രോചതേ ബൃ॒ഹദിത്യാ॑ഹൈ॒തദ്വാ അ॑സ്യ കകു॒ഹഗ്ം രൂ॒പം-യഁ-ദ്വൃഷ്ടീ॑ രൂ॒പേണൈ॒വ വൃഷ്ടി॒മവ॑ രുന്ധേ॒ യത്തേ॑ സോ॒മാദാ᳚ഭ്യ॒-ന്നാമ॒ ജാഗൃ॒വീത്യാ॑ഹൈ॒ഷ ഹ॒ വൈ ഹ॒വിഷാ॑ ഹ॒വിര്യ॑ജതി॒ യോ-ഽദാ᳚ഭ്യ-ങ്ഗൃഹീ॒ത്വാ സോമാ॑യ ജു॒ഹോതി॒പരാ॒ വാ ഏ॒തസ്യാ-ഽഽയുഃ॑ പ്രാ॒ണ ഏ॑തി॒ [പ്രാ॒ണ ഏ॑തി, യോ-ഽഗ്ം॑ശു-] 9
യോ-ഽഗ്ം॑ശു-ങ്ഗൃ॒ഹ്ണാത്യാ നഃ॑ പ്രാ॒ണ ഏ॑തു പരാ॒വത॒ ഇത്യാ॒ഹാ-ഽഽയു॑രേ॒വ പ്രാ॒ണമാ॒ത്മ-ന്ധ॑ത്തേ॒ ഽമൃത॑മസി പ്രാ॒ണായ॒ ത്വേതി॒ ഹിര॑ണ്യമ॒ഭി വ്യ॑നിത്യ॒മൃതം॒-വൈഁ ഹിര॑ണ്യ॒മായുഃ॑ പ്രാ॒ണോ॑-ഽമൃതേ॑നൈ॒വാ-ഽഽയു॑രാ॒ത്മ-ന്ധ॑ത്തേ ശ॒തമാ॑ന-മ്ഭവതി ശ॒തായുഃ॒ പുരു॑ഷ-ശ്ശ॒തേന്ദ്രി॑യ॒ ആയു॑ഷ്യേ॒വേന്ദ്രി॒യേ പ്രതി॑തിഷ്ഠത്യ॒പ ഉപ॑ സ്പൃശതി ഭേഷ॒ജം-വാഁ ആപോ॑ ഭേഷ॒ജമേ॒വ കു॑രുതേ ॥ 10 ॥
(ഉ॒ഗ്രാ - ഏ॒ത്യാ - പ॒ - സ്ത്രീണി॑ ച) (അ. 4)
വാ॒യുര॑സി പ്രാ॒ണോ നാമ॑ സവി॒തുരാധി॑പത്യേ-ഽപാ॒ന-മ്മേ॑ ദാ॒ശ്ചക്ഷു॑രസി॒ ശ്രോത്ര॒-ന്നാമ॑ ധാ॒തുരാധി॑പത്യ॒ ആയു॑ര്മേ ദാ രൂ॒പമ॑സി॒ വര്ണോ॒ നാമ॒ ബൃഹ॒സ്പതേ॒രാധി॑പത്യേ പ്ര॒ജാ-മ്മേ॑ ദാ ഋ॒തമ॑സി സ॒ത്യ-ന്നാമേന്ദ്ര॒സ്യാ-ഽഽധി॑പത്യേ ക്ഷ॒ത്ര-മ്മേ॑ ദാ ഭൂ॒തമ॑സി॒ ഭവ്യ॒-ന്നാമ॑ പിതൃ॒ണാമാധി॑പത്യേ॒-ഽപാ-മോഷ॑ധീനാ॒-ങ്ഗര്ഭ॑-ന്ധാ ഋ॒തസ്യ॑ ത്വാ॒ വ്യോ॑മന ഋ॒തസ്യ॑ [ ] 11
ത്വാ॒ വിഭൂ॑മന ഋ॒തസ്യ॑ ത്വാ॒ വിധ॑ര്മണ ഋ॒തസ്യ॑ ത്വാ സ॒ത്യായ॒ര്തസ്യ॑ ത്വാ॒ ജ്യോതി॑ഷേ പ്ര॒ജാപ॑തി ര്വി॒രാജ॑മപശ്യ॒-ത്തയാ॑ ഭൂ॒ത-ഞ്ച॒ ഭവ്യ॑-ഞ്ചാ സൃജത॒ താമൃഷി॑ഭ്യസ്തി॒രോ॑-ഽദധാ॒-ത്താ-ഞ്ജ॒മദ॑ഗ്നി॒സ്തപ॑സാ-ഽ പശ്യ॒-ത്തയാ॒ വൈ സ പൃശ്ഞീ॒ന് കാമാ॑നസൃജത॒ ത-ത്പൃശ്ഞീ॑നാ-മ്പൃശ്ഞി॒ത്വം-യഁ-ത്പൃശ്ഞ॑യോ ഗൃ॒ഹ്യന്തേ॒ പൃശ്ഞീ॑നേ॒വ തൈഃ കാമാ॒ന്॒. യജ॑മാ॒നോ-ഽവ॑ രുന്ധേ വാ॒യുര॑സി പ്രാ॒ണോ [വാ॒യുര॑സി പ്രാ॒ണഃ, നാമേത്യാ॑ഹ] 12
നാമേത്യാ॑ഹ പ്രാണാപാ॒നാവേ॒വാവ॑ രുന്ധേ॒ ചക്ഷു॑രസി॒ ശ്രോത്ര॒-ന്നാമേത്യാ॒ഹാ-ഽഽയു॑രേ॒വാവ॑ രുന്ധേ രൂ॒പമ॑സി॒ വര്ണോ॒ നാമേത്യാ॑ഹ പ്ര॒ജാമേ॒വാവ॑ രുന്ധഋ॒തമ॑സി സ॒ത്യ-ന്നാമേത്യാ॑ഹ ക്ഷ॒ത്രമേ॒വാവ॑ രുന്ധേ ഭൂ॒തമ॑സി॒ ഭവ്യ॒-ന്നാമേത്യാ॑ഹ പ॒ശവോ॒ വാ അ॒പാമോഷ॑ധീനാ॒-ങ്ഗര്ഭഃ॑ പ॒ശൂനേ॒വാ- [പ॒ശൂനേ॒വ, അവ॑ രുന്ധ] 13
-വ॑ രുന്ധ ഏ॒താവ॒ദ്വൈ പുരു॑ഷ-മ്പ॒രിത॒സ്തദേ॒വാവ॑ രുന്ധ ഋ॒തസ്യ॑ ത്വാ॒ വ്യോ॑മന॒ ഇത്യാ॑ഹേ॒യം-വാഁ ഋ॒തസ്യ॒ വ്യോ॑മേ॒മാമേ॒വാഭി ജ॑യത്യൃ॒തസ്യ॑ ത്വാ॒ വിഭൂ॑മന॒ ഇത്യാ॑ഹാ॒-ഽന്തരി॑ക്ഷം॒-വാഁ ഋ॒തസ്യ॒ വിഭൂ॑മാ॒ന്തരി॑ക്ഷമേ॒വാഭി ജ॑യത്യൃ॒തസ്യ॑ ത്വാ॒ വിധ॑ര്മണ॒ ഇത്യാ॑ഹ॒ ദ്യൌര്വാ ഋ॒തസ്യ॒ വിധ॑ര്മ॒ ദിവ॑മേ॒വാഭി ജ॑യത്യൃ॒തസ്യ॑ [ജ॑യത്യൃ॒തസ്യ॑, ത്വാ॒ സ॒ത്യായേത്യാ॑ഹ॒] 14
ത്വാ സ॒ത്യായേത്യാ॑ഹ॒ ദിശോ॒ വാ ഋ॒തസ്യ॑ സ॒ത്യ-ന്ദിശ॑ ഏ॒വാഭി ജ॑യത്യൃ॒തസ്യ॑ ത്വാ॒ ജ്യോതി॑ഷ॒ ഇത്യാ॑ഹ സുവ॒ര്ഗോ വൈ ലോ॒ക ഋ॒തസ്യ॒ ജ്യോതിഃ॑ സുവ॒ര്ഗമേ॒വ ലോ॒കമ॒ഭി ജ॑യത്യേ॒താവ॑ന്തോ॒ വൈ ദേ॑വലോ॒കാസ്താനേ॒വാഭി ജ॑യതി॒ ദശ॒ സമ്പ॑ദ്യന്തേ॒ ദശാ᳚ക്ഷരാ വി॒രാഡന്നം॑-വിഁ॒രാ-ഡ്വി॒രാജ്യേ॒വാന്നാദ്യേ॒ പ്രതി॑തിഷ്ഠതി ॥ 15 ॥
(വ്യോ॑മന ഋ॒തസ്യ॑ - പ്രാ॒ണഃ - പ॒ശുനേ॒വ - വിധ॑ര്മ॒ ദിവ॑മേ॒വാഭി ജ॑യത്യൃ॒തസ്യ॒ -ഷട്ച॑ത്വാരിഗ്ംശച്ച) (അ. 5)
ദേ॒വാ വൈ യ-ദ്യ॒ജ്ഞേന॒ നാവാരു॑ന്ധത॒ ത-ത്പരൈ॒രവാ॑രുന്ധത॒ ത-ത്പരാ॑ണാ-മ്പര॒ത്വം-യഁ-ത്പരേ॑ ഗൃ॒ഹ്യന്തേ॒ യദേ॒വ യ॒ജ്ഞേന॒നാവ॑രു॒ന്ധേ തസ്യാവ॑രുദ്ധ്യൈ॒ യ-മ്പ്ര॑ഥ॒മ-ങ്ഗൃ॒ഹ്ണാതീ॒മമേ॒വ തേന॑ ലോ॒കമ॒ഭി ജ॑യതി॒യ-ന്ദ്വി॒തീയ॑മ॒ന്തരി॑ക്ഷ॒-ന്തേന॒ യ-ന്തൃ॒തീയ॑മ॒മുമേ॒വ തേന॑ ലോ॒കമ॒ഭി ജ॑യതി॒ യദേ॒തേ ഗൃ॒ഹ്യന്ത॑ ഏ॒ഷാം ഁലോ॒കാനാ॑-മ॒ഭിജി॑ത്യാ॒ [-മ॒ഭിജി॑ത്യാ, ഉത്ത॑രേ॒ഷ്വഹ-] 16
ഉത്ത॑രേ॒ഷ്വഹഃ॑ സ്വ॒മുതോ॒-ഽര്വാഞ്ചോ॑ ഗൃഹ്യന്തേ ഽഭി॒ജിത്യൈ॒വേമാം-ലോഁ॒കാ-ന്പുന॑രി॒മം-ലോഁ॒ക-മ്പ്ര॒ത്യവ॑രോഹന്തി॒ യ-ത്പൂര്വേ॒ഷ്വഹഃ॑ സ്വി॒തഃ പരാ᳚ഞ്ചോ ഗൃ॒ഹ്യന്തേ॒ തസ്മാ॑ദി॒തഃ പരാ᳚ഞ്ച ഇ॒മേ ലോ॒കാ യദുത്ത॑രേ॒ഷ്വഹഃ॑ സ്വ॒മുതോ॒-ഽര്വാഞ്ചോ॑ ഗൃ॒ഹ്യന്തേ॒ തസ്മാ॑ദ॒മുതോ॒ ഽര്വാഞ്ച॑ ഇ॒മേ ലോ॒കാസ്തസ്മാ॒ദയാ॑തയാമ്നോ ലോ॒കാ-ന്മ॑നു॒ഷ്യാ॑ ഉപ॑ ജീവന്തി ബ്രഹ്മവാ॒ദിനോ॑ വദന്തി॒ കസ്മാ᳚-ഥ്സ॒ത്യാദ॒ദ്ഭ്യ ഓഷ॑ധയ॒-സ്സ-മ്ഭ॑വ॒ന്ത്യോഷ॑ധയോ [ഓഷ॑ധയ॒-സ്സ-മ്ഭ॑വ॒ന്ത്യോഷ॑ധയഃ, മ॒നു॒ഷ്യാ॑ണാ॒മന്ന॑-] 17
മനു॒ഷ്യാ॑ണാ॒മന്ന॑-മ്പ്ര॒ജാപ॑തി-മ്പ്ര॒ജാ അനു॒ പ്രജാ॑യന്ത॒ ഇതി॒ പരാ॒നന്വിതി॑ ബ്രൂയാ॒-ദ്യ-ദ്ഗൃ॒ഹ്ണാത്യ॒ദ്ഭ്യസ്ത്വൌഷ॑ധീഭ്യോ ഗൃഹ്ണാ॒മീതി॒ തസ്മാ॑ദ॒ദ്ഭ്യ ഓഷ॑ധയ॒-സ്സമ്ഭ॑വന്തി॒ യ-ദ്ഗൃ॒ഹ്ണാത്യോഷ॑ധീഭ്യസ്ത്വാ പ്ര॒ജാഭ്യോ॑ ഗൃഹ്ണാ॒മീതി॒ തസ്മാ॒ദോഷ॑ധയോ മനു॒ഷ്യാ॑ണാ॒മന്നം॒-യഁ-ദ്ഗൃ॒ഹ്ണാതി॑ പ്ര॒ജാഭ്യ॑സ്ത്വാ പ്ര॒ജാപ॑തയേ ഗൃഹ്ണാ॒മീതി॒ തസ്മാ᳚-ത്പ്ര॒ജാപ॑തി-മ്പ്ര॒ജാ അനു॒ പ്രജാ॑യന്തേ ॥ 18 ॥
(അ॒ഭിജി॑ത്യൈ - ഭവ॒ന്ത്യോഷ॑ധയോ॒ - ഽഷ്ടാ ച॑ത്വാരിഗ്ംശച്ച) (അ. 6)
പ്ര॒ജാപ॑തിര്ദേവാസു॒രാന॑ സൃജത॒ തദനു॑ യ॒ജ്ഞോ॑-ഽസൃജ്യത യ॒ജ്ഞ-ഞ്ഛന്ദാഗ്ം॑സി॒ തേ വിഷ്വ॑ഞ്ചോ॒ വ്യ॑ക്രാമ॒ന്-ഥ്സോ-ഽസു॑രാ॒നനു॑ യ॒ജ്ഞോ-ഽപാ᳚ക്രാമ-ദ്യ॒ജ്ഞ-ഞ്ഛന്ദാഗ്ം॑സി॒ തേ ദേ॒വാ അ॑മന്യന്താ॒മീ വാ ഇ॒ദമ॑ഭൂവ॒ന്॒. യ-ദ്വ॒യഗ്ഗ് സ്മ ഇതി॒ തേ പ്ര॒ജാപ॑തി॒മുപാ॑-ഽധാവ॒ന്-ഥ്സോ᳚-ഽബ്രവീത്-പ്ര॒ജാപ॑തി॒ശ്ഛന്ദ॑സാം-വീഁ॒ര്യ॑മാ॒ദായ॒ തദ്വഃ॒ പ്ര ദാ᳚സ്യാ॒മീതി॒ സ ഛന്ദ॑സാം-വീഁ॒ര്യ॑- [ഛന്ദ॑സാം-വീഁ॒ര്യ᳚മ്, ആ॒ദായ॒ തദേ᳚ഭ്യഃ॒] 19
-മാ॒ദായ॒ തദേ᳚ഭ്യഃ॒ പ്രായ॑ച്ഛ॒-ത്തദനു॒ ഛന്ദാ॒ഗ്॒സ്യപാ᳚-ഽക്രാമ॒ന് ഛന്ദാഗ്ം॑സി യ॒ജ്ഞസ്തതോ॑ ദേ॒വാ അഭ॑വ॒-ന്പരാ-ഽസു॑രാ॒ യ ഏ॒വ-ഞ്ഛന്ദ॑സാം-വീഁ॒ര്യം॑-വേഁദാ-ഽഽ ശ്രാ॑വ॒യാ-ഽസ്തു॒ ശ്രൌഷ॒ഡ് യജ॒ യേ യജാ॑മഹേ വഷട്കാ॒രോ ഭവ॑ത്യാ॒ത്മനാ॒ പരാ᳚-ഽസ്യ॒ ഭ്രാതൃ॑വ്യോ ഭവതി ബ്രഹ്മവാ॒ദിനോ॑ വദന്തി॒ കസ്മൈ॒ കമ॑ദ്ധ്വ॒ര്യുരാ ശ്രാ॑വയ॒തീതി॒ ഛന്ദ॑സാം-വീഁ॒ര്യാ॑യേതി॑ ബ്രൂയാദേ॒ ത-ദ്വൈ [ ] 20
ഛന്ദ॑സാം-വീഁ॒ര്യ॑മാ ശ്രാ॑വ॒യാ-ഽസ്തു॒ ശ്രൌഷ॒ഡ് യജ॒ യേ യജാ॑മഹേ വഷട്കാ॒രോ യ ഏ॒വം-വേഁദ॒ സവീ᳚ര്യൈരേ॒വ ഛന്ദോ॑ഭിരര്ചതി॒ യ-ത്കി-ഞ്ചാര്ച॑തി॒ യദിന്ദ്രോ॑ വൃ॒ത്രമഹ॑ന്ന-മേ॒ദ്ധ്യ-ന്ത-ദ്യ-ദ്യതീ॑ന॒പാവ॑പദ-മേ॒ദ്ധ്യ-ന്തദഥ॒ കസ്മാ॑ദൈ॒ന്ദ്രോ യ॒ജ്ഞ ആ സഗ്ഗ്സ്ഥാ॑തോ॒രിത്യാ॑ഹു॒രിന്ദ്ര॑സ്യ॒ വാ ഏ॒ഷാ യ॒ജ്ഞിയാ॑ ത॒നൂര്യ-ദ്യ॒ജ്ഞസ്താമേ॒വ ത ദ്യ॑ജന്തി॒ യ ഏ॒വം-വേഁദോപൈ॑നം-യഁ॒ജ്ഞോ ന॑മതി ॥ 21 ॥
(ഛന്ദ॑സാം-വീഁ॒ര്യം॑ - ഁവാ - ഏ॒വ ത - ദ॒ഷ്ടൌ ച॑) (അ. 7)
ആ॒യുര്ദാ അ॑ഗ്നേ ഹ॒വിഷോ॑ ജുഷാ॒ണോ ഘൃ॒തപ്ര॑തീകോ ഘൃ॒തയോ॑നിരേധി । ഘൃ॒ത-മ്പീ॒ത്വാ മധു॒ചാരു॒ ഗവ്യ॑-മ്പി॒തേവ॑പു॒ത്രമ॒ഭി ര॑ക്ഷതാദി॒മമ് ॥ ആ വൃ॑ശ്ച്യതേ॒ വാ ഏ॒ത-ദ്യജ॑മാനോ॒-ഽഗ്നിഭ്യാം॒-യഁദേ॑നയോ-ശ്ശൃത॒-ങ്കൃത്യാഥാ॒-ഽന്യത്രാ॑-വഭൃ॒ഥമ॒വൈത്യാ॑യു॒ര്ദാ അ॑ഗ്നേ ഹ॒വിഷോ॑ ജുഷാ॒ണ ഇത്യ॑വഭൃ॒ഥമ॑വൈ॒ഷ്യന് ജു॑ഹുയാ॒ദാഹു॑ത്യൈ॒വൈനൌ॑ ശമയതി॒ നാ-ഽഽര്തി॒മാര്ച്ഛ॑തി॒ യജ॑മാനോ॒ യ-ത്കുസീ॑ദ॒- [യ-ത്കുസീ॑ദമ്, അപ്ര॑തീത്ത॒-മ്മയി॒ യേന॑] 22
-മപ്ര॑തീത്ത॒-മ്മയി॒ യേന॑ യ॒മസ്യ॑ ബ॒ലിനാ॒ ചരാ॑മി । ഇ॒ഹൈവ സ-ന്നി॒രവ॑ദയേ॒ തദേ॒ത-ത്തദ॑ഗ്നേ അനൃ॒ണോ ഭ॑വാമി । വിശ്വ॑ലോപ വിശ്വദാ॒വസ്യ॑ ത്വാ॒ ഽഽസഞ്ജു॑ഹോമ്യ॒ഗ്ധാദേകോ॑ ഽഹു॒താദേകഃ॑ സമസ॒നാദേകഃ॑ । തേനഃ॑ കൃണ്വന്തു ഭേഷ॒ജഗ്ം സദ॒-സ്സഹോ॒ വരേ᳚ണ്യമ് ॥ അ॒യ-ന്നോ॒ നഭ॑സാ പു॒ര-സ്സ॒ഗ്ഗ്॒സ്ഫാനോ॑ അ॒ഭി ര॑ക്ഷതു । ഗൃ॒ഹാണാ॒മസ॑മര്ത്യൈ ബ॒ഹവോ॑ നോ ഗൃ॒ഹാ അ॑സന്ന് ॥ സ ത്വന്നോ॑ [സ ത്വന്നഃ॑, ന॒ഭ॒സ॒സ്പ॒ത॒ ഊര്ജ॑-ന്നോ] 23
നഭസസ്പത॒ ഊര്ജ॑-ന്നോ ധേഹി ഭ॒ദ്രയാ᳚ । പുന॑ര്നോ ന॒ഷ്ടമാ കൃ॑ധി॒ പുന॑ര്നോ ര॒യിമാ കൃ॑ധി ॥ ദേവ॑ സഗ്ഗ്സ്ഫാന സഹസ്രപോ॒ഷസ്യേ॑ശിഷേ॒ സ നോ॑ രാ॒സ്വാ-ഽജ്യാ॑നിഗ്ം രാ॒യസ്പോഷഗ്ം॑ സു॒വീര്യഗ്ം॑ സംവഁഥ്സ॒രീണാഗ്॑ സ്വ॒സ്തിമ് ॥ അ॒ഗ്നിര്വാവ യ॒മ ഇ॒യം-യഁ॒മീ കുസീ॑ദം॒-വാഁ ഏ॒ത-ദ്യ॒മസ്യ॒ യജ॑മാന॒ ആ ദ॑ത്തേ॒ യദോഷ॑ധീഭി॒ര്വേദിഗ്ഗ്॑ സ്തൃ॒ണാതി॒ യദനു॑പൌഷ്യ പ്രയാ॒യാ-ദ്ഗ്രീ॑വബ॒ദ്ധമേ॑ന- [-ദ്ഗ്രീ॑വബ॒ദ്ധമേ॑നമ്, അ॒മുഷ്മി॑ന് ഁലോ॒കേ] 24
-മ॒മുഷ്മി॑ന് ഁലോ॒കേ നേ॑നീയേര॒ന്॒. യ-ത്കുസീ॑ദ॒മപ്ര॑തീത്ത॒-മ്മയീത്യുപൌ॑ഷതീ॒ഹൈവ സന്. യ॒മ-ങ്കുസീ॑ദ-ന്നിരവ॒ദായാ॑നൃ॒ണ-സ്സു॑വ॒ര്ഗം-ലോഁ॒കമേ॑തി॒യദി॑ മി॒ശ്രമി॑വ॒ ചരേ॑ദഞ്ജ॒ലിനാ॒ സക്തൂ᳚-ന്പ്രദാ॒വ്യേ॑ ജുഹുയാദേ॒ഷ വാ അ॒ഗ്നിര്വൈ᳚ശ്വാന॒രോ യ-ത്പ്ര॑ദാ॒വ്യഃ॑ സ ഏ॒വൈനഗ്ഗ്॑സ്വദയ॒ത്യഹ്നാം᳚-വിഁ॒ധാന്യാ॑-മേകാഷ്ട॒കായാ॑മപൂ॒പ-ഞ്ചതുഃ॑ ശരാവ-മ്പ॒ക്ത്വാ പ്രാ॒തരേ॒തേന॒ കക്ഷ॒-മുപൌ॑ഷേ॒ദ്യദി॒ [-മുപൌ॑ഷേ॒ദ്യദി॑, ദഹ॑തി] 25
ദഹ॑തി പുണ്യ॒സമ॑-മ്ഭവതി॒ യദി॒ ന ദഹ॑തി പാപ॒സമ॑മേ॒തേന॑ ഹസ്മ॒ വാ ഋഷ॑യഃ പു॒രാ വി॒ജ്ഞാനേ॑ന ദീര്ഘസ॒ത്രമുപ॑ യന്തി॒ യോ വാ ഉ॑പദ്ര॒ഷ്ടാര॑മുപ-ശ്രോ॒താര॑മനുഖ്യാ॒താരം॑-വിഁ॒ദ്വാന്. യജ॑തേ॒ സമ॒മുഷ്മി॑ന് ഁലോ॒ക ഇ॑ഷ്ടാപൂ॒ര്തേന॑ ഗച്ഛതേ॒-ഽഗ്നിര്വാ ഉ॑പദ്ര॒ഷ്ടാ വാ॒യുരു॑പശ്രോ॒താ ഽഽദി॒ത്യോ॑-ഽനുഖ്യാ॒താ താന്. യ ഏ॒വം-വിഁ॒ദ്വാന്. യജ॑തേ॒ സമ॒മുഷ്മി॑ന് ഁലോ॒ക ഇ॑ഷ്ടാപൂ॒ര്തേന॑ ഗച്ഛതേ॒ ഽയ-ന്നോ॒ നഭ॑സാ പു॒ര [പു॒രഃ, ഇത്യാ॑ഹാ॒ഗ്നിര്വൈ] 26
ഇത്യാ॑ഹാ॒ഗ്നിര്വൈ നഭ॑സാ പു॒രോ᳚-ഽഗ്നിമേ॒വ തദാ॑ഹൈ॒തന്മേ॑ ഗോപാ॒യേതി॒ സ ത്വ-ന്നോ॑ നഭസസ്പത॒ ഇത്യാ॑ഹ വാ॒യുര്വൈ നഭ॑സ॒സ്പതി॑ര്വാ॒യുമേ॒വ തദാ॑ഹൈ॒തന്മേ॑ ഗോപാ॒യേതി॒ ദേവ॑ സഗ്ഗ്സ്ഫാ॒നേത്യാ॑ഹാ॒-ഽസൌ വാ ആ॑ദി॒ത്യോ ദേ॒വ-സ്സ॒ഗ്ഗ്॒സ്ഫാന॑ ആദി॒ത്യമേ॒വ തദാ॑ഹൈ॒തന്മേ॑ ഗോപാ॒യേതി॑ ॥ 27 ॥
(കുസീ॑ദം॒ - ത്വ-ന്ന॑ - ഏന - മോഷേ॒ദ്യദി॑ - പു॒ര - ആ॑ദി॒ത്യമേ॒വ തദാ॑ഹൈ॒തന്മേ॑ ഗോപാ॒യേതി॑) (അ. 8)
ഏ॒തം-യുഁവാ॑ന॒-മ്പരി॑ വോ ദദാമി॒ തേന॒ ക്രീഡ॑ന്തീശ്ചരത പ്രി॒യേണ॑ । മാ നഃ॑ ശാപ്ത ജ॒നുഷാ॑ സുഭാഗാ രാ॒യസ്പോഷേ॑ണ॒ സമി॒ഷാ മ॑ദേമ ॥ നമോ॑ മഹി॒മ്ന ഉ॒ത ചക്ഷു॑ഷേ തേ॒ മരു॑താ-മ്പിത॒സ്തദ॒ഹ-ങ്ഗൃ॑ണാമി । അനു॑ മന്യസ്വ സു॒യജാ॑ യജാമ॒ ജുഷ്ട॑-ന്ദേ॒വാനാ॑മി॒ദമ॑സ്തു ഹ॒വ്യമ് ॥ ദേ॒വാനാ॑മേ॒ഷ ഉ॑പനാ॒ഹ ആ॑സീദ॒പാ-ങ്ഗര്ഭ॒ ഓഷ॑ധീഷു॒ ന്യ॑ക്തഃ । സോമ॑സ്യ ദ്ര॒ഫ്സമ॑വൃണീത പൂ॒ഷാ [ ] 28
ബൃ॒ഹന്നദ്രി॑രഭവ॒-ത്തദേ॑ഷാമ് ॥ പി॒താ വ॒ഥ്സാനാ॒-മ്പതി॑രഘ്നി॒യാനാ॒മഥോ॑ പി॒താ മ॑ഹ॒താ-ങ്ഗര്ഗ॑രാണാമ് । വ॒ഥ്സോ ജ॒രായു॑ പ്രതി॒ധു-ക്പീ॒യൂഷ॑ ആ॒മിക്ഷാ॒ മസ്തു॑ ഘൃ॒തമ॑സ്യ॒ രേതഃ॑ ॥ ത്വാ-ങ്ഗാവോ॑-ഽവൃണത രാ॒ജ്യായ॒ ത്വാഗ്ം ഹ॑വന്ത മ॒രുതഃ॑ സ്വ॒ര്കാഃ । വര്ഷ്മ॑ന് ക്ഷ॒ത്രസ്യ॑ ക॒കുഭി॑ ശിശ്രിയാ॒ണസ്തതോ॑ ന ഉ॒ഗ്രോ വി ഭ॑ജാ॒ വസൂ॑നി ॥ വ്യൃ॑ദ്ധേന॒ വാ ഏ॒ഷ പ॒ശുനാ॑ യജതേ॒ യസ്യൈ॒താനി॒ ന ക്രി॒യന്ത॑ ഏ॒ഷ ഹ॒ ത്വൈ സമൃ॑ദ്ധേന യജതേ॒ യസ്യൈ॒താനി॑ ക്രി॒യന്തേ᳚ ॥ 29 ॥
(പൂ॒ഷാ - ക്രി॒യന്ത॑ ഏ॒ഷോ᳚ - ഽഷ്ടൌ ച॑) (അ. 9)
സൂര്യോ॑ ദേ॒വോ ദി॑വി॒ഷദ്ഭ്യോ॑ ധാ॒താ ക്ഷ॒ത്രായ॑ വാ॒യുഃ പ്ര॒ജാഭ്യഃ॑ । ബൃഹ॒സ്പതി॑സ്ത്വാ പ്ര॒ജാപ॑തയേ॒ ജ്യോതി॑ഷ്മതീ-ഞ്ജുഹോതു ॥ യസ്യാ᳚സ്തേ॒ ഹരി॑തോ॒ ഗര്ഭോ-ഽഥോ॒ യോനി॑ര്ഹിര॒ണ്യയീ᳚ । അങ്ഗാ॒ന്യഹ്രു॑താ॒ യസ്യൈ॒ താ-ന്ദേ॒വൈ-സ്സമ॑ജീഗമമ് ॥ ആ വ॑ര്തന വര്തയ॒ നി നി॑വര്തന വര്ത॒യേന്ദ്ര॑ നര്ദബുദ । ഭൂമ്യാ॒ശ്ചത॑സ്രഃ പ്ര॒ദിശ॒സ്താഭി॒രാ വ॑ര്തയാ॒ പുനഃ॑ ॥ വി തേ॑ ഭിനദ്മി തക॒രീം-വിഁയോനിം॒-വിഁ ഗ॑വീ॒ന്യൌ᳚ । വി [ ] 30
മാ॒തര॑ഞ്ച പു॒ത്ര-ഞ്ച॒ വി ഗര്ഭ॑-ഞ്ച ജ॒രായു॑ ച ॥ ബ॒ഹിസ്തേ॑ അസ്തു॒ ബാലിതി॑ ॥ ഉ॒രു॒ദ്ര॒ഫ്സോ വി॒ശ്വരൂ॑പ॒ ഇന്ദുഃ॒ പവ॑മാനോ॒ ധീര॑ ആനഞ്ജ॒ ഗര്ഭ᳚മ് ॥ ഏക॑പദീ ദ്വി॒പദീ᳚ ത്രി॒പദീ॒ ചതു॑ഷ്പദീ॒ പഞ്ച॑പദീ॒ ഷട്പ॑ദീ സ॒പ്തപ॑ദ്യ॒ഷ്ടാപ॑ദീ॒ ഭുവ॒നാ-ഽനു॑ പ്രഥതാ॒ഗ്॒ സ്വാഹാ᳚ ॥ മ॒ഹീ ദ്യൌഃ പൃ॑ഥി॒വീ ച॑ ന ഇ॒മം-യഁ॒ജ്ഞ-മ്മി॑മിക്ഷതാമ് । പി॒പൃ॒താന്നോ॒ ഭരീ॑മഭിഃ ॥ 31 ॥
(ഗ॒വി॒ന്യൌ॑ വി - ചതു॑ശ്ചത്വാരിഗ്ംശച്ച) (അ. 10)
ഇ॒ദം-വാഁ॑മാ॒സ്യേ॑ ഹ॒വിഃ പ്രി॒യമി॑ന്ദ്രാബൃഹസ്പതീ । ഉ॒ക്ഥ-മ്മദ॑ശ്ച ശസ്യതേ ॥ അ॒യം-വാഁ॒-മ്പരി॑ ഷിച്യതേ॒ സോമ॑ഇന്ദ്രാബൃഹസ്പതീ । ചാരു॒ര്മദാ॑യ പീ॒തയേ᳚ ॥ അ॒സ്മേ ഇ॑ന്ദ്രാബൃഹസ്പതീ ര॒യി-ന്ധ॑ത്തഗ്ം ശത॒ഗ്വിന᳚മ് । അശ്വാ॑വന്തഗ്ം സഹ॒സ്രിണ᳚മ് ॥ ബൃഹ॒സ്പതി॑ര്നഃ॒ പരി॑പാതു പ॒ശ്ചാദു॒തോത്ത॑രസ്മാ॒ദധ॑രാദഘാ॒യോഃ । ഇന്ദ്രഃ॑ പു॒രസ്താ॑ദു॒ത മ॑ദ്ധ്യ॒തോ ന॒-സ്സഖാ॒ സഖി॑ഭ്യോ॒ വരി॑വഃ കൃണോതു ॥ വി തേ॒ വിഷ്വ॒ഗ്വാത॑ജൂതാസോ അഗ്നേ॒ ഭാമാ॑സ- [അഗ്നേ॒ ഭാമാ॑സഃ, ശു॒ചേ॒ ശുച॑യശ്ചരന്തി ।] 32
-ശ്ശുചേ॒ ശുച॑യശ്ചരന്തി । തു॒വി॒മ്ര॒ക്ഷാസോ॑ ദി॒വ്യാ നവ॑ഗ്വാ॒ വനാ॑ വനന്തി ധൃഷ॒താ രു॒ജന്തഃ॑ ॥ ത്വാമ॑ഗ്നേ॒ മാനു॑ഷീരീഡതേ॒ വിശോ॑ ഹോത്രാ॒വിദം॒-വിഁവി॑ചിഗ്ം രത്ന॒ധാത॑മമ് । ഗുഹാ॒ സന്തഗ്ം॑ സുഭഗ വി॒ശ്വദ॑ര്ശത-ന്തു വിഷ്മ॒ണസഗ്ം॑ സു॒യജ॑-ങ്ഘൃത॒ശ്രിയ᳚മ് ॥ ധാ॒താ ദ॑ദാതു നോ ര॒യിമീശാ॑നോ॒ ജഗ॑ത॒സ്പതിഃ॑ । സ നഃ॑ പൂ॒ര്ണേന॑ വാവനത് ॥ ധാ॒താ പ്ര॒ജായാ॑ ഉ॒ത രാ॒യ ഈ॑ശേ ധാ॒തേദം-വിഁശ്വ॒-മ്ഭുവ॑ന-ഞ്ജജാന । ധാ॒താ പു॒ത്രം-യഁജ॑മാനായ॒ ദാതാ॒ [ദാതാ᳚, തസ്മാ॑] 33
തസ്മാ॑ ഉ ഹ॒വ്യ-ങ്ഘൃ॒തവ॑ദ്വിധേമ ॥ ധാ॒താ ദ॑ദാതു നോ ര॒യി-മ്പ്രാചീ᳚-ഞ്ജീ॒വാതു॒മക്ഷി॑താമ് । വ॒യ-ന്ദേ॒വസ്യ॑ ധീമഹി സുമ॒തിഗ്ം സ॒ത്യരാ॑ധസഃ ॥ ധാ॒താ ദ॑ദാതു ദാ॒ശുഷേ॒ വസൂ॑നി പ്ര॒ജാകാ॑മായ മീ॒ഢുഷേ॑ ദുരോ॒ണേ । തസ്മൈ॑ ദേ॒വാ അ॒മൃതാ॒-സ്സംവ്യഁ॑യന്താം॒-വിഁശ്വേ॑ ദേ॒വാസോ॒ അദി॑തി-സ്സ॒ജോഷാഃ᳚ ॥ അനു॑ നോ॒-ഽദ്യാ-ഽനു॑മതിര്യ॒ജ്ഞ-ന്ദേ॒വേഷു॑ മന്യതാമ് । അ॒ഗ്നിശ്ച॑ ഹവ്യ॒വാഹ॑നോ॒ ഭവ॑താ-ന്ദാ॒ശുഷേ॒ മയഃ॑ ॥ അന്വിദ॑നുമതേ॒ ത്വ- [അന്വിദ॑നുമതേ॒ ത്വമ്, മന്യാ॑സൈ॒ ശഞ്ച॑നഃ കൃധി ।] 34
-മ്മന്യാ॑സൈ॒ ശഞ്ച॑നഃ കൃധി । ക്രത്വേ॒ ദക്ഷാ॑യ നോ ഹിനു॒ പ്രണ॒ ആയൂഗ്ം॑ഷി താരിഷഃ ॥ അനു॑ മന്യതാ-മനു॒മന്യ॑മാനാ പ്ര॒ജാവ॑ന്തഗ്ം ര॒യിമക്ഷീ॑യമാണമ് । തസ്യൈ॑ വ॒യഗ്ം ഹേഡ॑സി॒ മാ-ഽപി॑ ഭൂമ॒ സാ നോ॑ ദേ॒വീ സു॒ഹവാ॒ ശര്മ॑ യച്ഛതു ॥ യസ്യാ॑മി॒ദ-മ്പ്ര॒ദിശി॒ യദ്വി॒രോച॒തേ-ഽനു॑മതി॒-മ്പ്രതി॑ ഭൂഷന്ത്യാ॒യവഃ॑ । യസ്യാ॑ ഉ॒പസ്ഥ॑ ഉ॒ര്വ॑ന്തരി॑ക്ഷ॒ഗ്ം॒ സാ നോ॑ ദേ॒വീ സു॒ഹവാ॒ ശര്മ॑ യച്ഛതു ॥ 35 ॥
രാ॒കാമ॒ഹഗ്ം സു॒ഹവാഗ്ം॑ സുഷ്ടു॒തീ ഹു॑വേ ശൃ॒ണോതു॑ ന-സ്സു॒ഭഗാ॒ ബോധ॑തു॒ ത്മനാ᳚ । സീവ്യ॒ത്വപഃ॑ സൂ॒ച്യാ-ഽച്ഛി॑ദ്യമാനയാ॒ ദദാ॑തു വീ॒രഗ്ം ശ॒തദാ॑യമു॒ക്ഥ്യ᳚മ് ॥ യാസ്തേ॑ രാകേ സുമ॒തയഃ॑ സു॒പേശ॑സോ॒ യാഭി॒ര്ദദാ॑സി ദാ॒ശുഷേ॒ വസൂ॑നി । താഭി॑ര്നോ അ॒ദ്യ സു॒മനാ॑ ഉ॒പാഗ॑ഹി സഹസ്രപോ॒ഷഗ്ം സു॑ഭഗേ॒ രരാ॑ണാ ॥ സിനീ॑വാലി॒, യാ സു॑പാ॒ണിഃ ॥ കു॒ഹൂമ॒ഹഗ്ം സു॒ഭഗാം᳚-വിഁദ്മ॒നാപ॑സമ॒സ്മിന്. യ॒ജ്ഞേ സു॒ഹവാ᳚-ഞ്ജോഹവീമി । സാ നോ॑ ദദാതു॒ ശ്രവ॑ണ-മ്പിതൃ॒ണാ-ന്തസ്യാ᳚സ്തേ ദേവി ഹ॒വിഷാ॑ വിധേമ ॥ കു॒ഹൂ-ര്ദേ॒വാനാ॑മ॒മൃത॑സ്യ॒ പത്നീ॒ ഹവ്യാ॑ നോ അ॒സ്യ ഹ॒വിഷ॑ശ്ചികേതു । സ-ന്ദാ॒ശുഷേ॑ കി॒രതു॒ ഭൂരി॑ വാ॒മഗ്ം രാ॒യസ്പോഷ॑-ഞ്ചികി॒തുഷേ॑ ദധാതു ॥ 36 ॥
(ഭാമാ॑സോ॒ - ദാതാ॒ - ത്വ - മ॒ന്തരി॑ക്ഷ॒ഗ്ം॒ സാ നോ॑ ദേ॒വീ സു॒ഹവാ॒ ശര്മ॑ യച്ഛതു॒ -ശ്രവ॑ണം॒ - ചതു॑ര്വിഗ്ംശതിശ്ച) (അ. 11)
(അഗ്നേ॑ തേജസ്വിന് - വാ॒യു - ര്വസ॑വസ്ത് - വൈ॒തദ്വാ അ॒പാം - ഁവാ॒യുര॑സി പ്രാ॒ണോ നാമ॑ - ദേ॒വാ വൈ യദ്യ॒ജ്ഞേന॒ന - പ്ര॒ജാപ॑തി ര്ദേവാസു॒രാ - നാ॑യു॒ര്ദാ - ഏ॒തം-യുഁവാ॑ന॒ഗ്ം॒ - സൂര്യോ॑ ദേ॒വ - ഇ॒ദം-വാഁ॒ - മേകാ॑ദശ)
(അഗ്നേ॑ തേജസ്വിന് - വാ॒യുര॑സി॒ - ഛന്ദ॑സാം-വീഁ॒ര്യം॑ - മാ॒തര॑ഞ്ച॒ - ഷട്ത്രിഗ്ം॑ശത് )
(അഗ്നേ॑ തേജസ്വിഗ്ഗ്, ശ്ചികി॒തുഷേ॑ ദധാതു )
॥ ഹരിഃ॑ ഓമ് ॥
॥ കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ സംഹിതായാ-ന്തൃതീയകാണ്ഡേ തൃതീയഃ പ്രശ്ന-സ്സമാപ്തഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ntṛtīyakāṇḍe tṛtīyaḥ praśnaḥ - vaikṛtavidhīnāmabhidhānaṃ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
agnḙ tejasvi-nteja॒svī tva-nde॒veṣṷ bhūyā॒steja̭svanta॒-mmāmāyṷṣmantaṃ॒-va~rca̭svanta-mmanu॒ṣyḙṣu kuru dī॒kṣāyai̭ ca tvā॒ tapa̭saśca॒ teja̭se juhomi tejo॒vida̭si॒ tejo̭ mā॒ mā hā̭sī॒nmā-'ha-ntejo̭ hāsiṣa॒-mmā mā-ntejo̭ hāsī॒dindraṷjasvinnoja॒svī tva-nde॒veṣṷ bhūyā॒ oja̭svanta॒-mmāmāyṷṣmantaṃ॒-va~rca̭svanta-mmanu॒ṣyḙṣu kuru॒ brahma̭ṇaśca tvā kṣa॒trasya॒ cau- [kṣa॒trasya॒ ca, oja̭se juhomyojo॒vi-] 1
-ja̭se juhomyojo॒vi-da॒syojo̭ mā॒ mā hā̭sī॒nmā-'hamojo̭ hāsiṣa॒-mmā māmojo̭ hāsī॒-thsūrya̭ bhrājasvi-nbhrāja॒svī tva-nde॒veṣṷ bhūyā॒ bhrāja̭svanta॒-mmāmāyṷṣmantaṃ॒-va~rca̭svanta-mmanu॒ṣyḙṣu kuru vā॒yośca̭ tvā॒-'pāñca॒ bhrāja̭se juhomisuva॒rvida̭si॒ suva̭rmā॒ mā hā̭sī॒nmā-'hagṃ suva̭rhāsiṣa॒-mmā māgṃ suva̭rhāsī॒-nmayi̭ me॒dhā-mmayi̭ pra॒jā-mmayya॒gnistejo̭ dadhātu॒ mayi̭ me॒dhā-mmayi̭ pra॒jā-mmayīndra̭ indri॒ya-nda̭dhātu॒ mayi̭ me॒dhā-mmayi̭ pra॒jā-mmayi॒ sūryo॒ bhrājo̭ dadhātu || 2 ||
(kṣa॒trasya̭ ca॒ - mayi॒ - trayo̭vigṃśatiśca) (a. 1)
vā॒yurhi̭kaṃ॒rtā-'gniḥ pra̭sto॒tā pra॒jāpa̭ti॒-ssāma॒ bṛha॒spati̭rudgā॒tā viśvḙ de॒vā ṷpagā॒tāro̭ ma॒rutaḥ̭ pratiha॒rtāra॒ indro̭ ni॒dhana॒nte de॒vāḥ prā̭ṇa॒bhṛtaḥ̭ prā॒ṇa-mmayi̭ dadhatve॒tadvai sarva̭maddhva॒ryu-rṷpāku॒rvannṷdgā॒tṛbhya̭ u॒pāka̭roti॒ te de॒vāḥ prā̭ṇa॒bhṛtaḥ̭ prā॒ṇa-mmayi̭ dadha॒tvityā̭hai॒tade॒va sava̭rmā॒tma-ndha̭tta॒ iḍā̭ deva॒hū rmanṷ-ryajña॒nī-rbṛha॒spati̭rukthāma॒dāni̭ śagṃsiṣa॒-dviśvḙ de॒vā- [de॒vāḥ, sū॒kta॒vācaḥ॒ pṛthi̭vi] 3
-ssū᳚kta॒vācaḥ॒ pṛthi̭vi māta॒rmā mā̭higṃsī॒ rmadhṷ maniṣye॒ madhṷ janiṣye॒ madhṷvakṣyāmi॒ madhṷvadiṣyāmi॒ madhṷmatī-nde॒vebhyo॒ vāca̭mudyāsagṃ śuśrū॒ṣeṇyā᳚-mmanu॒ṣye᳚bhya॒sta-mmā̭ de॒vā a̭vantu śo॒bhāyai̭ pi॒taro-'nṷ madantu || 4 ||
(śa॒gṃ॒si॒ṣa॒-dviśvḙ de॒vā - a॒ṣṭāvigṃ̭śatiśca) (a. 2)
vasa̭vastvā॒ prava̭hantu gāya॒treṇa॒ chanda̭sā॒-'gneḥ pri॒ya-mpātha॒ upḙhi ru॒drāstvā॒ pravṛ̭hantu॒ traiṣṭṷbhena॒ chanda॒sendra̭sya pri॒ya-mpātha॒ upe᳚hyādi॒tyāstvā॒ pravṛ̭hantu॒ jāga̭tena॒ chanda̭sā॒ viśvḙṣā-nde॒vānā᳚-mpri॒ya-mpātha॒ upḙhi॒ māndā̭su te śukra śu॒kramā dhṷ̄nomi bha॒ndanā̭su॒ kota̭nāsu॒ nūta̭nāsu॒ reśī̭ṣu॒ meṣī̭ṣu॒ vāśī̭ṣu viśva॒bhṛthsu॒ māddhvī̭ṣu kaku॒hāsu॒ śakva̭rīṣu [ ] 5
śu॒krāsṷ te śukra śu॒kramā dhṷ̄nomi śu॒kra-ntḙ śu॒kreṇa̭ gṛhṇā॒myahno̭ rū॒peṇa॒ sūrya̭sya ra॒śmibhiḥ̭ || ā-'smi̭nnu॒grā a̭cucyavurdi॒vo dhārā̭ asaścata || ka॒ku॒hagṃ rū॒paṃ-vṛ~̭ṣa॒bhasya̭ rocate bṛ॒ha-thsoma॒-ssoma̭sya puro॒gā-śśu॒kra-śśu॒krasya̭ puro॒gāḥ || ya-ttḙ so॒mādā᳚bhya॒-nnāma॒ jāgṛ̭vi॒ tasmai̭ te soma॒ somā̭ya॒ svāho॒śi-ktva-ndḙva soma gāya॒treṇa॒ chanda̭sā॒-'gneḥ [chanda̭sā॒-'gneḥ, pri॒ya-mpātho॒] 6
pri॒ya-mpātho॒ apī̭hi va॒śī tva-ndḙva soma॒ traiṣṭṷbhena॒ chanda॒sendra̭sya pri॒ya-mpātho॒ apī᳚hya॒smathsa̭khā॒ tva-ndḙva soma॒ jāga̭tena॒ chanda̭sā॒ viśvḙṣā-nde॒vānā᳚-mpri॒ya-mpātho॒ apī॒hyā naḥ̭ prā॒ṇa ḙtu parā॒vata॒ ā-'ntari̭kṣāddi॒vaspari̭ | āyuḥ̭ pṛthi॒vyā addhya॒mṛta̭masi prā॒ṇāya̭ tvā || i॒ndrā॒gnī me॒ varcaḥ̭ kṛṇutāṃ॒-va~rca॒-ssomo॒ bṛha॒spatiḥ̭ | varco̭ me॒ viśvḙde॒vā varco̭ me dhattamaśvinā || da॒dha॒nve vā॒ yadī॒manu॒ voca॒dbrahmā̭ṇi॒ veru॒ tat | pari॒ viśvā̭ni॒ kāvyā̭ ne॒miśca॒krami̭vā bhavat || 7 ||
(śakva̭rīṣva॒ - gne - rbṛha॒spatiḥ॒ - pañca̭vigṃśatiśca) (a. 3)
e॒tadvā a॒pā-nnā̭ma॒dheya॒-ṅguhyaṃ॒-ya~dā̭dhā॒vā māndā̭su te śukra śu॒kramā dhṷ̄no॒mītyā̭hā॒pāme॒va nā̭ma॒dheyḙna॒ guhyḙna di॒vo vṛṣṭi॒mava̭ rundhe śu॒kra-ntḙ śu॒kreṇa̭ gṛhṇā॒mītyā̭hai॒tadvā ahno̭ rū॒paṃ-ya~drātri॒-ssūrya̭sya ra॒śmayo॒ vṛṣṭyā̭ īśa॒te-'hna̭ e॒va rū॒peṇa॒ sūrya̭sya ra॒śmibhi̭rdi॒vo vṛṣṭi̭-ñcyāvaya॒tyā-'smi̭nnu॒grā [-'smi̭nnu॒grāḥ, a॒cu॒cya॒vu॒rityā̭ha] 8
a̭cucyavu॒rityā̭ha yathāya॒jure॒vaita-tka̭ku॒hagṃ rū॒paṃ-vṛ~̭ṣa॒bhasya̭ rocate bṛ॒hadityā̭hai॒tadvā a̭sya kaku॒hagṃ rū॒paṃ-ya~-dvṛṣṭī̭ rū॒peṇai॒va vṛṣṭi॒mava̭ rundhe॒ yattḙ so॒mādā᳚bhya॒-nnāma॒ jāgṛ॒vītyā̭hai॒ṣa ha॒ vai ha॒viṣā̭ ha॒virya̭jati॒ yo-'dā᳚bhya-ṅgṛhī॒tvā somā̭ya ju॒hoti॒parā॒ vā e॒tasyā-''yuḥ̭ prā॒ṇa ḙti॒ [prā॒ṇa ḙti, yo-'gṃ̭śu-] 9
yo-'gṃ̭śu-ṅgṛ॒hṇātyā naḥ̭ prā॒ṇa ḙtu parā॒vata॒ ityā॒hā-''yṷre॒va prā॒ṇamā॒tma-ndha̭tte॒ 'mṛta̭masi prā॒ṇāya॒ tveti॒ hira̭ṇyama॒bhi vya̭nitya॒mṛtaṃ॒-vai~ hira̭ṇya॒māyuḥ̭ prā॒ṇo̭-'mṛtḙnai॒vā-''yṷrā॒tma-ndha̭tte śa॒tamā̭na-mbhavati śa॒tāyuḥ॒ purṷṣa-śśa॒tendri̭ya॒ āyṷṣye॒vendri॒ye prati̭tiṣṭhatya॒pa upa̭ spṛśati bheṣa॒jaṃ-vā~ āpo̭ bheṣa॒jame॒va kṷrute || 10 ||
(u॒grā - e॒tyā - pa॒ - strīṇi̭ ca) (a. 4)
vā॒yura̭si prā॒ṇo nāma̭ savi॒turādhi̭patye-'pā॒na-mmḙ dā॒ścakṣṷrasi॒ śrotra॒-nnāma̭ dhā॒turādhi̭patya॒ āyṷrme dā rū॒pama̭si॒ varṇo॒ nāma॒ bṛha॒spate॒rādhi̭patye pra॒jā-mmḙ dā ṛ॒tama̭si sa॒tya-nnāmendra॒syā-''dhi̭patye kṣa॒tra-mmḙ dā bhū॒tama̭si॒ bhavya॒-nnāma̭ pitṛ॒ṇāmādhi̭patye॒-'pā-moṣa̭dhīnā॒-ṅgarbha̭-ndhā ṛ॒tasya̭ tvā॒ vyo̭mana ṛ॒tasya̭ [ ] 11
tvā॒ vibhṷ̄mana ṛ॒tasya̭ tvā॒ vidha̭rmaṇa ṛ॒tasya̭ tvā sa॒tyāya॒rtasya̭ tvā॒ jyoti̭ṣe pra॒jāpa̭ti rvi॒rāja̭mapaśya॒-ttayā̭ bhū॒ta-ñca॒ bhavya̭-ñcā sṛjata॒ tāmṛṣi̭bhyasti॒ro̭-'dadhā॒-ttā-ñja॒mada̭gni॒stapa̭sā-' paśya॒-ttayā॒ vai sa pṛśñī॒n kāmā̭nasṛjata॒ ta-tpṛśñī̭nā-mpṛśñi॒tvaṃ-ya~-tpṛśña̭yo gṛ॒hyante॒ pṛśñī̭ne॒va taiḥ kāmā॒n॒. yaja̭mā॒no-'va̭ rundhe vā॒yura̭si prā॒ṇo [vā॒yura̭si prā॒ṇaḥ, nāmetyā̭ha] 12
nāmetyā̭ha prāṇāpā॒nāve॒vāva̭ rundhe॒ cakṣṷrasi॒ śrotra॒-nnāmetyā॒hā-''yṷre॒vāva̭ rundhe rū॒pama̭si॒ varṇo॒ nāmetyā̭ha pra॒jāme॒vāva̭ rundhaṛ॒tama̭si sa॒tya-nnāmetyā̭ha kṣa॒trame॒vāva̭ rundhe bhū॒tama̭si॒ bhavya॒-nnāmetyā̭ha pa॒śavo॒ vā a॒pāmoṣa̭dhīnā॒-ṅgarbhaḥ̭ pa॒śūne॒vā- [pa॒śūne॒va, ava̭ rundha] 13
-va̭ rundha e॒tāva॒dvai purṷṣa-mpa॒rita॒stade॒vāva̭ rundha ṛ॒tasya̭ tvā॒ vyo̭mana॒ ityā̭he॒yaṃ-vā~ ṛ॒tasya॒ vyo̭me॒māme॒vābhi ja̭yatyṛ॒tasya̭ tvā॒ vibhṷ̄mana॒ ityā̭hā॒-'ntari̭kṣaṃ॒-vā~ ṛ॒tasya॒ vibhṷ̄mā॒ntari̭kṣame॒vābhi ja̭yatyṛ॒tasya̭ tvā॒ vidha̭rmaṇa॒ ityā̭ha॒ dyaurvā ṛ॒tasya॒ vidha̭rma॒ diva̭me॒vābhi ja̭yatyṛ॒tasya̭ [ja̭yatyṛ॒tasya̭, tvā॒ sa॒tyāyetyā̭ha॒] 14
tvā sa॒tyāyetyā̭ha॒ diśo॒ vā ṛ॒tasya̭ sa॒tya-ndiśa̭ e॒vābhi ja̭yatyṛ॒tasya̭ tvā॒ jyoti̭ṣa॒ ityā̭ha suva॒rgo vai lo॒ka ṛ॒tasya॒ jyotiḥ̭ suva॒rgame॒va lo॒kama॒bhi ja̭yatye॒tāva̭nto॒ vai dḙvalo॒kāstāne॒vābhi ja̭yati॒ daśa॒ sampa̭dyante॒ daśā᳚kṣarā vi॒rāḍannaṃ̭-vi~॒rā-ḍvi॒rājye॒vānnādye॒ prati̭tiṣṭhati || 15 ||
(vyo̭mana ṛ॒tasya̭ - prā॒ṇaḥ - pa॒śune॒va - vidha̭rma॒ diva̭me॒vābhi ja̭yatyṛ॒tasya॒ -ṣaṭca̭tvārigṃśacca) (a. 5)
de॒vā vai ya-dya॒jñena॒ nāvārṷndhata॒ ta-tparai॒ravā̭rundhata॒ ta-tparā̭ṇā-mpara॒tvaṃ-ya~-tparḙ gṛ॒hyante॒ yade॒va ya॒jñena॒nāva̭ru॒ndhe tasyāva̭ruddhyai॒ ya-mpra̭tha॒ma-ṅgṛ॒hṇātī॒mame॒va tena̭ lo॒kama॒bhi ja̭yati॒ya-ndvi॒tīya̭ma॒ntari̭kṣa॒-ntena॒ ya-ntṛ॒tīya̭ma॒mume॒va tena̭ lo॒kama॒bhi ja̭yati॒ yade॒te gṛ॒hyanta̭ e॒ṣāṃ ~lo॒kānā̭-ma॒bhiji̭tyā॒ [-ma॒bhiji̭tyā, utta̭re॒ṣvaha-] 16
utta̭re॒ṣvahaḥ̭ sva॒muto॒-'rvāñco̭ gṛhyante 'bhi॒jityai॒vemāṃ-lo~॒kā-npuna̭ri॒maṃ-lo~॒ka-mpra॒tyava̭rohanti॒ ya-tpūrve॒ṣvahaḥ̭ svi॒taḥ parā᳚ñco gṛ॒hyante॒ tasmā̭di॒taḥ parā᳚ñca i॒me lo॒kā yadutta̭re॒ṣvahaḥ̭ sva॒muto॒-'rvāñco̭ gṛ॒hyante॒ tasmā̭da॒muto॒ 'rvāñca̭ i॒me lo॒kāstasmā॒dayā̭tayāmno lo॒kā-nma̭nu॒ṣyā̭ upa̭ jīvanti brahmavā॒dino̭ vadanti॒ kasmā᳚-thsa॒tyāda॒dbhya oṣa̭dhaya॒-ssa-mbha̭va॒ntyoṣa̭dhayo [oṣa̭dhaya॒-ssa-mbha̭va॒ntyoṣa̭dhayaḥ, ma॒nu॒ṣyā̭ṇā॒manna̭-] 17
manu॒ṣyā̭ṇā॒manna̭-mpra॒jāpa̭ti-mpra॒jā anu॒ prajā̭yanta॒ iti॒ parā॒nanviti̭ brūyā॒-dya-dgṛ॒hṇātya॒dbhyastvauṣa̭dhībhyo gṛhṇā॒mīti॒ tasmā̭da॒dbhya oṣa̭dhaya॒-ssambha̭vanti॒ ya-dgṛ॒hṇātyoṣa̭dhībhyastvā pra॒jābhyo̭ gṛhṇā॒mīti॒ tasmā॒doṣa̭dhayo manu॒ṣyā̭ṇā॒mannaṃ॒-ya~-dgṛ॒hṇāti̭ pra॒jābhya̭stvā pra॒jāpa̭taye gṛhṇā॒mīti॒ tasmā᳚-tpra॒jāpa̭ti-mpra॒jā anu॒ prajā̭yante || 18 ||
(a॒bhiji̭tyai - bhava॒ntyoṣa̭dhayo॒ - 'ṣṭā ca̭tvārigṃśacca) (a. 6)
pra॒jāpa̭tirdevāsu॒rāna̭ sṛjata॒ tadanṷ ya॒jño̭-'sṛjyata ya॒jña-ñchandāgṃ̭si॒ te viṣva̭ñco॒ vya̭krāma॒n-thso-'sṷrā॒nanṷ ya॒jño-'pā᳚krāma-dya॒jña-ñchandāgṃ̭si॒ te de॒vā a̭manyantā॒mī vā i॒dama̭bhūva॒n॒. ya-dva॒yagg sma iti॒ te pra॒jāpa̭ti॒mupā̭-'dhāva॒n-thso᳚-'bravīt-pra॒jāpa̭ti॒śchanda̭sāṃ-vī~॒rya̭mā॒dāya॒ tadvaḥ॒ pra dā᳚syā॒mīti॒ sa chanda̭sāṃ-vī~॒rya̭- [chanda̭sāṃ-vī~॒rya᳚m, ā॒dāya॒ tade᳚bhyaḥ॒] 19
-mā॒dāya॒ tade᳚bhyaḥ॒ prāya̭ccha॒-ttadanu॒ chandā॒g॒syapā᳚-'krāma॒n chandāgṃ̭si ya॒jñastato̭ de॒vā abha̭va॒-nparā-'sṷrā॒ ya e॒va-ñchanda̭sāṃ-vī~॒ryaṃ̭-ve~dā-'' śrā̭va॒yā-'stu॒ śrauṣa॒ḍ yaja॒ ye yajā̭mahe vaṣaṭkā॒ro bhava̭tyā॒tmanā॒ parā᳚-'sya॒ bhrātṛ̭vyo bhavati brahmavā॒dino̭ vadanti॒ kasmai॒ kama̭ddhva॒ryurā śrā̭vaya॒tīti॒ chanda̭sāṃ-vī~॒ryā̭yeti̭ brūyāde॒ ta-dvai [ ] 20
chanda̭sāṃ-vī~॒rya̭mā śrā̭va॒yā-'stu॒ śrauṣa॒ḍ yaja॒ ye yajā̭mahe vaṣaṭkā॒ro ya e॒vaṃ-ve~da॒ savī᳚ryaire॒va chando̭bhirarcati॒ ya-tki-ñcārca̭ti॒ yadindro̭ vṛ॒tramaha̭nna-me॒ddhya-nta-dya-dyatī̭na॒pāva̭pada-me॒ddhya-ntadatha॒ kasmā̭dai॒ndro ya॒jña ā saggsthā̭to॒rityā̭hu॒rindra̭sya॒ vā e॒ṣā ya॒jñiyā̭ ta॒nūrya-dya॒jñastāme॒va ta dya̭janti॒ ya e॒vaṃ-ve~dopai̭naṃ-ya~॒jño na̭mati || 21 ||
(chanda̭sāṃ-vī~॒ryaṃ̭ - ~vā - e॒va ta - da॒ṣṭau ca̭) (a. 7)
ā॒yurdā a̭gne ha॒viṣo̭ juṣā॒ṇo ghṛ॒tapra̭tīko ghṛ॒tayo̭niredhi | ghṛ॒ta-mpī॒tvā madhu॒cāru॒ gavya̭-mpi॒teva̭pu॒trama॒bhi ra̭kṣatādi॒mam || ā vṛ̭ścyate॒ vā e॒ta-dyaja̭māno॒-'gnibhyāṃ॒-ya~dḙnayo-śśṛta॒-ṅkṛtyāthā॒-'nyatrā̭-vabhṛ॒thama॒vaityā̭yu॒rdā a̭gne ha॒viṣo̭ juṣā॒ṇa itya̭vabhṛ॒thama̭vai॒ṣyan jṷhuyā॒dāhṷtyai॒vainaṷ śamayati॒ nā-''rti॒mārccha̭ti॒ yaja̭māno॒ ya-tkusī̭da॒- [ya-tkusī̭dam, apra̭tītta॒-mmayi॒ yena̭] 22
-mapra̭tītta॒-mmayi॒ yena̭ ya॒masya̭ ba॒linā॒ carā̭mi | i॒haiva sa-nni॒rava̭daye॒ tade॒ta-ttada̭gne anṛ॒ṇo bha̭vāmi | viśva̭lopa viśvadā॒vasya̭ tvā॒ ''sañjṷhomya॒gdhādeko̭ 'hu॒tādekaḥ̭ samasa॒nādekaḥ̭ | tenaḥ̭ kṛṇvantu bheṣa॒jagṃ sada॒-ssaho॒ vare᳚ṇyam || a॒ya-nno॒ nabha̭sā pu॒ra-ssa॒gg॒sphāno̭ a॒bhi ra̭kṣatu | gṛ॒hāṇā॒masa̭martyai ba॒havo̭ no gṛ॒hā a̭sann || sa tvanno̭ [sa tvannaḥ̭, na॒bha॒sa॒spa॒ta॒ ūrja̭-nno] 23
nabhasaspata॒ ūrja̭-nno dhehi bha॒drayā᳚ | puna̭rno na॒ṣṭamā kṛ̭dhi॒ puna̭rno ra॒yimā kṛ̭dhi || deva̭ saggsphāna sahasrapo॒ṣasyḙśiṣe॒ sa no̭ rā॒svā-'jyā̭nigṃ rā॒yaspoṣagṃ̭ su॒vīryagṃ̭ saṃva~thsa॒rīṇāg̭ sva॒stim || a॒gnirvāva ya॒ma i॒yaṃ-ya~॒mī kusī̭daṃ॒-vā~ e॒ta-dya॒masya॒ yaja̭māna॒ ā da̭tte॒ yadoṣa̭dhībhi॒rvedigg̭ stṛ॒ṇāti॒ yadanṷpauṣya prayā॒yā-dgrī̭vaba॒ddhamḙna- [-dgrī̭vaba॒ddhamḙnam, a॒muṣmi̭n ~lo॒ke] 24
-ma॒muṣmi̭n ~lo॒ke nḙnīyera॒n॒. ya-tkusī̭da॒mapra̭tītta॒-mmayītyupaṷṣatī॒haiva san. ya॒ma-ṅkusī̭da-nnirava॒dāyā̭nṛ॒ṇa-ssṷva॒rgaṃ-lo~॒kamḙti॒yadi̭ mi॒śrami̭va॒ carḙdañja॒linā॒ saktū᳚-npradā॒vyḙ juhuyāde॒ṣa vā a॒gnirvai᳚śvāna॒ro ya-tpra̭dā॒vyaḥ̭ sa e॒vainagg̭svadaya॒tyahnāṃ᳚-vi~॒dhānyā̭-mekāṣṭa॒kāyā̭mapū॒pa-ñcatuḥ̭ śarāva-mpa॒ktvā prā॒tare॒tena॒ kakṣa॒-mupaṷṣe॒dyadi॒ [-mupaṷṣe॒dyadi̭, daha̭ti] 25
daha̭ti puṇya॒sama̭-mbhavati॒ yadi॒ na daha̭ti pāpa॒sama̭me॒tena̭ hasma॒ vā ṛṣa̭yaḥ pu॒rā vi॒jñānḙna dīrghasa॒tramupa̭ yanti॒ yo vā ṷpadra॒ṣṭāra̭mupa-śro॒tāra̭manukhyā॒tāraṃ̭-vi~॒dvān. yaja̭te॒ sama॒muṣmi̭n ~lo॒ka i̭ṣṭāpū॒rtena̭ gacchate॒-'gnirvā ṷpadra॒ṣṭā vā॒yurṷpaśro॒tā ''di॒tyo̭-'nukhyā॒tā tān. ya e॒vaṃ-vi~॒dvān. yaja̭te॒ sama॒muṣmi̭n ~lo॒ka i̭ṣṭāpū॒rtena̭ gacchate॒ 'ya-nno॒ nabha̭sā pu॒ra [pu॒raḥ, ityā̭hā॒gnirvai] 26
ityā̭hā॒gnirvai nabha̭sā pu॒ro᳚-'gnime॒va tadā̭hai॒tanmḙ gopā॒yeti॒ sa tva-nno̭ nabhasaspata॒ ityā̭ha vā॒yurvai nabha̭sa॒spati̭rvā॒yume॒va tadā̭hai॒tanmḙ gopā॒yeti॒ deva̭ saggsphā॒netyā̭hā॒-'sau vā ā̭di॒tyo de॒va-ssa॒gg॒sphāna̭ ādi॒tyame॒va tadā̭hai॒tanmḙ gopā॒yeti̭ || 27 ||
(kusī̭daṃ॒ - tva-nna̭ - ena - moṣe॒dyadi̭ - pu॒ra - ā̭di॒tyame॒va tadā̭hai॒tanmḙ gopā॒yeti̭) (a. 8)
e॒taṃ-yu~vā̭na॒-mpari̭ vo dadāmi॒ tena॒ krīḍa̭ntīścarata pri॒yeṇa̭ | mā naḥ̭ śāpta ja॒nuṣā̭ subhāgā rā॒yaspoṣḙṇa॒ sami॒ṣā ma̭dema || namo̭ mahi॒mna u॒ta cakṣṷṣe te॒ marṷtā-mpita॒stada॒ha-ṅgṛ̭ṇāmi | anṷ manyasva su॒yajā̭ yajāma॒ juṣṭa̭-nde॒vānā̭mi॒dama̭stu ha॒vyam || de॒vānā̭me॒ṣa ṷpanā॒ha ā̭sīda॒pā-ṅgarbha॒ oṣa̭dhīṣu॒ nya̭ktaḥ | soma̭sya dra॒phsama̭vṛṇīta pū॒ṣā [ ] 28
bṛ॒hannadri̭rabhava॒-ttadḙṣām || pi॒tā va॒thsānā॒-mpati̭raghni॒yānā॒matho̭ pi॒tā ma̭ha॒tā-ṅgarga̭rāṇām | va॒thso ja॒rāyṷ prati॒dhu-kpī॒yūṣa̭ ā॒mikṣā॒ mastṷ ghṛ॒tama̭sya॒ retaḥ̭ || tvā-ṅgāvo̭-'vṛṇata rā॒jyāya॒ tvāgṃ ha̭vanta ma॒rutaḥ̭ sva॒rkāḥ | varṣma̭n kṣa॒trasya̭ ka॒kubhi̭ śiśriyā॒ṇastato̭ na u॒gro vi bha̭jā॒ vasṷ̄ni || vyṛ̭ddhena॒ vā e॒ṣa pa॒śunā̭ yajate॒ yasyai॒tāni॒ na kri॒yanta̭ e॒ṣa ha॒ tvai samṛ̭ddhena yajate॒ yasyai॒tāni̭ kri॒yante᳚ || 29 ||
(pū॒ṣā - kri॒yanta̭ e॒ṣo᳚ - 'ṣṭau ca̭) (a. 9)
sūryo̭ de॒vo di̭vi॒ṣadbhyo̭ dhā॒tā kṣa॒trāya̭ vā॒yuḥ pra॒jābhyaḥ̭ | bṛha॒spati̭stvā pra॒jāpa̭taye॒ jyoti̭ṣmatī-ñjuhotu || yasyā᳚ste॒ hari̭to॒ garbho-'tho॒ yoni̭rhira॒ṇyayī᳚ | aṅgā॒nyahrṷtā॒ yasyai॒ tā-nde॒vai-ssama̭jīgamam || ā va̭rtana vartaya॒ ni ni̭vartana varta॒yendra̭ nardabuda | bhūmyā॒ścata̭sraḥ pra॒diśa॒stābhi॒rā va̭rtayā॒ punaḥ̭ || vi tḙ bhinadmi taka॒rīṃ-vi~yoniṃ॒-vi~ ga̭vī॒nyau᳚ | vi [ ] 30
mā॒tara̭ñca pu॒tra-ñca॒ vi garbha̭-ñca ja॒rāyṷ ca || ba॒histḙ astu॒ bāliti̭ || u॒ru॒dra॒phso vi॒śvarṷ̄pa॒ induḥ॒ pava̭māno॒ dhīra̭ ānañja॒ garbha᳚m || eka̭padī dvi॒padī᳚ tri॒padī॒ catṷṣpadī॒ pañca̭padī॒ ṣaṭpa̭dī sa॒ptapa̭dya॒ṣṭāpa̭dī॒ bhuva॒nā-'nṷ prathatā॒g॒ svāhā᳚ || ma॒hī dyauḥ pṛ̭thi॒vī ca̭ na i॒maṃ-ya~॒jña-mmi̭mikṣatām | pi॒pṛ॒tānno॒ bharī̭mabhiḥ || 31 ||
(ga॒vi॒nyaṷ vi - catṷścatvārigṃśacca) (a. 10)
i॒daṃ-vā~̭mā॒syḙ ha॒viḥ pri॒yami̭ndrābṛhaspatī | u॒ktha-mmada̭śca śasyate || a॒yaṃ-vā~॒-mpari̭ ṣicyate॒ soma̭indrābṛhaspatī | cāru॒rmadā̭ya pī॒taye᳚ || a॒sme i̭ndrābṛhaspatī ra॒yi-ndha̭ttagṃ śata॒gvina᳚m | aśvā̭vantagṃ saha॒sriṇa᳚m || bṛha॒spati̭rnaḥ॒ pari̭pātu pa॒ścādu॒totta̭rasmā॒dadha̭rādaghā॒yoḥ | indraḥ̭ pu॒rastā̭du॒ta ma̭ddhya॒to na॒-ssakhā॒ sakhi̭bhyo॒ vari̭vaḥ kṛṇotu || vi te॒ viṣva॒gvāta̭jūtāso agne॒ bhāmā̭sa- [agne॒ bhāmā̭saḥ, śu॒ce॒ śuca̭yaścaranti |] 32
-śśuce॒ śuca̭yaścaranti | tu॒vi॒mra॒kṣāso̭ di॒vyā nava̭gvā॒ vanā̭ vananti dhṛṣa॒tā ru॒jantaḥ̭ || tvāma̭gne॒ mānṷṣīrīḍate॒ viśo̭ hotrā॒vidaṃ॒-vi~vi̭cigṃ ratna॒dhāta̭mam | guhā॒ santagṃ̭ subhaga vi॒śvada̭rśata-ntu viṣma॒ṇasagṃ̭ su॒yaja̭-ṅghṛta॒śriya᳚m || dhā॒tā da̭dātu no ra॒yimīśā̭no॒ jaga̭ta॒spatiḥ̭ | sa naḥ̭ pū॒rṇena̭ vāvanat || dhā॒tā pra॒jāyā̭ u॒ta rā॒ya ī̭śe dhā॒tedaṃ-vi~śva॒-mbhuva̭na-ñjajāna | dhā॒tā pu॒traṃ-ya~ja̭mānāya॒ dātā॒ [dātā᳚, tasmā̭] 33
tasmā̭ u ha॒vya-ṅghṛ॒tava̭dvidhema || dhā॒tā da̭dātu no ra॒yi-mprācī᳚-ñjī॒vātu॒makṣi̭tām | va॒ya-nde॒vasya̭ dhīmahi suma॒tigṃ sa॒tyarā̭dhasaḥ || dhā॒tā da̭dātu dā॒śuṣe॒ vasṷ̄ni pra॒jākā̭māya mī॒ḍhuṣḙ duro॒ṇe | tasmai̭ de॒vā a॒mṛtā॒-ssaṃvya~̭yantāṃ॒-vi~śvḙ de॒vāso॒ adi̭ti-ssa॒joṣāḥ᳚ || anṷ no॒-'dyā-'nṷmatirya॒jña-nde॒veṣṷ manyatām | a॒gniśca̭ havya॒vāha̭no॒ bhava̭tā-ndā॒śuṣe॒ mayaḥ̭ || anvida̭numate॒ tva- [anvida̭numate॒ tvam, manyā̭sai॒ śañca̭naḥ kṛdhi |] 34
-mmanyā̭sai॒ śañca̭naḥ kṛdhi | kratve॒ dakṣā̭ya no hinu॒ praṇa॒ āyūgṃ̭ṣi tāriṣaḥ || anṷ manyatā-manu॒manya̭mānā pra॒jāva̭ntagṃ ra॒yimakṣī̭yamāṇam | tasyai̭ va॒yagṃ heḍa̭si॒ mā-'pi̭ bhūma॒ sā no̭ de॒vī su॒havā॒ śarma̭ yacchatu || yasyā̭mi॒da-mpra॒diśi॒ yadvi॒roca॒te-'nṷmati॒-mprati̭ bhūṣantyā॒yavaḥ̭ | yasyā̭ u॒pastha̭ u॒rva̭ntari̭kṣa॒gṃ॒ sā no̭ de॒vī su॒havā॒ śarma̭ yacchatu || 35 ||
rā॒kāma॒hagṃ su॒havāgṃ̭ suṣṭu॒tī hṷve śṛ॒ṇotṷ na-ssu॒bhagā॒ bodha̭tu॒ tmanā᳚ | sīvya॒tvapaḥ̭ sū॒cyā-'cchi̭dyamānayā॒ dadā̭tu vī॒ragṃ śa॒tadā̭yamu॒kthya᳚m || yāstḙ rāke suma॒tayaḥ̭ su॒peśa̭so॒ yābhi॒rdadā̭si dā॒śuṣe॒ vasṷ̄ni | tābhi̭rno a॒dya su॒manā̭ u॒pāga̭hi sahasrapo॒ṣagṃ sṷbhage॒ rarā̭ṇā || sinī̭vāli॒, yā sṷpā॒ṇiḥ || ku॒hūma॒hagṃ su॒bhagāṃ᳚-vi~dma॒nāpa̭sama॒smin. ya॒jñe su॒havā᳚-ñjohavīmi | sā no̭ dadātu॒ śrava̭ṇa-mpitṛ॒ṇā-ntasyā᳚ste devi ha॒viṣā̭ vidhema || ku॒hū-rde॒vānā̭ma॒mṛta̭sya॒ patnī॒ havyā̭ no a॒sya ha॒viṣa̭ściketu | sa-ndā॒śuṣḙ ki॒ratu॒ bhūri̭ vā॒magṃ rā॒yaspoṣa̭-ñciki॒tuṣḙ dadhātu || 36 ||
(bhāmā̭so॒ - dātā॒ - tva - ma॒ntari̭kṣa॒gṃ॒ sā no̭ de॒vī su॒havā॒ śarma̭ yacchatu॒ -śrava̭ṇaṃ॒ - catṷrvigṃśatiśca) (a. 11)
(agnḙ tejasvin - vā॒yu - rvasa̭vast - vai॒tadvā a॒pāṃ - ~vā॒yura̭si prā॒ṇo nāma̭ - de॒vā vai yadya॒jñena॒na - pra॒jāpa̭ti rdevāsu॒rā - nā̭yu॒rdā - e॒taṃ-yu~vā̭na॒gṃ॒ - sūryo̭ de॒va - i॒daṃ-vā~॒ - mekā̭daśa)
(agnḙ tejasvin - vā॒yura̭si॒ - chanda̭sāṃ-vī~॒ryaṃ̭ - mā॒tara̭ñca॒ - ṣaṭtrigṃ̭śat )
(agnḙ tejasvigg, ściki॒tuṣḙ dadhātu )
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ntṛtīyakāṇḍe tṛtīyaḥ praśna-ssamāptaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-न्तृतीयकाण्डे तृतीयः प्रश्नः - वैकृतविधीनामभिधानं
ओ-न्नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः,
श्री गुरुभ्यो नमः । ह॒रिः॒ ओम् ॥
अग्ने॑ तेजस्वि-न्तेज॒स्वी त्व-न्दे॒वेषु॑ भूया॒स्तेज॑स्वन्त॒-म्मामायु॑ष्मन्तं॒-वँर्च॑स्वन्त-म्मनु॒ष्ये॑षु कुरु दी॒क्षायै॑ च त्वा॒ तप॑सश्च॒ तेज॑से जुहोमि तेजो॒विद॑सि॒ तेजो॑ मा॒ मा हा॑सी॒न्मा-ऽह-न्तेजो॑ हासिष॒-म्मा मा-न्तेजो॑ हासी॒दिन्द्रौ॑जस्विन्नोज॒स्वी त्व-न्दे॒वेषु॑ भूया॒ ओज॑स्वन्त॒-म्मामायु॑ष्मन्तं॒-वँर्च॑स्वन्त-म्मनु॒ष्ये॑षु कुरु॒ ब्रह्म॑णश्च त्वा क्ष॒त्रस्य॒ चौ- [क्ष॒त्रस्य॒ च, ओज॑से जुहोम्योजो॒वि-] 1
-ज॑से जुहोम्योजो॒वि-द॒स्योजो॑ मा॒ मा हा॑सी॒न्मा-ऽहमोजो॑ हासिष॒-म्मा मामोजो॑ हासी॒-थ्सूर्य॑ भ्राजस्वि-न्भ्राज॒स्वी त्व-न्दे॒वेषु॑ भूया॒ भ्राज॑स्वन्त॒-म्मामायु॑ष्मन्तं॒-वँर्च॑स्वन्त-म्मनु॒ष्ये॑षु कुरु वा॒योश्च॑ त्वा॒-ऽपाञ्च॒ भ्राज॑से जुहोमिसुव॒र्विद॑सि॒ सुव॑र्मा॒ मा हा॑सी॒न्मा-ऽहग्ं सुव॑र्हासिष॒-म्मा माग्ं सुव॑र्हासी॒-न्मयि॑ मे॒धा-म्मयि॑ प्र॒जा-म्मय्य॒ग्निस्तेजो॑ दधातु॒ मयि॑ मे॒धा-म्मयि॑ प्र॒जा-म्मयीन्द्र॑ इन्द्रि॒य-न्द॑धातु॒ मयि॑ मे॒धा-म्मयि॑ प्र॒जा-म्मयि॒ सूर्यो॒ भ्राजो॑ दधातु ॥ 2 ॥
(क्ष॒त्रस्य॑ च॒ - मयि॒ - त्रयो॑विग्ंशतिश्च) (अ. 1)
वा॒युर्हि॑कं॒र्ता-ऽग्निः प्र॑स्तो॒ता प्र॒जाप॑ति॒-स्साम॒ बृह॒स्पति॑रुद्गा॒ता विश्वे॑ दे॒वा उ॑पगा॒तारो॑ म॒रुतः॑ प्रतिह॒र्तार॒ इन्द्रो॑ नि॒धन॒न्ते दे॒वाः प्रा॑ण॒भृतः॑ प्रा॒ण-म्मयि॑ दधत्वे॒तद्वै सर्व॑मद्ध्व॒र्यु-रु॑पाकु॒र्वन्नु॑द्गा॒तृभ्य॑ उ॒पाक॑रोति॒ ते दे॒वाः प्रा॑ण॒भृतः॑ प्रा॒ण-म्मयि॑ दध॒त्वित्या॑है॒तदे॒व सव॑र्मा॒त्म-न्ध॑त्त॒ इडा॑ देव॒हू र्मनु॑-र्यज्ञ॒नी-र्बृह॒स्पति॑रुक्थाम॒दानि॑ शग्ंसिष॒-द्विश्वे॑ दे॒वा- [दे॒वाः, सू॒क्त॒वाचः॒ पृथि॑वि] 3
-स्सू᳚क्त॒वाचः॒ पृथि॑वि मात॒र्मा मा॑हिग्ंसी॒ र्मधु॑ मनिष्ये॒ मधु॑ जनिष्ये॒ मधु॑वक्ष्यामि॒ मधु॑वदिष्यामि॒ मधु॑मती-न्दे॒वेभ्यो॒ वाच॑मुद्यासग्ं शुश्रू॒षेण्या᳚-म्मनु॒ष्ये᳚भ्य॒स्त-म्मा॑ दे॒वा अ॑वन्तु शो॒भायै॑ पि॒तरो-ऽनु॑ मदन्तु ॥ 4 ॥
(श॒ग्ं॒सि॒ष॒-द्विश्वे॑ दे॒वा - अ॒ष्टाविग्ं॑शतिश्च) (अ. 2)
वस॑वस्त्वा॒ प्रव॑हन्तु गाय॒त्रेण॒ छन्द॑सा॒-ऽग्नेः प्रि॒य-म्पाथ॒ उपे॑हि रु॒द्रास्त्वा॒ प्रवृ॑हन्तु॒ त्रैष्टु॑भेन॒ छन्द॒सेन्द्र॑स्य प्रि॒य-म्पाथ॒ उपे᳚ह्यादि॒त्यास्त्वा॒ प्रवृ॑हन्तु॒ जाग॑तेन॒ छन्द॑सा॒ विश्वे॑षा-न्दे॒वाना᳚-म्प्रि॒य-म्पाथ॒ उपे॑हि॒ मान्दा॑सु ते शुक्र शु॒क्रमा धू॑नोमि भ॒न्दना॑सु॒ कोत॑नासु॒ नूत॑नासु॒ रेशी॑षु॒ मेषी॑षु॒ वाशी॑षु विश्व॒भृथ्सु॒ माद्ध्वी॑षु ककु॒हासु॒ शक्व॑रीषु [ ] 5
शु॒क्रासु॑ ते शुक्र शु॒क्रमा धू॑नोमि शु॒क्र-न्ते॑ शु॒क्रेण॑ गृह्णा॒म्यह्नो॑ रू॒पेण॒ सूर्य॑स्य र॒श्मिभिः॑ ॥ आ-ऽस्मि॑न्नु॒ग्रा अ॑चुच्यवुर्दि॒वो धारा॑ असश्चत ॥ क॒कु॒हग्ं रू॒पं-वृँ॑ष॒भस्य॑ रोचते बृ॒ह-थ्सोम॒-स्सोम॑स्य पुरो॒गा-श्शु॒क्र-श्शु॒क्रस्य॑ पुरो॒गाः ॥ य-त्ते॑ सो॒मादा᳚भ्य॒-न्नाम॒ जागृ॑वि॒ तस्मै॑ ते सोम॒ सोमा॑य॒ स्वाहो॒शि-क्त्व-न्दे॑व सोम गाय॒त्रेण॒ छन्द॑सा॒-ऽग्नेः [छन्द॑सा॒-ऽग्नेः, प्रि॒य-म्पाथो॒] 6
प्रि॒य-म्पाथो॒ अपी॑हि व॒शी त्व-न्दे॑व सोम॒ त्रैष्टु॑भेन॒ छन्द॒सेन्द्र॑स्य प्रि॒य-म्पाथो॒ अपी᳚ह्य॒स्मथ्स॑खा॒ त्व-न्दे॑व सोम॒ जाग॑तेन॒ छन्द॑सा॒ विश्वे॑षा-न्दे॒वाना᳚-म्प्रि॒य-म्पाथो॒ अपी॒ह्या नः॑ प्रा॒ण ए॑तु परा॒वत॒ आ-ऽन्तरि॑क्षाद्दि॒वस्परि॑ । आयुः॑ पृथि॒व्या अद्ध्य॒मृत॑मसि प्रा॒णाय॑ त्वा ॥ इ॒न्द्रा॒ग्नी मे॒ वर्चः॑ कृणुतां॒-वँर्च॒-स्सोमो॒ बृह॒स्पतिः॑ । वर्चो॑ मे॒ विश्वे॑दे॒वा वर्चो॑ मे धत्तमश्विना ॥ द॒ध॒न्वे वा॒ यदी॒मनु॒ वोच॒द्ब्रह्मा॑णि॒ वेरु॒ तत् । परि॒ विश्वा॑नि॒ काव्या॑ ने॒मिश्च॒क्रमि॑वा भवत् ॥ 7 ॥
(शक्व॑रीष्व॒ - ग्ने - र्बृह॒स्पतिः॒ - पञ्च॑विग्ंशतिश्च) (अ. 3)
ए॒तद्वा अ॒पा-न्ना॑म॒धेय॒-ङ्गुह्यं॒-यँदा॑धा॒वा मान्दा॑सु ते शुक्र शु॒क्रमा धू॑नो॒मीत्या॑हा॒पामे॒व ना॑म॒धेये॑न॒ गुह्ये॑न दि॒वो वृष्टि॒मव॑ रुन्धे शु॒क्र-न्ते॑ शु॒क्रेण॑ गृह्णा॒मीत्या॑है॒तद्वा अह्नो॑ रू॒पं-यँद्रात्रि॒-स्सूर्य॑स्य र॒श्मयो॒ वृष्ट्या॑ ईश॒ते-ऽह्न॑ ए॒व रू॒पेण॒ सूर्य॑स्य र॒श्मिभि॑र्दि॒वो वृष्टि॑-ञ्च्यावय॒त्या-ऽस्मि॑न्नु॒ग्रा [-ऽस्मि॑न्नु॒ग्राः, अ॒चु॒च्य॒वु॒रित्या॑ह] 8
अ॑चुच्यवु॒रित्या॑ह यथाय॒जुरे॒वैत-त्क॑कु॒हग्ं रू॒पं-वृँ॑ष॒भस्य॑ रोचते बृ॒हदित्या॑है॒तद्वा अ॑स्य ककु॒हग्ं रू॒पं-यँ-द्वृष्टी॑ रू॒पेणै॒व वृष्टि॒मव॑ रुन्धे॒ यत्ते॑ सो॒मादा᳚भ्य॒-न्नाम॒ जागृ॒वीत्या॑है॒ष ह॒ वै ह॒विषा॑ ह॒विर्य॑जति॒ यो-ऽदा᳚भ्य-ङ्गृही॒त्वा सोमा॑य जु॒होति॒परा॒ वा ए॒तस्या-ऽऽयुः॑ प्रा॒ण ए॑ति॒ [प्रा॒ण ए॑ति, यो-ऽग्ं॑शु-] 9
यो-ऽग्ं॑शु-ङ्गृ॒ह्णात्या नः॑ प्रा॒ण ए॑तु परा॒वत॒ इत्या॒हा-ऽऽयु॑रे॒व प्रा॒णमा॒त्म-न्ध॑त्ते॒ ऽमृत॑मसि प्रा॒णाय॒ त्वेति॒ हिर॑ण्यम॒भि व्य॑नित्य॒मृतं॒-वैँ हिर॑ण्य॒मायुः॑ प्रा॒णो॑-ऽमृते॑नै॒वा-ऽऽयु॑रा॒त्म-न्ध॑त्ते श॒तमा॑न-म्भवति श॒तायुः॒ पुरु॑ष-श्श॒तेन्द्रि॑य॒ आयु॑ष्ये॒वेन्द्रि॒ये प्रति॑तिष्ठत्य॒प उप॑ स्पृशति भेष॒जं-वाँ आपो॑ भेष॒जमे॒व कु॑रुते ॥ 10 ॥
(उ॒ग्रा - ए॒त्या - प॒ - स्त्रीणि॑ च) (अ. 4)
वा॒युर॑सि प्रा॒णो नाम॑ सवि॒तुराधि॑पत्ये-ऽपा॒न-म्मे॑ दा॒श्चक्षु॑रसि॒ श्रोत्र॒-न्नाम॑ धा॒तुराधि॑पत्य॒ आयु॑र्मे दा रू॒पम॑सि॒ वर्णो॒ नाम॒ बृह॒स्पते॒राधि॑पत्ये प्र॒जा-म्मे॑ दा ऋ॒तम॑सि स॒त्य-न्नामेन्द्र॒स्या-ऽऽधि॑पत्ये क्ष॒त्र-म्मे॑ दा भू॒तम॑सि॒ भव्य॒-न्नाम॑ पितृ॒णामाधि॑पत्ये॒-ऽपा-मोष॑धीना॒-ङ्गर्भ॑-न्धा ऋ॒तस्य॑ त्वा॒ व्यो॑मन ऋ॒तस्य॑ [ ] 11
त्वा॒ विभू॑मन ऋ॒तस्य॑ त्वा॒ विध॑र्मण ऋ॒तस्य॑ त्वा स॒त्याय॒र्तस्य॑ त्वा॒ ज्योति॑षे प्र॒जाप॑ति र्वि॒राज॑मपश्य॒-त्तया॑ भू॒त-ञ्च॒ भव्य॑-ञ्चा सृजत॒ तामृषि॑भ्यस्ति॒रो॑-ऽदधा॒-त्ता-ञ्ज॒मद॑ग्नि॒स्तप॑सा-ऽ पश्य॒-त्तया॒ वै स पृश्ञी॒न् कामा॑नसृजत॒ त-त्पृश्ञी॑ना-म्पृश्ञि॒त्वं-यँ-त्पृश्ञ॑यो गृ॒ह्यन्ते॒ पृश्ञी॑ने॒व तैः कामा॒न्॒. यज॑मा॒नो-ऽव॑ रुन्धे वा॒युर॑सि प्रा॒णो [वा॒युर॑सि प्रा॒णः, नामेत्या॑ह] 12
नामेत्या॑ह प्राणापा॒नावे॒वाव॑ रुन्धे॒ चक्षु॑रसि॒ श्रोत्र॒-न्नामेत्या॒हा-ऽऽयु॑रे॒वाव॑ रुन्धे रू॒पम॑सि॒ वर्णो॒ नामेत्या॑ह प्र॒जामे॒वाव॑ रुन्धऋ॒तम॑सि स॒त्य-न्नामेत्या॑ह क्ष॒त्रमे॒वाव॑ रुन्धे भू॒तम॑सि॒ भव्य॒-न्नामेत्या॑ह प॒शवो॒ वा अ॒पामोष॑धीना॒-ङ्गर्भः॑ प॒शूने॒वा- [प॒शूने॒व, अव॑ रुन्ध] 13
-व॑ रुन्ध ए॒ताव॒द्वै पुरु॑ष-म्प॒रित॒स्तदे॒वाव॑ रुन्ध ऋ॒तस्य॑ त्वा॒ व्यो॑मन॒ इत्या॑हे॒यं-वाँ ऋ॒तस्य॒ व्यो॑मे॒मामे॒वाभि ज॑यत्यृ॒तस्य॑ त्वा॒ विभू॑मन॒ इत्या॑हा॒-ऽन्तरि॑क्षं॒-वाँ ऋ॒तस्य॒ विभू॑मा॒न्तरि॑क्षमे॒वाभि ज॑यत्यृ॒तस्य॑ त्वा॒ विध॑र्मण॒ इत्या॑ह॒ द्यौर्वा ऋ॒तस्य॒ विध॑र्म॒ दिव॑मे॒वाभि ज॑यत्यृ॒तस्य॑ [ज॑यत्यृ॒तस्य॑, त्वा॒ स॒त्यायेत्या॑ह॒] 14
त्वा स॒त्यायेत्या॑ह॒ दिशो॒ वा ऋ॒तस्य॑ स॒त्य-न्दिश॑ ए॒वाभि ज॑यत्यृ॒तस्य॑ त्वा॒ ज्योति॑ष॒ इत्या॑ह सुव॒र्गो वै लो॒क ऋ॒तस्य॒ ज्योतिः॑ सुव॒र्गमे॒व लो॒कम॒भि ज॑यत्ये॒ताव॑न्तो॒ वै दे॑वलो॒कास्ताने॒वाभि ज॑यति॒ दश॒ सम्प॑द्यन्ते॒ दशा᳚क्षरा वि॒राडन्नं॑-विँ॒रा-ड्वि॒राज्ये॒वान्नाद्ये॒ प्रति॑तिष्ठति ॥ 15 ॥
(व्यो॑मन ऋ॒तस्य॑ - प्रा॒णः - प॒शुने॒व - विध॑र्म॒ दिव॑मे॒वाभि ज॑यत्यृ॒तस्य॒ -षट्च॑त्वारिग्ंशच्च) (अ. 5)
दे॒वा वै य-द्य॒ज्ञेन॒ नावारु॑न्धत॒ त-त्परै॒रवा॑रुन्धत॒ त-त्परा॑णा-म्पर॒त्वं-यँ-त्परे॑ गृ॒ह्यन्ते॒ यदे॒व य॒ज्ञेन॒नाव॑रु॒न्धे तस्याव॑रुद्ध्यै॒ य-म्प्र॑थ॒म-ङ्गृ॒ह्णाती॒ममे॒व तेन॑ लो॒कम॒भि ज॑यति॒य-न्द्वि॒तीय॑म॒न्तरि॑क्ष॒-न्तेन॒ य-न्तृ॒तीय॑म॒मुमे॒व तेन॑ लो॒कम॒भि ज॑यति॒ यदे॒ते गृ॒ह्यन्त॑ ए॒षां ँलो॒काना॑-म॒भिजि॑त्या॒ [-म॒भिजि॑त्या, उत्त॑रे॒ष्वह-] 16
उत्त॑रे॒ष्वहः॑ स्व॒मुतो॒-ऽर्वाञ्चो॑ गृह्यन्ते ऽभि॒जित्यै॒वेमां-लोँ॒का-न्पुन॑रि॒मं-लोँ॒क-म्प्र॒त्यव॑रोहन्ति॒ य-त्पूर्वे॒ष्वहः॑ स्वि॒तः परा᳚ञ्चो गृ॒ह्यन्ते॒ तस्मा॑दि॒तः परा᳚ञ्च इ॒मे लो॒का यदुत्त॑रे॒ष्वहः॑ स्व॒मुतो॒-ऽर्वाञ्चो॑ गृ॒ह्यन्ते॒ तस्मा॑द॒मुतो॒ ऽर्वाञ्च॑ इ॒मे लो॒कास्तस्मा॒दया॑तयाम्नो लो॒का-न्म॑नु॒ष्या॑ उप॑ जीवन्ति ब्रह्मवा॒दिनो॑ वदन्ति॒ कस्मा᳚-थ्स॒त्याद॒द्भ्य ओष॑धय॒-स्स-म्भ॑व॒न्त्योष॑धयो [ओष॑धय॒-स्स-म्भ॑व॒न्त्योष॑धयः, म॒नु॒ष्या॑णा॒मन्न॑-] 17
मनु॒ष्या॑णा॒मन्न॑-म्प्र॒जाप॑ति-म्प्र॒जा अनु॒ प्रजा॑यन्त॒ इति॒ परा॒नन्विति॑ ब्रूया॒-द्य-द्गृ॒ह्णात्य॒द्भ्यस्त्वौष॑धीभ्यो गृह्णा॒मीति॒ तस्मा॑द॒द्भ्य ओष॑धय॒-स्सम्भ॑वन्ति॒ य-द्गृ॒ह्णात्योष॑धीभ्यस्त्वा प्र॒जाभ्यो॑ गृह्णा॒मीति॒ तस्मा॒दोष॑धयो मनु॒ष्या॑णा॒मन्नं॒-यँ-द्गृ॒ह्णाति॑ प्र॒जाभ्य॑स्त्वा प्र॒जाप॑तये गृह्णा॒मीति॒ तस्मा᳚-त्प्र॒जाप॑ति-म्प्र॒जा अनु॒ प्रजा॑यन्ते ॥ 18 ॥
(अ॒भिजि॑त्यै - भव॒न्त्योष॑धयो॒ - ऽष्टा च॑त्वारिग्ंशच्च) (अ. 6)
प्र॒जाप॑तिर्देवासु॒रान॑ सृजत॒ तदनु॑ य॒ज्ञो॑-ऽसृज्यत य॒ज्ञ-ञ्छन्दाग्ं॑सि॒ ते विष्व॑ञ्चो॒ व्य॑क्राम॒न्-थ्सो-ऽसु॑रा॒ननु॑ य॒ज्ञो-ऽपा᳚क्राम-द्य॒ज्ञ-ञ्छन्दाग्ं॑सि॒ ते दे॒वा अ॑मन्यन्ता॒मी वा इ॒दम॑भूव॒न्॒. य-द्व॒यग्ग् स्म इति॒ ते प्र॒जाप॑ति॒मुपा॑-ऽधाव॒न्-थ्सो᳚-ऽब्रवीत्-प्र॒जाप॑ति॒श्छन्द॑सां-वीँ॒र्य॑मा॒दाय॒ तद्वः॒ प्र दा᳚स्या॒मीति॒ स छन्द॑सां-वीँ॒र्य॑- [छन्द॑सां-वीँ॒र्य᳚म्, आ॒दाय॒ तदे᳚भ्यः॒] 19
-मा॒दाय॒ तदे᳚भ्यः॒ प्राय॑च्छ॒-त्तदनु॒ छन्दा॒ग्॒स्यपा᳚-ऽक्राम॒न् छन्दाग्ं॑सि य॒ज्ञस्ततो॑ दे॒वा अभ॑व॒-न्परा-ऽसु॑रा॒ य ए॒व-ञ्छन्द॑सां-वीँ॒र्यं॑-वेँदा-ऽऽ श्रा॑व॒या-ऽस्तु॒ श्रौष॒ड् यज॒ ये यजा॑महे वषट्का॒रो भव॑त्या॒त्मना॒ परा᳚-ऽस्य॒ भ्रातृ॑व्यो भवति ब्रह्मवा॒दिनो॑ वदन्ति॒ कस्मै॒ कम॑द्ध्व॒र्युरा श्रा॑वय॒तीति॒ छन्द॑सां-वीँ॒र्या॑येति॑ ब्रूयादे॒ त-द्वै [ ] 20
छन्द॑सां-वीँ॒र्य॑मा श्रा॑व॒या-ऽस्तु॒ श्रौष॒ड् यज॒ ये यजा॑महे वषट्का॒रो य ए॒वं-वेँद॒ सवी᳚र्यैरे॒व छन्दो॑भिरर्चति॒ य-त्कि-ञ्चार्च॑ति॒ यदिन्द्रो॑ वृ॒त्रमह॑न्न-मे॒द्ध्य-न्त-द्य-द्यती॑न॒पाव॑पद-मे॒द्ध्य-न्तदथ॒ कस्मा॑दै॒न्द्रो य॒ज्ञ आ सग्ग्स्था॑तो॒रित्या॑हु॒रिन्द्र॑स्य॒ वा ए॒षा य॒ज्ञिया॑ त॒नूर्य-द्य॒ज्ञस्तामे॒व त द्य॑जन्ति॒ य ए॒वं-वेँदोपै॑नं-यँ॒ज्ञो न॑मति ॥ 21 ॥
(छन्द॑सां-वीँ॒र्यं॑ - ँवा - ए॒व त - द॒ष्टौ च॑) (अ. 7)
आ॒युर्दा अ॑ग्ने ह॒विषो॑ जुषा॒णो घृ॒तप्र॑तीको घृ॒तयो॑निरेधि । घृ॒त-म्पी॒त्वा मधु॒चारु॒ गव्य॑-म्पि॒तेव॑पु॒त्रम॒भि र॑क्षतादि॒मम् ॥ आ वृ॑श्च्यते॒ वा ए॒त-द्यज॑मानो॒-ऽग्निभ्यां॒-यँदे॑नयो-श्शृत॒-ङ्कृत्याथा॒-ऽन्यत्रा॑-वभृ॒थम॒वैत्या॑यु॒र्दा अ॑ग्ने ह॒विषो॑ जुषा॒ण इत्य॑वभृ॒थम॑वै॒ष्यन् जु॑हुया॒दाहु॑त्यै॒वैनौ॑ शमयति॒ ना-ऽऽर्ति॒मार्च्छ॑ति॒ यज॑मानो॒ य-त्कुसी॑द॒- [य-त्कुसी॑दम्, अप्र॑तीत्त॒-म्मयि॒ येन॑] 22
-मप्र॑तीत्त॒-म्मयि॒ येन॑ य॒मस्य॑ ब॒लिना॒ चरा॑मि । इ॒हैव स-न्नि॒रव॑दये॒ तदे॒त-त्तद॑ग्ने अनृ॒णो भ॑वामि । विश्व॑लोप विश्वदा॒वस्य॑ त्वा॒ ऽऽसञ्जु॑होम्य॒ग्धादेको॑ ऽहु॒तादेकः॑ समस॒नादेकः॑ । तेनः॑ कृण्वन्तु भेष॒जग्ं सद॒-स्सहो॒ वरे᳚ण्यम् ॥ अ॒य-न्नो॒ नभ॑सा पु॒र-स्स॒ग्ग्॒स्फानो॑ अ॒भि र॑क्षतु । गृ॒हाणा॒मस॑मर्त्यै ब॒हवो॑ नो गृ॒हा अ॑सन्न् ॥ स त्वन्नो॑ [स त्वन्नः॑, न॒भ॒स॒स्प॒त॒ ऊर्ज॑-न्नो] 23
नभसस्पत॒ ऊर्ज॑-न्नो धेहि भ॒द्रया᳚ । पुन॑र्नो न॒ष्टमा कृ॑धि॒ पुन॑र्नो र॒यिमा कृ॑धि ॥ देव॑ सग्ग्स्फान सहस्रपो॒षस्ये॑शिषे॒ स नो॑ रा॒स्वा-ऽज्या॑निग्ं रा॒यस्पोषग्ं॑ सु॒वीर्यग्ं॑ संवँथ्स॒रीणाग्॑ स्व॒स्तिम् ॥ अ॒ग्निर्वाव य॒म इ॒यं-यँ॒मी कुसी॑दं॒-वाँ ए॒त-द्य॒मस्य॒ यज॑मान॒ आ द॑त्ते॒ यदोष॑धीभि॒र्वेदिग्ग्॑ स्तृ॒णाति॒ यदनु॑पौष्य प्रया॒या-द्ग्री॑वब॒द्धमे॑न- [-द्ग्री॑वब॒द्धमे॑नम्, अ॒मुष्मि॑न् ँलो॒के] 24
-म॒मुष्मि॑न् ँलो॒के ने॑नीयेर॒न्॒. य-त्कुसी॑द॒मप्र॑तीत्त॒-म्मयीत्युपौ॑षती॒हैव सन्. य॒म-ङ्कुसी॑द-न्निरव॒दाया॑नृ॒ण-स्सु॑व॒र्गं-लोँ॒कमे॑ति॒यदि॑ मि॒श्रमि॑व॒ चरे॑दञ्ज॒लिना॒ सक्तू᳚-न्प्रदा॒व्ये॑ जुहुयादे॒ष वा अ॒ग्निर्वै᳚श्वान॒रो य-त्प्र॑दा॒व्यः॑ स ए॒वैनग्ग्॑स्वदय॒त्यह्नां᳚-विँ॒धान्या॑-मेकाष्ट॒काया॑मपू॒प-ञ्चतुः॑ शराव-म्प॒क्त्वा प्रा॒तरे॒तेन॒ कक्ष॒-मुपौ॑षे॒द्यदि॒ [-मुपौ॑षे॒द्यदि॑, दह॑ति] 25
दह॑ति पुण्य॒सम॑-म्भवति॒ यदि॒ न दह॑ति पाप॒सम॑मे॒तेन॑ हस्म॒ वा ऋष॑यः पु॒रा वि॒ज्ञाने॑न दीर्घस॒त्रमुप॑ यन्ति॒ यो वा उ॑पद्र॒ष्टार॑मुप-श्रो॒तार॑मनुख्या॒तारं॑-विँ॒द्वान्. यज॑ते॒ सम॒मुष्मि॑न् ँलो॒क इ॑ष्टापू॒र्तेन॑ गच्छते॒-ऽग्निर्वा उ॑पद्र॒ष्टा वा॒युरु॑पश्रो॒ता ऽऽदि॒त्यो॑-ऽनुख्या॒ता तान्. य ए॒वं-विँ॒द्वान्. यज॑ते॒ सम॒मुष्मि॑न् ँलो॒क इ॑ष्टापू॒र्तेन॑ गच्छते॒ ऽय-न्नो॒ नभ॑सा पु॒र [पु॒रः, इत्या॑हा॒ग्निर्वै] 26
इत्या॑हा॒ग्निर्वै नभ॑सा पु॒रो᳚-ऽग्निमे॒व तदा॑है॒तन्मे॑ गोपा॒येति॒ स त्व-न्नो॑ नभसस्पत॒ इत्या॑ह वा॒युर्वै नभ॑स॒स्पति॑र्वा॒युमे॒व तदा॑है॒तन्मे॑ गोपा॒येति॒ देव॑ सग्ग्स्फा॒नेत्या॑हा॒-ऽसौ वा आ॑दि॒त्यो दे॒व-स्स॒ग्ग्॒स्फान॑ आदि॒त्यमे॒व तदा॑है॒तन्मे॑ गोपा॒येति॑ ॥ 27 ॥
(कुसी॑दं॒ - त्व-न्न॑ - एन - मोषे॒द्यदि॑ - पु॒र - आ॑दि॒त्यमे॒व तदा॑है॒तन्मे॑ गोपा॒येति॑) (अ. 8)
ए॒तं-युँवा॑न॒-म्परि॑ वो ददामि॒ तेन॒ क्रीड॑न्तीश्चरत प्रि॒येण॑ । मा नः॑ शाप्त ज॒नुषा॑ सुभागा रा॒यस्पोषे॑ण॒ समि॒षा म॑देम ॥ नमो॑ महि॒म्न उ॒त चक्षु॑षे ते॒ मरु॑ता-म्पित॒स्तद॒ह-ङ्गृ॑णामि । अनु॑ मन्यस्व सु॒यजा॑ यजाम॒ जुष्ट॑-न्दे॒वाना॑मि॒दम॑स्तु ह॒व्यम् ॥ दे॒वाना॑मे॒ष उ॑पना॒ह आ॑सीद॒पा-ङ्गर्भ॒ ओष॑धीषु॒ न्य॑क्तः । सोम॑स्य द्र॒फ्सम॑वृणीत पू॒षा [ ] 28
बृ॒हन्नद्रि॑रभव॒-त्तदे॑षाम् ॥ पि॒ता व॒थ्साना॒-म्पति॑रघ्नि॒याना॒मथो॑ पि॒ता म॑ह॒ता-ङ्गर्ग॑राणाम् । व॒थ्सो ज॒रायु॑ प्रति॒धु-क्पी॒यूष॑ आ॒मिक्षा॒ मस्तु॑ घृ॒तम॑स्य॒ रेतः॑ ॥ त्वा-ङ्गावो॑-ऽवृणत रा॒ज्याय॒ त्वाग्ं ह॑वन्त म॒रुतः॑ स्व॒र्काः । वर्ष्म॑न् क्ष॒त्रस्य॑ क॒कुभि॑ शिश्रिया॒णस्ततो॑ न उ॒ग्रो वि भ॑जा॒ वसू॑नि ॥ व्यृ॑द्धेन॒ वा ए॒ष प॒शुना॑ यजते॒ यस्यै॒तानि॒ न क्रि॒यन्त॑ ए॒ष ह॒ त्वै समृ॑द्धेन यजते॒ यस्यै॒तानि॑ क्रि॒यन्ते᳚ ॥ 29 ॥
(पू॒षा - क्रि॒यन्त॑ ए॒षो᳚ - ऽष्टौ च॑) (अ. 9)
सूर्यो॑ दे॒वो दि॑वि॒षद्भ्यो॑ धा॒ता क्ष॒त्राय॑ वा॒युः प्र॒जाभ्यः॑ । बृह॒स्पति॑स्त्वा प्र॒जाप॑तये॒ ज्योति॑ष्मती-ञ्जुहोतु ॥ यस्या᳚स्ते॒ हरि॑तो॒ गर्भो-ऽथो॒ योनि॑र्हिर॒ण्ययी᳚ । अङ्गा॒न्यह्रु॑ता॒ यस्यै॒ ता-न्दे॒वै-स्सम॑जीगमम् ॥ आ व॑र्तन वर्तय॒ नि नि॑वर्तन वर्त॒येन्द्र॑ नर्दबुद । भूम्या॒श्चत॑स्रः प्र॒दिश॒स्ताभि॒रा व॑र्तया॒ पुनः॑ ॥ वि ते॑ भिनद्मि तक॒रीं-विँयोनिं॒-विँ ग॑वी॒न्यौ᳚ । वि [ ] 30
मा॒तर॑ञ्च पु॒त्र-ञ्च॒ वि गर्भ॑-ञ्च ज॒रायु॑ च ॥ ब॒हिस्ते॑ अस्तु॒ बालिति॑ ॥ उ॒रु॒द्र॒फ्सो वि॒श्वरू॑प॒ इन्दुः॒ पव॑मानो॒ धीर॑ आनञ्ज॒ गर्भ᳚म् ॥ एक॑पदी द्वि॒पदी᳚ त्रि॒पदी॒ चतु॑ष्पदी॒ पञ्च॑पदी॒ षट्प॑दी स॒प्तप॑द्य॒ष्टाप॑दी॒ भुव॒ना-ऽनु॑ प्रथता॒ग्॒ स्वाहा᳚ ॥ म॒ही द्यौः पृ॑थि॒वी च॑ न इ॒मं-यँ॒ज्ञ-म्मि॑मिक्षताम् । पि॒पृ॒तान्नो॒ भरी॑मभिः ॥ 31 ॥
(ग॒वि॒न्यौ॑ वि - चतु॑श्चत्वारिग्ंशच्च) (अ. 10)
इ॒दं-वाँ॑मा॒स्ये॑ ह॒विः प्रि॒यमि॑न्द्राबृहस्पती । उ॒क्थ-म्मद॑श्च शस्यते ॥ अ॒यं-वाँ॒-म्परि॑ षिच्यते॒ सोम॑इन्द्राबृहस्पती । चारु॒र्मदा॑य पी॒तये᳚ ॥ अ॒स्मे इ॑न्द्राबृहस्पती र॒यि-न्ध॑त्तग्ं शत॒ग्विन᳚म् । अश्वा॑वन्तग्ं सह॒स्रिण᳚म् ॥ बृह॒स्पति॑र्नः॒ परि॑पातु प॒श्चादु॒तोत्त॑रस्मा॒दध॑रादघा॒योः । इन्द्रः॑ पु॒रस्ता॑दु॒त म॑द्ध्य॒तो न॒-स्सखा॒ सखि॑भ्यो॒ वरि॑वः कृणोतु ॥ वि ते॒ विष्व॒ग्वात॑जूतासो अग्ने॒ भामा॑स- [अग्ने॒ भामा॑सः, शु॒चे॒ शुच॑यश्चरन्ति ।] 32
-श्शुचे॒ शुच॑यश्चरन्ति । तु॒वि॒म्र॒क्षासो॑ दि॒व्या नव॑ग्वा॒ वना॑ वनन्ति धृष॒ता रु॒जन्तः॑ ॥ त्वाम॑ग्ने॒ मानु॑षीरीडते॒ विशो॑ होत्रा॒विदं॒-विँवि॑चिग्ं रत्न॒धात॑मम् । गुहा॒ सन्तग्ं॑ सुभग वि॒श्वद॑र्शत-न्तु विष्म॒णसग्ं॑ सु॒यज॑-ङ्घृत॒श्रिय᳚म् ॥ धा॒ता द॑दातु नो र॒यिमीशा॑नो॒ जग॑त॒स्पतिः॑ । स नः॑ पू॒र्णेन॑ वावनत् ॥ धा॒ता प्र॒जाया॑ उ॒त रा॒य ई॑शे धा॒तेदं-विँश्व॒-म्भुव॑न-ञ्जजान । धा॒ता पु॒त्रं-यँज॑मानाय॒ दाता॒ [दाता᳚, तस्मा॑] 33
तस्मा॑ उ ह॒व्य-ङ्घृ॒तव॑द्विधेम ॥ धा॒ता द॑दातु नो र॒यि-म्प्राची᳚-ञ्जी॒वातु॒मक्षि॑ताम् । व॒य-न्दे॒वस्य॑ धीमहि सुम॒तिग्ं स॒त्यरा॑धसः ॥ धा॒ता द॑दातु दा॒शुषे॒ वसू॑नि प्र॒जाका॑माय मी॒ढुषे॑ दुरो॒णे । तस्मै॑ दे॒वा अ॒मृता॒-स्संव्यँ॑यन्तां॒-विँश्वे॑ दे॒वासो॒ अदि॑ति-स्स॒जोषाः᳚ ॥ अनु॑ नो॒-ऽद्या-ऽनु॑मतिर्य॒ज्ञ-न्दे॒वेषु॑ मन्यताम् । अ॒ग्निश्च॑ हव्य॒वाह॑नो॒ भव॑ता-न्दा॒शुषे॒ मयः॑ ॥ अन्विद॑नुमते॒ त्व- [अन्विद॑नुमते॒ त्वम्, मन्या॑सै॒ शञ्च॑नः कृधि ।] 34
-म्मन्या॑सै॒ शञ्च॑नः कृधि । क्रत्वे॒ दक्षा॑य नो हिनु॒ प्रण॒ आयूग्ं॑षि तारिषः ॥ अनु॑ मन्यता-मनु॒मन्य॑माना प्र॒जाव॑न्तग्ं र॒यिमक्षी॑यमाणम् । तस्यै॑ व॒यग्ं हेड॑सि॒ मा-ऽपि॑ भूम॒ सा नो॑ दे॒वी सु॒हवा॒ शर्म॑ यच्छतु ॥ यस्या॑मि॒द-म्प्र॒दिशि॒ यद्वि॒रोच॒ते-ऽनु॑मति॒-म्प्रति॑ भूषन्त्या॒यवः॑ । यस्या॑ उ॒पस्थ॑ उ॒र्व॑न्तरि॑क्ष॒ग्ं॒ सा नो॑ दे॒वी सु॒हवा॒ शर्म॑ यच्छतु ॥ 35 ॥
रा॒काम॒हग्ं सु॒हवाग्ं॑ सुष्टु॒ती हु॑वे शृ॒णोतु॑ न-स्सु॒भगा॒ बोध॑तु॒ त्मना᳚ । सीव्य॒त्वपः॑ सू॒च्या-ऽच्छि॑द्यमानया॒ ददा॑तु वी॒रग्ं श॒तदा॑यमु॒क्थ्य᳚म् ॥ यास्ते॑ राके सुम॒तयः॑ सु॒पेश॑सो॒ याभि॒र्ददा॑सि दा॒शुषे॒ वसू॑नि । ताभि॑र्नो अ॒द्य सु॒मना॑ उ॒पाग॑हि सहस्रपो॒षग्ं सु॑भगे॒ ररा॑णा ॥ सिनी॑वालि॒, या सु॑पा॒णिः ॥ कु॒हूम॒हग्ं सु॒भगां᳚-विँद्म॒नाप॑सम॒स्मिन्. य॒ज्ञे सु॒हवा᳚-ञ्जोहवीमि । सा नो॑ ददातु॒ श्रव॑ण-म्पितृ॒णा-न्तस्या᳚स्ते देवि ह॒विषा॑ विधेम ॥ कु॒हू-र्दे॒वाना॑म॒मृत॑स्य॒ पत्नी॒ हव्या॑ नो अ॒स्य ह॒विष॑श्चिकेतु । स-न्दा॒शुषे॑ कि॒रतु॒ भूरि॑ वा॒मग्ं रा॒यस्पोष॑-ञ्चिकि॒तुषे॑ दधातु ॥ 36 ॥
(भामा॑सो॒ - दाता॒ - त्व - म॒न्तरि॑क्ष॒ग्ं॒ सा नो॑ दे॒वी सु॒हवा॒ शर्म॑ यच्छतु॒ -श्रव॑णं॒ - चतु॑र्विग्ंशतिश्च) (अ. 11)
(अग्ने॑ तेजस्विन् - वा॒यु - र्वस॑वस्त् - वै॒तद्वा अ॒पां - ँवा॒युर॑सि प्रा॒णो नाम॑ - दे॒वा वै यद्य॒ज्ञेन॒न - प्र॒जाप॑ति र्देवासु॒रा - ना॑यु॒र्दा - ए॒तं-युँवा॑न॒ग्ं॒ - सूर्यो॑ दे॒व - इ॒दं-वाँ॒ - मेका॑दश)
(अग्ने॑ तेजस्विन् - वा॒युर॑सि॒ - छन्द॑सां-वीँ॒र्यं॑ - मा॒तर॑ञ्च॒ - षट्त्रिग्ं॑शत् )
(अग्ने॑ तेजस्विग्ग्, श्चिकि॒तुषे॑ दधातु )
॥ हरिः॑ ओम् ॥
॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-न्तृतीयकाण्डे तृतीयः प्रश्न-स्समाप्तः ॥
kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ntṛtīyakāṇḍe tṛtīyaḥ praśnaḥ - vaikṛtavidhīnāmabhidhānaṃ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
agnḙ tejasvi-nteja॒svī tva-nde॒veṣṷ bhūyā॒steja̭svanta॒-mmāmāyṷṣmantaṃ॒-va~rca̭svanta-mmanu॒ṣyḙṣu kuru dī॒kṣāyai̭ ca tvā॒ tapa̭saśca॒ teja̭se juhomi tejo॒vida̭si॒ tejo̭ mā॒ mā hā̭sī॒nmā-'ha-ntejo̭ hāsiṣa॒-mmā mā-ntejo̭ hāsī॒dindraṷjasvinnoja॒svī tva-nde॒veṣṷ bhūyā॒ oja̭svanta॒-mmāmāyṷṣmantaṃ॒-va~rca̭svanta-mmanu॒ṣyḙṣu kuru॒ brahma̭ṇaśca tvā kṣa॒trasya॒ cau- [kṣa॒trasya॒ ca, oja̭se juhomyojo॒vi-] 1
-ja̭se juhomyojo॒vi-da॒syojo̭ mā॒ mā hā̭sī॒nmā-'hamojo̭ hāsiṣa॒-mmā māmojo̭ hāsī॒-thsūrya̭ bhrājasvi-nbhrāja॒svī tva-nde॒veṣṷ bhūyā॒ bhrāja̭svanta॒-mmāmāyṷṣmantaṃ॒-va~rca̭svanta-mmanu॒ṣyḙṣu kuru vā॒yośca̭ tvā॒-'pāñca॒ bhrāja̭se juhomisuva॒rvida̭si॒ suva̭rmā॒ mā hā̭sī॒nmā-'hagṃ suva̭rhāsiṣa॒-mmā māgṃ suva̭rhāsī॒-nmayi̭ me॒dhā-mmayi̭ pra॒jā-mmayya॒gnistejo̭ dadhātu॒ mayi̭ me॒dhā-mmayi̭ pra॒jā-mmayīndra̭ indri॒ya-nda̭dhātu॒ mayi̭ me॒dhā-mmayi̭ pra॒jā-mmayi॒ sūryo॒ bhrājo̭ dadhātu || 2 ||
(kṣa॒trasya̭ ca॒ - mayi॒ - trayo̭vigṃśatiśca) (a. 1)
vā॒yurhi̭kaṃ॒rtā-'gniḥ pra̭sto॒tā pra॒jāpa̭ti॒-ssāma॒ bṛha॒spati̭rudgā॒tā viśvḙ de॒vā ṷpagā॒tāro̭ ma॒rutaḥ̭ pratiha॒rtāra॒ indro̭ ni॒dhana॒nte de॒vāḥ prā̭ṇa॒bhṛtaḥ̭ prā॒ṇa-mmayi̭ dadhatve॒tadvai sarva̭maddhva॒ryu-rṷpāku॒rvannṷdgā॒tṛbhya̭ u॒pāka̭roti॒ te de॒vāḥ prā̭ṇa॒bhṛtaḥ̭ prā॒ṇa-mmayi̭ dadha॒tvityā̭hai॒tade॒va sava̭rmā॒tma-ndha̭tta॒ iḍā̭ deva॒hū rmanṷ-ryajña॒nī-rbṛha॒spati̭rukthāma॒dāni̭ śagṃsiṣa॒-dviśvḙ de॒vā- [de॒vāḥ, sū॒kta॒vācaḥ॒ pṛthi̭vi] 3
-ssū᳚kta॒vācaḥ॒ pṛthi̭vi māta॒rmā mā̭higṃsī॒ rmadhṷ maniṣye॒ madhṷ janiṣye॒ madhṷvakṣyāmi॒ madhṷvadiṣyāmi॒ madhṷmatī-nde॒vebhyo॒ vāca̭mudyāsagṃ śuśrū॒ṣeṇyā᳚-mmanu॒ṣye᳚bhya॒sta-mmā̭ de॒vā a̭vantu śo॒bhāyai̭ pi॒taro-'nṷ madantu || 4 ||
(śa॒gṃ॒si॒ṣa॒-dviśvḙ de॒vā - a॒ṣṭāvigṃ̭śatiśca) (a. 2)
vasa̭vastvā॒ prava̭hantu gāya॒treṇa॒ chanda̭sā॒-'gneḥ pri॒ya-mpātha॒ upḙhi ru॒drāstvā॒ pravṛ̭hantu॒ traiṣṭṷbhena॒ chanda॒sendra̭sya pri॒ya-mpātha॒ upe᳚hyādi॒tyāstvā॒ pravṛ̭hantu॒ jāga̭tena॒ chanda̭sā॒ viśvḙṣā-nde॒vānā᳚-mpri॒ya-mpātha॒ upḙhi॒ māndā̭su te śukra śu॒kramā dhṷ̄nomi bha॒ndanā̭su॒ kota̭nāsu॒ nūta̭nāsu॒ reśī̭ṣu॒ meṣī̭ṣu॒ vāśī̭ṣu viśva॒bhṛthsu॒ māddhvī̭ṣu kaku॒hāsu॒ śakva̭rīṣu [ ] 5
śu॒krāsṷ te śukra śu॒kramā dhṷ̄nomi śu॒kra-ntḙ śu॒kreṇa̭ gṛhṇā॒myahno̭ rū॒peṇa॒ sūrya̭sya ra॒śmibhiḥ̭ || ā-'smi̭nnu॒grā a̭cucyavurdi॒vo dhārā̭ asaścata || ka॒ku॒hagṃ rū॒paṃ-vṛ~̭ṣa॒bhasya̭ rocate bṛ॒ha-thsoma॒-ssoma̭sya puro॒gā-śśu॒kra-śśu॒krasya̭ puro॒gāḥ || ya-ttḙ so॒mādā᳚bhya॒-nnāma॒ jāgṛ̭vi॒ tasmai̭ te soma॒ somā̭ya॒ svāho॒śi-ktva-ndḙva soma gāya॒treṇa॒ chanda̭sā॒-'gneḥ [chanda̭sā॒-'gneḥ, pri॒ya-mpātho॒] 6
pri॒ya-mpātho॒ apī̭hi va॒śī tva-ndḙva soma॒ traiṣṭṷbhena॒ chanda॒sendra̭sya pri॒ya-mpātho॒ apī᳚hya॒smathsa̭khā॒ tva-ndḙva soma॒ jāga̭tena॒ chanda̭sā॒ viśvḙṣā-nde॒vānā᳚-mpri॒ya-mpātho॒ apī॒hyā naḥ̭ prā॒ṇa ḙtu parā॒vata॒ ā-'ntari̭kṣāddi॒vaspari̭ | āyuḥ̭ pṛthi॒vyā addhya॒mṛta̭masi prā॒ṇāya̭ tvā || i॒ndrā॒gnī me॒ varcaḥ̭ kṛṇutāṃ॒-va~rca॒-ssomo॒ bṛha॒spatiḥ̭ | varco̭ me॒ viśvḙde॒vā varco̭ me dhattamaśvinā || da॒dha॒nve vā॒ yadī॒manu॒ voca॒dbrahmā̭ṇi॒ veru॒ tat | pari॒ viśvā̭ni॒ kāvyā̭ ne॒miśca॒krami̭vā bhavat || 7 ||
(śakva̭rīṣva॒ - gne - rbṛha॒spatiḥ॒ - pañca̭vigṃśatiśca) (a. 3)
e॒tadvā a॒pā-nnā̭ma॒dheya॒-ṅguhyaṃ॒-ya~dā̭dhā॒vā māndā̭su te śukra śu॒kramā dhṷ̄no॒mītyā̭hā॒pāme॒va nā̭ma॒dheyḙna॒ guhyḙna di॒vo vṛṣṭi॒mava̭ rundhe śu॒kra-ntḙ śu॒kreṇa̭ gṛhṇā॒mītyā̭hai॒tadvā ahno̭ rū॒paṃ-ya~drātri॒-ssūrya̭sya ra॒śmayo॒ vṛṣṭyā̭ īśa॒te-'hna̭ e॒va rū॒peṇa॒ sūrya̭sya ra॒śmibhi̭rdi॒vo vṛṣṭi̭-ñcyāvaya॒tyā-'smi̭nnu॒grā [-'smi̭nnu॒grāḥ, a॒cu॒cya॒vu॒rityā̭ha] 8
a̭cucyavu॒rityā̭ha yathāya॒jure॒vaita-tka̭ku॒hagṃ rū॒paṃ-vṛ~̭ṣa॒bhasya̭ rocate bṛ॒hadityā̭hai॒tadvā a̭sya kaku॒hagṃ rū॒paṃ-ya~-dvṛṣṭī̭ rū॒peṇai॒va vṛṣṭi॒mava̭ rundhe॒ yattḙ so॒mādā᳚bhya॒-nnāma॒ jāgṛ॒vītyā̭hai॒ṣa ha॒ vai ha॒viṣā̭ ha॒virya̭jati॒ yo-'dā᳚bhya-ṅgṛhī॒tvā somā̭ya ju॒hoti॒parā॒ vā e॒tasyā-''yuḥ̭ prā॒ṇa ḙti॒ [prā॒ṇa ḙti, yo-'gṃ̭śu-] 9
yo-'gṃ̭śu-ṅgṛ॒hṇātyā naḥ̭ prā॒ṇa ḙtu parā॒vata॒ ityā॒hā-''yṷre॒va prā॒ṇamā॒tma-ndha̭tte॒ 'mṛta̭masi prā॒ṇāya॒ tveti॒ hira̭ṇyama॒bhi vya̭nitya॒mṛtaṃ॒-vai~ hira̭ṇya॒māyuḥ̭ prā॒ṇo̭-'mṛtḙnai॒vā-''yṷrā॒tma-ndha̭tte śa॒tamā̭na-mbhavati śa॒tāyuḥ॒ purṷṣa-śśa॒tendri̭ya॒ āyṷṣye॒vendri॒ye prati̭tiṣṭhatya॒pa upa̭ spṛśati bheṣa॒jaṃ-vā~ āpo̭ bheṣa॒jame॒va kṷrute || 10 ||
(u॒grā - e॒tyā - pa॒ - strīṇi̭ ca) (a. 4)
vā॒yura̭si prā॒ṇo nāma̭ savi॒turādhi̭patye-'pā॒na-mmḙ dā॒ścakṣṷrasi॒ śrotra॒-nnāma̭ dhā॒turādhi̭patya॒ āyṷrme dā rū॒pama̭si॒ varṇo॒ nāma॒ bṛha॒spate॒rādhi̭patye pra॒jā-mmḙ dā ṛ॒tama̭si sa॒tya-nnāmendra॒syā-''dhi̭patye kṣa॒tra-mmḙ dā bhū॒tama̭si॒ bhavya॒-nnāma̭ pitṛ॒ṇāmādhi̭patye॒-'pā-moṣa̭dhīnā॒-ṅgarbha̭-ndhā ṛ॒tasya̭ tvā॒ vyo̭mana ṛ॒tasya̭ [ ] 11
tvā॒ vibhṷ̄mana ṛ॒tasya̭ tvā॒ vidha̭rmaṇa ṛ॒tasya̭ tvā sa॒tyāya॒rtasya̭ tvā॒ jyoti̭ṣe pra॒jāpa̭ti rvi॒rāja̭mapaśya॒-ttayā̭ bhū॒ta-ñca॒ bhavya̭-ñcā sṛjata॒ tāmṛṣi̭bhyasti॒ro̭-'dadhā॒-ttā-ñja॒mada̭gni॒stapa̭sā-' paśya॒-ttayā॒ vai sa pṛśñī॒n kāmā̭nasṛjata॒ ta-tpṛśñī̭nā-mpṛśñi॒tvaṃ-ya~-tpṛśña̭yo gṛ॒hyante॒ pṛśñī̭ne॒va taiḥ kāmā॒n॒. yaja̭mā॒no-'va̭ rundhe vā॒yura̭si prā॒ṇo [vā॒yura̭si prā॒ṇaḥ, nāmetyā̭ha] 12
nāmetyā̭ha prāṇāpā॒nāve॒vāva̭ rundhe॒ cakṣṷrasi॒ śrotra॒-nnāmetyā॒hā-''yṷre॒vāva̭ rundhe rū॒pama̭si॒ varṇo॒ nāmetyā̭ha pra॒jāme॒vāva̭ rundhaṛ॒tama̭si sa॒tya-nnāmetyā̭ha kṣa॒trame॒vāva̭ rundhe bhū॒tama̭si॒ bhavya॒-nnāmetyā̭ha pa॒śavo॒ vā a॒pāmoṣa̭dhīnā॒-ṅgarbhaḥ̭ pa॒śūne॒vā- [pa॒śūne॒va, ava̭ rundha] 13
-va̭ rundha e॒tāva॒dvai purṷṣa-mpa॒rita॒stade॒vāva̭ rundha ṛ॒tasya̭ tvā॒ vyo̭mana॒ ityā̭he॒yaṃ-vā~ ṛ॒tasya॒ vyo̭me॒māme॒vābhi ja̭yatyṛ॒tasya̭ tvā॒ vibhṷ̄mana॒ ityā̭hā॒-'ntari̭kṣaṃ॒-vā~ ṛ॒tasya॒ vibhṷ̄mā॒ntari̭kṣame॒vābhi ja̭yatyṛ॒tasya̭ tvā॒ vidha̭rmaṇa॒ ityā̭ha॒ dyaurvā ṛ॒tasya॒ vidha̭rma॒ diva̭me॒vābhi ja̭yatyṛ॒tasya̭ [ja̭yatyṛ॒tasya̭, tvā॒ sa॒tyāyetyā̭ha॒] 14
tvā sa॒tyāyetyā̭ha॒ diśo॒ vā ṛ॒tasya̭ sa॒tya-ndiśa̭ e॒vābhi ja̭yatyṛ॒tasya̭ tvā॒ jyoti̭ṣa॒ ityā̭ha suva॒rgo vai lo॒ka ṛ॒tasya॒ jyotiḥ̭ suva॒rgame॒va lo॒kama॒bhi ja̭yatye॒tāva̭nto॒ vai dḙvalo॒kāstāne॒vābhi ja̭yati॒ daśa॒ sampa̭dyante॒ daśā᳚kṣarā vi॒rāḍannaṃ̭-vi~॒rā-ḍvi॒rājye॒vānnādye॒ prati̭tiṣṭhati || 15 ||
(vyo̭mana ṛ॒tasya̭ - prā॒ṇaḥ - pa॒śune॒va - vidha̭rma॒ diva̭me॒vābhi ja̭yatyṛ॒tasya॒ -ṣaṭca̭tvārigṃśacca) (a. 5)
de॒vā vai ya-dya॒jñena॒ nāvārṷndhata॒ ta-tparai॒ravā̭rundhata॒ ta-tparā̭ṇā-mpara॒tvaṃ-ya~-tparḙ gṛ॒hyante॒ yade॒va ya॒jñena॒nāva̭ru॒ndhe tasyāva̭ruddhyai॒ ya-mpra̭tha॒ma-ṅgṛ॒hṇātī॒mame॒va tena̭ lo॒kama॒bhi ja̭yati॒ya-ndvi॒tīya̭ma॒ntari̭kṣa॒-ntena॒ ya-ntṛ॒tīya̭ma॒mume॒va tena̭ lo॒kama॒bhi ja̭yati॒ yade॒te gṛ॒hyanta̭ e॒ṣāṃ ~lo॒kānā̭-ma॒bhiji̭tyā॒ [-ma॒bhiji̭tyā, utta̭re॒ṣvaha-] 16
utta̭re॒ṣvahaḥ̭ sva॒muto॒-'rvāñco̭ gṛhyante 'bhi॒jityai॒vemāṃ-lo~॒kā-npuna̭ri॒maṃ-lo~॒ka-mpra॒tyava̭rohanti॒ ya-tpūrve॒ṣvahaḥ̭ svi॒taḥ parā᳚ñco gṛ॒hyante॒ tasmā̭di॒taḥ parā᳚ñca i॒me lo॒kā yadutta̭re॒ṣvahaḥ̭ sva॒muto॒-'rvāñco̭ gṛ॒hyante॒ tasmā̭da॒muto॒ 'rvāñca̭ i॒me lo॒kāstasmā॒dayā̭tayāmno lo॒kā-nma̭nu॒ṣyā̭ upa̭ jīvanti brahmavā॒dino̭ vadanti॒ kasmā᳚-thsa॒tyāda॒dbhya oṣa̭dhaya॒-ssa-mbha̭va॒ntyoṣa̭dhayo [oṣa̭dhaya॒-ssa-mbha̭va॒ntyoṣa̭dhayaḥ, ma॒nu॒ṣyā̭ṇā॒manna̭-] 17
manu॒ṣyā̭ṇā॒manna̭-mpra॒jāpa̭ti-mpra॒jā anu॒ prajā̭yanta॒ iti॒ parā॒nanviti̭ brūyā॒-dya-dgṛ॒hṇātya॒dbhyastvauṣa̭dhībhyo gṛhṇā॒mīti॒ tasmā̭da॒dbhya oṣa̭dhaya॒-ssambha̭vanti॒ ya-dgṛ॒hṇātyoṣa̭dhībhyastvā pra॒jābhyo̭ gṛhṇā॒mīti॒ tasmā॒doṣa̭dhayo manu॒ṣyā̭ṇā॒mannaṃ॒-ya~-dgṛ॒hṇāti̭ pra॒jābhya̭stvā pra॒jāpa̭taye gṛhṇā॒mīti॒ tasmā᳚-tpra॒jāpa̭ti-mpra॒jā anu॒ prajā̭yante || 18 ||
(a॒bhiji̭tyai - bhava॒ntyoṣa̭dhayo॒ - 'ṣṭā ca̭tvārigṃśacca) (a. 6)
pra॒jāpa̭tirdevāsu॒rāna̭ sṛjata॒ tadanṷ ya॒jño̭-'sṛjyata ya॒jña-ñchandāgṃ̭si॒ te viṣva̭ñco॒ vya̭krāma॒n-thso-'sṷrā॒nanṷ ya॒jño-'pā᳚krāma-dya॒jña-ñchandāgṃ̭si॒ te de॒vā a̭manyantā॒mī vā i॒dama̭bhūva॒n॒. ya-dva॒yagg sma iti॒ te pra॒jāpa̭ti॒mupā̭-'dhāva॒n-thso᳚-'bravīt-pra॒jāpa̭ti॒śchanda̭sāṃ-vī~॒rya̭mā॒dāya॒ tadvaḥ॒ pra dā᳚syā॒mīti॒ sa chanda̭sāṃ-vī~॒rya̭- [chanda̭sāṃ-vī~॒rya᳚m, ā॒dāya॒ tade᳚bhyaḥ॒] 19
-mā॒dāya॒ tade᳚bhyaḥ॒ prāya̭ccha॒-ttadanu॒ chandā॒g॒syapā᳚-'krāma॒n chandāgṃ̭si ya॒jñastato̭ de॒vā abha̭va॒-nparā-'sṷrā॒ ya e॒va-ñchanda̭sāṃ-vī~॒ryaṃ̭-ve~dā-'' śrā̭va॒yā-'stu॒ śrauṣa॒ḍ yaja॒ ye yajā̭mahe vaṣaṭkā॒ro bhava̭tyā॒tmanā॒ parā᳚-'sya॒ bhrātṛ̭vyo bhavati brahmavā॒dino̭ vadanti॒ kasmai॒ kama̭ddhva॒ryurā śrā̭vaya॒tīti॒ chanda̭sāṃ-vī~॒ryā̭yeti̭ brūyāde॒ ta-dvai [ ] 20
chanda̭sāṃ-vī~॒rya̭mā śrā̭va॒yā-'stu॒ śrauṣa॒ḍ yaja॒ ye yajā̭mahe vaṣaṭkā॒ro ya e॒vaṃ-ve~da॒ savī᳚ryaire॒va chando̭bhirarcati॒ ya-tki-ñcārca̭ti॒ yadindro̭ vṛ॒tramaha̭nna-me॒ddhya-nta-dya-dyatī̭na॒pāva̭pada-me॒ddhya-ntadatha॒ kasmā̭dai॒ndro ya॒jña ā saggsthā̭to॒rityā̭hu॒rindra̭sya॒ vā e॒ṣā ya॒jñiyā̭ ta॒nūrya-dya॒jñastāme॒va ta dya̭janti॒ ya e॒vaṃ-ve~dopai̭naṃ-ya~॒jño na̭mati || 21 ||
(chanda̭sāṃ-vī~॒ryaṃ̭ - ~vā - e॒va ta - da॒ṣṭau ca̭) (a. 7)
ā॒yurdā a̭gne ha॒viṣo̭ juṣā॒ṇo ghṛ॒tapra̭tīko ghṛ॒tayo̭niredhi | ghṛ॒ta-mpī॒tvā madhu॒cāru॒ gavya̭-mpi॒teva̭pu॒trama॒bhi ra̭kṣatādi॒mam || ā vṛ̭ścyate॒ vā e॒ta-dyaja̭māno॒-'gnibhyāṃ॒-ya~dḙnayo-śśṛta॒-ṅkṛtyāthā॒-'nyatrā̭-vabhṛ॒thama॒vaityā̭yu॒rdā a̭gne ha॒viṣo̭ juṣā॒ṇa itya̭vabhṛ॒thama̭vai॒ṣyan jṷhuyā॒dāhṷtyai॒vainaṷ śamayati॒ nā-''rti॒mārccha̭ti॒ yaja̭māno॒ ya-tkusī̭da॒- [ya-tkusī̭dam, apra̭tītta॒-mmayi॒ yena̭] 22
-mapra̭tītta॒-mmayi॒ yena̭ ya॒masya̭ ba॒linā॒ carā̭mi | i॒haiva sa-nni॒rava̭daye॒ tade॒ta-ttada̭gne anṛ॒ṇo bha̭vāmi | viśva̭lopa viśvadā॒vasya̭ tvā॒ ''sañjṷhomya॒gdhādeko̭ 'hu॒tādekaḥ̭ samasa॒nādekaḥ̭ | tenaḥ̭ kṛṇvantu bheṣa॒jagṃ sada॒-ssaho॒ vare᳚ṇyam || a॒ya-nno॒ nabha̭sā pu॒ra-ssa॒gg॒sphāno̭ a॒bhi ra̭kṣatu | gṛ॒hāṇā॒masa̭martyai ba॒havo̭ no gṛ॒hā a̭sann || sa tvanno̭ [sa tvannaḥ̭, na॒bha॒sa॒spa॒ta॒ ūrja̭-nno] 23
nabhasaspata॒ ūrja̭-nno dhehi bha॒drayā᳚ | puna̭rno na॒ṣṭamā kṛ̭dhi॒ puna̭rno ra॒yimā kṛ̭dhi || deva̭ saggsphāna sahasrapo॒ṣasyḙśiṣe॒ sa no̭ rā॒svā-'jyā̭nigṃ rā॒yaspoṣagṃ̭ su॒vīryagṃ̭ saṃva~thsa॒rīṇāg̭ sva॒stim || a॒gnirvāva ya॒ma i॒yaṃ-ya~॒mī kusī̭daṃ॒-vā~ e॒ta-dya॒masya॒ yaja̭māna॒ ā da̭tte॒ yadoṣa̭dhībhi॒rvedigg̭ stṛ॒ṇāti॒ yadanṷpauṣya prayā॒yā-dgrī̭vaba॒ddhamḙna- [-dgrī̭vaba॒ddhamḙnam, a॒muṣmi̭n ~lo॒ke] 24
-ma॒muṣmi̭n ~lo॒ke nḙnīyera॒n॒. ya-tkusī̭da॒mapra̭tītta॒-mmayītyupaṷṣatī॒haiva san. ya॒ma-ṅkusī̭da-nnirava॒dāyā̭nṛ॒ṇa-ssṷva॒rgaṃ-lo~॒kamḙti॒yadi̭ mi॒śrami̭va॒ carḙdañja॒linā॒ saktū᳚-npradā॒vyḙ juhuyāde॒ṣa vā a॒gnirvai᳚śvāna॒ro ya-tpra̭dā॒vyaḥ̭ sa e॒vainagg̭svadaya॒tyahnāṃ᳚-vi~॒dhānyā̭-mekāṣṭa॒kāyā̭mapū॒pa-ñcatuḥ̭ śarāva-mpa॒ktvā prā॒tare॒tena॒ kakṣa॒-mupaṷṣe॒dyadi॒ [-mupaṷṣe॒dyadi̭, daha̭ti] 25
daha̭ti puṇya॒sama̭-mbhavati॒ yadi॒ na daha̭ti pāpa॒sama̭me॒tena̭ hasma॒ vā ṛṣa̭yaḥ pu॒rā vi॒jñānḙna dīrghasa॒tramupa̭ yanti॒ yo vā ṷpadra॒ṣṭāra̭mupa-śro॒tāra̭manukhyā॒tāraṃ̭-vi~॒dvān. yaja̭te॒ sama॒muṣmi̭n ~lo॒ka i̭ṣṭāpū॒rtena̭ gacchate॒-'gnirvā ṷpadra॒ṣṭā vā॒yurṷpaśro॒tā ''di॒tyo̭-'nukhyā॒tā tān. ya e॒vaṃ-vi~॒dvān. yaja̭te॒ sama॒muṣmi̭n ~lo॒ka i̭ṣṭāpū॒rtena̭ gacchate॒ 'ya-nno॒ nabha̭sā pu॒ra [pu॒raḥ, ityā̭hā॒gnirvai] 26
ityā̭hā॒gnirvai nabha̭sā pu॒ro᳚-'gnime॒va tadā̭hai॒tanmḙ gopā॒yeti॒ sa tva-nno̭ nabhasaspata॒ ityā̭ha vā॒yurvai nabha̭sa॒spati̭rvā॒yume॒va tadā̭hai॒tanmḙ gopā॒yeti॒ deva̭ saggsphā॒netyā̭hā॒-'sau vā ā̭di॒tyo de॒va-ssa॒gg॒sphāna̭ ādi॒tyame॒va tadā̭hai॒tanmḙ gopā॒yeti̭ || 27 ||
(kusī̭daṃ॒ - tva-nna̭ - ena - moṣe॒dyadi̭ - pu॒ra - ā̭di॒tyame॒va tadā̭hai॒tanmḙ gopā॒yeti̭) (a. 8)
e॒taṃ-yu~vā̭na॒-mpari̭ vo dadāmi॒ tena॒ krīḍa̭ntīścarata pri॒yeṇa̭ | mā naḥ̭ śāpta ja॒nuṣā̭ subhāgā rā॒yaspoṣḙṇa॒ sami॒ṣā ma̭dema || namo̭ mahi॒mna u॒ta cakṣṷṣe te॒ marṷtā-mpita॒stada॒ha-ṅgṛ̭ṇāmi | anṷ manyasva su॒yajā̭ yajāma॒ juṣṭa̭-nde॒vānā̭mi॒dama̭stu ha॒vyam || de॒vānā̭me॒ṣa ṷpanā॒ha ā̭sīda॒pā-ṅgarbha॒ oṣa̭dhīṣu॒ nya̭ktaḥ | soma̭sya dra॒phsama̭vṛṇīta pū॒ṣā [ ] 28
bṛ॒hannadri̭rabhava॒-ttadḙṣām || pi॒tā va॒thsānā॒-mpati̭raghni॒yānā॒matho̭ pi॒tā ma̭ha॒tā-ṅgarga̭rāṇām | va॒thso ja॒rāyṷ prati॒dhu-kpī॒yūṣa̭ ā॒mikṣā॒ mastṷ ghṛ॒tama̭sya॒ retaḥ̭ || tvā-ṅgāvo̭-'vṛṇata rā॒jyāya॒ tvāgṃ ha̭vanta ma॒rutaḥ̭ sva॒rkāḥ | varṣma̭n kṣa॒trasya̭ ka॒kubhi̭ śiśriyā॒ṇastato̭ na u॒gro vi bha̭jā॒ vasṷ̄ni || vyṛ̭ddhena॒ vā e॒ṣa pa॒śunā̭ yajate॒ yasyai॒tāni॒ na kri॒yanta̭ e॒ṣa ha॒ tvai samṛ̭ddhena yajate॒ yasyai॒tāni̭ kri॒yante᳚ || 29 ||
(pū॒ṣā - kri॒yanta̭ e॒ṣo᳚ - 'ṣṭau ca̭) (a. 9)
sūryo̭ de॒vo di̭vi॒ṣadbhyo̭ dhā॒tā kṣa॒trāya̭ vā॒yuḥ pra॒jābhyaḥ̭ | bṛha॒spati̭stvā pra॒jāpa̭taye॒ jyoti̭ṣmatī-ñjuhotu || yasyā᳚ste॒ hari̭to॒ garbho-'tho॒ yoni̭rhira॒ṇyayī᳚ | aṅgā॒nyahrṷtā॒ yasyai॒ tā-nde॒vai-ssama̭jīgamam || ā va̭rtana vartaya॒ ni ni̭vartana varta॒yendra̭ nardabuda | bhūmyā॒ścata̭sraḥ pra॒diśa॒stābhi॒rā va̭rtayā॒ punaḥ̭ || vi tḙ bhinadmi taka॒rīṃ-vi~yoniṃ॒-vi~ ga̭vī॒nyau᳚ | vi [ ] 30
mā॒tara̭ñca pu॒tra-ñca॒ vi garbha̭-ñca ja॒rāyṷ ca || ba॒histḙ astu॒ bāliti̭ || u॒ru॒dra॒phso vi॒śvarṷ̄pa॒ induḥ॒ pava̭māno॒ dhīra̭ ānañja॒ garbha᳚m || eka̭padī dvi॒padī᳚ tri॒padī॒ catṷṣpadī॒ pañca̭padī॒ ṣaṭpa̭dī sa॒ptapa̭dya॒ṣṭāpa̭dī॒ bhuva॒nā-'nṷ prathatā॒g॒ svāhā᳚ || ma॒hī dyauḥ pṛ̭thi॒vī ca̭ na i॒maṃ-ya~॒jña-mmi̭mikṣatām | pi॒pṛ॒tānno॒ bharī̭mabhiḥ || 31 ||
(ga॒vi॒nyaṷ vi - catṷścatvārigṃśacca) (a. 10)
i॒daṃ-vā~̭mā॒syḙ ha॒viḥ pri॒yami̭ndrābṛhaspatī | u॒ktha-mmada̭śca śasyate || a॒yaṃ-vā~॒-mpari̭ ṣicyate॒ soma̭indrābṛhaspatī | cāru॒rmadā̭ya pī॒taye᳚ || a॒sme i̭ndrābṛhaspatī ra॒yi-ndha̭ttagṃ śata॒gvina᳚m | aśvā̭vantagṃ saha॒sriṇa᳚m || bṛha॒spati̭rnaḥ॒ pari̭pātu pa॒ścādu॒totta̭rasmā॒dadha̭rādaghā॒yoḥ | indraḥ̭ pu॒rastā̭du॒ta ma̭ddhya॒to na॒-ssakhā॒ sakhi̭bhyo॒ vari̭vaḥ kṛṇotu || vi te॒ viṣva॒gvāta̭jūtāso agne॒ bhāmā̭sa- [agne॒ bhāmā̭saḥ, śu॒ce॒ śuca̭yaścaranti |] 32
-śśuce॒ śuca̭yaścaranti | tu॒vi॒mra॒kṣāso̭ di॒vyā nava̭gvā॒ vanā̭ vananti dhṛṣa॒tā ru॒jantaḥ̭ || tvāma̭gne॒ mānṷṣīrīḍate॒ viśo̭ hotrā॒vidaṃ॒-vi~vi̭cigṃ ratna॒dhāta̭mam | guhā॒ santagṃ̭ subhaga vi॒śvada̭rśata-ntu viṣma॒ṇasagṃ̭ su॒yaja̭-ṅghṛta॒śriya᳚m || dhā॒tā da̭dātu no ra॒yimīśā̭no॒ jaga̭ta॒spatiḥ̭ | sa naḥ̭ pū॒rṇena̭ vāvanat || dhā॒tā pra॒jāyā̭ u॒ta rā॒ya ī̭śe dhā॒tedaṃ-vi~śva॒-mbhuva̭na-ñjajāna | dhā॒tā pu॒traṃ-ya~ja̭mānāya॒ dātā॒ [dātā᳚, tasmā̭] 33
tasmā̭ u ha॒vya-ṅghṛ॒tava̭dvidhema || dhā॒tā da̭dātu no ra॒yi-mprācī᳚-ñjī॒vātu॒makṣi̭tām | va॒ya-nde॒vasya̭ dhīmahi suma॒tigṃ sa॒tyarā̭dhasaḥ || dhā॒tā da̭dātu dā॒śuṣe॒ vasṷ̄ni pra॒jākā̭māya mī॒ḍhuṣḙ duro॒ṇe | tasmai̭ de॒vā a॒mṛtā॒-ssaṃvya~̭yantāṃ॒-vi~śvḙ de॒vāso॒ adi̭ti-ssa॒joṣāḥ᳚ || anṷ no॒-'dyā-'nṷmatirya॒jña-nde॒veṣṷ manyatām | a॒gniśca̭ havya॒vāha̭no॒ bhava̭tā-ndā॒śuṣe॒ mayaḥ̭ || anvida̭numate॒ tva- [anvida̭numate॒ tvam, manyā̭sai॒ śañca̭naḥ kṛdhi |] 34
-mmanyā̭sai॒ śañca̭naḥ kṛdhi | kratve॒ dakṣā̭ya no hinu॒ praṇa॒ āyūgṃ̭ṣi tāriṣaḥ || anṷ manyatā-manu॒manya̭mānā pra॒jāva̭ntagṃ ra॒yimakṣī̭yamāṇam | tasyai̭ va॒yagṃ heḍa̭si॒ mā-'pi̭ bhūma॒ sā no̭ de॒vī su॒havā॒ śarma̭ yacchatu || yasyā̭mi॒da-mpra॒diśi॒ yadvi॒roca॒te-'nṷmati॒-mprati̭ bhūṣantyā॒yavaḥ̭ | yasyā̭ u॒pastha̭ u॒rva̭ntari̭kṣa॒gṃ॒ sā no̭ de॒vī su॒havā॒ śarma̭ yacchatu || 35 ||
rā॒kāma॒hagṃ su॒havāgṃ̭ suṣṭu॒tī hṷve śṛ॒ṇotṷ na-ssu॒bhagā॒ bodha̭tu॒ tmanā᳚ | sīvya॒tvapaḥ̭ sū॒cyā-'cchi̭dyamānayā॒ dadā̭tu vī॒ragṃ śa॒tadā̭yamu॒kthya᳚m || yāstḙ rāke suma॒tayaḥ̭ su॒peśa̭so॒ yābhi॒rdadā̭si dā॒śuṣe॒ vasṷ̄ni | tābhi̭rno a॒dya su॒manā̭ u॒pāga̭hi sahasrapo॒ṣagṃ sṷbhage॒ rarā̭ṇā || sinī̭vāli॒, yā sṷpā॒ṇiḥ || ku॒hūma॒hagṃ su॒bhagāṃ᳚-vi~dma॒nāpa̭sama॒smin. ya॒jñe su॒havā᳚-ñjohavīmi | sā no̭ dadātu॒ śrava̭ṇa-mpitṛ॒ṇā-ntasyā᳚ste devi ha॒viṣā̭ vidhema || ku॒hū-rde॒vānā̭ma॒mṛta̭sya॒ patnī॒ havyā̭ no a॒sya ha॒viṣa̭ściketu | sa-ndā॒śuṣḙ ki॒ratu॒ bhūri̭ vā॒magṃ rā॒yaspoṣa̭-ñciki॒tuṣḙ dadhātu || 36 ||
(bhāmā̭so॒ - dātā॒ - tva - ma॒ntari̭kṣa॒gṃ॒ sā no̭ de॒vī su॒havā॒ śarma̭ yacchatu॒ -śrava̭ṇaṃ॒ - catṷrvigṃśatiśca) (a. 11)
(agnḙ tejasvin - vā॒yu - rvasa̭vast - vai॒tadvā a॒pāṃ - ~vā॒yura̭si prā॒ṇo nāma̭ - de॒vā vai yadya॒jñena॒na - pra॒jāpa̭ti rdevāsu॒rā - nā̭yu॒rdā - e॒taṃ-yu~vā̭na॒gṃ॒ - sūryo̭ de॒va - i॒daṃ-vā~॒ - mekā̭daśa)
(agnḙ tejasvin - vā॒yura̭si॒ - chanda̭sāṃ-vī~॒ryaṃ̭ - mā॒tara̭ñca॒ - ṣaṭtrigṃ̭śat )
(agnḙ tejasvigg, ściki॒tuṣḙ dadhātu )
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ntṛtīyakāṇḍe tṛtīyaḥ praśna-ssamāptaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.