অথ দ্বিতীযোঽধ্যাযঃ ।
শ্রীশুকঃ উবাচ ।
গোবিন্দভুজগুপ্তাযাং দ্বারবত্যাং কুরূদ্বহ ।
অবাত্সীত্ নারদঃ অভীক্ষ্ণং কৃষ্ণৌপাসনলালসঃ ॥ 1॥
কো নু রাজন্ ইন্দ্রিযবান্ মুকুন্দচরণাম্বুজম্ ।
ন ভজেত্ সর্বতঃ মৃত্যুঃ উপাস্যং অমরৌত্তমৈঃ ॥ 2॥
তং একদা দেবর্ষিং বসুদেবঃ গৃহ আগতম্ ।
অর্চিতং সুখং আসীনং অভিবাদ্য ইদং অব্রবীত্ ॥ 3॥
বসুদেবঃ উবাচ ।
ভগবন্ ভবতঃ যাত্রা স্বস্তযে সর্বদেহিনাম্ ।
কৃপণানাং যথা পিত্রোঃ উত্তমশ্লোকবর্ত্মনাম্ ॥ 4॥
ভূতানাং দেবচরিতং দুঃখায চ সুখায চ ।
সুখায এব হি সাধূনাং ত্বাদৃশাং অচ্যুত আত্মনাম্ ॥ 5॥
ভজন্তি যে যথা দেবান্ দেবাঃ অপি তথা এব তান্ ।
ছাযা ইব কর্মসচিবাঃ সাধবঃ দীনবত্সলাঃ ॥ 6॥
ব্রহ্মন্ তথা অপি পৃচ্ছামঃ ধর্মান্ ভাগবতান্ তব ।
যান্ শ্রুত্বা শ্রদ্ধযা মর্ত্যঃ মুচ্যতে সর্বতঃ ভযাত্ ॥ 7॥
অহং কিল পুরা অনন্তং প্রজার্থঃ ভুবি মুক্তিদম্ ।
অপূজযং ন মোক্ষায মোহিতঃ দেবমাযযা ॥ 8॥
যযা বিচিত্রব্যসনাত্ ভবদ্ভিঃ বিশ্বতঃ ভযাত্ ।
মুচ্যেম হি অঞ্জসা এব অদ্ধা তথা নঃ শাধি সুব্রত ॥ 9॥
শ্রীশুকঃ উবাচ ।
রাজন্ এবং কৃতপ্রশ্নঃ বসুদেবেন ধীমতা ।
প্রীতঃ তং আহ দেবর্ষিঃ হরেঃ সংস্মারিতঃ গুণৈঃ ॥ 10॥
নারদঃ উবাচ ।
সম্যক্ এতত্ ব্যবসিতং ভবতা সাত্বতর্ষভ ।
যত্ পৃচ্ছসে ভাগবতান্ ধর্মান্ ত্বং বিশ্বভাবনান্ ॥
11॥
শ্রুতঃ অনুপঠিতঃ ধ্যাতঃ আদৃতঃ বা অনুমোদিতঃ ।
সদ্যঃ পুনাতি সদ্ধর্মঃ দেববিশ্বদ্রুহঃ অপি ॥ 12॥
ত্বযা পরমকল্যাণঃ পুণ্যশ্রবণকীর্তনঃ ।
স্মারিতঃ ভগবান্ অদ্য দেবঃ নারাযণঃ মম ॥ 13॥
অত্র অপি উদাহরন্তি ইমং ইতিহাসং পুরাতনম্ ।
আর্ষভাণাং চ সংবাদং বিদেহস্য মহাত্মনঃ ॥ 14॥
প্রিযব্রতঃ নাম সুতঃ মনোঃ স্বাযম্ভুবস্য যঃ ।
তস্য অগ্নীধ্রঃ ততঃ নাভিঃ ঋষভঃ তত্ সুতঃ স্মৃতঃ ॥ 15॥
তং আহুঃ বাসুদেবাংশং মোক্ষধর্মবিবক্ষযা ।
অবতীর্ণং সুতশতং তস্য আসীত্ বেদপারগম্ ॥ 16॥
তেষাং বৈ ভরতঃ জ্যেষ্ঠঃ নারাযণপরাযণঃ ।
বিখ্যাতং বর্ষং এতত্ যত্ নাম্না ভারতং অদ্ভুতম্ ॥ 17॥
সঃ ভুক্তভোগাং ত্যক্ত্বা ইমাং নির্গতঃ তপসা হরিম্ ।
উপাসীনঃ তত্ পদবীং লেভে বৈ জন্মভিঃ ত্রিভিঃ ॥ 18॥
তেষাং নব নবদ্বীপপতযঃ অস্য সমন্ততঃ ।
কর্মতন্ত্রপ্রণেতারঃ একাশীতিঃ দ্বিজাতযঃ ॥ 19॥
নব অভবন্ মহাভাগাঃ মুনযঃ হি অর্থশংসিনঃ ।
শ্রমণাঃ বাতঃ অশনাঃ আত্মবিদ্যাবিশারদাঃ ॥ 20॥
কবিঃ হরিঃ অন্তরিক্ষঃ প্রবুদ্ধঃ পিপ্পলাযনঃ ।
আবির্হোত্রঃ অথ দ্রুমিলঃ চমসঃ করভাজনঃ ॥ 21॥
এতে বৈ ভগবদ্রূপং বিশ্বং সদসদ্ আত্মকম্ ।
আত্মনঃ অব্যতিরেকেণ পশ্যন্তঃ ব্যচরত্ মহীম্ ॥ 22॥
অব্যাহত ইষ্টগতযাঃ সুরসিদ্ধসিদ্ধসাধ্য
গন্ধর্বযক্ষনরকিন্নরনাগলোকান্ ।
মুক্তাঃ চরন্তি মুনিচারণভূতনাথ
বিদ্যাধরদ্বিজগবাং ভুবনানি কামম্ ॥ 23॥
তঃ একদা নিমেঃ সত্রং উপজগ্মুঃ যত্ ঋচ্ছযা ।
বিতাযমানং ঋষিভিঃ অজনাভে মহাত্মনঃ ॥ 24॥
তান্ দৃষ্ট্বা সূর্যসঙ্কাশান্ মহাভগবতান্ নৃপঃ ।
যজমানঃ অগ্নযঃ বিপ্রাঃ সর্বঃ এব উপতস্থিরে ॥ 25॥
বিদেহঃ তান্ অভিপ্রেত্য নারাযণপরাযণান্ ।
প্রীতঃ সম্পূজযান্ চক্রে আসনস্থান্ যথা অর্হতঃ ॥ 26॥
তান্ রোচমানান্ স্বরুচা ব্রহ্মপুত্রৌপমান্ নব ।
পপ্রচ্ছ পরমপ্রীতঃ প্রশ্রয অবনতঃ নৃপঃ ॥ 27॥
বিদেহঃ উবাচ ।
মন্যে ভগবতঃ সাক্ষাত্ পার্ষদান্ বঃ মধুদ্বিষঃ ।
বিষ্ণোঃ ভূতানি লোকানাং পাবনায চরন্তি হি ॥ 28॥
দুর্লভঃ মানুষঃ দেহঃ দেহিনাং ক্ষণভঙ্গুরঃ ।
তত্র অপি দুর্লভং মন্যে বৈকুণ্ঠপ্রিযদর্শনম্ ॥ 29॥
অতঃ আত্যন্তিকং কহেমং পৃচ্ছামঃ ভবতঃ অনঘাঃ ।
সংসারে অস্মিন্ ক্ষণার্ধঃ অপি সত্সঙ্গঃ শেবধিঃ নৃণাম্ ॥
30॥
ধর্মান্ ভাগবতান্ ব্রূত যদি নঃ শ্রুতযে ক্ষমম্ ।
যৈঃ প্রসন্নঃ প্রপন্নায দাস্যতি আত্মানং অপি অজঃ ॥ 31॥
শ্রীনারদঃ উবাচ ।
এবং তে নিমিনা পৃষ্টা বসুদেব মহত্তমাঃ ।
প্রতিপূজ্য অব্রুবন্ প্রীত্যা সসদসি ঋত্বিজং নৃপম্ ॥ 32॥
কবিঃ উবাচ ।
মন্যে অকুতশ্চিত্ ভযং অচ্যুতস্য
পাদাম্বুজৌপাসনং অত্র নিত্যম্ ।
উদ্বিগ্নবুদ্ধেঃ অসত্ আত্মভাবাত্
বিশ্বাত্মনা যত্র নিবর্ততে ভীঃ ॥ 33॥
যে বৈ ভগবতা প্রোক্তাঃ উপাযাঃ হি আত্মলব্ধযে ।
অঞ্জঃ পুংসাং অবিদুষাং বিদ্ধি ভাগবতান্ হি তান্ ॥ 34॥
যান্ আস্থায নরঃ রাজন্ ন প্রমাদ্যেত কর্হিচিত্ ।
ধাবন্ নিমীল্য বা নেত্রে ন স্খলেন পতেত্ ইহ ॥ 35॥
কাযেন বাচা মনসা ইন্দ্রিযৈঃ বা
বুদ্ধ্যা আত্মনা বা অনুসৃতস্বভাবাত্ ।
করোতি যত্ যত্ সকলং পরস্মৈ
নারাযণায ইতি সমর্পযেত্ তত্ ॥ 36॥
ভযং দ্বিতীযাভিনিবেশতঃ স্যাত্
ঈশাত্ অপেতস্য বিপর্যযঃ অস্মৃতিঃ ।
তত্ মাযযা অতঃ বুধঃ আভজেত্ তং
ভক্ত্যা এক ঈশং গুরুদেবতাত্মা ॥ 37।
অবিদ্যমানঃ অপি অবভাতি হি দ্বযোঃ
ধ্যাতুঃ ধিযা স্বপ্নমনোরথৌ যথা ।
তত্ কর্মসঙ্কল্পবিকল্পকং মনঃ
বুধঃ নিরুন্ধ্যাত্ অভযং ততঃ স্যাত্ ॥ 38॥
শ্রুণ্বন্ সুভদ্রাণি রথাঙ্গপাণেঃ
জন্মানি কর্মাণি চ যানি লোকে ।
গীতানি নামানি তত্ অর্থকানি
গাযন্ বিলজ্জঃ বিচরেত্ অসঙ্গঃ ॥ 39॥
এবং ব্রতঃ স্বপ্রিযনামকীর্ত্যা
জাতানুরাগঃ দ্রুতচিত্তঃ উচ্চৈঃ ।
হসতি অথঃ রোদিতি রৌতি গাযতি
উন্মাদবত্ নৃত্যতি লোকবাহ্যঃ ॥ 40॥
খং বাযুং অগ্নিং সলিলং মহীং চ
জ্যোতীংষি সত্ত্বানি দিশঃ দ্রুমাদীন্ ।
সরিত্ সমুদ্রান্ চ হরেঃ শরীরং
যত্কিঞ্চ ভূতং প্রণমেত্ অনন্যঃ ॥ 41॥
ভক্তিঃ পরেশ অনুভবঃ বিরক্তিঃ
অন্যত্র এষ ত্রিকঃ এককালঃ ।
প্রপদ্যমানস্য যথা অশ্নতঃ স্যুঃ
তুষ্টিঃ পুষ্টিঃ ক্ষুত্ অপাযঃ অনুঘাসম্ ॥ 42॥
ইতি অচ্যুত অঙ্ঘ্রিং ভজতঃ অনুবৃত্ত্যা
ভক্তিঃ বিরক্তিঃ ভগবত্ প্রবোধঃ ।
ভবন্তি বৈ ভাগবতস্য রাজন্
ততঃ পরাং শান্তিং উপৈতি সাক্ষাত্ ॥ 43॥
রাজা উবাচ ।
অথ ভাগবতং ব্রূত যত্ ধর্মঃ যাদৃশঃ নৃণাম্ ।
যথা চরতি যত্ ব্রূতে যৈঃ লিঙ্গৈঃ ভগবত্ প্রিযঃ ॥ 44॥
হরিঃ উবাচ ।
সর্বভূতেষু যঃ পশ্যেত্ ভগবত্ ভাব আত্মনঃ ।
ভূতানি ভাগবতি আত্মনি এষ ভাগবতৌত্তমঃ ॥ 45॥
ঈশ্বরে তত্ অধীনেষু বালিশেষু দ্বিষত্সু চ ।
প্রেমমৈত্রীকৃপাউপেক্ষা যঃ করোতি স মধ্যমঃ ॥ 46॥
অর্চাযাং এব হরযে পূজাং যঃ শ্রদ্ধযা ঈহতে ।
ন তত্ ভক্তেষু চ অন্যেষু সঃ ভক্তঃ প্রাকৃতঃ স্মৃতঃ ॥
47॥
গৃহীত্বা অপি ইন্দ্রিযৈঃ অর্থান্যঃ ন দ্বেষ্টি ন হৃষ্যতি ।
বিষ্ণোঃ মাযাং ইদং পশ্যন্ সঃ বৈ ভাগবত উত্তমঃ ॥ 48॥
দেহৈন্দ্রিযপ্রাণমনঃধিযাং যঃ
জন্মাপিঅযক্ষুত্ ভযতর্ষকৃচ্ছ্রৈঃ ।
সংসারধর্মৈঃ অবিমুহ্যমানঃ
স্মৃত্যা হরেঃ ভাগবতপ্রধানঃ ॥ 49॥
ন কামকর্মবীজানাং যস্য চেতসি সম্ভবঃ ।
বাসুদেবেকনিলযঃ সঃ বৈ ভাগবত উত্তমঃ ॥ 50॥
ন যস্য জন্মকর্মভ্যাং ন বর্ণাশ্রমজাতিভিঃ ।
সজ্জতে অস্মিন্ অহম্ভাবঃ দেহে বৈ সঃ হরেঃ প্রিযঃ ॥ 51॥
ন যস্য স্বঃ পরঃ ইতি বিত্তেষু আত্মনি বা ভিদা ।
সর্বভূতসমঃ শান্তঃ সঃ বৌ ভাগবত উত্তমঃ ॥ 52॥
ত্রিভুবনবিভবহেতবে অপি অকুণ্ঠস্মৃতিঃ
অজিতাত্মসুরাদিভিঃ বিমৃগ্যাত্ ।
ন চলতি ভগবত্ পদ অরবিন্দাত্
লবনিমিষ অর্ধং অপি যঃ সঃ বৈষ্ণব অগ্র্যঃ ॥ 53॥
ভগবতঃ উরুবিক্রম অঙ্ঘ্রিশাখা
নখমণিচন্দ্রিকযা নিরস্ততাপে ।
হৃদি কথং উপসীদতাং পুনঃ সঃ
প্রভবতি চন্দ্রঃ ইব উদিতে অর্কতাপঃ ॥ 54॥
বিসৃজতি হৃদযং ন যস্য সাক্ষাত্
হরিঃ অবশ অভিহিতঃ অপি অঘৌঘনাশঃ ।
প্রণযঃ অশনযা ধৃত অঙ্ঘ্রিপদ্মঃ
সঃ ভবতি ভাগবতপ্রধানঃ উক্তঃ ॥ 55॥
ইতি শ্রীমত্ ভাগবতে মহাপুরাণে পারমহংস্যাং
সংহিতাযাং একাদশস্কন্ধে নিমিজাযন্তসংবাদে দ্বিতীযঃ
অধ্যাযঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
atha dvitīyo'dhyāyaḥ |
śrīśukaḥ uvāca |
govindabhujaguptāyāṃ dvāravatyāṃ kurūdvaha |
avātsīt nāradaḥ abhīkṣṇaṃ kṛṣṇaupāsanalālasaḥ || 1||
ko nu rājan indriyavān mukundacaraṇāmbujam |
na bhajet sarvataḥ mṛtyuḥ upāsyaṃ amarauttamaiḥ || 2||
taṃ ekadā devarṣiṃ vasudevaḥ gṛha āgatam |
arcitaṃ sukhaṃ āsīnaṃ abhivādya idaṃ abravīt || 3||
vasudevaḥ uvāca |
bhagavan bhavataḥ yātrā svastaye sarvadehinām |
kṛpaṇānāṃ yathā pitroḥ uttamaślokavartmanām || 4||
bhūtānāṃ devacaritaṃ duḥkhāya ca sukhāya ca |
sukhāya eva hi sādhūnāṃ tvādṛśāṃ acyuta ātmanām || 5||
bhajanti ye yathā devān devāḥ api tathā eva tān |
chāyā iva karmasacivāḥ sādhavaḥ dīnavatsalāḥ || 6||
brahman tathā api pṛcchāmaḥ dharmān bhāgavatān tava |
yān śrutvā śraddhayā martyaḥ mucyate sarvataḥ bhayāt || 7||
ahaṃ kila purā anantaṃ prajārthaḥ bhuvi muktidam |
apūjayaṃ na mokṣāya mohitaḥ devamāyayā || 8||
yayā vicitravyasanāt bhavadbhiḥ viśvataḥ bhayāt |
mucyema hi añjasā eva addhā tathā naḥ śādhi suvrata || 9||
śrīśukaḥ uvāca |
rājan evaṃ kṛtapraśnaḥ vasudevena dhīmatā |
prītaḥ taṃ āha devarṣiḥ hareḥ saṃsmāritaḥ guṇaiḥ || 10||
nāradaḥ uvāca |
samyak etat vyavasitaṃ bhavatā sātvatarṣabha |
yat pṛcchase bhāgavatān dharmān tvaṃ viśvabhāvanān ||
11||
śrutaḥ anupaṭhitaḥ dhyātaḥ ādṛtaḥ vā anumoditaḥ |
sadyaḥ punāti saddharmaḥ devaviśvadruhaḥ api || 12||
tvayā paramakalyāṇaḥ puṇyaśravaṇakīrtanaḥ |
smāritaḥ bhagavān adya devaḥ nārāyaṇaḥ mama || 13||
atra api udāharanti imaṃ itihāsaṃ purātanam |
ārṣabhāṇāṃ ca saṃvādaṃ videhasya mahātmanaḥ || 14||
priyavrataḥ nāma sutaḥ manoḥ svāyambhuvasya yaḥ |
tasya agnīdhraḥ tataḥ nābhiḥ ṛṣabhaḥ tat sutaḥ smṛtaḥ || 15||
taṃ āhuḥ vāsudevāṃśaṃ mokṣadharmavivakṣayā |
avatīrṇaṃ sutaśataṃ tasya āsīt vedapāragam || 16||
teṣāṃ vai bharataḥ jyeṣṭhaḥ nārāyaṇaparāyaṇaḥ |
vikhyātaṃ varṣaṃ etat yat nāmnā bhārataṃ adbhutam || 17||
saḥ bhuktabhogāṃ tyaktvā imāṃ nirgataḥ tapasā harim |
upāsīnaḥ tat padavīṃ lebhe vai janmabhiḥ tribhiḥ || 18||
teṣāṃ nava navadvīpapatayaḥ asya samantataḥ |
karmatantrapraṇetāraḥ ekāśītiḥ dvijātayaḥ || 19||
nava abhavan mahābhāgāḥ munayaḥ hi arthaśaṃsinaḥ |
śramaṇāḥ vātaḥ aśanāḥ ātmavidyāviśāradāḥ || 20||
kaviḥ hariḥ antarikṣaḥ prabuddhaḥ pippalāyanaḥ |
āvirhotraḥ atha drumilaḥ camasaḥ karabhājanaḥ || 21||
ete vai bhagavadrūpaṃ viśvaṃ sadasad ātmakam |
ātmanaḥ avyatirekeṇa paśyantaḥ vyacarat mahīm || 22||
avyāhata iṣṭagatayāḥ surasiddhasiddhasādhya
gandharvayakṣanarakinnaranāgalokān |
muktāḥ caranti municāraṇabhūtanātha
vidyādharadvijagavāṃ bhuvanāni kāmam || 23||
taḥ ekadā nimeḥ satraṃ upajagmuḥ yat ṛcchayā |
vitāyamānaṃ ṛṣibhiḥ ajanābhe mahātmanaḥ || 24||
tān dṛṣṭvā sūryasaṅkāśān mahābhagavatān nṛpaḥ |
yajamānaḥ agnayaḥ viprāḥ sarvaḥ eva upatasthire || 25||
videhaḥ tān abhipretya nārāyaṇaparāyaṇān |
prītaḥ sampūjayān cakre āsanasthān yathā arhataḥ || 26||
tān rocamānān svarucā brahmaputraupamān nava |
papraccha paramaprītaḥ praśraya avanataḥ nṛpaḥ || 27||
videhaḥ uvāca |
manye bhagavataḥ sākṣāt pārṣadān vaḥ madhudviṣaḥ |
viṣṇoḥ bhūtāni lokānāṃ pāvanāya caranti hi || 28||
durlabhaḥ mānuṣaḥ dehaḥ dehināṃ kṣaṇabhaṅguraḥ |
tatra api durlabhaṃ manye vaikuṇṭhapriyadarśanam || 29||
ataḥ ātyantikaṃ kahemaṃ pṛcchāmaḥ bhavataḥ anaghāḥ |
saṃsāre asmin kṣaṇārdhaḥ api satsaṅgaḥ śevadhiḥ nṛṇām ||
30||
dharmān bhāgavatān brūta yadi naḥ śrutaye kṣamam |
yaiḥ prasannaḥ prapannāya dāsyati ātmānaṃ api ajaḥ || 31||
śrīnāradaḥ uvāca |
evaṃ te niminā pṛṣṭā vasudeva mahattamāḥ |
pratipūjya abruvan prītyā sasadasi ṛtvijaṃ nṛpam || 32||
kaviḥ uvāca |
manye akutaścit bhayaṃ acyutasya
pādāmbujaupāsanaṃ atra nityam |
udvignabuddheḥ asat ātmabhāvāt
viśvātmanā yatra nivartate bhīḥ || 33||
ye vai bhagavatā proktāḥ upāyāḥ hi ātmalabdhaye |
añjaḥ puṃsāṃ aviduṣāṃ viddhi bhāgavatān hi tān || 34||
yān āsthāya naraḥ rājan na pramādyeta karhicit |
dhāvan nimīlya vā netre na skhalena patet iha || 35||
kāyena vācā manasā indriyaiḥ vā
buddhyā ātmanā vā anusṛtasvabhāvāt |
karoti yat yat sakalaṃ parasmai
nārāyaṇāya iti samarpayet tat || 36||
bhayaṃ dvitīyābhiniveśataḥ syāt
īśāt apetasya viparyayaḥ asmṛtiḥ |
tat māyayā ataḥ budhaḥ ābhajet taṃ
bhaktyā eka īśaṃ gurudevatātmā || 37|
avidyamānaḥ api avabhāti hi dvayoḥ
dhyātuḥ dhiyā svapnamanorathau yathā |
tat karmasaṅkalpavikalpakaṃ manaḥ
budhaḥ nirundhyāt abhayaṃ tataḥ syāt || 38||
śruṇvan subhadrāṇi rathāṅgapāṇeḥ
janmāni karmāṇi ca yāni loke |
gītāni nāmāni tat arthakāni
gāyan vilajjaḥ vicaret asaṅgaḥ || 39||
evaṃ vrataḥ svapriyanāmakīrtyā
jātānurāgaḥ drutacittaḥ uccaiḥ |
hasati athaḥ roditi rauti gāyati
unmādavat nṛtyati lokabāhyaḥ || 40||
khaṃ vāyuṃ agniṃ salilaṃ mahīṃ ca
jyotīṃṣi sattvāni diśaḥ drumādīn |
sarit samudrān ca hareḥ śarīraṃ
yatkiñca bhūtaṃ praṇamet ananyaḥ || 41||
bhaktiḥ pareśa anubhavaḥ viraktiḥ
anyatra eṣa trikaḥ ekakālaḥ |
prapadyamānasya yathā aśnataḥ syuḥ
tuṣṭiḥ puṣṭiḥ kṣut apāyaḥ anughāsam || 42||
iti acyuta aṅghriṃ bhajataḥ anuvṛttyā
bhaktiḥ viraktiḥ bhagavat prabodhaḥ |
bhavanti vai bhāgavatasya rājan
tataḥ parāṃ śāntiṃ upaiti sākṣāt || 43||
rājā uvāca |
atha bhāgavataṃ brūta yat dharmaḥ yādṛśaḥ nṛṇām |
yathā carati yat brūte yaiḥ liṅgaiḥ bhagavat priyaḥ || 44||
hariḥ uvāca |
sarvabhūteṣu yaḥ paśyet bhagavat bhāva ātmanaḥ |
bhūtāni bhāgavati ātmani eṣa bhāgavatauttamaḥ || 45||
īśvare tat adhīneṣu bāliśeṣu dviṣatsu ca |
premamaitrīkṛpāupekṣā yaḥ karoti sa madhyamaḥ || 46||
arcāyāṃ eva haraye pūjāṃ yaḥ śraddhayā īhate |
na tat bhakteṣu ca anyeṣu saḥ bhaktaḥ prākṛtaḥ smṛtaḥ ||
47||
gṛhītvā api indriyaiḥ arthānyaḥ na dveṣṭi na hṛṣyati |
viṣṇoḥ māyāṃ idaṃ paśyan saḥ vai bhāgavata uttamaḥ || 48||
dehaindriyaprāṇamanaḥdhiyāṃ yaḥ
janmāpiayakṣut bhayatarṣakṛcchraiḥ |
saṃsāradharmaiḥ avimuhyamānaḥ
smṛtyā hareḥ bhāgavatapradhānaḥ || 49||
na kāmakarmabījānāṃ yasya cetasi sambhavaḥ |
vāsudevekanilayaḥ saḥ vai bhāgavata uttamaḥ || 50||
na yasya janmakarmabhyāṃ na varṇāśramajātibhiḥ |
sajjate asmin ahambhāvaḥ dehe vai saḥ hareḥ priyaḥ || 51||
na yasya svaḥ paraḥ iti vitteṣu ātmani vā bhidā |
sarvabhūtasamaḥ śāntaḥ saḥ vau bhāgavata uttamaḥ || 52||
tribhuvanavibhavahetave api akuṇṭhasmṛtiḥ
ajitātmasurādibhiḥ vimṛgyāt |
na calati bhagavat pada aravindāt
lavanimiṣa ardhaṃ api yaḥ saḥ vaiṣṇava agryaḥ || 53||
bhagavataḥ uruvikrama aṅghriśākhā
nakhamaṇicandrikayā nirastatāpe |
hṛdi kathaṃ upasīdatāṃ punaḥ saḥ
prabhavati candraḥ iva udite arkatāpaḥ || 54||
visṛjati hṛdayaṃ na yasya sākṣāt
hariḥ avaśa abhihitaḥ api aghaughanāśaḥ |
praṇayaḥ aśanayā dhṛta aṅghripadmaḥ
saḥ bhavati bhāgavatapradhānaḥ uktaḥ || 55||
iti śrīmat bhāgavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ
saṃhitāyāṃ ekādaśaskandhe nimijāyantasaṃvāde dvitīyaḥ
adhyāyaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
अथ द्वितीयोऽध्यायः ।
श्रीशुकः उवाच ।
गोविन्दभुजगुप्तायां द्वारवत्यां कुरूद्वह ।
अवात्सीत् नारदः अभीक्ष्णं कृष्णौपासनलालसः ॥ 1॥
को नु राजन् इन्द्रियवान् मुकुन्दचरणाम्बुजम् ।
न भजेत् सर्वतः मृत्युः उपास्यं अमरौत्तमैः ॥ 2॥
तं एकदा देवर्षिं वसुदेवः गृह आगतम् ।
अर्चितं सुखं आसीनं अभिवाद्य इदं अब्रवीत् ॥ 3॥
वसुदेवः उवाच ।
भगवन् भवतः यात्रा स्वस्तये सर्वदेहिनाम् ।
कृपणानां यथा पित्रोः उत्तमश्लोकवर्त्मनाम् ॥ 4॥
भूतानां देवचरितं दुःखाय च सुखाय च ।
सुखाय एव हि साधूनां त्वादृशां अच्युत आत्मनाम् ॥ 5॥
भजन्ति ये यथा देवान् देवाः अपि तथा एव तान् ।
छाया इव कर्मसचिवाः साधवः दीनवत्सलाः ॥ 6॥
ब्रह्मन् तथा अपि पृच्छामः धर्मान् भागवतान् तव ।
यान् श्रुत्वा श्रद्धया मर्त्यः मुच्यते सर्वतः भयात् ॥ 7॥
अहं किल पुरा अनन्तं प्रजार्थः भुवि मुक्तिदम् ।
अपूजयं न मोक्षाय मोहितः देवमायया ॥ 8॥
यया विचित्रव्यसनात् भवद्भिः विश्वतः भयात् ।
मुच्येम हि अञ्जसा एव अद्धा तथा नः शाधि सुव्रत ॥ 9॥
श्रीशुकः उवाच ।
राजन् एवं कृतप्रश्नः वसुदेवेन धीमता ।
प्रीतः तं आह देवर्षिः हरेः संस्मारितः गुणैः ॥ 10॥
नारदः उवाच ।
सम्यक् एतत् व्यवसितं भवता सात्वतर्षभ ।
यत् पृच्छसे भागवतान् धर्मान् त्वं विश्वभावनान् ॥
11॥
श्रुतः अनुपठितः ध्यातः आदृतः वा अनुमोदितः ।
सद्यः पुनाति सद्धर्मः देवविश्वद्रुहः अपि ॥ 12॥
त्वया परमकल्याणः पुण्यश्रवणकीर्तनः ।
स्मारितः भगवान् अद्य देवः नारायणः मम ॥ 13॥
अत्र अपि उदाहरन्ति इमं इतिहासं पुरातनम् ।
आर्षभाणां च संवादं विदेहस्य महात्मनः ॥ 14॥
प्रियव्रतः नाम सुतः मनोः स्वायम्भुवस्य यः ।
तस्य अग्नीध्रः ततः नाभिः ऋषभः तत् सुतः स्मृतः ॥ 15॥
तं आहुः वासुदेवांशं मोक्षधर्मविवक्षया ।
अवतीर्णं सुतशतं तस्य आसीत् वेदपारगम् ॥ 16॥
तेषां वै भरतः ज्येष्ठः नारायणपरायणः ।
विख्यातं वर्षं एतत् यत् नाम्ना भारतं अद्भुतम् ॥ 17॥
सः भुक्तभोगां त्यक्त्वा इमां निर्गतः तपसा हरिम् ।
उपासीनः तत् पदवीं लेभे वै जन्मभिः त्रिभिः ॥ 18॥
तेषां नव नवद्वीपपतयः अस्य समन्ततः ।
कर्मतन्त्रप्रणेतारः एकाशीतिः द्विजातयः ॥ 19॥
नव अभवन् महाभागाः मुनयः हि अर्थशंसिनः ।
श्रमणाः वातः अशनाः आत्मविद्याविशारदाः ॥ 20॥
कविः हरिः अन्तरिक्षः प्रबुद्धः पिप्पलायनः ।
आविर्होत्रः अथ द्रुमिलः चमसः करभाजनः ॥ 21॥
एते वै भगवद्रूपं विश्वं सदसद् आत्मकम् ।
आत्मनः अव्यतिरेकेण पश्यन्तः व्यचरत् महीम् ॥ 22॥
अव्याहत इष्टगतयाः सुरसिद्धसिद्धसाध्य
गन्धर्वयक्षनरकिन्नरनागलोकान् ।
मुक्ताः चरन्ति मुनिचारणभूतनाथ
विद्याधरद्विजगवां भुवनानि कामम् ॥ 23॥
तः एकदा निमेः सत्रं उपजग्मुः यत् ऋच्छया ।
वितायमानं ऋषिभिः अजनाभे महात्मनः ॥ 24॥
तान् दृष्ट्वा सूर्यसङ्काशान् महाभगवतान् नृपः ।
यजमानः अग्नयः विप्राः सर्वः एव उपतस्थिरे ॥ 25॥
विदेहः तान् अभिप्रेत्य नारायणपरायणान् ।
प्रीतः सम्पूजयान् चक्रे आसनस्थान् यथा अर्हतः ॥ 26॥
तान् रोचमानान् स्वरुचा ब्रह्मपुत्रौपमान् नव ।
पप्रच्छ परमप्रीतः प्रश्रय अवनतः नृपः ॥ 27॥
विदेहः उवाच ।
मन्ये भगवतः साक्षात् पार्षदान् वः मधुद्विषः ।
विष्णोः भूतानि लोकानां पावनाय चरन्ति हि ॥ 28॥
दुर्लभः मानुषः देहः देहिनां क्षणभङ्गुरः ।
तत्र अपि दुर्लभं मन्ये वैकुण्ठप्रियदर्शनम् ॥ 29॥
अतः आत्यन्तिकं कहेमं पृच्छामः भवतः अनघाः ।
संसारे अस्मिन् क्षणार्धः अपि सत्सङ्गः शेवधिः नृणाम् ॥
30॥
धर्मान् भागवतान् ब्रूत यदि नः श्रुतये क्षमम् ।
यैः प्रसन्नः प्रपन्नाय दास्यति आत्मानं अपि अजः ॥ 31॥
श्रीनारदः उवाच ।
एवं ते निमिना पृष्टा वसुदेव महत्तमाः ।
प्रतिपूज्य अब्रुवन् प्रीत्या ससदसि ऋत्विजं नृपम् ॥ 32॥
कविः उवाच ।
मन्ये अकुतश्चित् भयं अच्युतस्य
पादाम्बुजौपासनं अत्र नित्यम् ।
उद्विग्नबुद्धेः असत् आत्मभावात्
विश्वात्मना यत्र निवर्तते भीः ॥ 33॥
ये वै भगवता प्रोक्ताः उपायाः हि आत्मलब्धये ।
अञ्जः पुंसां अविदुषां विद्धि भागवतान् हि तान् ॥ 34॥
यान् आस्थाय नरः राजन् न प्रमाद्येत कर्हिचित् ।
धावन् निमील्य वा नेत्रे न स्खलेन पतेत् इह ॥ 35॥
कायेन वाचा मनसा इन्द्रियैः वा
बुद्ध्या आत्मना वा अनुसृतस्वभावात् ।
करोति यत् यत् सकलं परस्मै
नारायणाय इति समर्पयेत् तत् ॥ 36॥
भयं द्वितीयाभिनिवेशतः स्यात्
ईशात् अपेतस्य विपर्ययः अस्मृतिः ।
तत् मायया अतः बुधः आभजेत् तं
भक्त्या एक ईशं गुरुदेवतात्मा ॥ 37।
अविद्यमानः अपि अवभाति हि द्वयोः
ध्यातुः धिया स्वप्नमनोरथौ यथा ।
तत् कर्मसङ्कल्पविकल्पकं मनः
बुधः निरुन्ध्यात् अभयं ततः स्यात् ॥ 38॥
श्रुण्वन् सुभद्राणि रथाङ्गपाणेः
जन्मानि कर्माणि च यानि लोके ।
गीतानि नामानि तत् अर्थकानि
गायन् विलज्जः विचरेत् असङ्गः ॥ 39॥
एवं व्रतः स्वप्रियनामकीर्त्या
जातानुरागः द्रुतचित्तः उच्चैः ।
हसति अथः रोदिति रौति गायति
उन्मादवत् नृत्यति लोकबाह्यः ॥ 40॥
खं वायुं अग्निं सलिलं महीं च
ज्योतींषि सत्त्वानि दिशः द्रुमादीन् ।
सरित् समुद्रान् च हरेः शरीरं
यत्किञ्च भूतं प्रणमेत् अनन्यः ॥ 41॥
भक्तिः परेश अनुभवः विरक्तिः
अन्यत्र एष त्रिकः एककालः ।
प्रपद्यमानस्य यथा अश्नतः स्युः
तुष्टिः पुष्टिः क्षुत् अपायः अनुघासम् ॥ 42॥
इति अच्युत अङ्घ्रिं भजतः अनुवृत्त्या
भक्तिः विरक्तिः भगवत् प्रबोधः ।
भवन्ति वै भागवतस्य राजन्
ततः परां शान्तिं उपैति साक्षात् ॥ 43॥
राजा उवाच ।
अथ भागवतं ब्रूत यत् धर्मः यादृशः नृणाम् ।
यथा चरति यत् ब्रूते यैः लिङ्गैः भगवत् प्रियः ॥ 44॥
हरिः उवाच ।
सर्वभूतेषु यः पश्येत् भगवत् भाव आत्मनः ।
भूतानि भागवति आत्मनि एष भागवतौत्तमः ॥ 45॥
ईश्वरे तत् अधीनेषु बालिशेषु द्विषत्सु च ।
प्रेममैत्रीकृपाउपेक्षा यः करोति स मध्यमः ॥ 46॥
अर्चायां एव हरये पूजां यः श्रद्धया ईहते ।
न तत् भक्तेषु च अन्येषु सः भक्तः प्राकृतः स्मृतः ॥
47॥
गृहीत्वा अपि इन्द्रियैः अर्थान्यः न द्वेष्टि न हृष्यति ।
विष्णोः मायां इदं पश्यन् सः वै भागवत उत्तमः ॥ 48॥
देहैन्द्रियप्राणमनःधियां यः
जन्मापिअयक्षुत् भयतर्षकृच्छ्रैः ।
संसारधर्मैः अविमुह्यमानः
स्मृत्या हरेः भागवतप्रधानः ॥ 49॥
न कामकर्मबीजानां यस्य चेतसि सम्भवः ।
वासुदेवेकनिलयः सः वै भागवत उत्तमः ॥ 50॥
न यस्य जन्मकर्मभ्यां न वर्णाश्रमजातिभिः ।
सज्जते अस्मिन् अहम्भावः देहे वै सः हरेः प्रियः ॥ 51॥
न यस्य स्वः परः इति वित्तेषु आत्मनि वा भिदा ।
सर्वभूतसमः शान्तः सः वौ भागवत उत्तमः ॥ 52॥
त्रिभुवनविभवहेतवे अपि अकुण्ठस्मृतिः
अजितात्मसुरादिभिः विमृग्यात् ।
न चलति भगवत् पद अरविन्दात्
लवनिमिष अर्धं अपि यः सः वैष्णव अग्र्यः ॥ 53॥
भगवतः उरुविक्रम अङ्घ्रिशाखा
नखमणिचन्द्रिकया निरस्ततापे ।
हृदि कथं उपसीदतां पुनः सः
प्रभवति चन्द्रः इव उदिते अर्कतापः ॥ 54॥
विसृजति हृदयं न यस्य साक्षात्
हरिः अवश अभिहितः अपि अघौघनाशः ।
प्रणयः अशनया धृत अङ्घ्रिपद्मः
सः भवति भागवतप्रधानः उक्तः ॥ 55॥
इति श्रीमत् भागवते महापुराणे पारमहंस्यां
संहितायां एकादशस्कन्धे निमिजायन्तसंवादे द्वितीयः
अध्यायः ॥
atha dvitīyo'dhyāyaḥ |
śrīśukaḥ uvāca |
govindabhujaguptāyāṃ dvāravatyāṃ kurūdvaha |
avātsīt nāradaḥ abhīkṣṇaṃ kṛṣṇaupāsanalālasaḥ || 1||
ko nu rājan indriyavān mukundacaraṇāmbujam |
na bhajet sarvataḥ mṛtyuḥ upāsyaṃ amarauttamaiḥ || 2||
taṃ ekadā devarṣiṃ vasudevaḥ gṛha āgatam |
arcitaṃ sukhaṃ āsīnaṃ abhivādya idaṃ abravīt || 3||
vasudevaḥ uvāca |
bhagavan bhavataḥ yātrā svastaye sarvadehinām |
kṛpaṇānāṃ yathā pitroḥ uttamaślokavartmanām || 4||
bhūtānāṃ devacaritaṃ duḥkhāya ca sukhāya ca |
sukhāya eva hi sādhūnāṃ tvādṛśāṃ acyuta ātmanām || 5||
bhajanti ye yathā devān devāḥ api tathā eva tān |
chāyā iva karmasacivāḥ sādhavaḥ dīnavatsalāḥ || 6||
brahman tathā api pṛcchāmaḥ dharmān bhāgavatān tava |
yān śrutvā śraddhayā martyaḥ mucyate sarvataḥ bhayāt || 7||
ahaṃ kila purā anantaṃ prajārthaḥ bhuvi muktidam |
apūjayaṃ na mokṣāya mohitaḥ devamāyayā || 8||
yayā vicitravyasanāt bhavadbhiḥ viśvataḥ bhayāt |
mucyema hi añjasā eva addhā tathā naḥ śādhi suvrata || 9||
śrīśukaḥ uvāca |
rājan evaṃ kṛtapraśnaḥ vasudevena dhīmatā |
prītaḥ taṃ āha devarṣiḥ hareḥ saṃsmāritaḥ guṇaiḥ || 10||
nāradaḥ uvāca |
samyak etat vyavasitaṃ bhavatā sātvatarṣabha |
yat pṛcchase bhāgavatān dharmān tvaṃ viśvabhāvanān ||
11||
śrutaḥ anupaṭhitaḥ dhyātaḥ ādṛtaḥ vā anumoditaḥ |
sadyaḥ punāti saddharmaḥ devaviśvadruhaḥ api || 12||
tvayā paramakalyāṇaḥ puṇyaśravaṇakīrtanaḥ |
smāritaḥ bhagavān adya devaḥ nārāyaṇaḥ mama || 13||
atra api udāharanti imaṃ itihāsaṃ purātanam |
ārṣabhāṇāṃ ca saṃvādaṃ videhasya mahātmanaḥ || 14||
priyavrataḥ nāma sutaḥ manoḥ svāyambhuvasya yaḥ |
tasya agnīdhraḥ tataḥ nābhiḥ ṛṣabhaḥ tat sutaḥ smṛtaḥ || 15||
taṃ āhuḥ vāsudevāṃśaṃ mokṣadharmavivakṣayā |
avatīrṇaṃ sutaśataṃ tasya āsīt vedapāragam || 16||
teṣāṃ vai bharataḥ jyeṣṭhaḥ nārāyaṇaparāyaṇaḥ |
vikhyātaṃ varṣaṃ etat yat nāmnā bhārataṃ adbhutam || 17||
saḥ bhuktabhogāṃ tyaktvā imāṃ nirgataḥ tapasā harim |
upāsīnaḥ tat padavīṃ lebhe vai janmabhiḥ tribhiḥ || 18||
teṣāṃ nava navadvīpapatayaḥ asya samantataḥ |
karmatantrapraṇetāraḥ ekāśītiḥ dvijātayaḥ || 19||
nava abhavan mahābhāgāḥ munayaḥ hi arthaśaṃsinaḥ |
śramaṇāḥ vātaḥ aśanāḥ ātmavidyāviśāradāḥ || 20||
kaviḥ hariḥ antarikṣaḥ prabuddhaḥ pippalāyanaḥ |
āvirhotraḥ atha drumilaḥ camasaḥ karabhājanaḥ || 21||
ete vai bhagavadrūpaṃ viśvaṃ sadasad ātmakam |
ātmanaḥ avyatirekeṇa paśyantaḥ vyacarat mahīm || 22||
avyāhata iṣṭagatayāḥ surasiddhasiddhasādhya
gandharvayakṣanarakinnaranāgalokān |
muktāḥ caranti municāraṇabhūtanātha
vidyādharadvijagavāṃ bhuvanāni kāmam || 23||
taḥ ekadā nimeḥ satraṃ upajagmuḥ yat ṛcchayā |
vitāyamānaṃ ṛṣibhiḥ ajanābhe mahātmanaḥ || 24||
tān dṛṣṭvā sūryasaṅkāśān mahābhagavatān nṛpaḥ |
yajamānaḥ agnayaḥ viprāḥ sarvaḥ eva upatasthire || 25||
videhaḥ tān abhipretya nārāyaṇaparāyaṇān |
prītaḥ sampūjayān cakre āsanasthān yathā arhataḥ || 26||
tān rocamānān svarucā brahmaputraupamān nava |
papraccha paramaprītaḥ praśraya avanataḥ nṛpaḥ || 27||
videhaḥ uvāca |
manye bhagavataḥ sākṣāt pārṣadān vaḥ madhudviṣaḥ |
viṣṇoḥ bhūtāni lokānāṃ pāvanāya caranti hi || 28||
durlabhaḥ mānuṣaḥ dehaḥ dehināṃ kṣaṇabhaṅguraḥ |
tatra api durlabhaṃ manye vaikuṇṭhapriyadarśanam || 29||
ataḥ ātyantikaṃ kahemaṃ pṛcchāmaḥ bhavataḥ anaghāḥ |
saṃsāre asmin kṣaṇārdhaḥ api satsaṅgaḥ śevadhiḥ nṛṇām ||
30||
dharmān bhāgavatān brūta yadi naḥ śrutaye kṣamam |
yaiḥ prasannaḥ prapannāya dāsyati ātmānaṃ api ajaḥ || 31||
śrīnāradaḥ uvāca |
evaṃ te niminā pṛṣṭā vasudeva mahattamāḥ |
pratipūjya abruvan prītyā sasadasi ṛtvijaṃ nṛpam || 32||
kaviḥ uvāca |
manye akutaścit bhayaṃ acyutasya
pādāmbujaupāsanaṃ atra nityam |
udvignabuddheḥ asat ātmabhāvāt
viśvātmanā yatra nivartate bhīḥ || 33||
ye vai bhagavatā proktāḥ upāyāḥ hi ātmalabdhaye |
añjaḥ puṃsāṃ aviduṣāṃ viddhi bhāgavatān hi tān || 34||
yān āsthāya naraḥ rājan na pramādyeta karhicit |
dhāvan nimīlya vā netre na skhalena patet iha || 35||
kāyena vācā manasā indriyaiḥ vā
buddhyā ātmanā vā anusṛtasvabhāvāt |
karoti yat yat sakalaṃ parasmai
nārāyaṇāya iti samarpayet tat || 36||
bhayaṃ dvitīyābhiniveśataḥ syāt
īśāt apetasya viparyayaḥ asmṛtiḥ |
tat māyayā ataḥ budhaḥ ābhajet taṃ
bhaktyā eka īśaṃ gurudevatātmā || 37|
avidyamānaḥ api avabhāti hi dvayoḥ
dhyātuḥ dhiyā svapnamanorathau yathā |
tat karmasaṅkalpavikalpakaṃ manaḥ
budhaḥ nirundhyāt abhayaṃ tataḥ syāt || 38||
śruṇvan subhadrāṇi rathāṅgapāṇeḥ
janmāni karmāṇi ca yāni loke |
gītāni nāmāni tat arthakāni
gāyan vilajjaḥ vicaret asaṅgaḥ || 39||
evaṃ vrataḥ svapriyanāmakīrtyā
jātānurāgaḥ drutacittaḥ uccaiḥ |
hasati athaḥ roditi rauti gāyati
unmādavat nṛtyati lokabāhyaḥ || 40||
khaṃ vāyuṃ agniṃ salilaṃ mahīṃ ca
jyotīṃṣi sattvāni diśaḥ drumādīn |
sarit samudrān ca hareḥ śarīraṃ
yatkiñca bhūtaṃ praṇamet ananyaḥ || 41||
bhaktiḥ pareśa anubhavaḥ viraktiḥ
anyatra eṣa trikaḥ ekakālaḥ |
prapadyamānasya yathā aśnataḥ syuḥ
tuṣṭiḥ puṣṭiḥ kṣut apāyaḥ anughāsam || 42||
iti acyuta aṅghriṃ bhajataḥ anuvṛttyā
bhaktiḥ viraktiḥ bhagavat prabodhaḥ |
bhavanti vai bhāgavatasya rājan
tataḥ parāṃ śāntiṃ upaiti sākṣāt || 43||
rājā uvāca |
atha bhāgavataṃ brūta yat dharmaḥ yādṛśaḥ nṛṇām |
yathā carati yat brūte yaiḥ liṅgaiḥ bhagavat priyaḥ || 44||
hariḥ uvāca |
sarvabhūteṣu yaḥ paśyet bhagavat bhāva ātmanaḥ |
bhūtāni bhāgavati ātmani eṣa bhāgavatauttamaḥ || 45||
īśvare tat adhīneṣu bāliśeṣu dviṣatsu ca |
premamaitrīkṛpāupekṣā yaḥ karoti sa madhyamaḥ || 46||
arcāyāṃ eva haraye pūjāṃ yaḥ śraddhayā īhate |
na tat bhakteṣu ca anyeṣu saḥ bhaktaḥ prākṛtaḥ smṛtaḥ ||
47||
gṛhītvā api indriyaiḥ arthānyaḥ na dveṣṭi na hṛṣyati |
viṣṇoḥ māyāṃ idaṃ paśyan saḥ vai bhāgavata uttamaḥ || 48||
dehaindriyaprāṇamanaḥdhiyāṃ yaḥ
janmāpiayakṣut bhayatarṣakṛcchraiḥ |
saṃsāradharmaiḥ avimuhyamānaḥ
smṛtyā hareḥ bhāgavatapradhānaḥ || 49||
na kāmakarmabījānāṃ yasya cetasi sambhavaḥ |
vāsudevekanilayaḥ saḥ vai bhāgavata uttamaḥ || 50||
na yasya janmakarmabhyāṃ na varṇāśramajātibhiḥ |
sajjate asmin ahambhāvaḥ dehe vai saḥ hareḥ priyaḥ || 51||
na yasya svaḥ paraḥ iti vitteṣu ātmani vā bhidā |
sarvabhūtasamaḥ śāntaḥ saḥ vau bhāgavata uttamaḥ || 52||
tribhuvanavibhavahetave api akuṇṭhasmṛtiḥ
ajitātmasurādibhiḥ vimṛgyāt |
na calati bhagavat pada aravindāt
lavanimiṣa ardhaṃ api yaḥ saḥ vaiṣṇava agryaḥ || 53||
bhagavataḥ uruvikrama aṅghriśākhā
nakhamaṇicandrikayā nirastatāpe |
hṛdi kathaṃ upasīdatāṃ punaḥ saḥ
prabhavati candraḥ iva udite arkatāpaḥ || 54||
visṛjati hṛdayaṃ na yasya sākṣāt
hariḥ avaśa abhihitaḥ api aghaughanāśaḥ |
praṇayaḥ aśanayā dhṛta aṅghripadmaḥ
saḥ bhavati bhāgavatapradhānaḥ uktaḥ || 55||
iti śrīmat bhāgavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ
saṃhitāyāṃ ekādaśaskandhe nimijāyantasaṃvāde dvitīyaḥ
adhyāyaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.