శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అయోధ్యాకాణ్డమ్ ।
అథ షష్ఠస్సర్గః ।
గతే పురోహితే రామః స్నాతో నియతమానసః ।
సహ పత్న్యా విశాలాక్ష్యా నారాయణముపాగమత్ ॥ 1 ॥
ప్రగృహ్య శిరసా పాత్రీం హవిషో విధివత్తదా ।
మహతే దైవతాయాజ్యం జుహావ జ్వలితేఽనలే ॥ 2 ॥
శేషం చ హవిషస్తస్య ప్రాశ్యాశాస్యాత్మనః ప్రియమ్ ।
ధ్యాయన్నారాయణం దేవం స్వాస్తీర్ణే కుశసంస్తరే ॥ 3 ॥
వాగ్యత స్సహ వైదేహ్యా భూత్వా నియతమానసః ।
శ్రీమత్యాయతనే విష్ణో శ్శిశ్యే నరవరాత్మజః ॥ 4 ॥
ఏకయామావశిష్టాయాం రాత్ర్యాం ప్రతివిబుద్ధ్య సః ।
అలఙ్కారవిధిం కృత్స్నం కారయామాస వేశ్మనః ॥ 5 ॥
తత్ర శ్రృణ్వన్సుఖా వాచ స్సూతమాగధవన్దినామ్ ।
పూర్వాం సధ్యాముపాసీనో జజాప యతమానసః ॥ 6 ॥
తుష్టావ ప్రణతశ్చైవ శిరసా మధుసూదనమ్ ।
విమలక్షౌమసంవీతో వాచయామాస స ద్విజాన్ ॥ 7 ॥
తేషాం పుణ్యాహఘోషోఽథ గమ్భీరమధురస్తదా ।
అయోధ్యాం పూరయామాస తూర్యఘోషానునాదితః ॥ 8 ॥
కృతోపవాసం తు తదా వైదేహ్యా సహ రాఘవమ్ ।
అయోధ్యానిలయశ్శ్రుత్వా సర్వః ప్రముదితో జనః ॥ 9 ॥
తతః పౌరజనస్సర్వశ్శ్రుత్వా రామాభిషేచనమ్ ।
ప్రభాతాం రజనీం దృష్ట్వా చక్రే శోభయితుం పురీమ్ ॥ 10 ॥
సితాభ్రశిఖరాభేషు దేవతాయతనేషు చ ।
చతుష్పథేషు రథ్యాసు చైత్యేష్వట్టాలకేషు చ ॥ 11 ॥
నానాపణ్యసమృద్ధేషు వణిజామాపణేషు చ ।
కుటుమ్బినాం సమృద్ధేషు శ్రీమత్సు భవనేషు చ ॥ 12 ॥
సభాసు చైవ సర్వాసు వృక్షేష్వాలక్షితేషు చ ।
ధ్వజా స్సముచ్ఛ్రితాశ్చిత్రాః పతాకాశ్చాభవంస్తదా ॥ 13 ॥
నటనర్తకసఙ్ఘానాం గాయకానాం చ గాయతామ్ ।
మనః కర్ణసుఖా వాచ శ్శుశృవుశ్చ తతస్తతః ॥ 14 ॥
రామాభిషేకయుక్తాశ్చ కథాశ్చక్రుర్మిథో జనాః ।
రామాభిషేకే సమ్ప్రాప్తే చత్వరేషు గృహేషు చ ॥ 15 ॥
బాలా అపి క్రీడమానా గృహద్వారేషు సఙ్ఘశః ।
రామాభిషవసంయుక్తాశ్చక్రురేవం మిథః కథాః ॥ 16 ॥
కృతపుష్పోపహారశ్చ ధూపగన్ధాధివాసితః ।
రాజమార్గః కృతః శ్రీమాన్పౌరై రామాభిషేచనే ॥ 17 ॥
ప్రకాశకరణార్థం చ నిశాగమనశఙ్కయా ।
దీపవృక్షాం స్తథా చక్రురను రథ్యాసు సర్వశః ॥ 18 ॥
అలఙ్కారం పురస్యైవం కృత్వా తత్పురవాసినః ।
ఆకాఙ్క్షమాణా రామస్య యౌవరాజ్యాభిషేచనమ్ ॥ 19 ॥
సమేత్య సఙ్ఘశస్సర్వే చత్వరేషు సభాసు చ ।
కథయన్తో మిథస్తత్ర ప్రశశంసుర్జనాధిపమ్ ॥ 20 ॥
అహో మహాత్మా రాజాఽయమిక్ష్వాకుకులనన్దనః ।
జ్ఞాత్వా యో వృద్ధమాత్మానం రామం రాజ్యేఽభిషేక్ష్యతి ॥ 21 ॥
సర్వేప్యనుగృహీతా స్మో యన్నో రామో మహీపతిః ।
చిరాయ భవితా గోప్తా దృష్టలోకపరావరః ॥ 22 ॥
అనుద్ధతమనాః విద్వాన్ధర్మాత్మా భ్రాతృవత్సలః ।
యథా చ భ్రాతృషు స్నిగ్ధస్తథాఽస్మాస్వపి రాఘవః ॥ 23 ॥
చిరం జీవతు ధర్మాత్మా రాజా దశరథోఽనఘః ।
యత్ప్రసాదోనభిషిక్తం తు రామం ద్రక్ష్యామహే వయమ్ ॥ 24 ॥
ఏవంవిధం కథయతాం పౌరాణాం శుశ్రువు స్తదా ।
దిగ్భ్యోపి శ్రుతవృత్తాన్తాః ప్రాప్తా జానపదా జనాః ॥ 25 ॥
తే తు దిగ్భ్యః పురీం ప్రాప్తా ద్రష్టుం రామాభిషేచనమ్ ।
రామస్య పూరయామాసుః పురీం జానపదా జనాః ॥ 26 ॥
జనౌఘైస్తైర్విసర్పద్భిః శుశ్రువే తత్ర నిస్వనః ।
పర్వసూదీర్ణవేగస్య సాగరస్యేవ నిస్వనః ॥ 27 ॥
తతస్తదిన్ద్రక్షయసన్నిభం పురం దిదృక్షుభిర్జానపదైరుపాగతైః ।
సమన్తత స్సస్వనమాకులం బభౌ సముద్రయాదోభిరివార్ణవోదకమ్ ॥ 28 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే షష్ఠస్సర్గః ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ṣaṣṭhassargaḥ |
gate purohite rāmaḥ snāto niyatamānasaḥ |
saha patnyā viśālākṣyā nārāyaṇamupāgamat || 1 ||
pragṛhya śirasā pātrīṃ haviṣo vidhivattadā |
mahate daivatāyājyaṃ juhāva jvalite'nale || 2 ||
śeṣaṃ ca haviṣastasya prāśyāśāsyātmanaḥ priyam |
dhyāyannārāyaṇaṃ devaṃ svāstīrṇe kuśasaṃstare || 3 ||
vāgyata ssaha vaidehyā bhūtvā niyatamānasaḥ |
śrīmatyāyatane viṣṇo śśiśye naravarātmajaḥ || 4 ||
ekayāmāvaśiṣṭāyāṃ rātryāṃ prativibuddhya saḥ |
alaṅkāravidhiṃ kṛtsnaṃ kārayāmāsa veśmanaḥ || 5 ||
tatra śrṛṇvansukhā vāca ssūtamāgadhavandinām |
pūrvāṃ sadhyāmupāsīno jajāpa yatamānasaḥ || 6 ||
tuṣṭāva praṇataścaiva śirasā madhusūdanam |
vimalakṣaumasaṃvīto vācayāmāsa sa dvijān || 7 ||
teṣāṃ puṇyāhaghoṣo'tha gambhīramadhurastadā |
ayodhyāṃ pūrayāmāsa tūryaghoṣānunāditaḥ || 8 ||
kṛtopavāsaṃ tu tadā vaidehyā saha rāghavam |
ayodhyānilayaśśrutvā sarvaḥ pramudito janaḥ || 9 ||
tataḥ paurajanassarvaśśrutvā rāmābhiṣecanam |
prabhātāṃ rajanīṃ dṛṣṭvā cakre śobhayituṃ purīm || 10 ||
sitābhraśikharābheṣu devatāyataneṣu ca |
catuṣpatheṣu rathyāsu caityeṣvaṭṭālakeṣu ca || 11 ||
nānāpaṇyasamṛddheṣu vaṇijāmāpaṇeṣu ca |
kuṭumbināṃ samṛddheṣu śrīmatsu bhavaneṣu ca || 12 ||
sabhāsu caiva sarvāsu vṛkṣeṣvālakṣiteṣu ca |
dhvajā ssamucchritāścitrāḥ patākāścābhavaṃstadā || 13 ||
naṭanartakasaṅghānāṃ gāyakānāṃ ca gāyatām |
manaḥ karṇasukhā vāca śśuśṛvuśca tatastataḥ || 14 ||
rāmābhiṣekayuktāśca kathāścakrurmitho janāḥ |
rāmābhiṣeke samprāpte catvareṣu gṛheṣu ca || 15 ||
bālā api krīḍamānā gṛhadvāreṣu saṅghaśaḥ |
rāmābhiṣavasaṃyuktāścakrurevaṃ mithaḥ kathāḥ || 16 ||
kṛtapuṣpopahāraśca dhūpagandhādhivāsitaḥ |
rājamārgaḥ kṛtaḥ śrīmānpaurai rāmābhiṣecane || 17 ||
prakāśakaraṇārthaṃ ca niśāgamanaśaṅkayā |
dīpavṛkṣāṃ stathā cakruranu rathyāsu sarvaśaḥ || 18 ||
alaṅkāraṃ purasyaivaṃ kṛtvā tatpuravāsinaḥ |
ākāṅkṣamāṇā rāmasya yauvarājyābhiṣecanam || 19 ||
sametya saṅghaśassarve catvareṣu sabhāsu ca |
kathayanto mithastatra praśaśaṃsurjanādhipam || 20 ||
aho mahātmā rājā'yamikṣvākukulanandanaḥ |
jñātvā yo vṛddhamātmānaṃ rāmaṃ rājye'bhiṣekṣyati || 21 ||
sarvepyanugṛhītā smo yanno rāmo mahīpatiḥ |
cirāya bhavitā goptā dṛṣṭalokaparāvaraḥ || 22 ||
anuddhatamanāḥ vidvāndharmātmā bhrātṛvatsalaḥ |
yathā ca bhrātṛṣu snigdhastathā'smāsvapi rāghavaḥ || 23 ||
ciraṃ jīvatu dharmātmā rājā daśaratho'naghaḥ |
yatprasādonabhiṣiktaṃ tu rāmaṃ drakṣyāmahe vayam || 24 ||
evaṃvidhaṃ kathayatāṃ paurāṇāṃ śuśruvu stadā |
digbhyopi śrutavṛttāntāḥ prāptā jānapadā janāḥ || 25 ||
te tu digbhyaḥ purīṃ prāptā draṣṭuṃ rāmābhiṣecanam |
rāmasya pūrayāmāsuḥ purīṃ jānapadā janāḥ || 26 ||
janaughaistairvisarpadbhiḥ śuśruve tatra nisvanaḥ |
parvasūdīrṇavegasya sāgarasyeva nisvanaḥ || 27 ||
tatastadindrakṣayasannibhaṃ puraṃ didṛkṣubhirjānapadairupāgataiḥ |
samantata ssasvanamākulaṃ babhau samudrayādobhirivārṇavodakam || 28 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ṣaṣṭhassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ षष्ठस्सर्गः ।
गते पुरोहिते रामः स्नातो नियतमानसः ।
सह पत्न्या विशालाक्ष्या नारायणमुपागमत् ॥ 1 ॥
प्रगृह्य शिरसा पात्रीं हविषो विधिवत्तदा ।
महते दैवतायाज्यं जुहाव ज्वलितेऽनले ॥ 2 ॥
शेषं च हविषस्तस्य प्राश्याशास्यात्मनः प्रियम् ।
ध्यायन्नारायणं देवं स्वास्तीर्णे कुशसंस्तरे ॥ 3 ॥
वाग्यत स्सह वैदेह्या भूत्वा नियतमानसः ।
श्रीमत्यायतने विष्णो श्शिश्ये नरवरात्मजः ॥ 4 ॥
एकयामावशिष्टायां रात्र्यां प्रतिविबुद्ध्य सः ।
अलङ्कारविधिं कृत्स्नं कारयामास वेश्मनः ॥ 5 ॥
तत्र श्रृण्वन्सुखा वाच स्सूतमागधवन्दिनाम् ।
पूर्वां सध्यामुपासीनो जजाप यतमानसः ॥ 6 ॥
तुष्टाव प्रणतश्चैव शिरसा मधुसूदनम् ।
विमलक्षौमसंवीतो वाचयामास स द्विजान् ॥ 7 ॥
तेषां पुण्याहघोषोऽथ गम्भीरमधुरस्तदा ।
अयोध्यां पूरयामास तूर्यघोषानुनादितः ॥ 8 ॥
कृतोपवासं तु तदा वैदेह्या सह राघवम् ।
अयोध्यानिलयश्श्रुत्वा सर्वः प्रमुदितो जनः ॥ 9 ॥
ततः पौरजनस्सर्वश्श्रुत्वा रामाभिषेचनम् ।
प्रभातां रजनीं दृष्ट्वा चक्रे शोभयितुं पुरीम् ॥ 10 ॥
सिताभ्रशिखराभेषु देवतायतनेषु च ।
चतुष्पथेषु रथ्यासु चैत्येष्वट्टालकेषु च ॥ 11 ॥
नानापण्यसमृद्धेषु वणिजामापणेषु च ।
कुटुम्बिनां समृद्धेषु श्रीमत्सु भवनेषु च ॥ 12 ॥
सभासु चैव सर्वासु वृक्षेष्वालक्षितेषु च ।
ध्वजा स्समुच्छ्रिताश्चित्राः पताकाश्चाभवंस्तदा ॥ 13 ॥
नटनर्तकसङ्घानां गायकानां च गायताम् ।
मनः कर्णसुखा वाच श्शुशृवुश्च ततस्ततः ॥ 14 ॥
रामाभिषेकयुक्ताश्च कथाश्चक्रुर्मिथो जनाः ।
रामाभिषेके सम्प्राप्ते चत्वरेषु गृहेषु च ॥ 15 ॥
बाला अपि क्रीडमाना गृहद्वारेषु सङ्घशः ।
रामाभिषवसंयुक्ताश्चक्रुरेवं मिथः कथाः ॥ 16 ॥
कृतपुष्पोपहारश्च धूपगन्धाधिवासितः ।
राजमार्गः कृतः श्रीमान्पौरै रामाभिषेचने ॥ 17 ॥
प्रकाशकरणार्थं च निशागमनशङ्कया ।
दीपवृक्षां स्तथा चक्रुरनु रथ्यासु सर्वशः ॥ 18 ॥
अलङ्कारं पुरस्यैवं कृत्वा तत्पुरवासिनः ।
आकाङ्क्षमाणा रामस्य यौवराज्याभिषेचनम् ॥ 19 ॥
समेत्य सङ्घशस्सर्वे चत्वरेषु सभासु च ।
कथयन्तो मिथस्तत्र प्रशशंसुर्जनाधिपम् ॥ 20 ॥
अहो महात्मा राजाऽयमिक्ष्वाकुकुलनन्दनः ।
ज्ञात्वा यो वृद्धमात्मानं रामं राज्येऽभिषेक्ष्यति ॥ 21 ॥
सर्वेप्यनुगृहीता स्मो यन्नो रामो महीपतिः ।
चिराय भविता गोप्ता दृष्टलोकपरावरः ॥ 22 ॥
अनुद्धतमनाः विद्वान्धर्मात्मा भ्रातृवत्सलः ।
यथा च भ्रातृषु स्निग्धस्तथाऽस्मास्वपि राघवः ॥ 23 ॥
चिरं जीवतु धर्मात्मा राजा दशरथोऽनघः ।
यत्प्रसादोनभिषिक्तं तु रामं द्रक्ष्यामहे वयम् ॥ 24 ॥
एवंविधं कथयतां पौराणां शुश्रुवु स्तदा ।
दिग्भ्योपि श्रुतवृत्तान्ताः प्राप्ता जानपदा जनाः ॥ 25 ॥
ते तु दिग्भ्यः पुरीं प्राप्ता द्रष्टुं रामाभिषेचनम् ।
रामस्य पूरयामासुः पुरीं जानपदा जनाः ॥ 26 ॥
जनौघैस्तैर्विसर्पद्भिः शुश्रुवे तत्र निस्वनः ।
पर्वसूदीर्णवेगस्य सागरस्येव निस्वनः ॥ 27 ॥
ततस्तदिन्द्रक्षयसन्निभं पुरं दिदृक्षुभिर्जानपदैरुपागतैः ।
समन्तत स्सस्वनमाकुलं बभौ समुद्रयादोभिरिवार्णवोदकम् ॥ 28 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे षष्ठस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ṣaṣṭhassargaḥ |
gate purohite rāmaḥ snāto niyatamānasaḥ |
saha patnyā viśālākṣyā nārāyaṇamupāgamat || 1 ||
pragṛhya śirasā pātrīṃ haviṣo vidhivattadā |
mahate daivatāyājyaṃ juhāva jvalite'nale || 2 ||
śeṣaṃ ca haviṣastasya prāśyāśāsyātmanaḥ priyam |
dhyāyannārāyaṇaṃ devaṃ svāstīrṇe kuśasaṃstare || 3 ||
vāgyata ssaha vaidehyā bhūtvā niyatamānasaḥ |
śrīmatyāyatane viṣṇo śśiśye naravarātmajaḥ || 4 ||
ekayāmāvaśiṣṭāyāṃ rātryāṃ prativibuddhya saḥ |
alaṅkāravidhiṃ kṛtsnaṃ kārayāmāsa veśmanaḥ || 5 ||
tatra śrṛṇvansukhā vāca ssūtamāgadhavandinām |
pūrvāṃ sadhyāmupāsīno jajāpa yatamānasaḥ || 6 ||
tuṣṭāva praṇataścaiva śirasā madhusūdanam |
vimalakṣaumasaṃvīto vācayāmāsa sa dvijān || 7 ||
teṣāṃ puṇyāhaghoṣo'tha gambhīramadhurastadā |
ayodhyāṃ pūrayāmāsa tūryaghoṣānunāditaḥ || 8 ||
kṛtopavāsaṃ tu tadā vaidehyā saha rāghavam |
ayodhyānilayaśśrutvā sarvaḥ pramudito janaḥ || 9 ||
tataḥ paurajanassarvaśśrutvā rāmābhiṣecanam |
prabhātāṃ rajanīṃ dṛṣṭvā cakre śobhayituṃ purīm || 10 ||
sitābhraśikharābheṣu devatāyataneṣu ca |
catuṣpatheṣu rathyāsu caityeṣvaṭṭālakeṣu ca || 11 ||
nānāpaṇyasamṛddheṣu vaṇijāmāpaṇeṣu ca |
kuṭumbināṃ samṛddheṣu śrīmatsu bhavaneṣu ca || 12 ||
sabhāsu caiva sarvāsu vṛkṣeṣvālakṣiteṣu ca |
dhvajā ssamucchritāścitrāḥ patākāścābhavaṃstadā || 13 ||
naṭanartakasaṅghānāṃ gāyakānāṃ ca gāyatām |
manaḥ karṇasukhā vāca śśuśṛvuśca tatastataḥ || 14 ||
rāmābhiṣekayuktāśca kathāścakrurmitho janāḥ |
rāmābhiṣeke samprāpte catvareṣu gṛheṣu ca || 15 ||
bālā api krīḍamānā gṛhadvāreṣu saṅghaśaḥ |
rāmābhiṣavasaṃyuktāścakrurevaṃ mithaḥ kathāḥ || 16 ||
kṛtapuṣpopahāraśca dhūpagandhādhivāsitaḥ |
rājamārgaḥ kṛtaḥ śrīmānpaurai rāmābhiṣecane || 17 ||
prakāśakaraṇārthaṃ ca niśāgamanaśaṅkayā |
dīpavṛkṣāṃ stathā cakruranu rathyāsu sarvaśaḥ || 18 ||
alaṅkāraṃ purasyaivaṃ kṛtvā tatpuravāsinaḥ |
ākāṅkṣamāṇā rāmasya yauvarājyābhiṣecanam || 19 ||
sametya saṅghaśassarve catvareṣu sabhāsu ca |
kathayanto mithastatra praśaśaṃsurjanādhipam || 20 ||
aho mahātmā rājā'yamikṣvākukulanandanaḥ |
jñātvā yo vṛddhamātmānaṃ rāmaṃ rājye'bhiṣekṣyati || 21 ||
sarvepyanugṛhītā smo yanno rāmo mahīpatiḥ |
cirāya bhavitā goptā dṛṣṭalokaparāvaraḥ || 22 ||
anuddhatamanāḥ vidvāndharmātmā bhrātṛvatsalaḥ |
yathā ca bhrātṛṣu snigdhastathā'smāsvapi rāghavaḥ || 23 ||
ciraṃ jīvatu dharmātmā rājā daśaratho'naghaḥ |
yatprasādonabhiṣiktaṃ tu rāmaṃ drakṣyāmahe vayam || 24 ||
evaṃvidhaṃ kathayatāṃ paurāṇāṃ śuśruvu stadā |
digbhyopi śrutavṛttāntāḥ prāptā jānapadā janāḥ || 25 ||
te tu digbhyaḥ purīṃ prāptā draṣṭuṃ rāmābhiṣecanam |
rāmasya pūrayāmāsuḥ purīṃ jānapadā janāḥ || 26 ||
janaughaistairvisarpadbhiḥ śuśruve tatra nisvanaḥ |
parvasūdīrṇavegasya sāgarasyeva nisvanaḥ || 27 ||
tatastadindrakṣayasannibhaṃ puraṃ didṛkṣubhirjānapadairupāgataiḥ |
samantata ssasvanamākulaṃ babhau samudrayādobhirivārṇavodakam || 28 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ṣaṣṭhassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Telugu script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.