॥ ద్వితీయ ముణ్డకే ద్వితీయః ఖణ్డః ॥
ఆవి-స్సన్నిహిత-ఙ్గుహాచర-న్నామ
మహత్పదమత్రైత-థ్సమర్పితమ్ ।
ఏజత్ప్రాణన్నిమిషచ్చ యదేతజ్జానథ
సదసద్వరేణ్య-మ్పరం-విఁజ్ఞానాద్యద్వరిష్ఠ-మ్ప్రజానామ్ ॥ 1॥
యదర్చిమద్యదణుభ్యో-ఽణు చ
యస్మి~ల్లోకా నిహితా లోకినశ్చ ।
తదేతదక్షర-మ్బ్రహ్మ స ప్రాణస్తదు వాఙ్మనః
తదేతత్సత్య-న్తదమృత-న్తద్వేద్ధవ్యం సోమ్య విద్ధి ॥ 2॥
ధనుర్ గృహీత్వౌపనిషద-మ్మహాస్త్రం
శరం హ్యుపాసా నిశితం సన్ధయీత ।
ఆయమ్య తద్భావగతేన చేతసా
లక్ష్య-న్తదేవాక్షరం సోమ్య విద్ధి ॥ 3॥
ప్రణవో ధను-శ్శారో హ్యాత్మా బ్రహ్మ తల్లక్ష్యముచ్యతే ।
అప్రమత్తేన వేద్ధవ్యం శరవ-త్తన్మయో భవేత్ ॥ 4॥
యస్మి-న్ద్యౌః పృథివీ చాన్తరిక్షమోతం
మన-స్సహ ప్రాణైశ్చ సర్వైః ।
తమేవైక-ఞ్జానథ ఆత్మానమన్యా వాచో
విముఞ్చథామృతస్యైష సేతుః ॥ 5॥
అరా ఇవ రథనాభౌ సంహతా యత్ర నాడ్యః ।
స ఏషో-ఽన్తశ్చరతే బహుధా జాయమానః ।
ఓమిత్యేవ-న్ధ్యాయథ ఆత్మానం స్వస్తి వః
పారాయ తమసః పరస్తాత్ ॥ 6॥
య-స్సర్వజ్ఞ-స్సర్వవిద్ యస్యైష మహిమా భువి ।
దివ్యే బ్రహ్మపురే హ్యేష వ్యోమ్న్యాత్మా ప్రతిష్ఠితః ॥
మనోమయః ప్రాణశరీరనేతా
ప్రతిష్ఠితో-ఽన్నే హృదయం సన్నిధాయ ।
తద్ విజ్ఞానేన పరిపశ్యన్తి ధీరా
ఆనన్దరూపమమృతం-యఁద్ విభాతి ॥ 7॥
భిద్యతే హృదయగ్రన్థిశ్ఛిద్యన్తే సర్వసంశయాః ।
క్షీయన్తే చాస్య కర్మాణి తస్మి-న్దృష్టే పరావరే ॥ 8॥
హిరణ్మయే పరే కోశే విరజ-మ్బ్రహ్మ నిష్కలమ్ ।
తచ్ఛుభ్ర-ఞ్జ్యోతిష-ఞ్జ్యోతిస్తద్ యదాత్మవిదో విదుః ॥ 9॥
న తత్ర సూర్యో భాతి న చన్ద్రతారకం
నేమా విద్యుతో భాన్తి కుతో-ఽయమగ్నిః ।
తమేవ భాన్తమనుభాతి సర్వం
తస్య భాసా సర్వమిదం-విఁభాతి ॥ 10॥
బ్రహ్మైవేదమమృత-మ్పురస్తాద్ బ్రహ్మ పశ్చాద్ బ్రహ్మ దక్షిణతశ్చోత్తరేణ ।
అధశ్చోర్ధ్వ-ఞ్చ ప్రసృత-మ్బ్రహ్మైవేదం-విఁశ్వమిదం-వఁరిష్ఠమ్ ॥ 11॥
॥ ఇతి ముణ్డకోపనిషది ద్వితీయముణ్డకే ద్వితీయః ఖణ్డః ॥
Roman (IAST) Transliteration
|| dvitīya muṇḍake dvitīyaḥ khaṇḍaḥ ||
āvi-ssannihita-ṅguhācara-nnāma
mahatpadamatraita-thsamarpitam |
ejatprāṇannimiṣacca yadetajjānatha
sadasadvareṇya-mparaṃ-vi~jñānādyadvariṣṭha-mprajānām || 1||
yadarcimadyadaṇubhyo-'ṇu ca
yasmi~llokā nihitā lokinaśca |
tadetadakṣara-mbrahma sa prāṇastadu vāṅmanaḥ
tadetatsatya-ntadamṛta-ntadveddhavyaṃ somya viddhi || 2||
dhanur gṛhītvaupaniṣada-mmahāstraṃ
śaraṃ hyupāsā niśitaṃ sandhayīta |
āyamya tadbhāvagatena cetasā
lakṣya-ntadevākṣaraṃ somya viddhi || 3||
praṇavo dhanu-śśāro hyātmā brahma tallakṣyamucyate |
apramattena veddhavyaṃ śarava-ttanmayo bhavet || 4||
yasmi-ndyauḥ pṛthivī cāntarikṣamotaṃ
mana-ssaha prāṇaiśca sarvaiḥ |
tamevaika-ñjānatha ātmānamanyā vāco
vimuñcathāmṛtasyaiṣa setuḥ || 5||
arā iva rathanābhau saṃhatā yatra nāḍyaḥ |
sa eṣo-'ntaścarate bahudhā jāyamānaḥ |
omityeva-ndhyāyatha ātmānaṃ svasti vaḥ
pārāya tamasaḥ parastāt || 6||
ya-ssarvajña-ssarvavid yasyaiṣa mahimā bhuvi |
divye brahmapure hyeṣa vyomnyātmā pratiṣṭhitaḥ ||
manomayaḥ prāṇaśarīranetā
pratiṣṭhito-'nne hṛdayaṃ sannidhāya |
tad vijñānena paripaśyanti dhīrā
ānandarūpamamṛtaṃ-ya~d vibhāti || 7||
bhidyate hṛdayagranthiśchidyante sarvasaṃśayāḥ |
kṣīyante cāsya karmāṇi tasmi-ndṛṣṭe parāvare || 8||
hiraṇmaye pare kośe viraja-mbrahma niṣkalam |
tacchubhra-ñjyotiṣa-ñjyotistad yadātmavido viduḥ || 9||
na tatra sūryo bhāti na candratārakaṃ
nemā vidyuto bhānti kuto-'yamagniḥ |
tameva bhāntamanubhāti sarvaṃ
tasya bhāsā sarvamidaṃ-vi~bhāti || 10||
brahmaivedamamṛta-mpurastād brahma paścād brahma dakṣiṇataścottareṇa |
adhaścordhva-ñca prasṛta-mbrahmaivedaṃ-vi~śvamidaṃ-va~riṣṭham || 11||
|| iti muṇḍakopaniṣadi dvitīyamuṇḍake dvitīyaḥ khaṇḍaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
॥ द्वितीय मुण्डके द्वितीयः खण्डः ॥
आवि-स्सन्निहित-ङ्गुहाचर-न्नाम
महत्पदमत्रैत-थ्समर्पितम् ।
एजत्प्राणन्निमिषच्च यदेतज्जानथ
सदसद्वरेण्य-म्परं-विँज्ञानाद्यद्वरिष्ठ-म्प्रजानाम् ॥ 1॥
यदर्चिमद्यदणुभ्यो-ऽणु च
यस्मि~ल्लोका निहिता लोकिनश्च ।
तदेतदक्षर-म्ब्रह्म स प्राणस्तदु वाङ्मनः
तदेतत्सत्य-न्तदमृत-न्तद्वेद्धव्यं सोम्य विद्धि ॥ 2॥
धनुर् गृहीत्वौपनिषद-म्महास्त्रं
शरं ह्युपासा निशितं सन्धयीत ।
आयम्य तद्भावगतेन चेतसा
लक्ष्य-न्तदेवाक्षरं सोम्य विद्धि ॥ 3॥
प्रणवो धनु-श्शारो ह्यात्मा ब्रह्म तल्लक्ष्यमुच्यते ।
अप्रमत्तेन वेद्धव्यं शरव-त्तन्मयो भवेत् ॥ 4॥
यस्मि-न्द्यौः पृथिवी चान्तरिक्षमोतं
मन-स्सह प्राणैश्च सर्वैः ।
तमेवैक-ञ्जानथ आत्मानमन्या वाचो
विमुञ्चथामृतस्यैष सेतुः ॥ 5॥
अरा इव रथनाभौ संहता यत्र नाड्यः ।
स एषो-ऽन्तश्चरते बहुधा जायमानः ।
ओमित्येव-न्ध्यायथ आत्मानं स्वस्ति वः
पाराय तमसः परस्तात् ॥ 6॥
य-स्सर्वज्ञ-स्सर्वविद् यस्यैष महिमा भुवि ।
दिव्ये ब्रह्मपुरे ह्येष व्योम्न्यात्मा प्रतिष्ठितः ॥
मनोमयः प्राणशरीरनेता
प्रतिष्ठितो-ऽन्ने हृदयं सन्निधाय ।
तद् विज्ञानेन परिपश्यन्ति धीरा
आनन्दरूपममृतं-यँद् विभाति ॥ 7॥
भिद्यते हृदयग्रन्थिश्छिद्यन्ते सर्वसंशयाः ।
क्षीयन्ते चास्य कर्माणि तस्मि-न्दृष्टे परावरे ॥ 8॥
हिरण्मये परे कोशे विरज-म्ब्रह्म निष्कलम् ।
तच्छुभ्र-ञ्ज्योतिष-ञ्ज्योतिस्तद् यदात्मविदो विदुः ॥ 9॥
न तत्र सूर्यो भाति न चन्द्रतारकं
नेमा विद्युतो भान्ति कुतो-ऽयमग्निः ।
तमेव भान्तमनुभाति सर्वं
तस्य भासा सर्वमिदं-विँभाति ॥ 10॥
ब्रह्मैवेदममृत-म्पुरस्ताद् ब्रह्म पश्चाद् ब्रह्म दक्षिणतश्चोत्तरेण ।
अधश्चोर्ध्व-ञ्च प्रसृत-म्ब्रह्मैवेदं-विँश्वमिदं-वँरिष्ठम् ॥ 11॥
॥ इति मुण्डकोपनिषदि द्वितीयमुण्डके द्वितीयः खण्डः ॥
|| dvitīya muṇḍake dvitīyaḥ khaṇḍaḥ ||
āvi-ssannihita-ṅguhācara-nnāma
mahatpadamatraita-thsamarpitam |
ejatprāṇannimiṣacca yadetajjānatha
sadasadvareṇya-mparaṃ-vi~jñānādyadvariṣṭha-mprajānām || 1||
yadarcimadyadaṇubhyo-'ṇu ca
yasmi~llokā nihitā lokinaśca |
tadetadakṣara-mbrahma sa prāṇastadu vāṅmanaḥ
tadetatsatya-ntadamṛta-ntadveddhavyaṃ somya viddhi || 2||
dhanur gṛhītvaupaniṣada-mmahāstraṃ
śaraṃ hyupāsā niśitaṃ sandhayīta |
āyamya tadbhāvagatena cetasā
lakṣya-ntadevākṣaraṃ somya viddhi || 3||
praṇavo dhanu-śśāro hyātmā brahma tallakṣyamucyate |
apramattena veddhavyaṃ śarava-ttanmayo bhavet || 4||
yasmi-ndyauḥ pṛthivī cāntarikṣamotaṃ
mana-ssaha prāṇaiśca sarvaiḥ |
tamevaika-ñjānatha ātmānamanyā vāco
vimuñcathāmṛtasyaiṣa setuḥ || 5||
arā iva rathanābhau saṃhatā yatra nāḍyaḥ |
sa eṣo-'ntaścarate bahudhā jāyamānaḥ |
omityeva-ndhyāyatha ātmānaṃ svasti vaḥ
pārāya tamasaḥ parastāt || 6||
ya-ssarvajña-ssarvavid yasyaiṣa mahimā bhuvi |
divye brahmapure hyeṣa vyomnyātmā pratiṣṭhitaḥ ||
manomayaḥ prāṇaśarīranetā
pratiṣṭhito-'nne hṛdayaṃ sannidhāya |
tad vijñānena paripaśyanti dhīrā
ānandarūpamamṛtaṃ-ya~d vibhāti || 7||
bhidyate hṛdayagranthiśchidyante sarvasaṃśayāḥ |
kṣīyante cāsya karmāṇi tasmi-ndṛṣṭe parāvare || 8||
hiraṇmaye pare kośe viraja-mbrahma niṣkalam |
tacchubhra-ñjyotiṣa-ñjyotistad yadātmavido viduḥ || 9||
na tatra sūryo bhāti na candratārakaṃ
nemā vidyuto bhānti kuto-'yamagniḥ |
tameva bhāntamanubhāti sarvaṃ
tasya bhāsā sarvamidaṃ-vi~bhāti || 10||
brahmaivedamamṛta-mpurastād brahma paścād brahma dakṣiṇataścottareṇa |
adhaścordhva-ñca prasṛta-mbrahmaivedaṃ-vi~śvamidaṃ-va~riṣṭham || 11||
|| iti muṇḍakopaniṣadi dvitīyamuṇḍake dvitīyaḥ khaṇḍaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Telugu script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.