॥ ದ್ವಿತೀಯ ಮುಣ್ಡಕೇ ದ್ವಿತೀಯಃ ಖಣ್ಡಃ ॥
ಆವಿ-ಸ್ಸನ್ನಿಹಿತ-ಙ್ಗುಹಾಚರ-ನ್ನಾಮ
ಮಹತ್ಪದಮತ್ರೈತ-ಥ್ಸಮರ್ಪಿತಮ್ ।
ಏಜತ್ಪ್ರಾಣನ್ನಿಮಿಷಚ್ಚ ಯದೇತಜ್ಜಾನಥ
ಸದಸದ್ವರೇಣ್ಯ-ಮ್ಪರಂ-ವಿಁಜ್ಞಾನಾದ್ಯದ್ವರಿಷ್ಠ-ಮ್ಪ್ರಜಾನಾಮ್ ॥ 1॥
ಯದರ್ಚಿಮದ್ಯದಣುಭ್ಯೋ-ಽಣು ಚ
ಯಸ್ಮಿ~ಲ್ಲೋಕಾ ನಿಹಿತಾ ಲೋಕಿನಶ್ಚ ।
ತದೇತದಕ್ಷರ-ಮ್ಬ್ರಹ್ಮ ಸ ಪ್ರಾಣಸ್ತದು ವಾಙ್ಮನಃ
ತದೇತತ್ಸತ್ಯ-ನ್ತದಮೃತ-ನ್ತದ್ವೇದ್ಧವ್ಯಂ ಸೋಮ್ಯ ವಿದ್ಧಿ ॥ 2॥
ಧನುರ್ ಗೃಹೀತ್ವೌಪನಿಷದ-ಮ್ಮಹಾಸ್ತ್ರಂ
ಶರಂ ಹ್ಯುಪಾಸಾ ನಿಶಿತಂ ಸನ್ಧಯೀತ ।
ಆಯಮ್ಯ ತದ್ಭಾವಗತೇನ ಚೇತಸಾ
ಲಕ್ಷ್ಯ-ನ್ತದೇವಾಕ್ಷರಂ ಸೋಮ್ಯ ವಿದ್ಧಿ ॥ 3॥
ಪ್ರಣವೋ ಧನು-ಶ್ಶಾರೋ ಹ್ಯಾತ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮ ತಲ್ಲಕ್ಷ್ಯಮುಚ್ಯತೇ ।
ಅಪ್ರಮತ್ತೇನ ವೇದ್ಧವ್ಯಂ ಶರವ-ತ್ತನ್ಮಯೋ ಭವೇತ್ ॥ 4॥
ಯಸ್ಮಿ-ನ್ದ್ಯೌಃ ಪೃಥಿವೀ ಚಾನ್ತರಿಕ್ಷಮೋತಂ
ಮನ-ಸ್ಸಹ ಪ್ರಾಣೈಶ್ಚ ಸರ್ವೈಃ ।
ತಮೇವೈಕ-ಞ್ಜಾನಥ ಆತ್ಮಾನಮನ್ಯಾ ವಾಚೋ
ವಿಮುಞ್ಚಥಾಮೃತಸ್ಯೈಷ ಸೇತುಃ ॥ 5॥
ಅರಾ ಇವ ರಥನಾಭೌ ಸಂಹತಾ ಯತ್ರ ನಾಡ್ಯಃ ।
ಸ ಏಷೋ-ಽನ್ತಶ್ಚರತೇ ಬಹುಧಾ ಜಾಯಮಾನಃ ।
ಓಮಿತ್ಯೇವ-ನ್ಧ್ಯಾಯಥ ಆತ್ಮಾನಂ ಸ್ವಸ್ತಿ ವಃ
ಪಾರಾಯ ತಮಸಃ ಪರಸ್ತಾತ್ ॥ 6॥
ಯ-ಸ್ಸರ್ವಜ್ಞ-ಸ್ಸರ್ವವಿದ್ ಯಸ್ಯೈಷ ಮಹಿಮಾ ಭುವಿ ।
ದಿವ್ಯೇ ಬ್ರಹ್ಮಪುರೇ ಹ್ಯೇಷ ವ್ಯೋಮ್ನ್ಯಾತ್ಮಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಃ ॥
ಮನೋಮಯಃ ಪ್ರಾಣಶರೀರನೇತಾ
ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತೋ-ಽನ್ನೇ ಹೃದಯಂ ಸನ್ನಿಧಾಯ ।
ತದ್ ವಿಜ್ಞಾನೇನ ಪರಿಪಶ್ಯನ್ತಿ ಧೀರಾ
ಆನನ್ದರೂಪಮಮೃತಂ-ಯಁದ್ ವಿಭಾತಿ ॥ 7॥
ಭಿದ್ಯತೇ ಹೃದಯಗ್ರನ್ಥಿಶ್ಛಿದ್ಯನ್ತೇ ಸರ್ವಸಂಶಯಾಃ ।
ಕ್ಷೀಯನ್ತೇ ಚಾಸ್ಯ ಕರ್ಮಾಣಿ ತಸ್ಮಿ-ನ್ದೃಷ್ಟೇ ಪರಾವರೇ ॥ 8॥
ಹಿರಣ್ಮಯೇ ಪರೇ ಕೋಶೇ ವಿರಜ-ಮ್ಬ್ರಹ್ಮ ನಿಷ್ಕಲಮ್ ।
ತಚ್ಛುಭ್ರ-ಞ್ಜ್ಯೋತಿಷ-ಞ್ಜ್ಯೋತಿಸ್ತದ್ ಯದಾತ್ಮವಿದೋ ವಿದುಃ ॥ 9॥
ನ ತತ್ರ ಸೂರ್ಯೋ ಭಾತಿ ನ ಚನ್ದ್ರತಾರಕಂ
ನೇಮಾ ವಿದ್ಯುತೋ ಭಾನ್ತಿ ಕುತೋ-ಽಯಮಗ್ನಿಃ ।
ತಮೇವ ಭಾನ್ತಮನುಭಾತಿ ಸರ್ವಂ
ತಸ್ಯ ಭಾಸಾ ಸರ್ವಮಿದಂ-ವಿಁಭಾತಿ ॥ 10॥
ಬ್ರಹ್ಮೈವೇದಮಮೃತ-ಮ್ಪುರಸ್ತಾದ್ ಬ್ರಹ್ಮ ಪಶ್ಚಾದ್ ಬ್ರಹ್ಮ ದಕ್ಷಿಣತಶ್ಚೋತ್ತರೇಣ ।
ಅಧಶ್ಚೋರ್ಧ್ವ-ಞ್ಚ ಪ್ರಸೃತ-ಮ್ಬ್ರಹ್ಮೈವೇದಂ-ವಿಁಶ್ವಮಿದಂ-ವಁರಿಷ್ಠಮ್ ॥ 11॥
॥ ಇತಿ ಮುಣ್ಡಕೋಪನಿಷದಿ ದ್ವಿತೀಯಮುಣ್ಡಕೇ ದ್ವಿತೀಯಃ ಖಣ್ಡಃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
|| dvitīya muṇḍake dvitīyaḥ khaṇḍaḥ ||
āvi-ssannihita-ṅguhācara-nnāma
mahatpadamatraita-thsamarpitam |
ejatprāṇannimiṣacca yadetajjānatha
sadasadvareṇya-mparaṃ-vi~jñānādyadvariṣṭha-mprajānām || 1||
yadarcimadyadaṇubhyo-'ṇu ca
yasmi~llokā nihitā lokinaśca |
tadetadakṣara-mbrahma sa prāṇastadu vāṅmanaḥ
tadetatsatya-ntadamṛta-ntadveddhavyaṃ somya viddhi || 2||
dhanur gṛhītvaupaniṣada-mmahāstraṃ
śaraṃ hyupāsā niśitaṃ sandhayīta |
āyamya tadbhāvagatena cetasā
lakṣya-ntadevākṣaraṃ somya viddhi || 3||
praṇavo dhanu-śśāro hyātmā brahma tallakṣyamucyate |
apramattena veddhavyaṃ śarava-ttanmayo bhavet || 4||
yasmi-ndyauḥ pṛthivī cāntarikṣamotaṃ
mana-ssaha prāṇaiśca sarvaiḥ |
tamevaika-ñjānatha ātmānamanyā vāco
vimuñcathāmṛtasyaiṣa setuḥ || 5||
arā iva rathanābhau saṃhatā yatra nāḍyaḥ |
sa eṣo-'ntaścarate bahudhā jāyamānaḥ |
omityeva-ndhyāyatha ātmānaṃ svasti vaḥ
pārāya tamasaḥ parastāt || 6||
ya-ssarvajña-ssarvavid yasyaiṣa mahimā bhuvi |
divye brahmapure hyeṣa vyomnyātmā pratiṣṭhitaḥ ||
manomayaḥ prāṇaśarīranetā
pratiṣṭhito-'nne hṛdayaṃ sannidhāya |
tad vijñānena paripaśyanti dhīrā
ānandarūpamamṛtaṃ-ya~d vibhāti || 7||
bhidyate hṛdayagranthiśchidyante sarvasaṃśayāḥ |
kṣīyante cāsya karmāṇi tasmi-ndṛṣṭe parāvare || 8||
hiraṇmaye pare kośe viraja-mbrahma niṣkalam |
tacchubhra-ñjyotiṣa-ñjyotistad yadātmavido viduḥ || 9||
na tatra sūryo bhāti na candratārakaṃ
nemā vidyuto bhānti kuto-'yamagniḥ |
tameva bhāntamanubhāti sarvaṃ
tasya bhāsā sarvamidaṃ-vi~bhāti || 10||
brahmaivedamamṛta-mpurastād brahma paścād brahma dakṣiṇataścottareṇa |
adhaścordhva-ñca prasṛta-mbrahmaivedaṃ-vi~śvamidaṃ-va~riṣṭham || 11||
|| iti muṇḍakopaniṣadi dvitīyamuṇḍake dvitīyaḥ khaṇḍaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
॥ द्वितीय मुण्डके द्वितीयः खण्डः ॥
आवि-स्सन्निहित-ङ्गुहाचर-न्नाम
महत्पदमत्रैत-थ्समर्पितम् ।
एजत्प्राणन्निमिषच्च यदेतज्जानथ
सदसद्वरेण्य-म्परं-विँज्ञानाद्यद्वरिष्ठ-म्प्रजानाम् ॥ 1॥
यदर्चिमद्यदणुभ्यो-ऽणु च
यस्मि~ल्लोका निहिता लोकिनश्च ।
तदेतदक्षर-म्ब्रह्म स प्राणस्तदु वाङ्मनः
तदेतत्सत्य-न्तदमृत-न्तद्वेद्धव्यं सोम्य विद्धि ॥ 2॥
धनुर् गृहीत्वौपनिषद-म्महास्त्रं
शरं ह्युपासा निशितं सन्धयीत ।
आयम्य तद्भावगतेन चेतसा
लक्ष्य-न्तदेवाक्षरं सोम्य विद्धि ॥ 3॥
प्रणवो धनु-श्शारो ह्यात्मा ब्रह्म तल्लक्ष्यमुच्यते ।
अप्रमत्तेन वेद्धव्यं शरव-त्तन्मयो भवेत् ॥ 4॥
यस्मि-न्द्यौः पृथिवी चान्तरिक्षमोतं
मन-स्सह प्राणैश्च सर्वैः ।
तमेवैक-ञ्जानथ आत्मानमन्या वाचो
विमुञ्चथामृतस्यैष सेतुः ॥ 5॥
अरा इव रथनाभौ संहता यत्र नाड्यः ।
स एषो-ऽन्तश्चरते बहुधा जायमानः ।
ओमित्येव-न्ध्यायथ आत्मानं स्वस्ति वः
पाराय तमसः परस्तात् ॥ 6॥
य-स्सर्वज्ञ-स्सर्वविद् यस्यैष महिमा भुवि ।
दिव्ये ब्रह्मपुरे ह्येष व्योम्न्यात्मा प्रतिष्ठितः ॥
मनोमयः प्राणशरीरनेता
प्रतिष्ठितो-ऽन्ने हृदयं सन्निधाय ।
तद् विज्ञानेन परिपश्यन्ति धीरा
आनन्दरूपममृतं-यँद् विभाति ॥ 7॥
भिद्यते हृदयग्रन्थिश्छिद्यन्ते सर्वसंशयाः ।
क्षीयन्ते चास्य कर्माणि तस्मि-न्दृष्टे परावरे ॥ 8॥
हिरण्मये परे कोशे विरज-म्ब्रह्म निष्कलम् ।
तच्छुभ्र-ञ्ज्योतिष-ञ्ज्योतिस्तद् यदात्मविदो विदुः ॥ 9॥
न तत्र सूर्यो भाति न चन्द्रतारकं
नेमा विद्युतो भान्ति कुतो-ऽयमग्निः ।
तमेव भान्तमनुभाति सर्वं
तस्य भासा सर्वमिदं-विँभाति ॥ 10॥
ब्रह्मैवेदममृत-म्पुरस्ताद् ब्रह्म पश्चाद् ब्रह्म दक्षिणतश्चोत्तरेण ।
अधश्चोर्ध्व-ञ्च प्रसृत-म्ब्रह्मैवेदं-विँश्वमिदं-वँरिष्ठम् ॥ 11॥
॥ इति मुण्डकोपनिषदि द्वितीयमुण्डके द्वितीयः खण्डः ॥
|| dvitīya muṇḍake dvitīyaḥ khaṇḍaḥ ||
āvi-ssannihita-ṅguhācara-nnāma
mahatpadamatraita-thsamarpitam |
ejatprāṇannimiṣacca yadetajjānatha
sadasadvareṇya-mparaṃ-vi~jñānādyadvariṣṭha-mprajānām || 1||
yadarcimadyadaṇubhyo-'ṇu ca
yasmi~llokā nihitā lokinaśca |
tadetadakṣara-mbrahma sa prāṇastadu vāṅmanaḥ
tadetatsatya-ntadamṛta-ntadveddhavyaṃ somya viddhi || 2||
dhanur gṛhītvaupaniṣada-mmahāstraṃ
śaraṃ hyupāsā niśitaṃ sandhayīta |
āyamya tadbhāvagatena cetasā
lakṣya-ntadevākṣaraṃ somya viddhi || 3||
praṇavo dhanu-śśāro hyātmā brahma tallakṣyamucyate |
apramattena veddhavyaṃ śarava-ttanmayo bhavet || 4||
yasmi-ndyauḥ pṛthivī cāntarikṣamotaṃ
mana-ssaha prāṇaiśca sarvaiḥ |
tamevaika-ñjānatha ātmānamanyā vāco
vimuñcathāmṛtasyaiṣa setuḥ || 5||
arā iva rathanābhau saṃhatā yatra nāḍyaḥ |
sa eṣo-'ntaścarate bahudhā jāyamānaḥ |
omityeva-ndhyāyatha ātmānaṃ svasti vaḥ
pārāya tamasaḥ parastāt || 6||
ya-ssarvajña-ssarvavid yasyaiṣa mahimā bhuvi |
divye brahmapure hyeṣa vyomnyātmā pratiṣṭhitaḥ ||
manomayaḥ prāṇaśarīranetā
pratiṣṭhito-'nne hṛdayaṃ sannidhāya |
tad vijñānena paripaśyanti dhīrā
ānandarūpamamṛtaṃ-ya~d vibhāti || 7||
bhidyate hṛdayagranthiśchidyante sarvasaṃśayāḥ |
kṣīyante cāsya karmāṇi tasmi-ndṛṣṭe parāvare || 8||
hiraṇmaye pare kośe viraja-mbrahma niṣkalam |
tacchubhra-ñjyotiṣa-ñjyotistad yadātmavido viduḥ || 9||
na tatra sūryo bhāti na candratārakaṃ
nemā vidyuto bhānti kuto-'yamagniḥ |
tameva bhāntamanubhāti sarvaṃ
tasya bhāsā sarvamidaṃ-vi~bhāti || 10||
brahmaivedamamṛta-mpurastād brahma paścād brahma dakṣiṇataścottareṇa |
adhaścordhva-ñca prasṛta-mbrahmaivedaṃ-vi~śvamidaṃ-va~riṣṭham || 11||
|| iti muṇḍakopaniṣadi dvitīyamuṇḍake dvitīyaḥ khaṇḍaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Kannada script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.