Sankshepa Ramayanam — Sinhala Script

ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ බාලකාණ්ඩම් .

අථ ප්රථමස්සර්ගඃ .

තපස්ස්වාධ්යායනිරතං තපස්වී වාග්විදාං වරම් .

නාරදං පරිපප්රච්ඡ වාල්මීකිර්මුනිපුඞ්ගවම් .. 1 ..

කෝ(අ)න්වස්මින්සාම්ප්රතං ලෝකේ ගුණවාන් කශ්ච වීර්යවාන් .

ධර්මජ්ඤශ්ච කෘතජ්ඤශ්ච සත්යවාක්යෝ දෘඪව්රතඃ .. 2 ..

චාරිත්රේණ ච කෝ යුක්තඃ සර්වභූතේෂු කෝ හිතඃ .

විද්වාන් කඃ කඃ සමර්ථශ්ච කශ්චෛකප්රියදර්ශනඃ .. 3 ..

ආත්මවාන් කෝ ජිතක්රෝධෝ ද්යුතිමාන් කෝ(අ)නසූයකඃ .

කස්ය බිභ්යති දේවාශ්ච ජාතරෝෂස්ය සංයුගේ .. 4 ..

ඒතදිච්ඡාම්යහං ශ්රෝතුං පරං කෞතූහලං හි මේ .

මහර්ෂේ ත්වං සමර්ථෝ(අ)සි ජ්ඤාතුමේවංවිධං නරම් .. 5 ..

ශ්රුත්වා චෛතත්ත්රිලෝකජ්ඤෝ වාල්මීකේර්නාරදෝ වචඃ .

ශ්රූයතාමිති චාමන්ත්ර්ය ප්රහෘෂ්ටෝ වාක්යමබ්රවීත් .. 6 ..

බහවෝ දුර්ලභාශ්චෛව යේ ත්වයා කීර්තිතා ගුණාඃ .

මුනේ වක්ෂ්යාම්යහං බුද්ධ්වා තෛර්යුක්තඃ ශ්රූයතාං නරඃ .. 7 ..

ඉක්ෂ්වාකුවංශප්රභවෝ රාමෝ නාම ජනෛඃ ශ්රුතඃ .

නියතාත්මා මහාවීර්යෝ ද්යුතිමාන් ධෘතිමාන් වශී .. 8 ..

බුද්ධිමාන් නීතිමාන් වාග්මී ශ්රීමාන් ශත්රුනිබර්හණඃ .

විපුලාංසෝ මහාබාහුඃ කම්බුග්රීවෝ මහාහනුඃ .. 9 ..

මහෝරස්කෝ මහේෂ්වාසෝ ගූඪජත්රුරරින්දමඃ .

ආජානුබාහුඃ සුශිරාඃ සුලලාටඃ සුවික්රමඃ .. 10 ..

සමඃ සමවිභක්තාඞ්ගඃ ස්නිග්ධවර්ණඃ ප්රතාපවාන් .

පීනවක්ෂා විශාලාක්ෂෝ ලක්ෂ්මීවාන් ශුභලක්ෂණඃ .. 11 ..

ධර්මජ්ඤඃ සත්යසන්ධශ්ච ප්රජානාං ච හිතේ රතඃ .

යශස්වී ජ්ඤානසම්පන්නඃ ශුචිර්වශ්යඃ සමාධිමාන් .. 12 ..

ප්රජාපතිසමඃ ශ්රීමාන් ධාතා රිපුනිෂූදනඃ .

රක්ෂිතා ජීවලෝකස්ය ධර්මස්ය පරිරක්ෂිතා .. 13 ..

රක්ෂිතා ස්වස්ය ධර්මස්ය ස්වජනස්ය ච රක්ෂිතා .

වේදවේදාඞ්ගතත්ත්වජ්ඤෝ ධනුර්වේදේ ච නිෂ්ඨිතඃ .. 14 ..

සර්වශාස්ත්රාර්ථතත්ත්වජ්ඤෝ ස්මෘතිමාන්ප්රතිභානවාන් .

සර්වලෝකප්රියඃ සාධුරදීනාත්මා විචක්ෂණඃ .. 15 ..

සර්වදාභිගතඃ සද්භිඃ සමුද්ර ඉව සින්ධුභිඃ .

ආර්යඃ සර්වසමශ්චෛව සදෛකප්රියදර්ශනඃ .. 16 ..

ස ච සර්වගුණෝපේතඃ කෞසල්යානන්දවර්ධනඃ .

සමුද්ර ඉව ගාම්භීර්යේ ධෛර්යේණ හිමවානිව .. 17 ..

විෂ්ණුනා සදෘශෝ වීර්යේ සෝමවත්ප්රියදර්ශනඃ .

කාලාග්නිසදෘශඃ ක්රෝධේ ක්ෂමයා පෘථිවීසමඃ .. 18 ..

ධනදේන සමස්ත්යාගේ සත්යේ ධර්ම ඉවාපරඃ .

තමේවං ගුණසම්පන්නං රාමං සත්යපරාක්රමම් .. 19 ..

ජ්යේෂ්ඨං ශ්රේෂ්ඨගුණෛර්යුක්තං ප්රියං දශරථඃ සුතම් .

ප්රකෘතීනාං හිතෛර්යුක්තං ප්රකෘති ප්රිය කාම්යයා .. 20 ..

යෞවරාජ්යේන සංයෝක්තුමෛච්ඡත්ප්රීත්යා මහීපතිඃ .

තස්යාභිෂේකසම්භාරාන් දෘෂ්ට්වා භාර්යා(අ)ථ කෛකයී .. 21 ..

පූර්වං දත්තවරා දේවී වරමේනමයාචත .

විවාසනං ච රාමස්ය භරතස්යාභිෂේචනම් .. 22 ..

ස සත්යවචනාද්රාජා ධර්මපාශේන සංයතඃ .

විවාසයාමාස සුතං රාමං දශරථඃ ප්රියම් .. 23 ..

ස ජගාම වනං වීරඃ ප්රතිජ්ඤාමනුපාලයන් .

පිතුර්වචනනිර්දේශාත්කෛකේය්යාඃ ප්රියකාරණාත් .. 24 ..

තං ව්රජන්තං ප්රියෝ භ්රාතා ලක්ෂ්මණෝ(අ)නුජගාම හ .

ස්නේහාද්විනයසම්පන්නඃ සුමිත්රානන්දවර්ධනඃ .. 25 ..

භ්රාතරං දයිතෝ භ්රාතුඃ සෞභ්රාත්රමනුදර්ශයන් .

රාමස්ය දයිතා භාර්යා නිත්යං ප්රාණසමාහිතා .. 26 ..

ජනකස්ය කුලේ ජාතා දේවමායේව නිර්මිතා .

සර්වලක්ෂණසම්පන්නා නාරීණාමුත්තමා වධූඃ .. 27 ..

සීතා(අ)ප්යනුගතා රාමං ශශිනං රෝහිණී යථා .

පෞරෛරනුගතෝ දූරං පිත්රා දශරථේන ච .. 28 ..

ශෘඞ්ගිබේරපුරේ සූතං ගඞ්ගාකූලේ ව්යසර්ජයත් .

ගුහමාසාද්ය ධර්මාත්මා නිෂාදාධිපතිං ප්රියම් .. 29 ..

ගුහේන සහිතෝ රාමඃ ලක්ෂ්මණේන ච සීතයා .

තේ වනේන වනං ගත්වා නදීස්තීර්ත්වා බහූදකාඃ .. 30 ..

චිත්රකූටමනුප්රාප්ය භරද්වාජස්ය ශාසනාත් .

රම්යමාවසථං කෘත්වා රමමාණා වනේ ත්රයඃ .. 31 ..

දේවගන්ධර්වසඞ්කාශාස්තත්ර තේ න්යවසන්සුඛම් .

චිත්රකූටං ගතේ රාමේ පුත්රශෝකාතුරස්තථා .. 32 ..

රාජා දශරථඃ ස්වර්ගං ජගාම විලපන්සුතම් .

මෘතේ තු තස්මින්භරතෝ වසිෂ්ඨප්රමුඛෛර්ද්විජෛඃ .. 33 ..

නියුජ්යමානෝ රාජ්යාය නෛච්ඡද්රාජ්යං මහාබලඃ .

ස ජගාම වනං වීරෝ රාමපාදප්රසාදකඃ .. 34 ..

ගත්වා තු ස මහාත්මානං රාමං සත්යපරාක්රමම් .

අයාචද්භ්රාතරං රාමං ආර්යභාවපුරස්කෘතඃ .. 35 ..

ත්වමේව රාජා ධර්මජ්ඤ ඉති රාමං වචෝ(අ)බ්රවීත් .

රාමෝ(අ)පි පරමෝදාරඃ සුමුඛස්සුමහායශාඃ .. 36 ..

න චෛච්ඡත්පිතුරාදේශාද්රාජ්යං රාමෝ මහාබලඃ .

පාදුකේ චාස්ය රාජ්යාය න්යාසං දත්ත්වා පුනඃ පුනඃ .. 37 ..

නිවර්තයාමාස තතෝ භරතං භරතාග්රජඃ .

ස කාමමනවාප්යෛව රාමපාදාවුපස්පෘශන් .. 38 ..

නන්දිග්රාමේ(අ)කරෝද්රාජ්යං රාමාගමනකාඞ්ක්ෂයා .

ගතේ තු භරතේ ශ්රීමාන් සත්යසන්ධෝ ජිතේන්ද්රියඃ .. 39 ..

රාමස්තු පුනරාලක්ෂ්ය නාගරස්ය ජනස්ය ච .

තත්රාගමනමේකාග්රෝ දණ්ඩකාන්ප්රවිවේශ හ .. 40 ..

ප්රවිශ්ය තු මහාරණ්යං රාමෝ රාජීවලෝචනඃ .

විරාධං රාක්ෂසං හත්වා ශරභඞ්ගං දදර්ශ හ .. 41 ..

සුතීක්ෂ්ණං චාප්යගස්ත්යං ච අගස්ත්යභ්රාතරං තථා .

අගස්ත්යවචනාච්චෛව ජග්රාහෛන්ද්රං ශරාසනම් .. 42 ..

ඛඩ්ගං ච පරමප්රීතස්තූණී චාක්ෂයසායකෞ .

වසතස්තස්ය රාමස්ය වනේ වනචරෛඃ සහ .. 43 ..

ඍෂයෝ(අ)භ්යාගමන්සර්වේ වධායාසුරරක්ෂසාම් .

ස තේෂාං ප්රතිශුශ්රාව රාක්ෂසානාං තථා වනේ .. 44 ..

ප්රතිජ්ඤාතශ්ච රාමේණ වධඃ සංයති රක්ෂසාම් .

ඍෂීණාමග්නිකල්පානාං දණ්ඩකාරණ්යවාසිනාම් .. 45 ..

තේන තත්රෛව වසතා ජනස්ථානනිවාසිනී .

විරූපිතා ශූර්පණඛා රාක්ෂසී කාමරූපිණී .. 46 ..

තතඃ ශූර්පණඛාවාක්යාදුද්යුක්තාන්සර්වරාක්ෂසාන් .

ඛරං ත්රිශිරසං චෛව දූෂණං චෛව රාක්ෂසම් .. 47 ..

නිජඝාන රණේ රාමස්තේෂාං චෛව පදානුගාන් .

වනේ තස්මින්නිවසතා ජනස්ථානනිවාසිනාම් .. 48 ..

රක්ෂසාං නිහතාන්යාසන්සහස්රාණි චතුර්දශ .

තතෝ ජ්ඤාතිවධං ශ්රුත්වා රාවණඃ ක්රෝධමූර්ඡිතඃ .. 49 ..

සහායං වරයාමාස මාරීචං නාම රාක්ෂසම් .

වාර්යමාණඃ සුබහුශෝ මාරීචේන ස රාවණඃ .. 50 ..

න විරෝධෝ බලවතා ක්ෂමෝ රාවණ තේන තේ .

අනාදෘත්ය තු තද්වාක්යං රාවණඃ කාලචෝදිතඃ .. 51 ..

ජගාම සහමාරීචඃ තස්යාශ්රමපදං තදා .

තේන මායාවිනා දූරමපවාහ්ය නෘපාත්මජෞ .. 52 ..

ජහාර භාර්යාං රාමස්ය ගෘධ්රං හත්වා ජටායුෂම් .

ගෘධ්රං ච නිහතං දෘෂ්ට්වා හෘතාං ශ්රුත්වා ච මෛථිලීම් .. 53 ..

රාඝවඃ ශෝකසන්තප්තෝ විලලාපාකුලේන්ද්රියඃ .

තතස්තේනෛව ශෝකේන ගෘධ්රං දග්ධ්වා ජටායුෂම් .. 54 ..

මාර්ගමාණෝ වනේ සීතාං රාක්ෂසං සන්දදර්ශ හ .

කබන්ධං නාම රූපේණ විකෘතං ඝෝරදර්ශනම් .. 55 ..

තං නිහත්ය මහාබාහුඃ දදාහ ස්වර්ගතශ්ච සඃ .

ස චාස්ය කථයාමාස ශබරීං ධර්මචාරිණීම් .. 56 ..

ශ්රමණීං ධර්මනිපුණාමභිගච්ඡේති රාඝවම් .

සෝ(අ)භ්යගච්ඡන්මහාතේජාඃ ශබරීං ශත්රුසූදනඃ .. 57 ..

ශබර්යා පූජිතඃ සම්යග්රාමෝ දශරථාත්මජඃ .

පම්පාතීරේ හනුමතා සඞ්ගතෝ වානරේණ හ .. 58 ..

හනුමද්වචනාච්චෛව සුග්රීවේණ සමාගතඃ .

සුග්රීවාය ච තත්සර්වං ශංසද්රාමෝ මහාබලඃ .. 59 ..

ආදිතස්තද්යථාවෘත්තං සීතයාශ්ච විශේෂතඃ .

සුග්රීවශ්චාපි තත්සර්වං ශ්රුත්වා රාමස්ය වානරඃ .. 60 ..

චකාර සඛ්යං රාමේණ ප්රීතශ්චෛවාග්නිසාක්ෂිකම් .

තතෝ වානරරාජේන වෛරානුකථනං ප්රති .. 61 ..

රාමායාවේදිතං සර්වං ප්රණයාද්දුඃඛිතේන ච .

ප්රතිජ්ඤාතං ච රාමේණ තදා වාලිවධං ප්රති .. 62 ..

වාලිනශ්ච බලං තත්ර කථයාමාස වානරඃ .

සුග්රීවඃ ශඞ්කිතශ්චාසීන්නිත්යං වීර්යේණ රාඝවේ .. 63 ..

රාඝවඃ ප්රත්යයාර්ථං තු දුන්දුභේඃ කායමුත්තමම් .

දර්ශයාමාස සුග්රීවෝ මහාපර්වත සන්නිභම් .. 64 ..

උත්ස්මයිත්වා මහාබාහුඃ ප්රේක්ෂ්ය චාස්ථි මහාබලඃ .

පාදාඞ්ගුෂ්ඨේන චික්ෂේප සම්පූර්ණං දශයෝජනම් .. 65 ..

බිභේද ච පුනඃ සාලාන්සප්තෛකේන මහේෂුණා .

ගිරිං රසාතලං චෛව ජනයන් ප්රත්යයං තදා .. 66 ..

තතඃ ප්රීතමනාස්තේන විශ්වස්තඃ ස මහාකපිඃ .

කිෂ්කින්ධාං රාමසහිතෝ ජගාම ච ගුහාං තදා .. 67 ..

තතෝ(අ)ගර්ජද්ධරිවරඃ සුග්රීවෝ හේමපිඞ්ගලඃ .

තේන නාදේන මහතා නිර්ජගාම හරීශ්වරඃ .. 68 ..

අනුමාන්ය තදා තාරාං සුග්රීවේණ සමාගතඃ .

නිජඝාන ච තත්රෛනං ශරේණෛකේන රාඝවඃ .. 69 ..

තතඃ සුග්රීවවචනාද්ධත්වා වාලිනමාහවේ .

සුග්රීවමේව තද්රාජ්යේ රාඝවඃ ප්රත්යපාදයත් .. 70 ..

ස ච සර්වාන්සමානීය වානරාන්වානරර්ෂභඃ .

දිශඃ ප්රස්ථාපයාමාස දිදෘක්ෂුර්ජනකාත්මජාම් .. 71 ..

තතෝ ගෘධ්රස්ය වචනාත්සම්පාතේර්හනුමාන්බලී .

ශතයෝජනවිස්තීර්ණං පුප්ලුවේ ලවණාර්ණවම් .. 72 ..

තත්ර ලඞ්කාං සමාසාද්ය පුරීං රාවණපාලිතාම් .

දදර්ශ සීතාං ධ්යායන්තීං අශෝකවනිකාං ගතාම් .. 73 ..

නිවේදයිත්වා(අ)භිජ්ඤානං ප්රවෘත්තිං ච නිවේද්ය ච .

සමාශ්වාස්ය ච වෛදේහීං මර්දයාමාස තෝරණම් .. 74 ..

පඤ්ච සේනාග්රගාන්හත්වා සප්ත මන්ත්රිසුතානපි .

ශූරමක්ෂං ච නිෂ්පිෂ්ය ග්රහණං සමුපාගමත් .. 75 ..

අස්ත්රේණෝන්මුක්තමාත්මානං ජ්ඤාත්වා පෛතාමහාද්වරාත් .

මර්ෂයන්රාක්ෂසාන්වීරෝ යන්ත්රිණස්තාන්යදෘච්ඡයා .. 76 ..

තතෝ දග්ධ්වා පුරීං ලඞ්කාං ඍතේ සීතාං ච මෛථිලීම් .

රාමාය ප්රියමාඛ්යාතුං පුනරායාන්මහාකපිඃ .. 77 ..

සෝ(අ)භිගම්ය මහාත්මානං කෘත්වා රාමං ප්රදක්ෂිණම් .

න්යවේදයදමේයාත්මා දෘෂ්ටා සීතේති තත්ත්වතඃ .. 78 ..

තතඃ සුග්රීවසහිතෝ ගත්වා තීරං මහෝදධේඃ .

සමුද්රං ක්ෂෝභයාමාස ශරෛරාදිත්යසන්නිභෛඃ .. 79 ..

දර්ශයාමාස චාත්මානං සමුද්රඃ සරිතාං පතිඃ .

සමුද්රවචනාච්චෛව නලං සේතුමකාරයත් .. 80 ..

තේන ගත්වා පුරීං ලඞ්කාං හත්වා රාවණමාහවේ .

රාමඃ සීතාමනුප්රාප්ය පරාං ව්රීඩාමුපාගමත් .. 81 ..

තාමුවාච තතෝ රාමඃ පරුෂං ජනසංසදි .

අමෘෂ්යමාණා සා සීතා විවේශ ජ්වලනං සතී .. 82 ..

තතෝ(අ)ග්නිවචනාත්සීතාං ජ්ඤාත්වා විගතකල්මෂාම් .

බභෞ රාමඃ සම්ප්රහෘෂ්ටඃ පූජිතඃ සර්වදෛවතෛඃ .. 83 ..

කර්මණා තේන මහතා ත්රෛලෝක්යං සචරාචරම් .

සදේවර්ෂිගණං තුෂ්ටං රාඝවස්ය මහාත්මනඃ .. 84 ..

අභිෂිච්ය ච ලඞ්කායාං රාක්ෂසේන්ද්රං විභීෂණම් .

කෘතකෘත්යස්තදා රාමෝ විජ්වරඃ ප්රමුමෝද හ .. 85 ..

දේවතාභ්යෝ වරං ප්රාප්ය සමුත්ථාප්ය ච වානරාන් .

අයෝධ්යාං ප්රස්ථිතෝ රාමඃ පුෂ්පකේණ සුහෘද්වෘතඃ .. 86 ..

භරද්වාජාශ්රමං ගත්වා රාමඃ සත්යපරාක්රමඃ .

භරතස්යාන්තිකං රාමෝ හනූමන්තං ව්යසර්ජයත් .. 87 ..

පුනරාඛ්යායිකාං ජල්පන්සුග්රීවසහිතශ්ච සඃ .

පුෂ්පකං තත්සමාරුහ්ය නන්දිග්රාමං යයෞ තදා .. 88 ..

නන්දිග්රාමේ ජටාං හිත්වා භ්රාතෘභිඃ සහිතෝ(අ)නඝඃ .

රාමඃ සීතාමනුප්රාප්ය රාජ්යං පුනරවාප්තවාන් .. 89 ..

ප්රහෘෂ්ටමුදිතෝ ලෝකස්තුෂ්ටඃ පුෂ්ටඃ සුධාර්මිකඃ .

නිරාමයෝ හ්යරෝගශ්ච දුර්භික්ෂ භයවර්ජිතඃ .. 90 ..

න පුත්රමරණං කිඤ්චිද්ද්රක්ෂ්යන්ති පුරුෂාඃ ක්වචිත් .

නාර්යශ්චාවිධවා නිත්යං භවිෂ්යන්ති පතිව්රතාඃ .. 91 ..

න චාග්නිජං භයං කිඤ්චින්නාප්සු මජ්ජන්ති ජන්තවඃ .

න වාතජං භයං කිඤ්චින්නාපි ජ්වරකෘතං තථා .. 92 ..

න චාපි ක්ෂුද්භයං තත්ර න තස්කරභයං තථා .

නගරාණි ච රාෂ්ට්රාණි ධනධාන්යයුතානි ච .. 93 ..

නිත්යං ප්රමුදිතාඃ සර්වේ යථා කෘතයුගේ තථා .

අශ්වමේධශතෛරිෂ්ට්වා තථා බහුසුවර්ණකෛඃ .. 94 ..

ගවාං කෝට්යයුතං දත්වා බ්රහ්මලෝකං ප්රයාස්යති .

අසඞ්ඛ්යේයං ධනං දත්වා බ්රාහ්මණේභ්යෝ මහායශාඃ .. 95 ..

රාජවංශාන් ශතගුණාන් ස්ථාපයිෂ්යති රාඝවඃ .

චාතුර්වර්ණ්යං ච ලෝකේ(අ)ස්මින් ස්වේ ස්වේ ධර්මේ නියෝක්ෂ්යති .. 96 ..

දශවර්ෂසහස්රාණි දශවර්ෂශතානි ච .

රාමෝ රාජ්යමුපාසිත්වා බ්රහ්මලෝකං ගමිෂ්යති .. 97 ..

ඉදං පවිත්රං පාපඝ්නං පුණ්යං වේදෛශ්ච සම්මිතම් .

යඃ පඨේද්රාමචරිතං සර්වපාපෛඃ ප්රමුච්යතේ .. 98 ..

ඒතදාඛ්යානමායුෂ්යං පඨන්රාමායණං නරඃ .

සපුත්රපෞත්රඃ සගණඃ ප්රේත්ය ස්වර්ගේ මහීයතේ .. 99 ..

පඨන් ද්විජෝ වාගෘෂභත්වමීයාත්

ස්යාත් ක්ෂත්රියෝ භූමිපතිත්වමීයාත් .

වණිග්ජනඃ පණ්යඵලත්වමීයාත්

ජනශ්ච ශූද්රෝ(අ)පි මහත්ත්වමීයාත් .. 100 ..

ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීයේ ආදිකාව්යේ බාලකාණ්ඩේ නාරදවාක්යං නාම ප්රථමඃ සර්ගඃ ..

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |

atha prathamassargaḥ |

tapassvādhyāyanirataṃ tapasvī vāgvidāṃ varam |

nāradaṃ paripapraccha vālmīkirmunipuṅgavam || 1 ||

ko'nvasminsāmprataṃ loke guṇavān kaśca vīryavān |

dharmajñaśca kṛtajñaśca satyavākyo dṛḍhavrataḥ || 2 ||

cāritreṇa ca ko yuktaḥ sarvabhūteṣu ko hitaḥ |

vidvān kaḥ kaḥ samarthaśca kaścaikapriyadarśanaḥ || 3 ||

ātmavān ko jitakrodho dyutimān ko'nasūyakaḥ |

kasya bibhyati devāśca jātaroṣasya saṃyuge || 4 ||

etadicchāmyahaṃ śrotuṃ paraṃ kautūhalaṃ hi me |

maharṣe tvaṃ samartho'si jñātumevaṃvidhaṃ naram || 5 ||

śrutvā caitattrilokajño vālmīkernārado vacaḥ |

śrūyatāmiti cāmantrya prahṛṣṭo vākyamabravīt || 6 ||

bahavo durlabhāścaiva ye tvayā kīrtitā guṇāḥ |

mune vakṣyāmyahaṃ buddhvā tairyuktaḥ śrūyatāṃ naraḥ || 7 ||

ikṣvākuvaṃśaprabhavo rāmo nāma janaiḥ śrutaḥ |

niyatātmā mahāvīryo dyutimān dhṛtimān vaśī || 8 ||

buddhimān nītimān vāgmī śrīmān śatrunibarhaṇaḥ |

vipulāṃso mahābāhuḥ kambugrīvo mahāhanuḥ || 9 ||

mahorasko maheṣvāso gūḍhajatrurarindamaḥ |

ājānubāhuḥ suśirāḥ sulalāṭaḥ suvikramaḥ || 10 ||

samaḥ samavibhaktāṅgaḥ snigdhavarṇaḥ pratāpavān |

pīnavakṣā viśālākṣo lakṣmīvān śubhalakṣaṇaḥ || 11 ||

dharmajñaḥ satyasandhaśca prajānāṃ ca hite rataḥ |

yaśasvī jñānasampannaḥ śucirvaśyaḥ samādhimān || 12 ||

prajāpatisamaḥ śrīmān dhātā ripuniṣūdanaḥ |

rakṣitā jīvalokasya dharmasya parirakṣitā || 13 ||

rakṣitā svasya dharmasya svajanasya ca rakṣitā |

vedavedāṅgatattvajño dhanurvede ca niṣṭhitaḥ || 14 ||

sarvaśāstrārthatattvajño smṛtimānpratibhānavān |

sarvalokapriyaḥ sādhuradīnātmā vicakṣaṇaḥ || 15 ||

sarvadābhigataḥ sadbhiḥ samudra iva sindhubhiḥ |

āryaḥ sarvasamaścaiva sadaikapriyadarśanaḥ || 16 ||

sa ca sarvaguṇopetaḥ kausalyānandavardhanaḥ |

samudra iva gāmbhīrye dhairyeṇa himavāniva || 17 ||

viṣṇunā sadṛśo vīrye somavatpriyadarśanaḥ |

kālāgnisadṛśaḥ krodhe kṣamayā pṛthivīsamaḥ || 18 ||

dhanadena samastyāge satye dharma ivāparaḥ |

tamevaṃ guṇasampannaṃ rāmaṃ satyaparākramam || 19 ||

jyeṣṭhaṃ śreṣṭhaguṇairyuktaṃ priyaṃ daśarathaḥ sutam |

prakṛtīnāṃ hitairyuktaṃ prakṛti priya kāmyayā || 20 ||

yauvarājyena saṃyoktumaicchatprītyā mahīpatiḥ |

tasyābhiṣekasambhārān dṛṣṭvā bhāryā'tha kaikayī || 21 ||

pūrvaṃ dattavarā devī varamenamayācata |

vivāsanaṃ ca rāmasya bharatasyābhiṣecanam || 22 ||

sa satyavacanādrājā dharmapāśena saṃyataḥ |

vivāsayāmāsa sutaṃ rāmaṃ daśarathaḥ priyam || 23 ||

sa jagāma vanaṃ vīraḥ pratijñāmanupālayan |

piturvacananirdeśātkaikeyyāḥ priyakāraṇāt || 24 ||

taṃ vrajantaṃ priyo bhrātā lakṣmaṇo'nujagāma ha |

snehādvinayasampannaḥ sumitrānandavardhanaḥ || 25 ||

bhrātaraṃ dayito bhrātuḥ saubhrātramanudarśayan |

rāmasya dayitā bhāryā nityaṃ prāṇasamāhitā || 26 ||

janakasya kule jātā devamāyeva nirmitā |

sarvalakṣaṇasampannā nārīṇāmuttamā vadhūḥ || 27 ||

sītā'pyanugatā rāmaṃ śaśinaṃ rohiṇī yathā |

paurairanugato dūraṃ pitrā daśarathena ca || 28 ||

śṛṅgiberapure sūtaṃ gaṅgākūle vyasarjayat |

guhamāsādya dharmātmā niṣādādhipatiṃ priyam || 29 ||

guhena sahito rāmaḥ lakṣmaṇena ca sītayā |

te vanena vanaṃ gatvā nadīstīrtvā bahūdakāḥ || 30 ||

citrakūṭamanuprāpya bharadvājasya śāsanāt |

ramyamāvasathaṃ kṛtvā ramamāṇā vane trayaḥ || 31 ||

devagandharvasaṅkāśāstatra te nyavasansukham |

citrakūṭaṃ gate rāme putraśokāturastathā || 32 ||

rājā daśarathaḥ svargaṃ jagāma vilapansutam |

mṛte tu tasminbharato vasiṣṭhapramukhairdvijaiḥ || 33 ||

niyujyamāno rājyāya naicchadrājyaṃ mahābalaḥ |

sa jagāma vanaṃ vīro rāmapādaprasādakaḥ || 34 ||

gatvā tu sa mahātmānaṃ rāmaṃ satyaparākramam |

ayācadbhrātaraṃ rāmaṃ āryabhāvapuraskṛtaḥ || 35 ||

tvameva rājā dharmajña iti rāmaṃ vaco'bravīt |

rāmo'pi paramodāraḥ sumukhassumahāyaśāḥ || 36 ||

na caicchatpiturādeśādrājyaṃ rāmo mahābalaḥ |

pāduke cāsya rājyāya nyāsaṃ dattvā punaḥ punaḥ || 37 ||

nivartayāmāsa tato bharataṃ bharatāgrajaḥ |

sa kāmamanavāpyaiva rāmapādāvupaspṛśan || 38 ||

nandigrāme'karodrājyaṃ rāmāgamanakāṅkṣayā |

gate tu bharate śrīmān satyasandho jitendriyaḥ || 39 ||

rāmastu punarālakṣya nāgarasya janasya ca |

tatrāgamanamekāgro daṇḍakānpraviveśa ha || 40 ||

praviśya tu mahāraṇyaṃ rāmo rājīvalocanaḥ |

virādhaṃ rākṣasaṃ hatvā śarabhaṅgaṃ dadarśa ha || 41 ||

sutīkṣṇaṃ cāpyagastyaṃ ca agastyabhrātaraṃ tathā |

agastyavacanāccaiva jagrāhaindraṃ śarāsanam || 42 ||

khaḍgaṃ ca paramaprītastūṇī cākṣayasāyakau |

vasatastasya rāmasya vane vanacaraiḥ saha || 43 ||

ṛṣayo'bhyāgamansarve vadhāyāsurarakṣasām |

sa teṣāṃ pratiśuśrāva rākṣasānāṃ tathā vane || 44 ||

pratijñātaśca rāmeṇa vadhaḥ saṃyati rakṣasām |

ṛṣīṇāmagnikalpānāṃ daṇḍakāraṇyavāsinām || 45 ||

tena tatraiva vasatā janasthānanivāsinī |

virūpitā śūrpaṇakhā rākṣasī kāmarūpiṇī || 46 ||

tataḥ śūrpaṇakhāvākyādudyuktānsarvarākṣasān |

kharaṃ triśirasaṃ caiva dūṣaṇaṃ caiva rākṣasam || 47 ||

nijaghāna raṇe rāmasteṣāṃ caiva padānugān |

vane tasminnivasatā janasthānanivāsinām || 48 ||

rakṣasāṃ nihatānyāsansahasrāṇi caturdaśa |

tato jñātivadhaṃ śrutvā rāvaṇaḥ krodhamūrchitaḥ || 49 ||

sahāyaṃ varayāmāsa mārīcaṃ nāma rākṣasam |

vāryamāṇaḥ subahuśo mārīcena sa rāvaṇaḥ || 50 ||

na virodho balavatā kṣamo rāvaṇa tena te |

anādṛtya tu tadvākyaṃ rāvaṇaḥ kālacoditaḥ || 51 ||

jagāma sahamārīcaḥ tasyāśramapadaṃ tadā |

tena māyāvinā dūramapavāhya nṛpātmajau || 52 ||

jahāra bhāryāṃ rāmasya gṛdhraṃ hatvā jaṭāyuṣam |

gṛdhraṃ ca nihataṃ dṛṣṭvā hṛtāṃ śrutvā ca maithilīm || 53 ||

rāghavaḥ śokasantapto vilalāpākulendriyaḥ |

tatastenaiva śokena gṛdhraṃ dagdhvā jaṭāyuṣam || 54 ||

mārgamāṇo vane sītāṃ rākṣasaṃ sandadarśa ha |

kabandhaṃ nāma rūpeṇa vikṛtaṃ ghoradarśanam || 55 ||

taṃ nihatya mahābāhuḥ dadāha svargataśca saḥ |

sa cāsya kathayāmāsa śabarīṃ dharmacāriṇīm || 56 ||

śramaṇīṃ dharmanipuṇāmabhigaccheti rāghavam |

so'bhyagacchanmahātejāḥ śabarīṃ śatrusūdanaḥ || 57 ||

śabaryā pūjitaḥ samyagrāmo daśarathātmajaḥ |

pampātīre hanumatā saṅgato vānareṇa ha || 58 ||

hanumadvacanāccaiva sugrīveṇa samāgataḥ |

sugrīvāya ca tatsarvaṃ śaṃsadrāmo mahābalaḥ || 59 ||

āditastadyathāvṛttaṃ sītayāśca viśeṣataḥ |

sugrīvaścāpi tatsarvaṃ śrutvā rāmasya vānaraḥ || 60 ||

cakāra sakhyaṃ rāmeṇa prītaścaivāgnisākṣikam |

tato vānararājena vairānukathanaṃ prati || 61 ||

rāmāyāveditaṃ sarvaṃ praṇayādduḥkhitena ca |

pratijñātaṃ ca rāmeṇa tadā vālivadhaṃ prati || 62 ||

vālinaśca balaṃ tatra kathayāmāsa vānaraḥ |

sugrīvaḥ śaṅkitaścāsīnnityaṃ vīryeṇa rāghave || 63 ||

rāghavaḥ pratyayārthaṃ tu dundubheḥ kāyamuttamam |

darśayāmāsa sugrīvo mahāparvata sannibham || 64 ||

utsmayitvā mahābāhuḥ prekṣya cāsthi mahābalaḥ |

pādāṅguṣṭhena cikṣepa sampūrṇaṃ daśayojanam || 65 ||

bibheda ca punaḥ sālānsaptaikena maheṣuṇā |

giriṃ rasātalaṃ caiva janayan pratyayaṃ tadā || 66 ||

tataḥ prītamanāstena viśvastaḥ sa mahākapiḥ |

kiṣkindhāṃ rāmasahito jagāma ca guhāṃ tadā || 67 ||

tato'garjaddharivaraḥ sugrīvo hemapiṅgalaḥ |

tena nādena mahatā nirjagāma harīśvaraḥ || 68 ||

anumānya tadā tārāṃ sugrīveṇa samāgataḥ |

nijaghāna ca tatrainaṃ śareṇaikena rāghavaḥ || 69 ||

tataḥ sugrīvavacanāddhatvā vālinamāhave |

sugrīvameva tadrājye rāghavaḥ pratyapādayat || 70 ||

sa ca sarvānsamānīya vānarānvānararṣabhaḥ |

diśaḥ prasthāpayāmāsa didṛkṣurjanakātmajām || 71 ||

tato gṛdhrasya vacanātsampāterhanumānbalī |

śatayojanavistīrṇaṃ pupluve lavaṇārṇavam || 72 ||

tatra laṅkāṃ samāsādya purīṃ rāvaṇapālitām |

dadarśa sītāṃ dhyāyantīṃ aśokavanikāṃ gatām || 73 ||

nivedayitvā'bhijñānaṃ pravṛttiṃ ca nivedya ca |

samāśvāsya ca vaidehīṃ mardayāmāsa toraṇam || 74 ||

pañca senāgragānhatvā sapta mantrisutānapi |

śūramakṣaṃ ca niṣpiṣya grahaṇaṃ samupāgamat || 75 ||

astreṇonmuktamātmānaṃ jñātvā paitāmahādvarāt |

marṣayanrākṣasānvīro yantriṇastānyadṛcchayā || 76 ||

tato dagdhvā purīṃ laṅkāṃ ṛte sītāṃ ca maithilīm |

rāmāya priyamākhyātuṃ punarāyānmahākapiḥ || 77 ||

so'bhigamya mahātmānaṃ kṛtvā rāmaṃ pradakṣiṇam |

nyavedayadameyātmā dṛṣṭā sīteti tattvataḥ || 78 ||

tataḥ sugrīvasahito gatvā tīraṃ mahodadheḥ |

samudraṃ kṣobhayāmāsa śarairādityasannibhaiḥ || 79 ||

darśayāmāsa cātmānaṃ samudraḥ saritāṃ patiḥ |

samudravacanāccaiva nalaṃ setumakārayat || 80 ||

tena gatvā purīṃ laṅkāṃ hatvā rāvaṇamāhave |

rāmaḥ sītāmanuprāpya parāṃ vrīḍāmupāgamat || 81 ||

tāmuvāca tato rāmaḥ paruṣaṃ janasaṃsadi |

amṛṣyamāṇā sā sītā viveśa jvalanaṃ satī || 82 ||

tato'gnivacanātsītāṃ jñātvā vigatakalmaṣām |

babhau rāmaḥ samprahṛṣṭaḥ pūjitaḥ sarvadaivataiḥ || 83 ||

karmaṇā tena mahatā trailokyaṃ sacarācaram |

sadevarṣigaṇaṃ tuṣṭaṃ rāghavasya mahātmanaḥ || 84 ||

abhiṣicya ca laṅkāyāṃ rākṣasendraṃ vibhīṣaṇam |

kṛtakṛtyastadā rāmo vijvaraḥ pramumoda ha || 85 ||

devatābhyo varaṃ prāpya samutthāpya ca vānarān |

ayodhyāṃ prasthito rāmaḥ puṣpakeṇa suhṛdvṛtaḥ || 86 ||

bharadvājāśramaṃ gatvā rāmaḥ satyaparākramaḥ |

bharatasyāntikaṃ rāmo hanūmantaṃ vyasarjayat || 87 ||

punarākhyāyikāṃ jalpansugrīvasahitaśca saḥ |

puṣpakaṃ tatsamāruhya nandigrāmaṃ yayau tadā || 88 ||

nandigrāme jaṭāṃ hitvā bhrātṛbhiḥ sahito'naghaḥ |

rāmaḥ sītāmanuprāpya rājyaṃ punaravāptavān || 89 ||

prahṛṣṭamudito lokastuṣṭaḥ puṣṭaḥ sudhārmikaḥ |

nirāmayo hyarogaśca durbhikṣa bhayavarjitaḥ || 90 ||

na putramaraṇaṃ kiñciddrakṣyanti puruṣāḥ kvacit |

nāryaścāvidhavā nityaṃ bhaviṣyanti pativratāḥ || 91 ||

na cāgnijaṃ bhayaṃ kiñcinnāpsu majjanti jantavaḥ |

na vātajaṃ bhayaṃ kiñcinnāpi jvarakṛtaṃ tathā || 92 ||

na cāpi kṣudbhayaṃ tatra na taskarabhayaṃ tathā |

nagarāṇi ca rāṣṭrāṇi dhanadhānyayutāni ca || 93 ||

nityaṃ pramuditāḥ sarve yathā kṛtayuge tathā |

aśvamedhaśatairiṣṭvā tathā bahusuvarṇakaiḥ || 94 ||

gavāṃ koṭyayutaṃ datvā brahmalokaṃ prayāsyati |

asaṅkhyeyaṃ dhanaṃ datvā brāhmaṇebhyo mahāyaśāḥ || 95 ||

rājavaṃśān śataguṇān sthāpayiṣyati rāghavaḥ |

cāturvarṇyaṃ ca loke'smin sve sve dharme niyokṣyati || 96 ||

daśavarṣasahasrāṇi daśavarṣaśatāni ca |

rāmo rājyamupāsitvā brahmalokaṃ gamiṣyati || 97 ||

idaṃ pavitraṃ pāpaghnaṃ puṇyaṃ vedaiśca sammitam |

yaḥ paṭhedrāmacaritaṃ sarvapāpaiḥ pramucyate || 98 ||

etadākhyānamāyuṣyaṃ paṭhanrāmāyaṇaṃ naraḥ |

saputrapautraḥ sagaṇaḥ pretya svarge mahīyate || 99 ||

paṭhan dvijo vāgṛṣabhatvamīyāt

syāt kṣatriyo bhūmipatitvamīyāt |

vaṇigjanaḥ paṇyaphalatvamīyāt

janaśca śūdro'pi mahattvamīyāt || 100 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye bālakāṇḍe nāradavākyaṃ nāma prathamaḥ sargaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।

अथ प्रथमस्सर्गः ।

तपस्स्वाध्यायनिरतं तपस्वी वाग्विदां वरम् ।

नारदं परिपप्रच्छ वाल्मीकिर्मुनिपुङ्गवम् ॥ 1 ॥

कोऽन्वस्मिन्साम्प्रतं लोके गुणवान् कश्च वीर्यवान् ।

धर्मज्ञश्च कृतज्ञश्च सत्यवाक्यो दृढव्रतः ॥ 2 ॥

चारित्रेण च को युक्तः सर्वभूतेषु को हितः ।

विद्वान् कः कः समर्थश्च कश्चैकप्रियदर्शनः ॥ 3 ॥

आत्मवान् को जितक्रोधो द्युतिमान् कोऽनसूयकः ।

कस्य बिभ्यति देवाश्च जातरोषस्य संयुगे ॥ 4 ॥

एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं परं कौतूहलं हि मे ।

महर्षे त्वं समर्थोऽसि ज्ञातुमेवंविधं नरम् ॥ 5 ॥

श्रुत्वा चैतत्त्रिलोकज्ञो वाल्मीकेर्नारदो वचः ।

श्रूयतामिति चामन्त्र्य प्रहृष्टो वाक्यमब्रवीत् ॥ 6 ॥

बहवो दुर्लभाश्चैव ये त्वया कीर्तिता गुणाः ।

मुने वक्ष्याम्यहं बुद्ध्वा तैर्युक्तः श्रूयतां नरः ॥ 7 ॥

इक्ष्वाकुवंशप्रभवो रामो नाम जनैः श्रुतः ।

नियतात्मा महावीर्यो द्युतिमान् धृतिमान् वशी ॥ 8 ॥

बुद्धिमान् नीतिमान् वाग्मी श्रीमान् शत्रुनिबर्हणः ।

विपुलांसो महाबाहुः कम्बुग्रीवो महाहनुः ॥ 9 ॥

महोरस्को महेष्वासो गूढजत्रुररिन्दमः ।

आजानुबाहुः सुशिराः सुललाटः सुविक्रमः ॥ 10 ॥

समः समविभक्ताङ्गः स्निग्धवर्णः प्रतापवान् ।

पीनवक्षा विशालाक्षो लक्ष्मीवान् शुभलक्षणः ॥ 11 ॥

धर्मज्ञः सत्यसन्धश्च प्रजानां च हिते रतः ।

यशस्वी ज्ञानसम्पन्नः शुचिर्वश्यः समाधिमान् ॥ 12 ॥

प्रजापतिसमः श्रीमान् धाता रिपुनिषूदनः ।

रक्षिता जीवलोकस्य धर्मस्य परिरक्षिता ॥ 13 ॥

रक्षिता स्वस्य धर्मस्य स्वजनस्य च रक्षिता ।

वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञो धनुर्वेदे च निष्ठितः ॥ 14 ॥

सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञो स्मृतिमान्प्रतिभानवान् ।

सर्वलोकप्रियः साधुरदीनात्मा विचक्षणः ॥ 15 ॥

सर्वदाभिगतः सद्भिः समुद्र इव सिन्धुभिः ।

आर्यः सर्वसमश्चैव सदैकप्रियदर्शनः ॥ 16 ॥

स च सर्वगुणोपेतः कौसल्यानन्दवर्धनः ।

समुद्र इव गाम्भीर्ये धैर्येण हिमवानिव ॥ 17 ॥

विष्णुना सदृशो वीर्ये सोमवत्प्रियदर्शनः ।

कालाग्निसदृशः क्रोधे क्षमया पृथिवीसमः ॥ 18 ॥

धनदेन समस्त्यागे सत्ये धर्म इवापरः ।

तमेवं गुणसम्पन्नं रामं सत्यपराक्रमम् ॥ 19 ॥

ज्येष्ठं श्रेष्ठगुणैर्युक्तं प्रियं दशरथः सुतम् ।

प्रकृतीनां हितैर्युक्तं प्रकृति प्रिय काम्यया ॥ 20 ॥

यौवराज्येन संयोक्तुमैच्छत्प्रीत्या महीपतिः ।

तस्याभिषेकसम्भारान् दृष्ट्वा भार्याऽथ कैकयी ॥ 21 ॥

पूर्वं दत्तवरा देवी वरमेनमयाचत ।

विवासनं च रामस्य भरतस्याभिषेचनम् ॥ 22 ॥

स सत्यवचनाद्राजा धर्मपाशेन संयतः ।

विवासयामास सुतं रामं दशरथः प्रियम् ॥ 23 ॥

स जगाम वनं वीरः प्रतिज्ञामनुपालयन् ।

पितुर्वचननिर्देशात्कैकेय्याः प्रियकारणात् ॥ 24 ॥

तं व्रजन्तं प्रियो भ्राता लक्ष्मणोऽनुजगाम ह ।

स्नेहाद्विनयसम्पन्नः सुमित्रानन्दवर्धनः ॥ 25 ॥

भ्रातरं दयितो भ्रातुः सौभ्रात्रमनुदर्शयन् ।

रामस्य दयिता भार्या नित्यं प्राणसमाहिता ॥ 26 ॥

जनकस्य कुले जाता देवमायेव निर्मिता ।

सर्वलक्षणसम्पन्ना नारीणामुत्तमा वधूः ॥ 27 ॥

सीताऽप्यनुगता रामं शशिनं रोहिणी यथा ।

पौरैरनुगतो दूरं पित्रा दशरथेन च ॥ 28 ॥

शृङ्गिबेरपुरे सूतं गङ्गाकूले व्यसर्जयत् ।

गुहमासाद्य धर्मात्मा निषादाधिपतिं प्रियम् ॥ 29 ॥

गुहेन सहितो रामः लक्ष्मणेन च सीतया ।

ते वनेन वनं गत्वा नदीस्तीर्त्वा बहूदकाः ॥ 30 ॥

चित्रकूटमनुप्राप्य भरद्वाजस्य शासनात् ।

रम्यमावसथं कृत्वा रममाणा वने त्रयः ॥ 31 ॥

देवगन्धर्वसङ्काशास्तत्र ते न्यवसन्सुखम् ।

चित्रकूटं गते रामे पुत्रशोकातुरस्तथा ॥ 32 ॥

राजा दशरथः स्वर्गं जगाम विलपन्सुतम् ।

मृते तु तस्मिन्भरतो वसिष्ठप्रमुखैर्द्विजैः ॥ 33 ॥

नियुज्यमानो राज्याय नैच्छद्राज्यं महाबलः ।

स जगाम वनं वीरो रामपादप्रसादकः ॥ 34 ॥

गत्वा तु स महात्मानं रामं सत्यपराक्रमम् ।

अयाचद्भ्रातरं रामं आर्यभावपुरस्कृतः ॥ 35 ॥

त्वमेव राजा धर्मज्ञ इति रामं वचोऽब्रवीत् ।

रामोऽपि परमोदारः सुमुखस्सुमहायशाः ॥ 36 ॥

न चैच्छत्पितुरादेशाद्राज्यं रामो महाबलः ।

पादुके चास्य राज्याय न्यासं दत्त्वा पुनः पुनः ॥ 37 ॥

निवर्तयामास ततो भरतं भरताग्रजः ।

स काममनवाप्यैव रामपादावुपस्पृशन् ॥ 38 ॥

नन्दिग्रामेऽकरोद्राज्यं रामागमनकाङ्क्षया ।

गते तु भरते श्रीमान् सत्यसन्धो जितेन्द्रियः ॥ 39 ॥

रामस्तु पुनरालक्ष्य नागरस्य जनस्य च ।

तत्रागमनमेकाग्रो दण्डकान्प्रविवेश ह ॥ 40 ॥

प्रविश्य तु महारण्यं रामो राजीवलोचनः ।

विराधं राक्षसं हत्वा शरभङ्गं ददर्श ह ॥ 41 ॥

सुतीक्ष्णं चाप्यगस्त्यं च अगस्त्यभ्रातरं तथा ।

अगस्त्यवचनाच्चैव जग्राहैन्द्रं शरासनम् ॥ 42 ॥

खड्गं च परमप्रीतस्तूणी चाक्षयसायकौ ।

वसतस्तस्य रामस्य वने वनचरैः सह ॥ 43 ॥

ऋषयोऽभ्यागमन्सर्वे वधायासुररक्षसाम् ।

स तेषां प्रतिशुश्राव राक्षसानां तथा वने ॥ 44 ॥

प्रतिज्ञातश्च रामेण वधः संयति रक्षसाम् ।

ऋषीणामग्निकल्पानां दण्डकारण्यवासिनाम् ॥ 45 ॥

तेन तत्रैव वसता जनस्थाननिवासिनी ।

विरूपिता शूर्पणखा राक्षसी कामरूपिणी ॥ 46 ॥

ततः शूर्पणखावाक्यादुद्युक्तान्सर्वराक्षसान् ।

खरं त्रिशिरसं चैव दूषणं चैव राक्षसम् ॥ 47 ॥

निजघान रणे रामस्तेषां चैव पदानुगान् ।

वने तस्मिन्निवसता जनस्थाननिवासिनाम् ॥ 48 ॥

रक्षसां निहतान्यासन्सहस्राणि चतुर्दश ।

ततो ज्ञातिवधं श्रुत्वा रावणः क्रोधमूर्छितः ॥ 49 ॥

सहायं वरयामास मारीचं नाम राक्षसम् ।

वार्यमाणः सुबहुशो मारीचेन स रावणः ॥ 50 ॥

न विरोधो बलवता क्षमो रावण तेन ते ।

अनादृत्य तु तद्वाक्यं रावणः कालचोदितः ॥ 51 ॥

जगाम सहमारीचः तस्याश्रमपदं तदा ।

तेन मायाविना दूरमपवाह्य नृपात्मजौ ॥ 52 ॥

जहार भार्यां रामस्य गृध्रं हत्वा जटायुषम् ।

गृध्रं च निहतं दृष्ट्वा हृतां श्रुत्वा च मैथिलीम् ॥ 53 ॥

राघवः शोकसन्तप्तो विललापाकुलेन्द्रियः ।

ततस्तेनैव शोकेन गृध्रं दग्ध्वा जटायुषम् ॥ 54 ॥

मार्गमाणो वने सीतां राक्षसं सन्ददर्श ह ।

कबन्धं नाम रूपेण विकृतं घोरदर्शनम् ॥ 55 ॥

तं निहत्य महाबाहुः ददाह स्वर्गतश्च सः ।

स चास्य कथयामास शबरीं धर्मचारिणीम् ॥ 56 ॥

श्रमणीं धर्मनिपुणामभिगच्छेति राघवम् ।

सोऽभ्यगच्छन्महातेजाः शबरीं शत्रुसूदनः ॥ 57 ॥

शबर्या पूजितः सम्यग्रामो दशरथात्मजः ।

पम्पातीरे हनुमता सङ्गतो वानरेण ह ॥ 58 ॥

हनुमद्वचनाच्चैव सुग्रीवेण समागतः ।

सुग्रीवाय च तत्सर्वं शंसद्रामो महाबलः ॥ 59 ॥

आदितस्तद्यथावृत्तं सीतयाश्च विशेषतः ।

सुग्रीवश्चापि तत्सर्वं श्रुत्वा रामस्य वानरः ॥ 60 ॥

चकार सख्यं रामेण प्रीतश्चैवाग्निसाक्षिकम् ।

ततो वानरराजेन वैरानुकथनं प्रति ॥ 61 ॥

रामायावेदितं सर्वं प्रणयाद्दुःखितेन च ।

प्रतिज्ञातं च रामेण तदा वालिवधं प्रति ॥ 62 ॥

वालिनश्च बलं तत्र कथयामास वानरः ।

सुग्रीवः शङ्कितश्चासीन्नित्यं वीर्येण राघवे ॥ 63 ॥

राघवः प्रत्ययार्थं तु दुन्दुभेः कायमुत्तमम् ।

दर्शयामास सुग्रीवो महापर्वत सन्निभम् ॥ 64 ॥

उत्स्मयित्वा महाबाहुः प्रेक्ष्य चास्थि महाबलः ।

पादाङ्गुष्ठेन चिक्षेप सम्पूर्णं दशयोजनम् ॥ 65 ॥

बिभेद च पुनः सालान्सप्तैकेन महेषुणा ।

गिरिं रसातलं चैव जनयन् प्रत्ययं तदा ॥ 66 ॥

ततः प्रीतमनास्तेन विश्वस्तः स महाकपिः ।

किष्किन्धां रामसहितो जगाम च गुहां तदा ॥ 67 ॥

ततोऽगर्जद्धरिवरः सुग्रीवो हेमपिङ्गलः ।

तेन नादेन महता निर्जगाम हरीश्वरः ॥ 68 ॥

अनुमान्य तदा तारां सुग्रीवेण समागतः ।

निजघान च तत्रैनं शरेणैकेन राघवः ॥ 69 ॥

ततः सुग्रीववचनाद्धत्वा वालिनमाहवे ।

सुग्रीवमेव तद्राज्ये राघवः प्रत्यपादयत् ॥ 70 ॥

स च सर्वान्समानीय वानरान्वानरर्षभः ।

दिशः प्रस्थापयामास दिदृक्षुर्जनकात्मजाम् ॥ 71 ॥

ततो गृध्रस्य वचनात्सम्पातेर्हनुमान्बली ।

शतयोजनविस्तीर्णं पुप्लुवे लवणार्णवम् ॥ 72 ॥

तत्र लङ्कां समासाद्य पुरीं रावणपालिताम् ।

ददर्श सीतां ध्यायन्तीं अशोकवनिकां गताम् ॥ 73 ॥

निवेदयित्वाऽभिज्ञानं प्रवृत्तिं च निवेद्य च ।

समाश्वास्य च वैदेहीं मर्दयामास तोरणम् ॥ 74 ॥

पञ्च सेनाग्रगान्हत्वा सप्त मन्त्रिसुतानपि ।

शूरमक्षं च निष्पिष्य ग्रहणं समुपागमत् ॥ 75 ॥

अस्त्रेणोन्मुक्तमात्मानं ज्ञात्वा पैतामहाद्वरात् ।

मर्षयन्राक्षसान्वीरो यन्त्रिणस्तान्यदृच्छया ॥ 76 ॥

ततो दग्ध्वा पुरीं लङ्कां ऋते सीतां च मैथिलीम् ।

रामाय प्रियमाख्यातुं पुनरायान्महाकपिः ॥ 77 ॥

सोऽभिगम्य महात्मानं कृत्वा रामं प्रदक्षिणम् ।

न्यवेदयदमेयात्मा दृष्टा सीतेति तत्त्वतः ॥ 78 ॥

ततः सुग्रीवसहितो गत्वा तीरं महोदधेः ।

समुद्रं क्षोभयामास शरैरादित्यसन्निभैः ॥ 79 ॥

दर्शयामास चात्मानं समुद्रः सरितां पतिः ।

समुद्रवचनाच्चैव नलं सेतुमकारयत् ॥ 80 ॥

तेन गत्वा पुरीं लङ्कां हत्वा रावणमाहवे ।

रामः सीतामनुप्राप्य परां व्रीडामुपागमत् ॥ 81 ॥

तामुवाच ततो रामः परुषं जनसंसदि ।

अमृष्यमाणा सा सीता विवेश ज्वलनं सती ॥ 82 ॥

ततोऽग्निवचनात्सीतां ज्ञात्वा विगतकल्मषाम् ।

बभौ रामः सम्प्रहृष्टः पूजितः सर्वदैवतैः ॥ 83 ॥

कर्मणा तेन महता त्रैलोक्यं सचराचरम् ।

सदेवर्षिगणं तुष्टं राघवस्य महात्मनः ॥ 84 ॥

अभिषिच्य च लङ्कायां राक्षसेन्द्रं विभीषणम् ।

कृतकृत्यस्तदा रामो विज्वरः प्रमुमोद ह ॥ 85 ॥

देवताभ्यो वरं प्राप्य समुत्थाप्य च वानरान् ।

अयोध्यां प्रस्थितो रामः पुष्पकेण सुहृद्वृतः ॥ 86 ॥

भरद्वाजाश्रमं गत्वा रामः सत्यपराक्रमः ।

भरतस्यान्तिकं रामो हनूमन्तं व्यसर्जयत् ॥ 87 ॥

पुनराख्यायिकां जल्पन्सुग्रीवसहितश्च सः ।

पुष्पकं तत्समारुह्य नन्दिग्रामं ययौ तदा ॥ 88 ॥

नन्दिग्रामे जटां हित्वा भ्रातृभिः सहितोऽनघः ।

रामः सीतामनुप्राप्य राज्यं पुनरवाप्तवान् ॥ 89 ॥

प्रहृष्टमुदितो लोकस्तुष्टः पुष्टः सुधार्मिकः ।

निरामयो ह्यरोगश्च दुर्भिक्ष भयवर्जितः ॥ 90 ॥

न पुत्रमरणं किञ्चिद्द्रक्ष्यन्ति पुरुषाः क्वचित् ।

नार्यश्चाविधवा नित्यं भविष्यन्ति पतिव्रताः ॥ 91 ॥

न चाग्निजं भयं किञ्चिन्नाप्सु मज्जन्ति जन्तवः ।

न वातजं भयं किञ्चिन्नापि ज्वरकृतं तथा ॥ 92 ॥

न चापि क्षुद्भयं तत्र न तस्करभयं तथा ।

नगराणि च राष्ट्राणि धनधान्ययुतानि च ॥ 93 ॥

नित्यं प्रमुदिताः सर्वे यथा कृतयुगे तथा ।

अश्वमेधशतैरिष्ट्वा तथा बहुसुवर्णकैः ॥ 94 ॥

गवां कोट्ययुतं दत्वा ब्रह्मलोकं प्रयास्यति ।

असङ्ख्येयं धनं दत्वा ब्राह्मणेभ्यो महायशाः ॥ 95 ॥

राजवंशान् शतगुणान् स्थापयिष्यति राघवः ।

चातुर्वर्ण्यं च लोकेऽस्मिन् स्वे स्वे धर्मे नियोक्ष्यति ॥ 96 ॥

दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च ।

रामो राज्यमुपासित्वा ब्रह्मलोकं गमिष्यति ॥ 97 ॥

इदं पवित्रं पापघ्नं पुण्यं वेदैश्च सम्मितम् ।

यः पठेद्रामचरितं सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ 98 ॥

एतदाख्यानमायुष्यं पठन्रामायणं नरः ।

सपुत्रपौत्रः सगणः प्रेत्य स्वर्गे महीयते ॥ 99 ॥

पठन् द्विजो वागृषभत्वमीयात्

स्यात् क्षत्रियो भूमिपतित्वमीयात् ।

वणिग्जनः पण्यफलत्वमीयात्

जनश्च शूद्रोऽपि महत्त्वमीयात् ॥ 100 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे नारदवाक्यं नाम प्रथमः सर्गः ॥