ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ षਣ੍ਣਵਤਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਤਾਂ ਤਥਾ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਮੈਥਿਲੀਂ ਗਿਰਿਨਿਮ੍ਨਗਾਮ੍ ।
ਨਿषਸਾਦ ਗਿਰਿਪ੍ਰਸ੍ਥੇ ਸੀਤਾਂ ਮਾਂਸੇਨ ਛਨ੍ਦਯਨ੍ ॥ 1 ॥
ਇਦਂ ਮੇਧ੍ਯਮਿਦਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਨਿष੍ਟਪ੍ਤਮਿਦਮਗ੍ਨਿਨਾ ।
ਏਵਮਾਸ੍ਤੇ ਸ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਸੀਤਯਾ ਸਹ ਰਾਘਵਃ ॥ 2 ॥
ਤਥਾ ਤਤ੍ਰਾऽਸਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਭਰਤਸ੍ਯੌਪਯਾਯਿਨਃ ।
ਸੈਨ੍ਯਰੇਣੁਸ਼੍ਚ ਸ਼ਬ੍ਦਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਦੁਰਾਸ੍ਤਾਂ ਨਭਸ੍ਪृਸ਼ੌ ॥ 3 ॥
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨ੍ਤਰੇ ਤ੍ਰਸ੍ਤਾ ਸ਼੍ਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਮਹਤਾ ਤਤਃ ।
ਅਰ੍ਦਿਤਾ ਯੂਥਪਾ ਮਤ੍ਤਾ ਸ੍ਸਯੂਥਾ ਦੁਦ੍ਰੁਵੁਰ੍ਦਿਸ਼ਃ ॥ 4 ॥
ਸ ਤਂ ਸੈਨ੍ਯਸਮੁਦ੍ਧੂਤਂ ਸ਼ਬ੍ਦਂ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵ ਰਾਘਵਃ ।
ਤਾਂ ਸ਼੍ਚ ਵਿਪ੍ਰਦ੍ਰੁਤਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਯੂਥਪਾਨਨ੍ਵਵੈਕ੍षਤ ॥ 5 ॥
ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਦ੍ਰੁਵਤੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਂ ਚ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਚ ਨਿਸ੍ਵਨਮ੍ ।
ਉਵਾਚ ਰਾਮ ਸ੍ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਂ ਲਕ੍ष੍ਮਣਂ ਦੀਪ੍ਤਤੇਜਸਮ੍ ॥ 6 ॥
ਹਨ੍ਤ ਲਕ੍ष੍ਮਣ ਪਸ਼੍ਯੇਹ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾਸੁਪ੍ਰਜਾਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ।
ਭੀਮਸ੍ਤਨਿਤਗਮ੍ਭੀਰਸ੍ਤੁਮੁਲਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਸ੍ਵਨਃ ॥ 7 ॥
ਗਜਯੂਥਾਨਿ ਵਾऽਰਣ੍ਯੇ ਮਹਿषਾ ਵਾ ਮਹਾਵਨੇ ।
ਵਿਤ੍ਰਾਸਿਤਾ ਮृਗਾ ਸ੍ਸਿਂਹੈ ਸ੍ਸਹਸਾ ਪ੍ਰਦ੍ਰੁਤਾ ਦਿਸ਼ਃ ॥ 8 ॥
ਰਾਜਾ ਵਾ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰੋ ਵਾ ਮृਗਯਾਮਟਤੇ ਵਨੇ ।
ਅਨ੍ਯਦ੍ਵਾ ਸ਼੍ਵਾਪਦਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਜ੍ਞਾਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ॥ 9 ॥
ਸੁਦੁਸ਼੍ਚਰੋ ਗਿਰਿਸ਼੍ਚਾਯਂ ਪਕ੍षਿਣਾਮਪਿ ਲਕ੍ष੍ਮਣ ।
ਸਰ੍ਵਮੇਤਦ੍ਯਥਾਤਤ੍ਤ੍ਵਮਚਿਰਾਤ੍ ਜ੍ਞਾਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ॥ 10 ॥
ਸ ਲਕ੍ष੍ਮਣ ਸ੍ਸਨ੍ਤ੍ਵਰਿਤ ਸ੍ਸਾਲਮਾਰੁਹ੍ਯ ਪੁष੍ਪਿਤਮ੍ ।
ਪ੍ਰੇਕ੍षਮਾਣੋ ਦਿਸ਼ ਸ੍ਸਰ੍ਵਾਃ ਪੂਰ੍ਵਾਂ ਦਿਸ਼ਮੁਦੈਕ੍षਤ ॥ 11 ॥
ਉਦਙ੍ਮੁਖਃ ਪ੍ਰੇਕ੍षਮਾਣੋ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਮਹਤੀਂ ਚਮੂਮ੍ ।
ਰਥਾਸ਼੍ਵਗਜਸਮ੍ਬਾਧਾਂ ਯਤ੍ਤੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾਂ ਪਦਾਤਿਭਿਃ ॥ 12 ॥
ਤਾਮਸ਼੍ਵਗਜਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਾਂ ਰਥਧ੍ਵਜਵਿਭੂषਿਤਾਮ੍ ।
ਸ਼ਸ਼ਂਸ ਸੇਨਾਂ ਰਾਮਾਯ ਵਚਨਂ ਚੇਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 13 ॥
ਅਗ੍ਨਿਂ ਸਂਸ਼ਮਯਤ੍ਵਾਰ੍ਯ ਸ੍ਸੀਤਾ ਚ ਭਜਤਾਂ ਗੁਹਾਮ੍ ।
ਸਜ੍ਯਂ ਕੁਰੁष੍ਵ ਚਾਪਂ ਚ ਸ਼ਰਾਂਸ਼੍ਚ ਕਵਚਂ ਤਥਾ ॥ 14 ॥
ਤਂ ਰਾਮਃ ਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰੋ ਲਕ੍ष੍ਮਣਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਹ ।
ਅਙ੍ਗਾਵੇਕ੍षਸ੍ਵ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਕਸ੍ਯੇਮਾਂ ਮਨ੍ਯਸੇ ਚਮੂਮ੍ ॥ 15 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਰਾਮੇਣ ਲਕ੍ष੍ਮਣੋ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।
ਦਿਧਕ੍षਨ੍ਨਿਵ ਤਾਂ ਸੇਨਾਂ ਰੁषਿਤਃ ਪਾਵਕੋ ਯਥਾ ॥ 16 ॥
ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਰਾਜ੍ਯਮਿਚ੍ਛਂਸ੍ਤੁ ਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਾਭਿषੇਚਨਮ੍ ।
ਆਵਾਂ ਹਨ੍ਤੁਂ ਸਮਭ੍ਯੇਤਿ ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ ਭਰਤਸ੍ਸੁਤਃ ॥ 17 ॥
ਏष ਵੈ ਸੁਮਹਾਞ੍ਛ੍ਰੀਮਾਨ੍ਵਿਟਪੀ ਸਮ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ ।
ਵਿਰਾਜਤ੍ਯੁਦ੍ਗਤਸ੍ਕਨ੍ਧਂ ਕੋਵਿਦਾਰਧ੍ਵਜੋ ਰਥੇ ॥ 18 ॥
ਅਸੌ ਹਿ ਸੁਮਹਾਸ੍ਕਨ੍ਧੋ ਵਿਟਪੀ ਚ ਮਹਾਦ੍ਰੁਮਃ ।
ਵਿਰਾਜਤੇ ਮਹਾਸੈਨ੍ਯੇ ਕੋਵਿਦਾਰਧ੍ਵਜੋ ਰਥੇ ॥ 19 ॥
ਭਜਨ੍ਤ੍ਯੇਤੇ ਯਥਾਕਾਮਮਸ਼੍ਵਾਨਾਰੁਹ੍ਯ ਸ਼ੀਘ੍ਰਗਾਨ੍ ।
ਏਤੇ ਭ੍ਰਾਜਨ੍ਤਿ ਸਂਹृष੍ਟਾ ਗਜਾਨਾਰੁਹ੍ਯ ਸਾਦਿਨਃ ॥ 20 ॥
ਗृਹੀਤਧਨੁषੌ ਚਾਵਾਂ ਗਿਰਿਂ ਵੀਰ ਸ਼੍ਰਯਾਵਹੈ ।
ਅਥਵੇਹੈਵ ਤਿष੍ਠਾਵ ਸ੍ਸਨ੍ਨਦ੍ਧਾਵੁਦ੍ਯਤਾਯੁਧੌ ॥ 21 ॥
ਅਪਿ ਨੌ ਵਸ਼ਮਾਗਚ੍ਛੇਤ੍ਕੋਵਿਦਾਰਧ੍ਵਜੋ ਰਣੇ ।
ਅਪਿ ਦ੍ਰਕ੍ष੍ਯਾਮਿ ਭਰਤਂ ਯਤ੍ਕृਤੇ ਵ੍ਯਸਨਂ ਮਹਤ੍ ॥ 22 ॥
ਤ੍ਵਯਾ ਰਾਘਵ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਸੀਤਯਾ ਚ ਮਯਾ ਤਥਾ ।
ਯਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਭਵਾਨ੍ਰਾਜ੍ਯਾਚ੍ਛ੍ਯੁਤੋ ਰਾਘਵ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਾਤ੍ ॥ 23 ॥
ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋऽਯਮਰਿਰ੍ਵੀਰ ਭਰਤੋ ਵਧ੍ਯ ਏਵ ਮੇ ।
ਭਰਤਸ੍ਯ ਵਧੇ ਦੋषਂ ਨਾਹਂ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਰਾਘਵ ।
ਪੂਰ੍ਵਾਪਕਾਰਿਣਂ ਹਤ੍ਵਾ ਨ ਹ੍ਯਧਰ੍ਮੇਣ ਯੁਜ੍ਯਤੇ ॥ 24 ॥
ਪੂਰ੍ਵਾਪਕਾਰੀ ਭਰਤਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚ ਰਾਘਵ ।
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਹਤੇ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਾਮਨੁਸ਼ਾਧਿ ਵਸੁਨ੍ਧਰਾਮ੍ ॥ 25 ॥
ਅਦ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਂ ਹਤਂ ਸਙ੍ਖ੍ਯੇ ਕੈਕੇਯੀ ਰਾਜ੍ਯਕਾਮੁਕਾ ।
ਮਯਾ ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍ਸੁਦੁਃਖਾਰ੍ਤਾ ਹਸ੍ਤਿਭਗ੍ਨਮਿਵ ਦ੍ਰੁਮਮ੍ ॥ 26 ॥
ਕੈਕੇਯੀਂ ਚ ਵਧਿष੍ਯਾਮਿ ਸਾਨੁਬਨ੍ਧਾਂ ਸਬਾਨ੍ਧਵਾਮ੍ ।
ਕਲੁषੇਣਾਦ੍ਯ ਮਹਤਾ ਮੇਦਿਨੀ ਪਰਿਮੁਚ੍ਯਤਾਮ੍ ॥ 27 ॥
ਅਦ੍ਯੇਮਂ ਸਂਯਤਂ ਕ੍ਰੋਧਮਸਤ੍ਕਾਰਂ ਚ ਮਾਨਦ ।
ਮੋਕ੍ष੍ਯਾਮਿ ਸ਼ਤ੍ਰੁਸੈਨ੍ਯੇषੁ ਕਕ੍षੇष੍ਵਿਵ ਹੁਤਾਸ਼ਨਮ੍ ॥ 28 ॥
ਅਦ੍ਯੈਤਚ੍ਛਿਤ੍ਰਕੂਟਸ੍ਯ ਕਾਨਨਂ ਨਿਸ਼ਿਤੈ ਸ਼੍ਸ਼ਰੈਃ ।
ਛਿਨ੍ਦਞ੍ਚਤ੍ਰੁਸ਼ਰੀਰਾਣਿ ਕਰਿष੍ਯੇ ਸ਼ੋਣਿਤੋਕ੍षਿਤਮ੍ ॥ 29 ॥
ਸ਼ਰੈਰ੍ਨਿਰ੍ਭਿਨ੍ਨਹृਦਯਾਨ੍ਕੁਞ੍ਜਰਾਂਸ੍ਤੁਰਗਾਂਸ੍ਤਥਾ ।
ਸ਼੍ਵਾਪਦਾਃ ਪਰਿਕਰ੍षਨ੍ਤੁ ਨਰਾਂਸ਼੍ਚ ਨਿਹਤਾਨ੍ਮਯਾ ॥ 30 ॥
ਸ਼ਰਾਣਾਂ ਧਨੁषਸ਼੍ਚਾਹਮਨृਣੋऽਸ੍ਮਿਨ੍ਮਹਾਵਨੇ ।
ਸਸੈਨ੍ਯਂ ਭਰਤਂ ਹਤ੍ਵਾ ਭਵਿष੍ਯਾਮਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ 31 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ षਣ੍ਣਵਤਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ṣaṇṇavatitamassargaḥ |
tāṃ tathā darśayitvā tu maithilīṃ girinimnagām |
niṣasāda giriprasthe sītāṃ māṃsena chandayan || 1 ||
idaṃ medhyamidaṃ svādu niṣṭaptamidamagninā |
evamāste sa dharmātmā sītayā saha rāghavaḥ || 2 ||
tathā tatrā'satastasya bharatasyaupayāyinaḥ |
sainyareṇuśca śabdaśca prādurāstāṃ nabhaspṛśau || 3 ||
etasminnantare trastā śśabdena mahatā tataḥ |
arditā yūthapā mattā ssayūthā dudruvurdiśaḥ || 4 ||
sa taṃ sainyasamuddhūtaṃ śabdaṃ śuśrāva rāghavaḥ |
tāṃ śca vipradrutānsarvānyūthapānanvavaikṣata || 5 ||
tāṃśca vidruvato dṛṣṭvā taṃ ca śrutvā ca nisvanam |
uvāca rāma ssaumitriṃ lakṣmaṇaṃ dīptatejasam || 6 ||
hanta lakṣmaṇa paśyeha sumitrāsuprajāstvayā |
bhīmastanitagambhīrastumulaḥ śrūyate svanaḥ || 7 ||
gajayūthāni vā'raṇye mahiṣā vā mahāvane |
vitrāsitā mṛgā ssiṃhai ssahasā pradrutā diśaḥ || 8 ||
rājā vā rājaputro vā mṛgayāmaṭate vane |
anyadvā śvāpadaṃ kiñcitsaumitre jñātumarhasi || 9 ||
suduścaro giriścāyaṃ pakṣiṇāmapi lakṣmaṇa |
sarvametadyathātattvamacirāt jñātumarhasi || 10 ||
sa lakṣmaṇa ssantvarita ssālamāruhya puṣpitam |
prekṣamāṇo diśa ssarvāḥ pūrvāṃ diśamudaikṣata || 11 ||
udaṅmukhaḥ prekṣamāṇo dadarśa mahatīṃ camūm |
rathāśvagajasambādhāṃ yattairyuktāṃ padātibhiḥ || 12 ||
tāmaśvagajasampūrṇāṃ rathadhvajavibhūṣitām |
śaśaṃsa senāṃ rāmāya vacanaṃ cedamabravīt || 13 ||
agniṃ saṃśamayatvārya ssītā ca bhajatāṃ guhām |
sajyaṃ kuruṣva cāpaṃ ca śarāṃśca kavacaṃ tathā || 14 ||
taṃ rāmaḥ puruṣavyāghro lakṣmaṇaṃ pratyuvāca ha |
aṅgāvekṣasva saumitre kasyemāṃ manyase camūm || 15 ||
evamuktastu rāmeṇa lakṣmaṇo vākyamabravīt |
didhakṣanniva tāṃ senāṃ ruṣitaḥ pāvako yathā || 16 ||
sampannaṃ rājyamicchaṃstu vyaktaṃ prāpyābhiṣecanam |
āvāṃ hantuṃ samabhyeti kaikeyyā bharatassutaḥ || 17 ||
eṣa vai sumahāñchrīmānviṭapī samprakāśate |
virājatyudgataskandhaṃ kovidāradhvajo rathe || 18 ||
asau hi sumahāskandho viṭapī ca mahādrumaḥ |
virājate mahāsainye kovidāradhvajo rathe || 19 ||
bhajantyete yathākāmamaśvānāruhya śīghragān |
ete bhrājanti saṃhṛṣṭā gajānāruhya sādinaḥ || 20 ||
gṛhītadhanuṣau cāvāṃ giriṃ vīra śrayāvahai |
athavehaiva tiṣṭhāva ssannaddhāvudyatāyudhau || 21 ||
api nau vaśamāgacchetkovidāradhvajo raṇe |
api drakṣyāmi bharataṃ yatkṛte vyasanaṃ mahat || 22 ||
tvayā rāghava samprāptaṃ sītayā ca mayā tathā |
yannimittaṃ bhavānrājyācchyuto rāghava śāśvatāt || 23 ||
samprāpto'yamarirvīra bharato vadhya eva me |
bharatasya vadhe doṣaṃ nāhaṃ paśyāmi rāghava |
pūrvāpakāriṇaṃ hatvā na hyadharmeṇa yujyate || 24 ||
pūrvāpakārī bharatastyaktadharmaśca rāghava |
etasminnihate kṛtsnāmanuśādhi vasundharām || 25 ||
adya putraṃ hataṃ saṅkhye kaikeyī rājyakāmukā |
mayā paśyetsuduḥkhārtā hastibhagnamiva drumam || 26 ||
kaikeyīṃ ca vadhiṣyāmi sānubandhāṃ sabāndhavām |
kaluṣeṇādya mahatā medinī parimucyatām || 27 ||
adyemaṃ saṃyataṃ krodhamasatkāraṃ ca mānada |
mokṣyāmi śatrusainyeṣu kakṣeṣviva hutāśanam || 28 ||
adyaitacchitrakūṭasya kānanaṃ niśitai śśaraiḥ |
chindañcatruśarīrāṇi kariṣye śoṇitokṣitam || 29 ||
śarairnirbhinnahṛdayānkuñjarāṃsturagāṃstathā |
śvāpadāḥ parikarṣantu narāṃśca nihatānmayā || 30 ||
śarāṇāṃ dhanuṣaścāhamanṛṇo'sminmahāvane |
sasainyaṃ bharataṃ hatvā bhaviṣyāmi na saṃśayaḥ || 31 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ṣaṇṇavatitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ षण्णवतितमस्सर्गः ।
तां तथा दर्शयित्वा तु मैथिलीं गिरिनिम्नगाम् ।
निषसाद गिरिप्रस्थे सीतां मांसेन छन्दयन् ॥ 1 ॥
इदं मेध्यमिदं स्वादु निष्टप्तमिदमग्निना ।
एवमास्ते स धर्मात्मा सीतया सह राघवः ॥ 2 ॥
तथा तत्राऽसतस्तस्य भरतस्यौपयायिनः ।
सैन्यरेणुश्च शब्दश्च प्रादुरास्तां नभस्पृशौ ॥ 3 ॥
एतस्मिन्नन्तरे त्रस्ता श्शब्देन महता ततः ।
अर्दिता यूथपा मत्ता स्सयूथा दुद्रुवुर्दिशः ॥ 4 ॥
स तं सैन्यसमुद्धूतं शब्दं शुश्राव राघवः ।
तां श्च विप्रद्रुतान्सर्वान्यूथपानन्ववैक्षत ॥ 5 ॥
तांश्च विद्रुवतो दृष्ट्वा तं च श्रुत्वा च निस्वनम् ।
उवाच राम स्सौमित्रिं लक्ष्मणं दीप्ततेजसम् ॥ 6 ॥
हन्त लक्ष्मण पश्येह सुमित्रासुप्रजास्त्वया ।
भीमस्तनितगम्भीरस्तुमुलः श्रूयते स्वनः ॥ 7 ॥
गजयूथानि वाऽरण्ये महिषा वा महावने ।
वित्रासिता मृगा स्सिंहै स्सहसा प्रद्रुता दिशः ॥ 8 ॥
राजा वा राजपुत्रो वा मृगयामटते वने ।
अन्यद्वा श्वापदं किञ्चित्सौमित्रे ज्ञातुमर्हसि ॥ 9 ॥
सुदुश्चरो गिरिश्चायं पक्षिणामपि लक्ष्मण ।
सर्वमेतद्यथातत्त्वमचिरात् ज्ञातुमर्हसि ॥ 10 ॥
स लक्ष्मण स्सन्त्वरित स्सालमारुह्य पुष्पितम् ।
प्रेक्षमाणो दिश स्सर्वाः पूर्वां दिशमुदैक्षत ॥ 11 ॥
उदङ्मुखः प्रेक्षमाणो ददर्श महतीं चमूम् ।
रथाश्वगजसम्बाधां यत्तैर्युक्तां पदातिभिः ॥ 12 ॥
तामश्वगजसम्पूर्णां रथध्वजविभूषिताम् ।
शशंस सेनां रामाय वचनं चेदमब्रवीत् ॥ 13 ॥
अग्निं संशमयत्वार्य स्सीता च भजतां गुहाम् ।
सज्यं कुरुष्व चापं च शरांश्च कवचं तथा ॥ 14 ॥
तं रामः पुरुषव्याघ्रो लक्ष्मणं प्रत्युवाच ह ।
अङ्गावेक्षस्व सौमित्रे कस्येमां मन्यसे चमूम् ॥ 15 ॥
एवमुक्तस्तु रामेण लक्ष्मणो वाक्यमब्रवीत् ।
दिधक्षन्निव तां सेनां रुषितः पावको यथा ॥ 16 ॥
सम्पन्नं राज्यमिच्छंस्तु व्यक्तं प्राप्याभिषेचनम् ।
आवां हन्तुं समभ्येति कैकेय्या भरतस्सुतः ॥ 17 ॥
एष वै सुमहाञ्छ्रीमान्विटपी सम्प्रकाशते ।
विराजत्युद्गतस्कन्धं कोविदारध्वजो रथे ॥ 18 ॥
असौ हि सुमहास्कन्धो विटपी च महाद्रुमः ।
विराजते महासैन्ये कोविदारध्वजो रथे ॥ 19 ॥
भजन्त्येते यथाकाममश्वानारुह्य शीघ्रगान् ।
एते भ्राजन्ति संहृष्टा गजानारुह्य सादिनः ॥ 20 ॥
गृहीतधनुषौ चावां गिरिं वीर श्रयावहै ।
अथवेहैव तिष्ठाव स्सन्नद्धावुद्यतायुधौ ॥ 21 ॥
अपि नौ वशमागच्छेत्कोविदारध्वजो रणे ।
अपि द्रक्ष्यामि भरतं यत्कृते व्यसनं महत् ॥ 22 ॥
त्वया राघव सम्प्राप्तं सीतया च मया तथा ।
यन्निमित्तं भवान्राज्याच्छ्युतो राघव शाश्वतात् ॥ 23 ॥
सम्प्राप्तोऽयमरिर्वीर भरतो वध्य एव मे ।
भरतस्य वधे दोषं नाहं पश्यामि राघव ।
पूर्वापकारिणं हत्वा न ह्यधर्मेण युज्यते ॥ 24 ॥
पूर्वापकारी भरतस्त्यक्तधर्मश्च राघव ।
एतस्मिन्निहते कृत्स्नामनुशाधि वसुन्धराम् ॥ 25 ॥
अद्य पुत्रं हतं सङ्ख्ये कैकेयी राज्यकामुका ।
मया पश्येत्सुदुःखार्ता हस्तिभग्नमिव द्रुमम् ॥ 26 ॥
कैकेयीं च वधिष्यामि सानुबन्धां सबान्धवाम् ।
कलुषेणाद्य महता मेदिनी परिमुच्यताम् ॥ 27 ॥
अद्येमं संयतं क्रोधमसत्कारं च मानद ।
मोक्ष्यामि शत्रुसैन्येषु कक्षेष्विव हुताशनम् ॥ 28 ॥
अद्यैतच्छित्रकूटस्य काननं निशितै श्शरैः ।
छिन्दञ्चत्रुशरीराणि करिष्ये शोणितोक्षितम् ॥ 29 ॥
शरैर्निर्भिन्नहृदयान्कुञ्जरांस्तुरगांस्तथा ।
श्वापदाः परिकर्षन्तु नरांश्च निहतान्मया ॥ 30 ॥
शराणां धनुषश्चाहमनृणोऽस्मिन्महावने ।
ससैन्यं भरतं हत्वा भविष्यामि न संशयः ॥ 31 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे षण्णवतितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ṣaṇṇavatitamassargaḥ |
tāṃ tathā darśayitvā tu maithilīṃ girinimnagām |
niṣasāda giriprasthe sītāṃ māṃsena chandayan || 1 ||
idaṃ medhyamidaṃ svādu niṣṭaptamidamagninā |
evamāste sa dharmātmā sītayā saha rāghavaḥ || 2 ||
tathā tatrā'satastasya bharatasyaupayāyinaḥ |
sainyareṇuśca śabdaśca prādurāstāṃ nabhaspṛśau || 3 ||
etasminnantare trastā śśabdena mahatā tataḥ |
arditā yūthapā mattā ssayūthā dudruvurdiśaḥ || 4 ||
sa taṃ sainyasamuddhūtaṃ śabdaṃ śuśrāva rāghavaḥ |
tāṃ śca vipradrutānsarvānyūthapānanvavaikṣata || 5 ||
tāṃśca vidruvato dṛṣṭvā taṃ ca śrutvā ca nisvanam |
uvāca rāma ssaumitriṃ lakṣmaṇaṃ dīptatejasam || 6 ||
hanta lakṣmaṇa paśyeha sumitrāsuprajāstvayā |
bhīmastanitagambhīrastumulaḥ śrūyate svanaḥ || 7 ||
gajayūthāni vā'raṇye mahiṣā vā mahāvane |
vitrāsitā mṛgā ssiṃhai ssahasā pradrutā diśaḥ || 8 ||
rājā vā rājaputro vā mṛgayāmaṭate vane |
anyadvā śvāpadaṃ kiñcitsaumitre jñātumarhasi || 9 ||
suduścaro giriścāyaṃ pakṣiṇāmapi lakṣmaṇa |
sarvametadyathātattvamacirāt jñātumarhasi || 10 ||
sa lakṣmaṇa ssantvarita ssālamāruhya puṣpitam |
prekṣamāṇo diśa ssarvāḥ pūrvāṃ diśamudaikṣata || 11 ||
udaṅmukhaḥ prekṣamāṇo dadarśa mahatīṃ camūm |
rathāśvagajasambādhāṃ yattairyuktāṃ padātibhiḥ || 12 ||
tāmaśvagajasampūrṇāṃ rathadhvajavibhūṣitām |
śaśaṃsa senāṃ rāmāya vacanaṃ cedamabravīt || 13 ||
agniṃ saṃśamayatvārya ssītā ca bhajatāṃ guhām |
sajyaṃ kuruṣva cāpaṃ ca śarāṃśca kavacaṃ tathā || 14 ||
taṃ rāmaḥ puruṣavyāghro lakṣmaṇaṃ pratyuvāca ha |
aṅgāvekṣasva saumitre kasyemāṃ manyase camūm || 15 ||
evamuktastu rāmeṇa lakṣmaṇo vākyamabravīt |
didhakṣanniva tāṃ senāṃ ruṣitaḥ pāvako yathā || 16 ||
sampannaṃ rājyamicchaṃstu vyaktaṃ prāpyābhiṣecanam |
āvāṃ hantuṃ samabhyeti kaikeyyā bharatassutaḥ || 17 ||
eṣa vai sumahāñchrīmānviṭapī samprakāśate |
virājatyudgataskandhaṃ kovidāradhvajo rathe || 18 ||
asau hi sumahāskandho viṭapī ca mahādrumaḥ |
virājate mahāsainye kovidāradhvajo rathe || 19 ||
bhajantyete yathākāmamaśvānāruhya śīghragān |
ete bhrājanti saṃhṛṣṭā gajānāruhya sādinaḥ || 20 ||
gṛhītadhanuṣau cāvāṃ giriṃ vīra śrayāvahai |
athavehaiva tiṣṭhāva ssannaddhāvudyatāyudhau || 21 ||
api nau vaśamāgacchetkovidāradhvajo raṇe |
api drakṣyāmi bharataṃ yatkṛte vyasanaṃ mahat || 22 ||
tvayā rāghava samprāptaṃ sītayā ca mayā tathā |
yannimittaṃ bhavānrājyācchyuto rāghava śāśvatāt || 23 ||
samprāpto'yamarirvīra bharato vadhya eva me |
bharatasya vadhe doṣaṃ nāhaṃ paśyāmi rāghava |
pūrvāpakāriṇaṃ hatvā na hyadharmeṇa yujyate || 24 ||
pūrvāpakārī bharatastyaktadharmaśca rāghava |
etasminnihate kṛtsnāmanuśādhi vasundharām || 25 ||
adya putraṃ hataṃ saṅkhye kaikeyī rājyakāmukā |
mayā paśyetsuduḥkhārtā hastibhagnamiva drumam || 26 ||
kaikeyīṃ ca vadhiṣyāmi sānubandhāṃ sabāndhavām |
kaluṣeṇādya mahatā medinī parimucyatām || 27 ||
adyemaṃ saṃyataṃ krodhamasatkāraṃ ca mānada |
mokṣyāmi śatrusainyeṣu kakṣeṣviva hutāśanam || 28 ||
adyaitacchitrakūṭasya kānanaṃ niśitai śśaraiḥ |
chindañcatruśarīrāṇi kariṣye śoṇitokṣitam || 29 ||
śarairnirbhinnahṛdayānkuñjarāṃsturagāṃstathā |
śvāpadāḥ parikarṣantu narāṃśca nihatānmayā || 30 ||
śarāṇāṃ dhanuṣaścāhamanṛṇo'sminmahāvane |
sasainyaṃ bharataṃ hatvā bhaviṣyāmi na saṃśayaḥ || 31 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ṣaṇṇavatitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.