Shri Rama Charita Manasa - Sundarakanda — Gurmukhi Script

ਸ਼੍ਰੀਜਾਨਕੀਵਲ੍ਲਭੋ ਵਿਜਯਤੇ

ਸ਼੍ਰੀਰਾਮਚਰਿਤਮਾਨਸ

ਪਞ੍ਚਮ ਸੋਪਾਨ (ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡ)

ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮਪ੍ਰਮੇਯਮਨਘਂ ਨਿਰ੍ਵਾਣਸ਼ਾਨ੍ਤਿਪ੍ਰਦਂ

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਸ਼ਮ੍ਭੁਫਣੀਨ੍ਦ੍ਰਸੇਵ੍ਯਮਨਿਸ਼ਂ ਵੇਦਾਨ੍ਤਵੇਦ੍ਯਂ ਵਿਭੁਮ੍ ।

ਰਾਮਾਖ੍ਯਂ ਜਗਦੀਸ਼੍ਵਰਂ ਸੁਰਗੁਰੁਂ ਮਾਯਾਮਨੁष੍ਯਂ ਹਰਿਂ

ਵਨ੍ਦੇऽਹਂ ਕਰੁਣਾਕਰਂ ਰਘੁਵਰਂ ਭੂਪਾਲਚੂਡ़ਆਮਣਿਮ੍ ॥ 1 ॥

ਨਾਨ੍ਯਾ ਸ੍ਪृਹਾ ਰਘੁਪਤੇ ਹृਦਯੇऽਸ੍ਮਦੀਯੇ

ਸਤ੍ਯਂ ਵਦਾਮਿ ਚ ਭਵਾਨਖਿਲਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਾ।

ਭਕ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛ ਰਘੁਪੁਙ੍ਗਵ ਨਿਰ੍ਭਰਾਂ ਮੇ

ਕਾਮਾਦਿਦੋषਰਹਿਤਂ ਕੁਰੁ ਮਾਨਸਂ ਚ ॥ 2 ॥

ਅਤੁਲਿਤਬਲਧਾਮਂ ਹੇਮਸ਼ੈਲਾਭਦੇਹਂ

ਦਨੁਜਵਨਕृਸ਼ਾਨੁਂ ਜ੍ਞਾਨਿਨਾਮਗ੍ਰਗਣ੍ਯਮ੍।

ਸਕਲਗੁਣਨਿਧਾਨਂ ਵਾਨਰਾਣਾਮਧੀਸ਼ਂ

ਰਘੁਪਤਿਪ੍ਰਿਯਭਕ੍ਤਂ ਵਾਤਜਾਤਂ ਨਮਾਮਿ ॥ 3 ॥

ਜਾਮਵਨ੍ਤ ਕੇ ਬਚਨ ਸੁਹਾਏ। ਸੁਨਿ ਹਨੁਮਨ੍ਤ ਹृਦਯ ਅਤਿ ਭਾਏ ॥

ਤਬ ਲਗਿ ਮੋਹਿ ਪਰਿਖੇਹੁ ਤੁਮ੍ਹ ਭਾਈ। ਸਹਿ ਦੁਖ ਕਨ੍ਦ ਮੂਲ ਫਲ ਖਾਈ ॥

ਜਬ ਲਗਿ ਆਵੌਂ ਸੀਤਹਿ ਦੇਖੀ। ਹੋਇਹਿ ਕਾਜੁ ਮੋਹਿ ਹਰष ਬਿਸੇषੀ ॥

ਯਹ ਕਹਿ ਨਾਇ ਸਬਨ੍ਹਿ ਕਹੁਁ ਮਾਥਾ। ਚਲੇਉ ਹਰषਿ ਹਿਯਁ ਧਰਿ ਰਘੁਨਾਥਾ ॥

ਸਿਨ੍ਧੁ ਤੀਰ ਏਕ ਭੂਧਰ ਸੁਨ੍ਦਰ। ਕੌਤੁਕ ਕੂਦਿ ਚਢ़ਏਉ ਤਾ ਊਪਰ ॥

ਬਾਰ ਬਾਰ ਰਘੁਬੀਰ ਸਁਭਾਰੀ। ਤਰਕੇਉ ਪਵਨਤਨਯ ਬਲ ਭਾਰੀ ॥

ਜੇਹਿਂ ਗਿਰਿ ਚਰਨ ਦੇਇ ਹਨੁਮਨ੍ਤਾ। ਚਲੇਉ ਸੋ ਗਾ ਪਾਤਾਲ ਤੁਰਨ੍ਤਾ ॥

ਜਿਮਿ ਅਮੋਘ ਰਘੁਪਤਿ ਕਰ ਬਾਨਾ। ਏਹੀ ਭਾਁਤਿ ਚਲੇਉ ਹਨੁਮਾਨਾ ॥

ਜਲਨਿਧਿ ਰਘੁਪਤਿ ਦੂਤ ਬਿਚਾਰੀ। ਤੈਂ ਮੈਨਾਕ ਹੋਹਿ ਸ਼੍ਰਮਹਾਰੀ ॥

ਦੋ. ਹਨੂਮਾਨ ਤੇਹਿ ਪਰਸਾ ਕਰ ਪੁਨਿ ਕੀਨ੍ਹ ਪ੍ਰਨਾਮ।

ਰਾਮ ਕਾਜੁ ਕੀਨ੍ਹੇਂ ਬਿਨੁ ਮੋਹਿ ਕਹਾਁ ਬਿਸ਼੍ਰਾਮ ॥ 1 ॥

ਜਾਤ ਪਵਨਸੁਤ ਦੇਵਨ੍ਹ ਦੇਖਾ। ਜਾਨੈਂ ਕਹੁਁ ਬਲ ਬੁਦ੍ਧਿ ਬਿਸੇषਾ ॥

ਸੁਰਸਾ ਨਾਮ ਅਹਿਨ੍ਹ ਕੈ ਮਾਤਾ। ਪਠਿਨ੍ਹਿ ਆਇ ਕਹੀ ਤੇਹਿਂ ਬਾਤਾ ॥

ਆਜੁ ਸੁਰਨ੍ਹ ਮੋਹਿ ਦੀਨ੍ਹ ਅਹਾਰਾ। ਸੁਨਤ ਬਚਨ ਕਹ ਪਵਨਕੁਮਾਰਾ ॥

ਰਾਮ ਕਾਜੁ ਕਰਿ ਫਿਰਿ ਮੈਂ ਆਵੌਂ। ਸੀਤਾ ਕਿ ਸੁਧਿ ਪ੍ਰਭੁਹਿ ਸੁਨਾਵੌਮ੍ ॥

ਤਬ ਤਵ ਬਦਨ ਪੈਠਿਹੁਁ ਆਈ। ਸਤ੍ਯ ਕਹੁਁ ਮੋਹਿ ਜਾਨ ਦੇ ਮਾਈ ॥

ਕਬਨੇਹੁਁ ਜਤਨ ਦੇਇ ਨਹਿਂ ਜਾਨਾ। ਗ੍ਰਸਸਿ ਨ ਮੋਹਿ ਕਹੇਉ ਹਨੁਮਾਨਾ ॥

ਜੋਜਨ ਭਰਿ ਤੇਹਿਂ ਬਦਨੁ ਪਸਾਰਾ। ਕਪਿ ਤਨੁ ਕੀਨ੍ਹ ਦੁਗੁਨ ਬਿਸ੍ਤਾਰਾ ॥

ਸੋਰਹ ਜੋਜਨ ਮੁਖ ਤੇਹਿਂ ਠਯੂ। ਤੁਰਤ ਪਵਨਸੁਤ ਬਤ੍ਤਿਸ ਭਯੂ ॥

ਜਸ ਜਸ ਸੁਰਸਾ ਬਦਨੁ ਬਢ़ਆਵਾ। ਤਾਸੁ ਦੂਨ ਕਪਿ ਰੂਪ ਦੇਖਾਵਾ ॥

ਸਤ ਜੋਜਨ ਤੇਹਿਂ ਆਨਨ ਕੀਨ੍ਹਾ। ਅਤਿ ਲਘੁ ਰੂਪ ਪਵਨਸੁਤ ਲੀਨ੍ਹਾ ॥

ਬਦਨ ਪਿਠਿ ਪੁਨਿ ਬਾਹੇਰ ਆਵਾ। ਮਾਗਾ ਬਿਦਾ ਤਾਹਿ ਸਿਰੁ ਨਾਵਾ ॥

ਮੋਹਿ ਸੁਰਨ੍ਹ ਜੇਹਿ ਲਾਗਿ ਪਠਾਵਾ। ਬੁਧਿ ਬਲ ਮਰਮੁ ਤੋਰ ਮੈ ਪਾਵਾ ॥

ਦੋ. ਰਾਮ ਕਾਜੁ ਸਬੁ ਕਰਿਹਹੁ ਤੁਮ੍ਹ ਬਲ ਬੁਦ੍ਧਿ ਨਿਧਾਨ।

ਆਸਿष ਦੇਹ ਗੀ ਸੋ ਹਰषਿ ਚਲੇਉ ਹਨੁਮਾਨ ॥ 2 ॥

ਨਿਸਿਚਰਿ ਏਕ ਸਿਨ੍ਧੁ ਮਹੁਁ ਰਹੀ। ਕਰਿ ਮਾਯਾ ਨਭੁ ਕੇ ਖਗ ਗਹੀ ॥

ਜੀਵ ਜਨ੍ਤੁ ਜੇ ਗਗਨ ਉਡ़ਆਹੀਂ। ਜਲ ਬਿਲੋਕਿ ਤਿਨ੍ਹ ਕੈ ਪਰਿਛਾਹੀਮ੍ ॥

ਗਹਿ ਛਾਹਁ ਸਕ ਸੋ ਨ ਉਡ़ਆਈ। ਏਹਿ ਬਿਧਿ ਸਦਾ ਗਗਨਚਰ ਖਾਈ ॥

ਸੋਇ ਛਲ ਹਨੂਮਾਨ ਕਹਁ ਕੀਨ੍ਹਾ। ਤਾਸੁ ਕਪਟੁ ਕਪਿ ਤੁਰਤਹਿਂ ਚੀਨ੍ਹਾ ॥

ਤਾਹਿ ਮਾਰਿ ਮਾਰੁਤਸੁਤ ਬੀਰਾ। ਬਾਰਿਧਿ ਪਾਰ ਗਯੁ ਮਤਿਧੀਰਾ ॥

ਤਹਾਁ ਜਾਇ ਦੇਖੀ ਬਨ ਸੋਭਾ। ਗੁਞ੍ਜਤ ਚਞ੍ਚਰੀਕ ਮਧੁ ਲੋਭਾ ॥

ਨਾਨਾ ਤਰੁ ਫਲ ਫੂਲ ਸੁਹਾਏ। ਖਗ ਮृਗ ਬृਨ੍ਦ ਦੇਖਿ ਮਨ ਭਾਏ ॥

ਸੈਲ ਬਿਸਾਲ ਦੇਖਿ ਏਕ ਆਗੇਂ। ਤਾ ਪਰ ਧਾਇ ਚਢੇਉ ਭਯ ਤ੍ਯਾਗੇਮ੍ ॥

ਉਮਾ ਨ ਕਛੁ ਕਪਿ ਕੈ ਅਧਿਕਾਈ। ਪ੍ਰਭੁ ਪ੍ਰਤਾਪ ਜੋ ਕਾਲਹਿ ਖਾਈ ॥

ਗਿਰਿ ਪਰ ਚਢਿ ਲਙ੍ਕਾ ਤੇਹਿਂ ਦੇਖੀ। ਕਹਿ ਨ ਜਾਇ ਅਤਿ ਦੁਰ੍ਗ ਬਿਸੇषੀ ॥

ਅਤਿ ਉਤਙ੍ਗ ਜਲਨਿਧਿ ਚਹੁ ਪਾਸਾ। ਕਨਕ ਕੋਟ ਕਰ ਪਰਮ ਪ੍ਰਕਾਸਾ ॥

ਛਂ=ਕਨਕ ਕੋਟ ਬਿਚਿਤ੍ਰ ਮਨਿ ਕृਤ ਸੁਨ੍ਦਰਾਯਤਨਾ ਘਨਾ।

ਚੁਹਟ੍ਟ ਹਟ੍ਟ ਸੁਬਟ੍ਟ ਬੀਥੀਂ ਚਾਰੁ ਪੁਰ ਬਹੁ ਬਿਧਿ ਬਨਾ ॥

ਗਜ ਬਾਜਿ ਖਚ੍ਚਰ ਨਿਕਰ ਪਦਚਰ ਰਥ ਬਰੂਥਿਨ੍ਹ ਕੋ ਗਨੈ ॥

ਬਹੁਰੂਪ ਨਿਸਿਚਰ ਜੂਥ ਅਤਿਬਲ ਸੇਨ ਬਰਨਤ ਨਹਿਂ ਬਨੈ ॥ 1 ॥

ਬਨ ਬਾਗ ਉਪਬਨ ਬਾਟਿਕਾ ਸਰ ਕੂਪ ਬਾਪੀਂ ਸੋਹਹੀਂ।

ਨਰ ਨਾਗ ਸੁਰ ਗਨ੍ਧਰ੍ਬ ਕਨ੍ਯਾ ਰੂਪ ਮੁਨਿ ਮਨ ਮੋਹਹੀਮ੍ ॥

ਕਹੁਁ ਮਾਲ ਦੇਹ ਬਿਸਾਲ ਸੈਲ ਸਮਾਨ ਅਤਿਬਲ ਗਰ੍ਜਹੀਂ।

ਨਾਨਾ ਅਖਾਰੇਨ੍ਹ ਭਿਰਹਿਂ ਬਹੁ ਬਿਧਿ ਏਕ ਏਕਨ੍ਹ ਤਰ੍ਜਹੀਮ੍ ॥ 2 ॥

ਕਰਿ ਜਤਨ ਭਟ ਕੋਟਿਨ੍ਹ ਬਿਕਟ ਤਨ ਨਗਰ ਚਹੁਁ ਦਿਸਿ ਰਚ੍ਛਹੀਂ।

ਕਹੁਁ ਮਹਿष ਮਾਨषੁ ਧੇਨੁ ਖਰ ਅਜ ਖਲ ਨਿਸਾਚਰ ਭਚ੍ਛਹੀਮ੍ ॥

ਏਹਿ ਲਾਗਿ ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਇਨ੍ਹ ਕੀ ਕਥਾ ਕਛੁ ਏਕ ਹੈ ਕਹੀ।

ਰਘੁਬੀਰ ਸਰ ਤੀਰਥ ਸਰੀਰਨ੍ਹਿ ਤ੍ਯਾਗਿ ਗਤਿ ਪੈਹਹਿਂ ਸਹੀ ॥ 3 ॥

ਦੋ. ਪੁਰ ਰਖਵਾਰੇ ਦੇਖਿ ਬਹੁ ਕਪਿ ਮਨ ਕੀਨ੍ਹ ਬਿਚਾਰ।

ਅਤਿ ਲਘੁ ਰੂਪ ਧਰੌਂ ਨਿਸਿ ਨਗਰ ਕਰੌਂ ਪਿਸਾਰ ॥ 3 ॥

ਮਸਕ ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਕਪਿ ਧਰੀ। ਲਙ੍ਕਹਿ ਚਲੇਉ ਸੁਮਿਰਿ ਨਰਹਰੀ ॥

ਨਾਮ ਲਙ੍ਕਿਨੀ ਏਕ ਨਿਸਿਚਰੀ। ਸੋ ਕਹ ਚਲੇਸਿ ਮੋਹਿ ਨਿਨ੍ਦਰੀ ॥

ਜਾਨੇਹਿ ਨਹੀਂ ਮਰਮੁ ਸਠ ਮੋਰਾ। ਮੋਰ ਅਹਾਰ ਜਹਾਁ ਲਗਿ ਚੋਰਾ ॥

ਮੁਠਿਕਾ ਏਕ ਮਹਾ ਕਪਿ ਹਨੀ। ਰੁਧਿਰ ਬਮਤ ਧਰਨੀਂ ਢਨਮਨੀ ॥

ਪੁਨਿ ਸਮ੍ਭਾਰਿ ਉਠਿ ਸੋ ਲਙ੍ਕਾ। ਜੋਰਿ ਪਾਨਿ ਕਰ ਬਿਨਯ ਸਂਸਕਾ ॥

ਜਬ ਰਾਵਨਹਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਬਰ ਦੀਨ੍ਹਾ। ਚਲਤ ਬਿਰਞ੍ਚਿ ਕਹਾ ਮੋਹਿ ਚੀਨ੍ਹਾ ॥

ਬਿਕਲ ਹੋਸਿ ਤੈਂ ਕਪਿ ਕੇਂ ਮਾਰੇ। ਤਬ ਜਾਨੇਸੁ ਨਿਸਿਚਰ ਸਙ੍ਘਾਰੇ ॥

ਤਾਤ ਮੋਰ ਅਤਿ ਪੁਨ੍ਯ ਬਹੂਤਾ। ਦੇਖੇਉਁ ਨਯਨ ਰਾਮ ਕਰ ਦੂਤਾ ॥

ਦੋ. ਤਾਤ ਸ੍ਵਰ੍ਗ ਅਪਬਰ੍ਗ ਸੁਖ ਧਰਿਅ ਤੁਲਾ ਏਕ ਅਙ੍ਗ।

ਤੂਲ ਨ ਤਾਹਿ ਸਕਲ ਮਿਲਿ ਜੋ ਸੁਖ ਲਵ ਸਤਸਙ੍ਗ ॥ 4 ॥

ਪ੍ਰਬਿਸਿ ਨਗਰ ਕੀਜੇ ਸਬ ਕਾਜਾ। ਹृਦਯਁ ਰਾਖਿ ਕੌਸਲਪੁਰ ਰਾਜਾ ॥

ਗਰਲ ਸੁਧਾ ਰਿਪੁ ਕਰਹਿਂ ਮਿਤਾਈ। ਗੋਪਦ ਸਿਨ੍ਧੁ ਅਨਲ ਸਿਤਲਾਈ ॥

ਗਰੁਡ़ ਸੁਮੇਰੁ ਰੇਨੂ ਸਮ ਤਾਹੀ। ਰਾਮ ਕृਪਾ ਕਰਿ ਚਿਤਵਾ ਜਾਹੀ ॥

ਅਤਿ ਲਘੁ ਰੂਪ ਧਰੇਉ ਹਨੁਮਾਨਾ। ਪੈਠਾ ਨਗਰ ਸੁਮਿਰਿ ਭਗਵਾਨਾ ॥

ਮਨ੍ਦਿਰ ਮਨ੍ਦਿਰ ਪ੍ਰਤਿ ਕਰਿ ਸੋਧਾ। ਦੇਖੇ ਜਹਁ ਤਹਁ ਅਗਨਿਤ ਜੋਧਾ ॥

ਗਯੁ ਦਸਾਨਨ ਮਨ੍ਦਿਰ ਮਾਹੀਂ। ਅਤਿ ਬਿਚਿਤ੍ਰ ਕਹਿ ਜਾਤ ਸੋ ਨਾਹੀਮ੍ ॥

ਸਯਨ ਕਿਏ ਦੇਖਾ ਕਪਿ ਤੇਹੀ। ਮਨ੍ਦਿਰ ਮਹੁਁ ਨ ਦੀਖਿ ਬੈਦੇਹੀ ॥

ਭਵਨ ਏਕ ਪੁਨਿ ਦੀਖ ਸੁਹਾਵਾ। ਹਰਿ ਮਨ੍ਦਿਰ ਤਹਁ ਭਿਨ੍ਨ ਬਨਾਵਾ ॥

ਦੋ. ਰਾਮਾਯੁਧ ਅਙ੍ਕਿਤ ਗृਹ ਸੋਭਾ ਬਰਨਿ ਨ ਜਾਇ।

ਨਵ ਤੁਲਸਿਕਾ ਬृਨ੍ਦ ਤਹਁ ਦੇਖਿ ਹਰषਿ ਕਪਿਰਾਇ ॥ 5 ॥

ਲਙ੍ਕਾ ਨਿਸਿਚਰ ਨਿਕਰ ਨਿਵਾਸਾ। ਇਹਾਁ ਕਹਾਁ ਸਜ੍ਜਨ ਕਰ ਬਾਸਾ ॥

ਮਨ ਮਹੁਁ ਤਰਕ ਕਰੈ ਕਪਿ ਲਾਗਾ। ਤੇਹੀਂ ਸਮਯ ਬਿਭੀषਨੁ ਜਾਗਾ ॥

ਰਾਮ ਰਾਮ ਤੇਹਿਂ ਸੁਮਿਰਨ ਕੀਨ੍ਹਾ। ਹृਦਯਁ ਹਰष ਕਪਿ ਸਜ੍ਜਨ ਚੀਨ੍ਹਾ ॥

ਏਹਿ ਸਨ ਹਠਿ ਕਰਿਹੁਁ ਪਹਿਚਾਨੀ। ਸਾਧੁ ਤੇ ਹੋਇ ਨ ਕਾਰਜ ਹਾਨੀ ॥

ਬਿਪ੍ਰ ਰੁਪ ਧਰਿ ਬਚਨ ਸੁਨਾਏ। ਸੁਨਤ ਬਿਭੀषਣ ਉਠਿ ਤਹਁ ਆਏ ॥

ਕਰਿ ਪ੍ਰਨਾਮ ਪੂਁਛੀ ਕੁਸਲਾਈ। ਬਿਪ੍ਰ ਕਹਹੁ ਨਿਜ ਕਥਾ ਬੁਝਾਈ ॥

ਕੀ ਤੁਮ੍ਹ ਹਰਿ ਦਾਸਨ੍ਹ ਮਹਁ ਕੋਈ। ਮੋਰੇਂ ਹृਦਯ ਪ੍ਰੀਤਿ ਅਤਿ ਹੋਈ ॥

ਕੀ ਤੁਮ੍ਹ ਰਾਮੁ ਦੀਨ ਅਨੁਰਾਗੀ। ਆਯਹੁ ਮੋਹਿ ਕਰਨ ਬਡ़ਭਾਗੀ ॥

ਦੋ. ਤਬ ਹਨੁਮਨ੍ਤ ਕਹੀ ਸਬ ਰਾਮ ਕਥਾ ਨਿਜ ਨਾਮ।

ਸੁਨਤ ਜੁਗਲ ਤਨ ਪੁਲਕ ਮਨ ਮਗਨ ਸੁਮਿਰਿ ਗੁਨ ਗ੍ਰਾਮ ॥ 6 ॥

ਸੁਨਹੁ ਪਵਨਸੁਤ ਰਹਨਿ ਹਮਾਰੀ। ਜਿਮਿ ਦਸਨਨ੍ਹਿ ਮਹੁਁ ਜੀਭ ਬਿਚਾਰੀ ॥

ਤਾਤ ਕਬਹੁਁ ਮੋਹਿ ਜਾਨਿ ਅਨਾਥਾ। ਕਰਿਹਹਿਂ ਕृਪਾ ਭਾਨੁਕੁਲ ਨਾਥਾ ॥

ਤਾਮਸ ਤਨੁ ਕਛੁ ਸਾਧਨ ਨਾਹੀਂ। ਪ੍ਰੀਤਿ ਨ ਪਦ ਸਰੋਜ ਮਨ ਮਾਹੀਮ੍ ॥

ਅਬ ਮੋਹਿ ਭਾ ਭਰੋਸ ਹਨੁਮਨ੍ਤਾ। ਬਿਨੁ ਹਰਿਕृਪਾ ਮਿਲਹਿਂ ਨਹਿਂ ਸਨ੍ਤਾ ॥

ਜੌ ਰਘੁਬੀਰ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਕੀਨ੍ਹਾ। ਤੌ ਤੁਮ੍ਹ ਮੋਹਿ ਦਰਸੁ ਹਠਿ ਦੀਨ੍ਹਾ ॥

ਸੁਨਹੁ ਬਿਭੀषਨ ਪ੍ਰਭੁ ਕੈ ਰੀਤੀ। ਕਰਹਿਂ ਸਦਾ ਸੇਵਕ ਪਰ ਪ੍ਰੀਤੀ ॥

ਕਹਹੁ ਕਵਨ ਮੈਂ ਪਰਮ ਕੁਲੀਨਾ। ਕਪਿ ਚਞ੍ਚਲ ਸਬਹੀਂ ਬਿਧਿ ਹੀਨਾ ॥

ਪ੍ਰਾਤ ਲੇਇ ਜੋ ਨਾਮ ਹਮਾਰਾ। ਤੇਹਿ ਦਿਨ ਤਾਹਿ ਨ ਮਿਲੈ ਅਹਾਰਾ ॥

ਦੋ. ਅਸ ਮੈਂ ਅਧਮ ਸਖਾ ਸੁਨੁ ਮੋਹੂ ਪਰ ਰਘੁਬੀਰ।

ਕੀਨ੍ਹੀ ਕृਪਾ ਸੁਮਿਰਿ ਗੁਨ ਭਰੇ ਬਿਲੋਚਨ ਨੀਰ ॥ 7 ॥

ਜਾਨਤਹੂਁ ਅਸ ਸ੍ਵਾਮਿ ਬਿਸਾਰੀ। ਫਿਰਹਿਂ ਤੇ ਕਾਹੇ ਨ ਹੋਹਿਂ ਦੁਖਾਰੀ ॥

ਏਹਿ ਬਿਧਿ ਕਹਤ ਰਾਮ ਗੁਨ ਗ੍ਰਾਮਾ। ਪਾਵਾ ਅਨਿਰ੍ਬਾਚ੍ਯ ਬਿਸ਼੍ਰਾਮਾ ॥

ਪੁਨਿ ਸਬ ਕਥਾ ਬਿਭੀषਨ ਕਹੀ। ਜੇਹਿ ਬਿਧਿ ਜਨਕਸੁਤਾ ਤਹਁ ਰਹੀ ॥

ਤਬ ਹਨੁਮਨ੍ਤ ਕਹਾ ਸੁਨੁ ਭ੍ਰਾਤਾ। ਦੇਖੀ ਚਹੁਁ ਜਾਨਕੀ ਮਾਤਾ ॥

ਜੁਗੁਤਿ ਬਿਭੀषਨ ਸਕਲ ਸੁਨਾਈ। ਚਲੇਉ ਪਵਨਸੁਤ ਬਿਦਾ ਕਰਾਈ ॥

ਕਰਿ ਸੋਇ ਰੂਪ ਗਯੁ ਪੁਨਿ ਤਹਵਾਁ। ਬਨ ਅਸੋਕ ਸੀਤਾ ਰਹ ਜਹਵਾਁ ॥

ਦੇਖਿ ਮਨਹਿ ਮਹੁਁ ਕੀਨ੍ਹ ਪ੍ਰਨਾਮਾ। ਬੈਠੇਹਿਂ ਬੀਤਿ ਜਾਤ ਨਿਸਿ ਜਾਮਾ ॥

ਕृਸ ਤਨ ਸੀਸ ਜਟਾ ਏਕ ਬੇਨੀ। ਜਪਤਿ ਹृਦਯਁ ਰਘੁਪਤਿ ਗੁਨ ਸ਼੍ਰੇਨੀ ॥

ਦੋ. ਨਿਜ ਪਦ ਨਯਨ ਦਿਏਁ ਮਨ ਰਾਮ ਪਦ ਕਮਲ ਲੀਨ।

ਪਰਮ ਦੁਖੀ ਭਾ ਪਵਨਸੁਤ ਦੇਖਿ ਜਾਨਕੀ ਦੀਨ ॥ 8 ॥

ਤਰੁ ਪਲ੍ਲਵ ਮਹੁਁ ਰਹਾ ਲੁਕਾਈ। ਕਰਿ ਬਿਚਾਰ ਕਰੌਂ ਕਾ ਭਾਈ ॥

ਤੇਹਿ ਅਵਸਰ ਰਾਵਨੁ ਤਹਁ ਆਵਾ। ਸਙ੍ਗ ਨਾਰਿ ਬਹੁ ਕਿਏਁ ਬਨਾਵਾ ॥

ਬਹੁ ਬਿਧਿ ਖਲ ਸੀਤਹਿ ਸਮੁਝਾਵਾ। ਸਾਮ ਦਾਨ ਭਯ ਭੇਦ ਦੇਖਾਵਾ ॥

ਕਹ ਰਾਵਨੁ ਸੁਨੁ ਸੁਮੁਖਿ ਸਯਾਨੀ। ਮਨ੍ਦੋਦਰੀ ਆਦਿ ਸਬ ਰਾਨੀ ॥

ਤਵ ਅਨੁਚਰੀਂ ਕਰੁਁ ਪਨ ਮੋਰਾ। ਏਕ ਬਾਰ ਬਿਲੋਕੁ ਮਮ ਓਰਾ ॥

ਤृਨ ਧਰਿ ਓਟ ਕਹਤਿ ਬੈਦੇਹੀ। ਸੁਮਿਰਿ ਅਵਧਪਤਿ ਪਰਮ ਸਨੇਹੀ ॥

ਸੁਨੁ ਦਸਮੁਖ ਖਦ੍ਯੋਤ ਪ੍ਰਕਾਸਾ। ਕਬਹੁਁ ਕਿ ਨਲਿਨੀ ਕਰਿ ਬਿਕਾਸਾ ॥

ਅਸ ਮਨ ਸਮੁਝੁ ਕਹਤਿ ਜਾਨਕੀ। ਖਲ ਸੁਧਿ ਨਹਿਂ ਰਘੁਬੀਰ ਬਾਨ ਕੀ ॥

ਸਠ ਸੂਨੇ ਹਰਿ ਆਨੇਹਿ ਮੋਹਿ। ਅਧਮ ਨਿਲਜ੍ਜ ਲਾਜ ਨਹਿਂ ਤੋਹੀ ॥

ਦੋ. ਆਪੁਹਿ ਸੁਨਿ ਖਦ੍ਯੋਤ ਸਮ ਰਾਮਹਿ ਭਾਨੁ ਸਮਾਨ।

ਪਰੁष ਬਚਨ ਸੁਨਿ ਕਾਢ़ਇ ਅਸਿ ਬੋਲਾ ਅਤਿ ਖਿਸਿਆਨ ॥ 9 ॥

ਸੀਤਾ ਤੈਂ ਮਮ ਕृਤ ਅਪਮਾਨਾ। ਕਟਿਹੁਁ ਤਵ ਸਿਰ ਕਠਿਨ ਕृਪਾਨਾ ॥

ਨਾਹਿਂ ਤ ਸਪਦਿ ਮਾਨੁ ਮਮ ਬਾਨੀ। ਸੁਮੁਖਿ ਹੋਤਿ ਨ ਤ ਜੀਵਨ ਹਾਨੀ ॥

ਸ੍ਯਾਮ ਸਰੋਜ ਦਾਮ ਸਮ ਸੁਨ੍ਦਰ। ਪ੍ਰਭੁ ਭੁਜ ਕਰਿ ਕਰ ਸਮ ਦਸਕਨ੍ਧਰ ॥

ਸੋ ਭੁਜ ਕਣ੍ਠ ਕਿ ਤਵ ਅਸਿ ਘੋਰਾ। ਸੁਨੁ ਸਠ ਅਸ ਪ੍ਰਵਾਨ ਪਨ ਮੋਰਾ ॥

ਚਨ੍ਦ੍ਰਹਾਸ ਹਰੁ ਮਮ ਪਰਿਤਾਪਂ। ਰਘੁਪਤਿ ਬਿਰਹ ਅਨਲ ਸਞ੍ਜਾਤਮ੍ ॥

ਸੀਤਲ ਨਿਸਿਤ ਬਹਸਿ ਬਰ ਧਾਰਾ। ਕਹ ਸੀਤਾ ਹਰੁ ਮਮ ਦੁਖ ਭਾਰਾ ॥

ਸੁਨਤ ਬਚਨ ਪੁਨਿ ਮਾਰਨ ਧਾਵਾ। ਮਯਤਨਯਾਁ ਕਹਿ ਨੀਤਿ ਬੁਝਾਵਾ ॥

ਕਹੇਸਿ ਸਕਲ ਨਿਸਿਚਰਿਨ੍ਹ ਬੋਲਾਈ। ਸੀਤਹਿ ਬਹੁ ਬਿਧਿ ਤ੍ਰਾਸਹੁ ਜਾਈ ॥

ਮਾਸ ਦਿਵਸ ਮਹੁਁ ਕਹਾ ਨ ਮਾਨਾ। ਤੌ ਮੈਂ ਮਾਰਬਿ ਕਾਢ़ਇ ਕृਪਾਨਾ ॥

ਦੋ. ਭਵਨ ਗਯੁ ਦਸਕਨ੍ਧਰ ਇਹਾਁ ਪਿਸਾਚਿਨਿ ਬृਨ੍ਦ।

ਸੀਤਹਿ ਤ੍ਰਾਸ ਦੇਖਾਵਹਿ ਧਰਹਿਂ ਰੂਪ ਬਹੁ ਮਨ੍ਦ ॥ 10 ॥

ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਨਾਮ ਰਾਚ੍ਛਸੀ ਏਕਾ। ਰਾਮ ਚਰਨ ਰਤਿ ਨਿਪੁਨ ਬਿਬੇਕਾ ॥

ਸਬਨ੍ਹੌ ਬੋਲਿ ਸੁਨਾਏਸਿ ਸਪਨਾ। ਸੀਤਹਿ ਸੇਇ ਕਰਹੁ ਹਿਤ ਅਪਨਾ ॥

ਸਪਨੇਂ ਬਾਨਰ ਲਙ੍ਕਾ ਜਾਰੀ। ਜਾਤੁਧਾਨ ਸੇਨਾ ਸਬ ਮਾਰੀ ॥

ਖਰ ਆਰੂਢ़ ਨਗਨ ਦਸਸੀਸਾ। ਮੁਣ੍ਡਿਤ ਸਿਰ ਖਣ੍ਡਿਤ ਭੁਜ ਬੀਸਾ ॥

ਏਹਿ ਬਿਧਿ ਸੋ ਦਚ੍ਛਿਨ ਦਿਸਿ ਜਾਈ। ਲਙ੍ਕਾ ਮਨਹੁਁ ਬਿਭੀषਨ ਪਾਈ ॥

ਨਗਰ ਫਿਰੀ ਰਘੁਬੀਰ ਦੋਹਾਈ। ਤਬ ਪ੍ਰਭੁ ਸੀਤਾ ਬੋਲਿ ਪਠਾਈ ॥

ਯਹ ਸਪਨਾ ਮੇਂ ਕਹੁਁ ਪੁਕਾਰੀ। ਹੋਇਹਿ ਸਤ੍ਯ ਗੇਁ ਦਿਨ ਚਾਰੀ ॥

ਤਾਸੁ ਬਚਨ ਸੁਨਿ ਤੇ ਸਬ ਡਰੀਂ। ਜਨਕਸੁਤਾ ਕੇ ਚਰਨਨ੍ਹਿ ਪਰੀਮ੍ ॥

ਦੋ. ਜਹਁ ਤਹਁ ਗੀਂ ਸਕਲ ਤਬ ਸੀਤਾ ਕਰ ਮਨ ਸੋਚ।

ਮਾਸ ਦਿਵਸ ਬੀਤੇਂ ਮੋਹਿ ਮਾਰਿਹਿ ਨਿਸਿਚਰ ਪੋਚ ॥ 11 ॥

ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਸਨ ਬੋਲੀ ਕਰ ਜੋਰੀ। ਮਾਤੁ ਬਿਪਤਿ ਸਙ੍ਗਿਨਿ ਤੈਂ ਮੋਰੀ ॥

ਤਜੌਂ ਦੇਹ ਕਰੁ ਬੇਗਿ ਉਪਾਈ। ਦੁਸਹੁ ਬਿਰਹੁ ਅਬ ਨਹਿਂ ਸਹਿ ਜਾਈ ॥

ਆਨਿ ਕਾਠ ਰਚੁ ਚਿਤਾ ਬਨਾਈ। ਮਾਤੁ ਅਨਲ ਪੁਨਿ ਦੇਹਿ ਲਗਾਈ ॥

ਸਤ੍ਯ ਕਰਹਿ ਮਮ ਪ੍ਰੀਤਿ ਸਯਾਨੀ। ਸੁਨੈ ਕੋ ਸ਼੍ਰਵਨ ਸੂਲ ਸਮ ਬਾਨੀ ॥

ਸੁਨਤ ਬਚਨ ਪਦ ਗਹਿ ਸਮੁਝਾਏਸਿ। ਪ੍ਰਭੁ ਪ੍ਰਤਾਪ ਬਲ ਸੁਜਸੁ ਸੁਨਾਏਸਿ ॥

ਨਿਸਿ ਨ ਅਨਲ ਮਿਲ ਸੁਨੁ ਸੁਕੁਮਾਰੀ। ਅਸ ਕਹਿ ਸੋ ਨਿਜ ਭਵਨ ਸਿਧਾਰੀ ॥

ਕਹ ਸੀਤਾ ਬਿਧਿ ਭਾ ਪ੍ਰਤਿਕੂਲਾ। ਮਿਲਹਿ ਨ ਪਾਵਕ ਮਿਟਿਹਿ ਨ ਸੂਲਾ ॥

ਦੇਖਿਅਤ ਪ੍ਰਗਟ ਗਗਨ ਅਙ੍ਗਾਰਾ। ਅਵਨਿ ਨ ਆਵਤ ਏਕੁ ਤਾਰਾ ॥

ਪਾਵਕਮਯ ਸਸਿ ਸ੍ਤ੍ਰਵਤ ਨ ਆਗੀ। ਮਾਨਹੁਁ ਮੋਹਿ ਜਾਨਿ ਹਤਭਾਗੀ ॥

ਸੁਨਹਿ ਬਿਨਯ ਮਮ ਬਿਟਪ ਅਸੋਕਾ। ਸਤ੍ਯ ਨਾਮ ਕਰੁ ਹਰੁ ਮਮ ਸੋਕਾ ॥

ਨੂਤਨ ਕਿਸਲਯ ਅਨਲ ਸਮਾਨਾ। ਦੇਹਿ ਅਗਿਨਿ ਜਨਿ ਕਰਹਿ ਨਿਦਾਨਾ ॥

ਦੇਖਿ ਪਰਮ ਬਿਰਹਾਕੁਲ ਸੀਤਾ। ਸੋ ਛਨ ਕਪਿਹਿ ਕਲਪ ਸਮ ਬੀਤਾ ॥

ਸੋ. ਕਪਿ ਕਰਿ ਹृਦਯਁ ਬਿਚਾਰ ਦੀਨ੍ਹਿ ਮੁਦ੍ਰਿਕਾ ਡਾਰੀ ਤਬ।

ਜਨੁ ਅਸੋਕ ਅਙ੍ਗਾਰ ਦੀਨ੍ਹਿ ਹਰषਿ ਉਠਿ ਕਰ ਗਹੇਉ ॥ 12 ॥

ਤਬ ਦੇਖੀ ਮੁਦ੍ਰਿਕਾ ਮਨੋਹਰ। ਰਾਮ ਨਾਮ ਅਙ੍ਕਿਤ ਅਤਿ ਸੁਨ੍ਦਰ ॥

ਚਕਿਤ ਚਿਤਵ ਮੁਦਰੀ ਪਹਿਚਾਨੀ। ਹਰष ਬਿषਾਦ ਹृਦਯਁ ਅਕੁਲਾਨੀ ॥

ਜੀਤਿ ਕੋ ਸਕਿ ਅਜਯ ਰਘੁਰਾਈ। ਮਾਯਾ ਤੇਂ ਅਸਿ ਰਚਿ ਨਹਿਂ ਜਾਈ ॥

ਸੀਤਾ ਮਨ ਬਿਚਾਰ ਕਰ ਨਾਨਾ। ਮਧੁਰ ਬਚਨ ਬੋਲੇਉ ਹਨੁਮਾਨਾ ॥

ਰਾਮਚਨ੍ਦ੍ਰ ਗੁਨ ਬਰਨੈਂ ਲਾਗਾ। ਸੁਨਤਹਿਂ ਸੀਤਾ ਕਰ ਦੁਖ ਭਾਗਾ ॥

ਲਾਗੀਂ ਸੁਨੈਂ ਸ਼੍ਰਵਨ ਮਨ ਲਾਈ। ਆਦਿਹੁ ਤੇਂ ਸਬ ਕਥਾ ਸੁਨਾਈ ॥

ਸ਼੍ਰਵਨਾਮृਤ ਜੇਹਿਂ ਕਥਾ ਸੁਹਾਈ। ਕਹਿ ਸੋ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਤਿ ਕਿਨ ਭਾਈ ॥

ਤਬ ਹਨੁਮਨ੍ਤ ਨਿਕਟ ਚਲਿ ਗਯੂ। ਫਿਰਿ ਬੈਣ੍ਠੀਂ ਮਨ ਬਿਸਮਯ ਭਯੂ ॥

ਰਾਮ ਦੂਤ ਮੈਂ ਮਾਤੁ ਜਾਨਕੀ। ਸਤ੍ਯ ਸਪਥ ਕਰੁਨਾਨਿਧਾਨ ਕੀ ॥

ਯਹ ਮੁਦ੍ਰਿਕਾ ਮਾਤੁ ਮੈਂ ਆਨੀ। ਦੀਨ੍ਹਿ ਰਾਮ ਤੁਮ੍ਹ ਕਹਁ ਸਹਿਦਾਨੀ ॥

ਨਰ ਬਾਨਰਹਿ ਸਙ੍ਗ ਕਹੁ ਕੈਸੇਂ। ਕਹਿ ਕਥਾ ਭਿ ਸਙ੍ਗਤਿ ਜੈਸੇਮ੍ ॥

ਦੋ. ਕਪਿ ਕੇ ਬਚਨ ਸਪ੍ਰੇਮ ਸੁਨਿ ਉਪਜਾ ਮਨ ਬਿਸ੍ਵਾਸ ॥

ਜਾਨਾ ਮਨ ਕ੍ਰਮ ਬਚਨ ਯਹ ਕृਪਾਸਿਨ੍ਧੁ ਕਰ ਦਾਸ ॥ 13 ॥

ਹਰਿਜਨ ਜਾਨਿ ਪ੍ਰੀਤਿ ਅਤਿ ਗਾਢ़ਈ। ਸਜਲ ਨਯਨ ਪੁਲਕਾਵਲਿ ਬਾਢ़ਈ ॥

ਬੂਡ़ਤ ਬਿਰਹ ਜਲਧਿ ਹਨੁਮਾਨਾ। ਭਯੁ ਤਾਤ ਮੋਂ ਕਹੁਁ ਜਲਜਾਨਾ ॥

ਅਬ ਕਹੁ ਕੁਸਲ ਜਾਉਁ ਬਲਿਹਾਰੀ। ਅਨੁਜ ਸਹਿਤ ਸੁਖ ਭਵਨ ਖਰਾਰੀ ॥

ਕੋਮਲਚਿਤ ਕृਪਾਲ ਰਘੁਰਾਈ। ਕਪਿ ਕੇਹਿ ਹੇਤੁ ਧਰੀ ਨਿਠੁਰਾਈ ॥

ਸਹਜ ਬਾਨਿ ਸੇਵਕ ਸੁਖ ਦਾਯਕ। ਕਬਹੁਁਕ ਸੁਰਤਿ ਕਰਤ ਰਘੁਨਾਯਕ ॥

ਕਬਹੁਁ ਨਯਨ ਮਮ ਸੀਤਲ ਤਾਤਾ। ਹੋਇਹਹਿ ਨਿਰਖਿ ਸ੍ਯਾਮ ਮृਦੁ ਗਾਤਾ ॥

ਬਚਨੁ ਨ ਆਵ ਨਯਨ ਭਰੇ ਬਾਰੀ। ਅਹਹ ਨਾਥ ਹੌਂ ਨਿਪਟ ਬਿਸਾਰੀ ॥

ਦੇਖਿ ਪਰਮ ਬਿਰਹਾਕੁਲ ਸੀਤਾ। ਬੋਲਾ ਕਪਿ ਮृਦੁ ਬਚਨ ਬਿਨੀਤਾ ॥

ਮਾਤੁ ਕੁਸਲ ਪ੍ਰਭੁ ਅਨੁਜ ਸਮੇਤਾ। ਤਵ ਦੁਖ ਦੁਖੀ ਸੁਕृਪਾ ਨਿਕੇਤਾ ॥

ਜਨਿ ਜਨਨੀ ਮਾਨਹੁ ਜਿਯਁ ਊਨਾ। ਤੁਮ੍ਹ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮੁ ਰਾਮ ਕੇਂ ਦੂਨਾ ॥

ਦੋ. ਰਘੁਪਤਿ ਕਰ ਸਨ੍ਦੇਸੁ ਅਬ ਸੁਨੁ ਜਨਨੀ ਧਰਿ ਧੀਰ।

ਅਸ ਕਹਿ ਕਪਿ ਗਦ ਗਦ ਭਯੁ ਭਰੇ ਬਿਲੋਚਨ ਨੀਰ ॥ 14 ॥

ਕਹੇਉ ਰਾਮ ਬਿਯੋਗ ਤਵ ਸੀਤਾ। ਮੋ ਕਹੁਁ ਸਕਲ ਭੇ ਬਿਪਰੀਤਾ ॥

ਨਵ ਤਰੁ ਕਿਸਲਯ ਮਨਹੁਁ ਕृਸਾਨੂ। ਕਾਲਨਿਸਾ ਸਮ ਨਿਸਿ ਸਸਿ ਭਾਨੂ ॥

ਕੁਬਲਯ ਬਿਪਿਨ ਕੁਨ੍ਤ ਬਨ ਸਰਿਸਾ। ਬਾਰਿਦ ਤਪਤ ਤੇਲ ਜਨੁ ਬਰਿਸਾ ॥

ਜੇ ਹਿਤ ਰਹੇ ਕਰਤ ਤੇਇ ਪੀਰਾ। ਉਰਗ ਸ੍ਵਾਸ ਸਮ ਤ੍ਰਿਬਿਧ ਸਮੀਰਾ ॥

ਕਹੇਹੂ ਤੇਂ ਕਛੁ ਦੁਖ ਘਟਿ ਹੋਈ। ਕਾਹਿ ਕਹੌਂ ਯਹ ਜਾਨ ਨ ਕੋਈ ॥

ਤਤ੍ਤ੍ਵ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰ ਮਮ ਅਰੁ ਤੋਰਾ। ਜਾਨਤ ਪ੍ਰਿਯਾ ਏਕੁ ਮਨੁ ਮੋਰਾ ॥

ਸੋ ਮਨੁ ਸਦਾ ਰਹਤ ਤੋਹਿ ਪਾਹੀਂ। ਜਾਨੁ ਪ੍ਰੀਤਿ ਰਸੁ ਏਤੇਨਹਿ ਮਾਹੀਮ੍ ॥

ਪ੍ਰਭੁ ਸਨ੍ਦੇਸੁ ਸੁਨਤ ਬੈਦੇਹੀ। ਮਗਨ ਪ੍ਰੇਮ ਤਨ ਸੁਧਿ ਨਹਿਂ ਤੇਹੀ ॥

ਕਹ ਕਪਿ ਹृਦਯਁ ਧੀਰ ਧਰੁ ਮਾਤਾ। ਸੁਮਿਰੁ ਰਾਮ ਸੇਵਕ ਸੁਖਦਾਤਾ ॥

ਉਰ ਆਨਹੁ ਰਘੁਪਤਿ ਪ੍ਰਭੁਤਾਈ। ਸੁਨਿ ਮਮ ਬਚਨ ਤਜਹੁ ਕਦਰਾਈ ॥

ਦੋ. ਨਿਸਿਚਰ ਨਿਕਰ ਪਤਙ੍ਗ ਸਮ ਰਘੁਪਤਿ ਬਾਨ ਕृਸਾਨੁ।

ਜਨਨੀ ਹृਦਯਁ ਧੀਰ ਧਰੁ ਜਰੇ ਨਿਸਾਚਰ ਜਾਨੁ ॥ 15 ॥

ਜੌਂ ਰਘੁਬੀਰ ਹੋਤਿ ਸੁਧਿ ਪਾਈ। ਕਰਤੇ ਨਹਿਂ ਬਿਲਮ੍ਬੁ ਰਘੁਰਾਈ ॥

ਰਾਮਬਾਨ ਰਬਿ ਉਏਁ ਜਾਨਕੀ। ਤਮ ਬਰੂਥ ਕਹਁ ਜਾਤੁਧਾਨ ਕੀ ॥

ਅਬਹਿਂ ਮਾਤੁ ਮੈਂ ਜਾਉਁ ਲਵਾਈ। ਪ੍ਰਭੁ ਆਯਸੁ ਨਹਿਂ ਰਾਮ ਦੋਹਾਈ ॥

ਕਛੁਕ ਦਿਵਸ ਜਨਨੀ ਧਰੁ ਧੀਰਾ। ਕਪਿਨ੍ਹ ਸਹਿਤ ਐਹਹਿਂ ਰਘੁਬੀਰਾ ॥

ਨਿਸਿਚਰ ਮਾਰਿ ਤੋਹਿ ਲੈ ਜੈਹਹਿਂ। ਤਿਹੁਁ ਪੁਰ ਨਾਰਦਾਦਿ ਜਸੁ ਗੈਹਹਿਮ੍ ॥

ਹੈਂ ਸੁਤ ਕਪਿ ਸਬ ਤੁਮ੍ਹਹਿ ਸਮਾਨਾ। ਜਾਤੁਧਾਨ ਅਤਿ ਭਟ ਬਲਵਾਨਾ ॥

ਮੋਰੇਂ ਹृਦਯ ਪਰਮ ਸਨ੍ਦੇਹਾ। ਸੁਨਿ ਕਪਿ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਨ੍ਹ ਨਿਜ ਦੇਹਾ ॥

ਕਨਕ ਭੂਧਰਾਕਾਰ ਸਰੀਰਾ। ਸਮਰ ਭਯਙ੍ਕਰ ਅਤਿਬਲ ਬੀਰਾ ॥

ਸੀਤਾ ਮਨ ਭਰੋਸ ਤਬ ਭਯੂ। ਪੁਨਿ ਲਘੁ ਰੂਪ ਪਵਨਸੁਤ ਲਯੂ ॥

ਦੋ. ਸੁਨੁ ਮਾਤਾ ਸਾਖਾਮृਗ ਨਹਿਂ ਬਲ ਬੁਦ੍ਧਿ ਬਿਸਾਲ।

ਪ੍ਰਭੁ ਪ੍ਰਤਾਪ ਤੇਂ ਗਰੁਡ़ਹਿ ਖਾਇ ਪਰਮ ਲਘੁ ਬ੍ਯਾਲ ॥ 16 ॥

ਮਨ ਸਨ੍ਤੋष ਸੁਨਤ ਕਪਿ ਬਾਨੀ। ਭਗਤਿ ਪ੍ਰਤਾਪ ਤੇਜ ਬਲ ਸਾਨੀ ॥

ਆਸਿष ਦੀਨ੍ਹਿ ਰਾਮਪ੍ਰਿਯ ਜਾਨਾ। ਹੋਹੁ ਤਾਤ ਬਲ ਸੀਲ ਨਿਧਾਨਾ ॥

ਅਜਰ ਅਮਰ ਗੁਨਨਿਧਿ ਸੁਤ ਹੋਹੂ। ਕਰਹੁਁ ਬਹੁਤ ਰਘੁਨਾਯਕ ਛੋਹੂ ॥

ਕਰਹੁਁ ਕृਪਾ ਪ੍ਰਭੁ ਅਸ ਸੁਨਿ ਕਾਨਾ। ਨਿਰ੍ਭਰ ਪ੍ਰੇਮ ਮਗਨ ਹਨੁਮਾਨਾ ॥

ਬਾਰ ਬਾਰ ਨਾਏਸਿ ਪਦ ਸੀਸਾ। ਬੋਲਾ ਬਚਨ ਜੋਰਿ ਕਰ ਕੀਸਾ ॥

ਅਬ ਕृਤਕृਤ੍ਯ ਭਯੁਁ ਮੈਂ ਮਾਤਾ। ਆਸਿष ਤਵ ਅਮੋਘ ਬਿਖ੍ਯਾਤਾ ॥

ਸੁਨਹੁ ਮਾਤੁ ਮੋਹਿ ਅਤਿਸਯ ਭੂਖਾ। ਲਾਗਿ ਦੇਖਿ ਸੁਨ੍ਦਰ ਫਲ ਰੂਖਾ ॥

ਸੁਨੁ ਸੁਤ ਕਰਹਿਂ ਬਿਪਿਨ ਰਖਵਾਰੀ। ਪਰਮ ਸੁਭਟ ਰਜਨੀਚਰ ਭਾਰੀ ॥

ਤਿਨ੍ਹ ਕਰ ਭਯ ਮਾਤਾ ਮੋਹਿ ਨਾਹੀਂ। ਜੌਂ ਤੁਮ੍ਹ ਸੁਖ ਮਾਨਹੁ ਮਨ ਮਾਹੀਮ੍ ॥

ਦੋ. ਦੇਖਿ ਬੁਦ੍ਧਿ ਬਲ ਨਿਪੁਨ ਕਪਿ ਕਹੇਉ ਜਾਨਕੀਂ ਜਾਹੁ।

ਰਘੁਪਤਿ ਚਰਨ ਹृਦਯਁ ਧਰਿ ਤਾਤ ਮਧੁਰ ਫਲ ਖਾਹੁ ॥ 17 ॥

ਚਲੇਉ ਨਾਇ ਸਿਰੁ ਪੈਠੇਉ ਬਾਗਾ। ਫਲ ਖਾਏਸਿ ਤਰੁ ਤੋਰੈਂ ਲਾਗਾ ॥

ਰਹੇ ਤਹਾਁ ਬਹੁ ਭਟ ਰਖਵਾਰੇ। ਕਛੁ ਮਾਰੇਸਿ ਕਛੁ ਜਾਇ ਪੁਕਾਰੇ ॥

ਨਾਥ ਏਕ ਆਵਾ ਕਪਿ ਭਾਰੀ। ਤੇਹਿਂ ਅਸੋਕ ਬਾਟਿਕਾ ਉਜਾਰੀ ॥

ਖਾਏਸਿ ਫਲ ਅਰੁ ਬਿਟਪ ਉਪਾਰੇ। ਰਚ੍ਛਕ ਮਰ੍ਦਿ ਮਰ੍ਦਿ ਮਹਿ ਡਾਰੇ ॥

ਸੁਨਿ ਰਾਵਨ ਪਠੇ ਭਟ ਨਾਨਾ। ਤਿਨ੍ਹਹਿ ਦੇਖਿ ਗਰ੍ਜੇਉ ਹਨੁਮਾਨਾ ॥

ਸਬ ਰਜਨੀਚਰ ਕਪਿ ਸਙ੍ਘਾਰੇ। ਗੇ ਪੁਕਾਰਤ ਕਛੁ ਅਧਮਾਰੇ ॥

ਪੁਨਿ ਪਠਯੁ ਤੇਹਿਂ ਅਚ੍ਛਕੁਮਾਰਾ। ਚਲਾ ਸਙ੍ਗ ਲੈ ਸੁਭਟ ਅਪਾਰਾ ॥

ਆਵਤ ਦੇਖਿ ਬਿਟਪ ਗਹਿ ਤਰ੍ਜਾ। ਤਾਹਿ ਨਿਪਾਤਿ ਮਹਾਧੁਨਿ ਗਰ੍ਜਾ ॥

ਦੋ. ਕਛੁ ਮਾਰੇਸਿ ਕਛੁ ਮਰ੍ਦੇਸਿ ਕਛੁ ਮਿਲੇਸਿ ਧਰਿ ਧੂਰਿ।

ਕਛੁ ਪੁਨਿ ਜਾਇ ਪੁਕਾਰੇ ਪ੍ਰਭੁ ਮਰ੍ਕਟ ਬਲ ਭੂਰਿ ॥ 18 ॥

ਸੁਨਿ ਸੁਤ ਬਧ ਲਙ੍ਕੇਸ ਰਿਸਾਨਾ। ਪਠੇਸਿ ਮੇਘਨਾਦ ਬਲਵਾਨਾ ॥

ਮਾਰਸਿ ਜਨਿ ਸੁਤ ਬਾਨ੍ਧੇਸੁ ਤਾਹੀ। ਦੇਖਿਅ ਕਪਿਹਿ ਕਹਾਁ ਕਰ ਆਹੀ ॥

ਚਲਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਜਿਤ ਅਤੁਲਿਤ ਜੋਧਾ। ਬਨ੍ਧੁ ਨਿਧਨ ਸੁਨਿ ਉਪਜਾ ਕ੍ਰੋਧਾ ॥

ਕਪਿ ਦੇਖਾ ਦਾਰੁਨ ਭਟ ਆਵਾ। ਕਟਕਟਾਇ ਗਰ੍ਜਾ ਅਰੁ ਧਾਵਾ ॥

ਅਤਿ ਬਿਸਾਲ ਤਰੁ ਏਕ ਉਪਾਰਾ। ਬਿਰਥ ਕੀਨ੍ਹ ਲਙ੍ਕੇਸ ਕੁਮਾਰਾ ॥

ਰਹੇ ਮਹਾਭਟ ਤਾਕੇ ਸਙ੍ਗਾ। ਗਹਿ ਗਹਿ ਕਪਿ ਮਰ੍ਦਿ ਨਿਜ ਅਙ੍ਗਾ ॥

ਤਿਨ੍ਹਹਿ ਨਿਪਾਤਿ ਤਾਹਿ ਸਨ ਬਾਜਾ। ਭਿਰੇ ਜੁਗਲ ਮਾਨਹੁਁ ਗਜਰਾਜਾ।

ਮੁਠਿਕਾ ਮਾਰਿ ਚਢ़ਆ ਤਰੁ ਜਾਈ। ਤਾਹਿ ਏਕ ਛਨ ਮੁਰੁਛਾ ਆਈ ॥

ਉਠਿ ਬਹੋਰਿ ਕੀਨ੍ਹਿਸਿ ਬਹੁ ਮਾਯਾ। ਜੀਤਿ ਨ ਜਾਇ ਪ੍ਰਭਞ੍ਜਨ ਜਾਯਾ ॥

ਦੋ. ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਅਸ੍ਤ੍ਰ ਤੇਹਿਂ ਸਾਁਧਾ ਕਪਿ ਮਨ ਕੀਨ੍ਹ ਬਿਚਾਰ।

ਜੌਂ ਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਰ ਮਾਨੁਁ ਮਹਿਮਾ ਮਿਟਿ ਅਪਾਰ ॥ 19 ॥

ਬ੍ਰਹ੍ਮਬਾਨ ਕਪਿ ਕਹੁਁ ਤੇਹਿ ਮਾਰਾ। ਪਰਤਿਹੁਁ ਬਾਰ ਕਟਕੁ ਸਙ੍ਘਾਰਾ ॥

ਤੇਹਿ ਦੇਖਾ ਕਪਿ ਮੁਰੁਛਿਤ ਭਯੂ। ਨਾਗਪਾਸ ਬਾਁਧੇਸਿ ਲੈ ਗਯੂ ॥

ਜਾਸੁ ਨਾਮ ਜਪਿ ਸੁਨਹੁ ਭਵਾਨੀ। ਭਵ ਬਨ੍ਧਨ ਕਾਟਹਿਂ ਨਰ ਗ੍ਯਾਨੀ ॥

ਤਾਸੁ ਦੂਤ ਕਿ ਬਨ੍ਧ ਤਰੁ ਆਵਾ। ਪ੍ਰਭੁ ਕਾਰਜ ਲਗਿ ਕਪਿਹਿਂ ਬਁਧਾਵਾ ॥

ਕਪਿ ਬਨ੍ਧਨ ਸੁਨਿ ਨਿਸਿਚਰ ਧਾਏ। ਕੌਤੁਕ ਲਾਗਿ ਸਭਾਁ ਸਬ ਆਏ ॥

ਦਸਮੁਖ ਸਭਾ ਦੀਖਿ ਕਪਿ ਜਾਈ। ਕਹਿ ਨ ਜਾਇ ਕਛੁ ਅਤਿ ਪ੍ਰਭੁਤਾਈ ॥

ਕਰ ਜੋਰੇਂ ਸੁਰ ਦਿਸਿਪ ਬਿਨੀਤਾ। ਭृਕੁਟਿ ਬਿਲੋਕਤ ਸਕਲ ਸਭੀਤਾ ॥

ਦੇਖਿ ਪ੍ਰਤਾਪ ਨ ਕਪਿ ਮਨ ਸਙ੍ਕਾ। ਜਿਮਿ ਅਹਿਗਨ ਮਹੁਁ ਗਰੁਡ़ ਅਸਙ੍ਕਾ ॥

ਦੋ. ਕਪਿਹਿ ਬਿਲੋਕਿ ਦਸਾਨਨ ਬਿਹਸਾ ਕਹਿ ਦੁਰ੍ਬਾਦ।

ਸੁਤ ਬਧ ਸੁਰਤਿ ਕੀਨ੍ਹਿ ਪੁਨਿ ਉਪਜਾ ਹृਦਯਁ ਬਿषਾਦ ॥ 20 ॥

ਕਹ ਲਙ੍ਕੇਸ ਕਵਨ ਤੈਂ ਕੀਸਾ। ਕੇਹਿਂ ਕੇ ਬਲ ਘਾਲੇਹਿ ਬਨ ਖੀਸਾ ॥

ਕੀ ਧੌਂ ਸ਼੍ਰਵਨ ਸੁਨੇਹਿ ਨਹਿਂ ਮੋਹੀ। ਦੇਖੁਁ ਅਤਿ ਅਸਙ੍ਕ ਸਠ ਤੋਹੀ ॥

ਮਾਰੇ ਨਿਸਿਚਰ ਕੇਹਿਂ ਅਪਰਾਧਾ। ਕਹੁ ਸਠ ਤੋਹਿ ਨ ਪ੍ਰਾਨ ਕਿ ਬਾਧਾ ॥

ਸੁਨ ਰਾਵਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡ ਨਿਕਾਯਾ। ਪਾਇ ਜਾਸੁ ਬਲ ਬਿਰਚਿਤ ਮਾਯਾ ॥

ਜਾਕੇਂ ਬਲ ਬਿਰਞ੍ਚਿ ਹਰਿ ਈਸਾ। ਪਾਲਤ ਸृਜਤ ਹਰਤ ਦਸਸੀਸਾ।

ਜਾ ਬਲ ਸੀਸ ਧਰਤ ਸਹਸਾਨਨ। ਅਣ੍ਡਕੋਸ ਸਮੇਤ ਗਿਰਿ ਕਾਨਨ ॥

ਧਰਿ ਜੋ ਬਿਬਿਧ ਦੇਹ ਸੁਰਤ੍ਰਾਤਾ। ਤੁਮ੍ਹ ਤੇ ਸਠਨ੍ਹ ਸਿਖਾਵਨੁ ਦਾਤਾ।

ਹਰ ਕੋਦਣ੍ਡ ਕਠਿਨ ਜੇਹਿ ਭਞ੍ਜਾ। ਤੇਹਿ ਸਮੇਤ ਨृਪ ਦਲ ਮਦ ਗਞ੍ਜਾ ॥

ਖਰ ਦੂषਨ ਤ੍ਰਿਸਿਰਾ ਅਰੁ ਬਾਲੀ। ਬਧੇ ਸਕਲ ਅਤੁਲਿਤ ਬਲਸਾਲੀ ॥

ਦੋ. ਜਾਕੇ ਬਲ ਲਵਲੇਸ ਤੇਂ ਜਿਤੇਹੁ ਚਰਾਚਰ ਝਾਰਿ।

ਤਾਸੁ ਦੂਤ ਮੈਂ ਜਾ ਕਰਿ ਹਰਿ ਆਨੇਹੁ ਪ੍ਰਿਯ ਨਾਰਿ ॥ 21 ॥

ਜਾਨੁਁ ਮੈਂ ਤੁਮ੍ਹਾਰਿ ਪ੍ਰਭੁਤਾਈ। ਸਹਸਬਾਹੁ ਸਨ ਪਰੀ ਲਰਾਈ ॥

ਸਮਰ ਬਾਲਿ ਸਨ ਕਰਿ ਜਸੁ ਪਾਵਾ। ਸੁਨਿ ਕਪਿ ਬਚਨ ਬਿਹਸਿ ਬਿਹਰਾਵਾ ॥

ਖਾਯੁਁ ਫਲ ਪ੍ਰਭੁ ਲਾਗੀ ਭੂਁਖਾ। ਕਪਿ ਸੁਭਾਵ ਤੇਂ ਤੋਰੇਉਁ ਰੂਖਾ ॥

ਸਬ ਕੇਂ ਦੇਹ ਪਰਮ ਪ੍ਰਿਯ ਸ੍ਵਾਮੀ। ਮਾਰਹਿਂ ਮੋਹਿ ਕੁਮਾਰਗ ਗਾਮੀ ॥

ਜਿਨ੍ਹ ਮੋਹਿ ਮਾਰਾ ਤੇ ਮੈਂ ਮਾਰੇ। ਤੇਹਿ ਪਰ ਬਾਁਧੇਉ ਤਨਯਁ ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ॥

ਮੋਹਿ ਨ ਕਛੁ ਬਾਁਧੇ ਕਿ ਲਾਜਾ। ਕੀਨ੍ਹ ਚਹੁਁ ਨਿਜ ਪ੍ਰਭੁ ਕਰ ਕਾਜਾ ॥

ਬਿਨਤੀ ਕਰੁਁ ਜੋਰਿ ਕਰ ਰਾਵਨ। ਸੁਨਹੁ ਮਾਨ ਤਜਿ ਮੋਰ ਸਿਖਾਵਨ ॥

ਦੇਖਹੁ ਤੁਮ੍ਹ ਨਿਜ ਕੁਲਹਿ ਬਿਚਾਰੀ। ਭ੍ਰਮ ਤਜਿ ਭਜਹੁ ਭਗਤ ਭਯ ਹਾਰੀ ॥

ਜਾਕੇਂ ਡਰ ਅਤਿ ਕਾਲ ਡੇਰਾਈ। ਜੋ ਸੁਰ ਅਸੁਰ ਚਰਾਚਰ ਖਾਈ ॥

ਤਾਸੋਂ ਬਯਰੁ ਕਬਹੁਁ ਨਹਿਂ ਕੀਜੈ। ਮੋਰੇ ਕਹੇਂ ਜਾਨਕੀ ਦੀਜੈ ॥

ਦੋ. ਪ੍ਰਨਤਪਾਲ ਰਘੁਨਾਯਕ ਕਰੁਨਾ ਸਿਨ੍ਧੁ ਖਰਾਰਿ।

ਗੇਁ ਸਰਨ ਪ੍ਰਭੁ ਰਾਖਿਹੈਂ ਤਵ ਅਪਰਾਧ ਬਿਸਾਰਿ ॥ 22 ॥

ਰਾਮ ਚਰਨ ਪਙ੍ਕਜ ਉਰ ਧਰਹੂ। ਲਙ੍ਕਾ ਅਚਲ ਰਾਜ ਤੁਮ੍ਹ ਕਰਹੂ ॥

ਰਿषਿ ਪੁਲਿਸ੍ਤ ਜਸੁ ਬਿਮਲ ਮਂਯਕਾ। ਤੇਹਿ ਸਸਿ ਮਹੁਁ ਜਨਿ ਹੋਹੁ ਕਲਙ੍ਕਾ ॥

ਰਾਮ ਨਾਮ ਬਿਨੁ ਗਿਰਾ ਨ ਸੋਹਾ। ਦੇਖੁ ਬਿਚਾਰਿ ਤ੍ਯਾਗਿ ਮਦ ਮੋਹਾ ॥

ਬਸਨ ਹੀਨ ਨਹਿਂ ਸੋਹ ਸੁਰਾਰੀ। ਸਬ ਭੂषਣ ਭੂषਿਤ ਬਰ ਨਾਰੀ ॥

ਰਾਮ ਬਿਮੁਖ ਸਮ੍ਪਤਿ ਪ੍ਰਭੁਤਾਈ। ਜਾਇ ਰਹੀ ਪਾਈ ਬਿਨੁ ਪਾਈ ॥

ਸਜਲ ਮੂਲ ਜਿਨ੍ਹ ਸਰਿਤਨ੍ਹ ਨਾਹੀਂ। ਬਰषਿ ਗੇ ਪੁਨਿ ਤਬਹਿਂ ਸੁਖਾਹੀਮ੍ ॥

ਸੁਨੁ ਦਸਕਣ੍ਠ ਕਹੁਁ ਪਨ ਰੋਪੀ। ਬਿਮੁਖ ਰਾਮ ਤ੍ਰਾਤਾ ਨਹਿਂ ਕੋਪੀ ॥

ਸਙ੍ਕਰ ਸਹਸ ਬਿष੍ਨੁ ਅਜ ਤੋਹੀ। ਸਕਹਿਂ ਨ ਰਾਖਿ ਰਾਮ ਕਰ ਦ੍ਰੋਹੀ ॥

ਦੋ. ਮੋਹਮੂਲ ਬਹੁ ਸੂਲ ਪ੍ਰਦ ਤ੍ਯਾਗਹੁ ਤਮ ਅਭਿਮਾਨ।

ਭਜਹੁ ਰਾਮ ਰਘੁਨਾਯਕ ਕृਪਾ ਸਿਨ੍ਧੁ ਭਗਵਾਨ ॥ 23 ॥

ਜਦਪਿ ਕਹਿ ਕਪਿ ਅਤਿ ਹਿਤ ਬਾਨੀ। ਭਗਤਿ ਬਿਬੇਕ ਬਿਰਤਿ ਨਯ ਸਾਨੀ ॥

ਬੋਲਾ ਬਿਹਸਿ ਮਹਾ ਅਭਿਮਾਨੀ। ਮਿਲਾ ਹਮਹਿ ਕਪਿ ਗੁਰ ਬਡ़ ਗ੍ਯਾਨੀ ॥

ਮृਤ੍ਯੁ ਨਿਕਟ ਆਈ ਖਲ ਤੋਹੀ। ਲਾਗੇਸਿ ਅਧਮ ਸਿਖਾਵਨ ਮੋਹੀ ॥

ਉਲਟਾ ਹੋਇਹਿ ਕਹ ਹਨੁਮਾਨਾ। ਮਤਿਭ੍ਰਮ ਤੋਰ ਪ੍ਰਗਟ ਮੈਂ ਜਾਨਾ ॥

ਸੁਨਿ ਕਪਿ ਬਚਨ ਬਹੁਤ ਖਿਸਿਆਨਾ। ਬੇਗਿ ਨ ਹਰਹੁਁ ਮੂਢ़ ਕਰ ਪ੍ਰਾਨਾ ॥

ਸੁਨਤ ਨਿਸਾਚਰ ਮਾਰਨ ਧਾਏ। ਸਚਿਵਨ੍ਹ ਸਹਿਤ ਬਿਭੀषਨੁ ਆਏ।

ਨਾਇ ਸੀਸ ਕਰਿ ਬਿਨਯ ਬਹੂਤਾ। ਨੀਤਿ ਬਿਰੋਧ ਨ ਮਾਰਿਅ ਦੂਤਾ ॥

ਆਨ ਦਣ੍ਡ ਕਛੁ ਕਰਿਅ ਗੋਸਾਁਈ। ਸਬਹੀਂ ਕਹਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰ ਭਲ ਭਾਈ ॥

ਸੁਨਤ ਬਿਹਸਿ ਬੋਲਾ ਦਸਕਨ੍ਧਰ। ਅਙ੍ਗ ਭਙ੍ਗ ਕਰਿ ਪਠਿਅ ਬਨ੍ਦਰ ॥

ਦੋ. ਕਪਿ ਕੇਂ ਮਮਤਾ ਪੂਁਛ ਪਰ ਸਬਹਿ ਕਹੁਁ ਸਮੁਝਾਇ।

ਤੇਲ ਬੋਰਿ ਪਟ ਬਾਁਧਿ ਪੁਨਿ ਪਾਵਕ ਦੇਹੁ ਲਗਾਇ ॥ 24 ॥

ਪੂਁਛਹੀਨ ਬਾਨਰ ਤਹਁ ਜਾਇਹਿ। ਤਬ ਸਠ ਨਿਜ ਨਾਥਹਿ ਲਿ ਆਇਹਿ ॥

ਜਿਨ੍ਹ ਕੈ ਕੀਨ੍ਹਸਿ ਬਹੁਤ ਬਡ़ਆਈ। ਦੇਖੇਉਁûਮੈਂ ਤਿਨ੍ਹ ਕੈ ਪ੍ਰਭੁਤਾਈ ॥

ਬਚਨ ਸੁਨਤ ਕਪਿ ਮਨ ਮੁਸੁਕਾਨਾ। ਭਿ ਸਹਾਯ ਸਾਰਦ ਮੈਂ ਜਾਨਾ ॥

ਜਾਤੁਧਾਨ ਸੁਨਿ ਰਾਵਨ ਬਚਨਾ। ਲਾਗੇ ਰਚੈਂ ਮੂਢ़ ਸੋਇ ਰਚਨਾ ॥

ਰਹਾ ਨ ਨਗਰ ਬਸਨ ਘृਤ ਤੇਲਾ। ਬਾਢ़ਈ ਪੂਁਛ ਕੀਨ੍ਹ ਕਪਿ ਖੇਲਾ ॥

ਕੌਤੁਕ ਕਹਁ ਆਏ ਪੁਰਬਾਸੀ। ਮਾਰਹਿਂ ਚਰਨ ਕਰਹਿਂ ਬਹੁ ਹਾਁਸੀ ॥

ਬਾਜਹਿਂ ਢੋਲ ਦੇਹਿਂ ਸਬ ਤਾਰੀ। ਨਗਰ ਫੇਰਿ ਪੁਨਿ ਪੂਁਛ ਪ੍ਰਜਾਰੀ ॥

ਪਾਵਕ ਜਰਤ ਦੇਖਿ ਹਨੁਮਨ੍ਤਾ। ਭਯੁ ਪਰਮ ਲਘੁ ਰੁਪ ਤੁਰਨ੍ਤਾ ॥

ਨਿਬੁਕਿ ਚਢ़ਏਉ ਕਪਿ ਕਨਕ ਅਟਾਰੀਂ। ਭੀ ਸਭੀਤ ਨਿਸਾਚਰ ਨਾਰੀਮ੍ ॥

ਦੋ. ਹਰਿ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਤੇਹਿ ਅਵਸਰ ਚਲੇ ਮਰੁਤ ਉਨਚਾਸ।

ਅਟ੍ਟਹਾਸ ਕਰਿ ਗਰ੍ਜ़ਆ ਕਪਿ ਬਢ़ਇ ਲਾਗ ਅਕਾਸ ॥ 25 ॥

ਦੇਹ ਬਿਸਾਲ ਪਰਮ ਹਰੁਆਈ। ਮਨ੍ਦਿਰ ਤੇਂ ਮਨ੍ਦਿਰ ਚਢ़ ਧਾਈ ॥

ਜਰਿ ਨਗਰ ਭਾ ਲੋਗ ਬਿਹਾਲਾ। ਝਪਟ ਲਪਟ ਬਹੁ ਕੋਟਿ ਕਰਾਲਾ ॥

ਤਾਤ ਮਾਤੁ ਹਾ ਸੁਨਿਅ ਪੁਕਾਰਾ। ਏਹਿ ਅਵਸਰ ਕੋ ਹਮਹਿ ਉਬਾਰਾ ॥

ਹਮ ਜੋ ਕਹਾ ਯਹ ਕਪਿ ਨਹਿਂ ਹੋਈ। ਬਾਨਰ ਰੂਪ ਧਰੇਂ ਸੁਰ ਕੋਈ ॥

ਸਾਧੁ ਅਵਗ੍ਯਾ ਕਰ ਫਲੁ ਐਸਾ। ਜਰਿ ਨਗਰ ਅਨਾਥ ਕਰ ਜੈਸਾ ॥

ਜਾਰਾ ਨਗਰੁ ਨਿਮਿष ਏਕ ਮਾਹੀਂ। ਏਕ ਬਿਭੀषਨ ਕਰ ਗृਹ ਨਾਹੀਮ੍ ॥

ਤਾ ਕਰ ਦੂਤ ਅਨਲ ਜੇਹਿਂ ਸਿਰਿਜਾ। ਜਰਾ ਨ ਸੋ ਤੇਹਿ ਕਾਰਨ ਗਿਰਿਜਾ ॥

ਉਲਟਿ ਪਲਟਿ ਲਙ੍ਕਾ ਸਬ ਜਾਰੀ। ਕੂਦਿ ਪਰਾ ਪੁਨਿ ਸਿਨ੍ਧੁ ਮਝਾਰੀ ॥

ਦੋ. ਪੂਁਛ ਬੁਝਾਇ ਖੋਇ ਸ਼੍ਰਮ ਧਰਿ ਲਘੁ ਰੂਪ ਬਹੋਰਿ।

ਜਨਕਸੁਤਾ ਕੇ ਆਗੇਂ ਠਾਢ़ ਭਯੁ ਕਰ ਜੋਰਿ ॥ 26 ॥

ਮਾਤੁ ਮੋਹਿ ਦੀਜੇ ਕਛੁ ਚੀਨ੍ਹਾ। ਜੈਸੇਂ ਰਘੁਨਾਯਕ ਮੋਹਿ ਦੀਨ੍ਹਾ ॥

ਚੂਡ़ਆਮਨਿ ਉਤਾਰਿ ਤਬ ਦਯੂ। ਹਰष ਸਮੇਤ ਪਵਨਸੁਤ ਲਯੂ ॥

ਕਹੇਹੁ ਤਾਤ ਅਸ ਮੋਰ ਪ੍ਰਨਾਮਾ। ਸਬ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪ੍ਰਭੁ ਪੂਰਨਕਾਮਾ ॥

ਦੀਨ ਦਯਾਲ ਬਿਰਿਦੁ ਸਮ੍ਭਾਰੀ। ਹਰਹੁ ਨਾਥ ਮਮ ਸਙ੍ਕਟ ਭਾਰੀ ॥

ਤਾਤ ਸਕ੍ਰਸੁਤ ਕਥਾ ਸੁਨਾਏਹੁ। ਬਾਨ ਪ੍ਰਤਾਪ ਪ੍ਰਭੁਹਿ ਸਮੁਝਾਏਹੁ ॥

ਮਾਸ ਦਿਵਸ ਮਹੁਁ ਨਾਥੁ ਨ ਆਵਾ। ਤੌ ਪੁਨਿ ਮੋਹਿ ਜਿਅਤ ਨਹਿਂ ਪਾਵਾ ॥

ਕਹੁ ਕਪਿ ਕੇਹਿ ਬਿਧਿ ਰਾਖੌਂ ਪ੍ਰਾਨਾ। ਤੁਮ੍ਹਹੂ ਤਾਤ ਕਹਤ ਅਬ ਜਾਨਾ ॥

ਤੋਹਿ ਦੇਖਿ ਸੀਤਲਿ ਭਿ ਛਾਤੀ। ਪੁਨਿ ਮੋ ਕਹੁਁ ਸੋਇ ਦਿਨੁ ਸੋ ਰਾਤੀ ॥

ਦੋ. ਜਨਕਸੁਤਹਿ ਸਮੁਝਾਇ ਕਰਿ ਬਹੁ ਬਿਧਿ ਧੀਰਜੁ ਦੀਨ੍ਹ।

ਚਰਨ ਕਮਲ ਸਿਰੁ ਨਾਇ ਕਪਿ ਗਵਨੁ ਰਾਮ ਪਹਿਂ ਕੀਨ੍ਹ ॥ 27 ॥

ਚਲਤ ਮਹਾਧੁਨਿ ਗਰ੍ਜੇਸਿ ਭਾਰੀ। ਗਰ੍ਭ ਸ੍ਤ੍ਰਵਹਿਂ ਸੁਨਿ ਨਿਸਿਚਰ ਨਾਰੀ ॥

ਨਾਘਿ ਸਿਨ੍ਧੁ ਏਹਿ ਪਾਰਹਿ ਆਵਾ। ਸਬਦ ਕਿਲਕਿਲਾ ਕਪਿਨ੍ਹ ਸੁਨਾਵਾ ॥

ਹਰषੇ ਸਬ ਬਿਲੋਕਿ ਹਨੁਮਾਨਾ। ਨੂਤਨ ਜਨ੍ਮ ਕਪਿਨ੍ਹ ਤਬ ਜਾਨਾ ॥

ਮੁਖ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨ ਤਨ ਤੇਜ ਬਿਰਾਜਾ। ਕੀਨ੍ਹੇਸਿ ਰਾਮਚਨ੍ਦ੍ਰ ਕਰ ਕਾਜਾ ॥

ਮਿਲੇ ਸਕਲ ਅਤਿ ਭੇ ਸੁਖਾਰੀ। ਤਲਫਤ ਮੀਨ ਪਾਵ ਜਿਮਿ ਬਾਰੀ ॥

ਚਲੇ ਹਰषਿ ਰਘੁਨਾਯਕ ਪਾਸਾ। ਪੂਁਛਤ ਕਹਤ ਨਵਲ ਇਤਿਹਾਸਾ ॥

ਤਬ ਮਧੁਬਨ ਭੀਤਰ ਸਬ ਆਏ। ਅਙ੍ਗਦ ਸਮ੍ਮਤ ਮਧੁ ਫਲ ਖਾਏ ॥

ਰਖਵਾਰੇ ਜਬ ਬਰਜਨ ਲਾਗੇ। ਮੁष੍ਟਿ ਪ੍ਰਹਾਰ ਹਨਤ ਸਬ ਭਾਗੇ ॥

ਦੋ. ਜਾਇ ਪੁਕਾਰੇ ਤੇ ਸਬ ਬਨ ਉਜਾਰ ਜੁਬਰਾਜ।

ਸੁਨਿ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਹਰष ਕਪਿ ਕਰਿ ਆਏ ਪ੍ਰਭੁ ਕਾਜ ॥ 28 ॥

ਜੌਂ ਨ ਹੋਤਿ ਸੀਤਾ ਸੁਧਿ ਪਾਈ। ਮਧੁਬਨ ਕੇ ਫਲ ਸਕਹਿਂ ਕਿ ਖਾਈ ॥

ਏਹਿ ਬਿਧਿ ਮਨ ਬਿਚਾਰ ਕਰ ਰਾਜਾ। ਆਇ ਗੇ ਕਪਿ ਸਹਿਤ ਸਮਾਜਾ ॥

ਆਇ ਸਬਨ੍ਹਿ ਨਾਵਾ ਪਦ ਸੀਸਾ। ਮਿਲੇਉ ਸਬਨ੍ਹਿ ਅਤਿ ਪ੍ਰੇਮ ਕਪੀਸਾ ॥

ਪੂਁਛੀ ਕੁਸਲ ਕੁਸਲ ਪਦ ਦੇਖੀ। ਰਾਮ ਕृਪਾਁ ਭਾ ਕਾਜੁ ਬਿਸੇषੀ ॥

ਨਾਥ ਕਾਜੁ ਕੀਨ੍ਹੇਉ ਹਨੁਮਾਨਾ। ਰਾਖੇ ਸਕਲ ਕਪਿਨ੍ਹ ਕੇ ਪ੍ਰਾਨਾ ॥

ਸੁਨਿ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਬਹੁਰਿ ਤੇਹਿ ਮਿਲੇਊ। ਕਪਿਨ੍ਹ ਸਹਿਤ ਰਘੁਪਤਿ ਪਹਿਂ ਚਲੇਊ।

ਰਾਮ ਕਪਿਨ੍ਹ ਜਬ ਆਵਤ ਦੇਖਾ। ਕਿਏਁ ਕਾਜੁ ਮਨ ਹਰष ਬਿਸੇषਾ ॥

ਫਟਿਕ ਸਿਲਾ ਬੈਠੇ ਦ੍ਵੌ ਭਾਈ। ਪਰੇ ਸਕਲ ਕਪਿ ਚਰਨਨ੍ਹਿ ਜਾਈ ॥

ਦੋ. ਪ੍ਰੀਤਿ ਸਹਿਤ ਸਬ ਭੇਟੇ ਰਘੁਪਤਿ ਕਰੁਨਾ ਪੁਞ੍ਜ।

ਪੂਁਛੀ ਕੁਸਲ ਨਾਥ ਅਬ ਕੁਸਲ ਦੇਖਿ ਪਦ ਕਞ੍ਜ ॥ 29 ॥

ਜਾਮਵਨ੍ਤ ਕਹ ਸੁਨੁ ਰਘੁਰਾਯਾ। ਜਾ ਪਰ ਨਾਥ ਕਰਹੁ ਤੁਮ੍ਹ ਦਾਯਾ ॥

ਤਾਹਿ ਸਦਾ ਸੁਭ ਕੁਸਲ ਨਿਰਨ੍ਤਰ। ਸੁਰ ਨਰ ਮੁਨਿ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨ ਤਾ ਊਪਰ ॥

ਸੋਇ ਬਿਜੀ ਬਿਨੀ ਗੁਨ ਸਾਗਰ। ਤਾਸੁ ਸੁਜਸੁ ਤ੍ਰੇਲੋਕ ਉਜਾਗਰ ॥

ਪ੍ਰਭੁ ਕੀਂ ਕृਪਾ ਭਯੁ ਸਬੁ ਕਾਜੂ। ਜਨ੍ਮ ਹਮਾਰ ਸੁਫਲ ਭਾ ਆਜੂ ॥

ਨਾਥ ਪਵਨਸੁਤ ਕੀਨ੍ਹਿ ਜੋ ਕਰਨੀ। ਸਹਸਹੁਁ ਮੁਖ ਨ ਜਾਇ ਸੋ ਬਰਨੀ ॥

ਪਵਨਤਨਯ ਕੇ ਚਰਿਤ ਸੁਹਾਏ। ਜਾਮਵਨ੍ਤ ਰਘੁਪਤਿਹਿ ਸੁਨਾਏ ॥

ਸੁਨਤ ਕृਪਾਨਿਧਿ ਮਨ ਅਤਿ ਭਾਏ। ਪੁਨਿ ਹਨੁਮਾਨ ਹਰषਿ ਹਿਯਁ ਲਾਏ ॥

ਕਹਹੁ ਤਾਤ ਕੇਹਿ ਭਾਁਤਿ ਜਾਨਕੀ। ਰਹਤਿ ਕਰਤਿ ਰਚ੍ਛਾ ਸ੍ਵਪ੍ਰਾਨ ਕੀ ॥

ਦੋ. ਨਾਮ ਪਾਹਰੁ ਦਿਵਸ ਨਿਸਿ ਧ੍ਯਾਨ ਤੁਮ੍ਹਾਰ ਕਪਾਟ।

ਲੋਚਨ ਨਿਜ ਪਦ ਜਨ੍ਤ੍ਰਿਤ ਜਾਹਿਂ ਪ੍ਰਾਨ ਕੇਹਿਂ ਬਾਟ ॥ 30 ॥

ਚਲਤ ਮੋਹਿ ਚੂਡ़ਆਮਨਿ ਦੀਨ੍ਹੀ। ਰਘੁਪਤਿ ਹृਦਯਁ ਲਾਇ ਸੋਇ ਲੀਨ੍ਹੀ ॥

ਨਾਥ ਜੁਗਲ ਲੋਚਨ ਭਰਿ ਬਾਰੀ। ਬਚਨ ਕਹੇ ਕਛੁ ਜਨਕਕੁਮਾਰੀ ॥

ਅਨੁਜ ਸਮੇਤ ਗਹੇਹੁ ਪ੍ਰਭੁ ਚਰਨਾ। ਦੀਨ ਬਨ੍ਧੁ ਪ੍ਰਨਤਾਰਤਿ ਹਰਨਾ ॥

ਮਨ ਕ੍ਰਮ ਬਚਨ ਚਰਨ ਅਨੁਰਾਗੀ। ਕੇਹਿ ਅਪਰਾਧ ਨਾਥ ਹੌਂ ਤ੍ਯਾਗੀ ॥

ਅਵਗੁਨ ਏਕ ਮੋਰ ਮੈਂ ਮਾਨਾ। ਬਿਛੁਰਤ ਪ੍ਰਾਨ ਨ ਕੀਨ੍ਹ ਪਯਾਨਾ ॥

ਨਾਥ ਸੋ ਨਯਨਨ੍ਹਿ ਕੋ ਅਪਰਾਧਾ। ਨਿਸਰਤ ਪ੍ਰਾਨ ਕਰਿਹਿਂ ਹਠਿ ਬਾਧਾ ॥

ਬਿਰਹ ਅਗਿਨਿ ਤਨੁ ਤੂਲ ਸਮੀਰਾ। ਸ੍ਵਾਸ ਜਰਿ ਛਨ ਮਾਹਿਂ ਸਰੀਰਾ ॥

ਨਯਨ ਸ੍ਤ੍ਰਵਹਿ ਜਲੁ ਨਿਜ ਹਿਤ ਲਾਗੀ। ਜਰੈਂ ਨ ਪਾਵ ਦੇਹ ਬਿਰਹਾਗੀ।

ਸੀਤਾ ਕੇ ਅਤਿ ਬਿਪਤਿ ਬਿਸਾਲਾ। ਬਿਨਹਿਂ ਕਹੇਂ ਭਲਿ ਦੀਨਦਯਾਲਾ ॥

ਦੋ. ਨਿਮਿष ਨਿਮਿष ਕਰੁਨਾਨਿਧਿ ਜਾਹਿਂ ਕਲਪ ਸਮ ਬੀਤਿ।

ਬੇਗਿ ਚਲਿਯ ਪ੍ਰਭੁ ਆਨਿਅ ਭੁਜ ਬਲ ਖਲ ਦਲ ਜੀਤਿ ॥ 31 ॥

ਸੁਨਿ ਸੀਤਾ ਦੁਖ ਪ੍ਰਭੁ ਸੁਖ ਅਯਨਾ। ਭਰਿ ਆਏ ਜਲ ਰਾਜਿਵ ਨਯਨਾ ॥

ਬਚਨ ਕਾਁਯ ਮਨ ਮਮ ਗਤਿ ਜਾਹੀ। ਸਪਨੇਹੁਁ ਬੂਝਿਅ ਬਿਪਤਿ ਕਿ ਤਾਹੀ ॥

ਕਹ ਹਨੁਮਨ੍ਤ ਬਿਪਤਿ ਪ੍ਰਭੁ ਸੋਈ। ਜਬ ਤਵ ਸੁਮਿਰਨ ਭਜਨ ਨ ਹੋਈ ॥

ਕੇਤਿਕ ਬਾਤ ਪ੍ਰਭੁ ਜਾਤੁਧਾਨ ਕੀ। ਰਿਪੁਹਿ ਜੀਤਿ ਆਨਿਬੀ ਜਾਨਕੀ ॥

ਸੁਨੁ ਕਪਿ ਤੋਹਿ ਸਮਾਨ ਉਪਕਾਰੀ। ਨਹਿਂ ਕੌ ਸੁਰ ਨਰ ਮੁਨਿ ਤਨੁਧਾਰੀ ॥

ਪ੍ਰਤਿ ਉਪਕਾਰ ਕਰੌਂ ਕਾ ਤੋਰਾ। ਸਨਮੁਖ ਹੋਇ ਨ ਸਕਤ ਮਨ ਮੋਰਾ ॥

ਸੁਨੁ ਸੁਤ ਉਰਿਨ ਮੈਂ ਨਾਹੀਂ। ਦੇਖੇਉਁ ਕਰਿ ਬਿਚਾਰ ਮਨ ਮਾਹੀਮ੍ ॥

ਪੁਨਿ ਪੁਨਿ ਕਪਿਹਿ ਚਿਤਵ ਸੁਰਤ੍ਰਾਤਾ। ਲੋਚਨ ਨੀਰ ਪੁਲਕ ਅਤਿ ਗਾਤਾ ॥

ਦੋ. ਸੁਨਿ ਪ੍ਰਭੁ ਬਚਨ ਬਿਲੋਕਿ ਮੁਖ ਗਾਤ ਹਰषਿ ਹਨੁਮਨ੍ਤ।

ਚਰਨ ਪਰੇਉ ਪ੍ਰੇਮਾਕੁਲ ਤ੍ਰਾਹਿ ਤ੍ਰਾਹਿ ਭਗਵਨ੍ਤ ॥ 32 ॥

ਬਾਰ ਬਾਰ ਪ੍ਰਭੁ ਚਹਿ ਉਠਾਵਾ। ਪ੍ਰੇਮ ਮਗਨ ਤੇਹਿ ਉਠਬ ਨ ਭਾਵਾ ॥

ਪ੍ਰਭੁ ਕਰ ਪਙ੍ਕਜ ਕਪਿ ਕੇਂ ਸੀਸਾ। ਸੁਮਿਰਿ ਸੋ ਦਸਾ ਮਗਨ ਗੌਰੀਸਾ ॥

ਸਾਵਧਾਨ ਮਨ ਕਰਿ ਪੁਨਿ ਸਙ੍ਕਰ। ਲਾਗੇ ਕਹਨ ਕਥਾ ਅਤਿ ਸੁਨ੍ਦਰ ॥

ਕਪਿ ਉਠਾਇ ਪ੍ਰਭੁ ਹृਦਯਁ ਲਗਾਵਾ। ਕਰ ਗਹਿ ਪਰਮ ਨਿਕਟ ਬੈਠਾਵਾ ॥

ਕਹੁ ਕਪਿ ਰਾਵਨ ਪਾਲਿਤ ਲਙ੍ਕਾ। ਕੇਹਿ ਬਿਧਿ ਦਹੇਉ ਦੁਰ੍ਗ ਅਤਿ ਬਙ੍ਕਾ ॥

ਪ੍ਰਭੁ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨ ਜਾਨਾ ਹਨੁਮਾਨਾ। ਬੋਲਾ ਬਚਨ ਬਿਗਤ ਅਭਿਮਾਨਾ ॥

ਸਾਖਾਮृਗ ਕੇ ਬਡ़ਇ ਮਨੁਸਾਈ। ਸਾਖਾ ਤੇਂ ਸਾਖਾ ਪਰ ਜਾਈ ॥

ਨਾਘਿ ਸਿਨ੍ਧੁ ਹਾਟਕਪੁਰ ਜਾਰਾ। ਨਿਸਿਚਰ ਗਨ ਬਿਧਿ ਬਿਪਿਨ ਉਜਾਰਾ।

ਸੋ ਸਬ ਤਵ ਪ੍ਰਤਾਪ ਰਘੁਰਾਈ। ਨਾਥ ਨ ਕਛੂ ਮੋਰਿ ਪ੍ਰਭੁਤਾਈ ॥

ਦੋ. ਤਾ ਕਹੁਁ ਪ੍ਰਭੁ ਕਛੁ ਅਗਮ ਨਹਿਂ ਜਾ ਪਰ ਤੁਮ੍ਹ ਅਨੁਕੁਲ।

ਤਬ ਪ੍ਰਭਾਵਁ ਬਡ़ਵਾਨਲਹਿਂ ਜਾਰਿ ਸਕਿ ਖਲੁ ਤੂਲ ॥ 33 ॥

ਨਾਥ ਭਗਤਿ ਅਤਿ ਸੁਖਦਾਯਨੀ। ਦੇਹੁ ਕृਪਾ ਕਰਿ ਅਨਪਾਯਨੀ ॥

ਸੁਨਿ ਪ੍ਰਭੁ ਪਰਮ ਸਰਲ ਕਪਿ ਬਾਨੀ। ਏਵਮਸ੍ਤੁ ਤਬ ਕਹੇਉ ਭਵਾਨੀ ॥

ਉਮਾ ਰਾਮ ਸੁਭਾਉ ਜੇਹਿਂ ਜਾਨਾ। ਤਾਹਿ ਭਜਨੁ ਤਜਿ ਭਾਵ ਨ ਆਨਾ ॥

ਯਹ ਸਂਵਾਦ ਜਾਸੁ ਉਰ ਆਵਾ। ਰਘੁਪਤਿ ਚਰਨ ਭਗਤਿ ਸੋਇ ਪਾਵਾ ॥

ਸੁਨਿ ਪ੍ਰਭੁ ਬਚਨ ਕਹਹਿਂ ਕਪਿਬृਨ੍ਦਾ। ਜਯ ਜਯ ਜਯ ਕृਪਾਲ ਸੁਖਕਨ੍ਦਾ ॥

ਤਬ ਰਘੁਪਤਿ ਕਪਿਪਤਿਹਿ ਬੋਲਾਵਾ। ਕਹਾ ਚਲੈਂ ਕਰ ਕਰਹੁ ਬਨਾਵਾ ॥

ਅਬ ਬਿਲਮ੍ਬੁ ਕੇਹਿ ਕਾਰਨ ਕੀਜੇ। ਤੁਰਤ ਕਪਿਨ੍ਹ ਕਹੁਁ ਆਯਸੁ ਦੀਜੇ ॥

ਕੌਤੁਕ ਦੇਖਿ ਸੁਮਨ ਬਹੁ ਬਰषੀ। ਨਭ ਤੇਂ ਭਵਨ ਚਲੇ ਸੁਰ ਹਰषੀ ॥

ਦੋ. ਕਪਿਪਤਿ ਬੇਗਿ ਬੋਲਾਏ ਆਏ ਜੂਥਪ ਜੂਥ।

ਨਾਨਾ ਬਰਨ ਅਤੁਲ ਬਲ ਬਾਨਰ ਭਾਲੁ ਬਰੂਥ ॥ 34 ॥

ਪ੍ਰਭੁ ਪਦ ਪਙ੍ਕਜ ਨਾਵਹਿਂ ਸੀਸਾ। ਗਰਜਹਿਂ ਭਾਲੁ ਮਹਾਬਲ ਕੀਸਾ ॥

ਦੇਖੀ ਰਾਮ ਸਕਲ ਕਪਿ ਸੇਨਾ। ਚਿਤਿ ਕृਪਾ ਕਰਿ ਰਾਜਿਵ ਨੈਨਾ ॥

ਰਾਮ ਕृਪਾ ਬਲ ਪਾਇ ਕਪਿਨ੍ਦਾ। ਭੇ ਪਚ੍ਛਜੁਤ ਮਨਹੁਁ ਗਿਰਿਨ੍ਦਾ ॥

ਹਰषਿ ਰਾਮ ਤਬ ਕੀਨ੍ਹ ਪਯਾਨਾ। ਸਗੁਨ ਭੇ ਸੁਨ੍ਦਰ ਸੁਭ ਨਾਨਾ ॥

ਜਾਸੁ ਸਕਲ ਮਙ੍ਗਲਮਯ ਕੀਤੀ। ਤਾਸੁ ਪਯਾਨ ਸਗੁਨ ਯਹ ਨੀਤੀ ॥

ਪ੍ਰਭੁ ਪਯਾਨ ਜਾਨਾ ਬੈਦੇਹੀਂ। ਫਰਕਿ ਬਾਮ ਅਁਗ ਜਨੁ ਕਹਿ ਦੇਹੀਮ੍ ॥

ਜੋਇ ਜੋਇ ਸਗੁਨ ਜਾਨਕਿਹਿ ਹੋਈ। ਅਸਗੁਨ ਭਯੁ ਰਾਵਨਹਿ ਸੋਈ ॥

ਚਲਾ ਕਟਕੁ ਕੋ ਬਰਨੈਂ ਪਾਰਾ। ਗਰ੍ਜਹਿ ਬਾਨਰ ਭਾਲੁ ਅਪਾਰਾ ॥

ਨਖ ਆਯੁਧ ਗਿਰਿ ਪਾਦਪਧਾਰੀ। ਚਲੇ ਗਗਨ ਮਹਿ ਇਚ੍ਛਾਚਾਰੀ ॥

ਕੇਹਰਿਨਾਦ ਭਾਲੁ ਕਪਿ ਕਰਹੀਂ। ਡਗਮਗਾਹਿਂ ਦਿਗ੍ਗਜ ਚਿਕ੍ਕਰਹੀਮ੍ ॥

ਛਂ. ਚਿਕ੍ਕਰਹਿਂ ਦਿਗ੍ਗਜ ਡੋਲ ਮਹਿ ਗਿਰਿ ਲੋਲ ਸਾਗਰ ਖਰਭਰੇ।

ਮਨ ਹਰष ਸਭ ਗਨ੍ਧਰ੍ਬ ਸੁਰ ਮੁਨਿ ਨਾਗ ਕਿਨ੍ਨਰ ਦੁਖ ਟਰੇ ॥

ਕਟਕਟਹਿਂ ਮਰ੍ਕਟ ਬਿਕਟ ਭਟ ਬਹੁ ਕੋਟਿ ਕੋਟਿਨ੍ਹ ਧਾਵਹੀਂ।

ਜਯ ਰਾਮ ਪ੍ਰਬਲ ਪ੍ਰਤਾਪ ਕੋਸਲਨਾਥ ਗੁਨ ਗਨ ਗਾਵਹੀਮ੍ ॥ 1 ॥

ਸਹਿ ਸਕ ਨ ਭਾਰ ਉਦਾਰ ਅਹਿਪਤਿ ਬਾਰ ਬਾਰਹਿਂ ਮੋਹੀ।

ਗਹ ਦਸਨ ਪੁਨਿ ਪੁਨਿ ਕਮਠ ਪृष੍ਟ ਕਠੋਰ ਸੋ ਕਿਮਿ ਸੋਹੀ ॥

ਰਘੁਬੀਰ ਰੁਚਿਰ ਪ੍ਰਯਾਨ ਪ੍ਰਸ੍ਥਿਤਿ ਜਾਨਿ ਪਰਮ ਸੁਹਾਵਨੀ।

ਜਨੁ ਕਮਠ ਖਰ੍ਪਰ ਸਰ੍ਪਰਾਜ ਸੋ ਲਿਖਤ ਅਬਿਚਲ ਪਾਵਨੀ ॥ 2 ॥

ਦੋ. ਏਹਿ ਬਿਧਿ ਜਾਇ ਕृਪਾਨਿਧਿ ਉਤਰੇ ਸਾਗਰ ਤੀਰ।

ਜਹਁ ਤਹਁ ਲਾਗੇ ਖਾਨ ਫਲ ਭਾਲੁ ਬਿਪੁਲ ਕਪਿ ਬੀਰ ॥ 35 ॥

ਉਹਾਁ ਨਿਸਾਚਰ ਰਹਹਿਂ ਸਸਙ੍ਕਾ। ਜਬ ਤੇ ਜਾਰਿ ਗਯੁ ਕਪਿ ਲਙ੍ਕਾ ॥

ਨਿਜ ਨਿਜ ਗृਹਁ ਸਬ ਕਰਹਿਂ ਬਿਚਾਰਾ। ਨਹਿਂ ਨਿਸਿਚਰ ਕੁਲ ਕੇਰ ਉਬਾਰਾ ॥

ਜਾਸੁ ਦੂਤ ਬਲ ਬਰਨਿ ਨ ਜਾਈ। ਤੇਹਿ ਆਏਁ ਪੁਰ ਕਵਨ ਭਲਾਈ ॥

ਦੂਤਨ੍ਹਿ ਸਨ ਸੁਨਿ ਪੁਰਜਨ ਬਾਨੀ। ਮਨ੍ਦੋਦਰੀ ਅਧਿਕ ਅਕੁਲਾਨੀ ॥

ਰਹਸਿ ਜੋਰਿ ਕਰ ਪਤਿ ਪਗ ਲਾਗੀ। ਬੋਲੀ ਬਚਨ ਨੀਤਿ ਰਸ ਪਾਗੀ ॥

ਕਨ੍ਤ ਕਰष ਹਰਿ ਸਨ ਪਰਿਹਰਹੂ। ਮੋਰ ਕਹਾ ਅਤਿ ਹਿਤ ਹਿਯਁ ਧਰਹੁ ॥

ਸਮੁਝਤ ਜਾਸੁ ਦੂਤ ਕਿ ਕਰਨੀ। ਸ੍ਤ੍ਰਵਹੀਂ ਗਰ੍ਭ ਰਜਨੀਚਰ ਧਰਨੀ ॥

ਤਾਸੁ ਨਾਰਿ ਨਿਜ ਸਚਿਵ ਬੋਲਾਈ। ਪਠਵਹੁ ਕਨ੍ਤ ਜੋ ਚਹਹੁ ਭਲਾਈ ॥

ਤਬ ਕੁਲ ਕਮਲ ਬਿਪਿਨ ਦੁਖਦਾਈ। ਸੀਤਾ ਸੀਤ ਨਿਸਾ ਸਮ ਆਈ ॥

ਸੁਨਹੁ ਨਾਥ ਸੀਤਾ ਬਿਨੁ ਦੀਨ੍ਹੇਂ। ਹਿਤ ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਰ ਸਮ੍ਭੁ ਅਜ ਕੀਨ੍ਹੇਮ੍ ॥

ਦੋ. -ਰਾਮ ਬਾਨ ਅਹਿ ਗਨ ਸਰਿਸ ਨਿਕਰ ਨਿਸਾਚਰ ਭੇਕ।

ਜਬ ਲਗਿ ਗ੍ਰਸਤ ਨ ਤਬ ਲਗਿ ਜਤਨੁ ਕਰਹੁ ਤਜਿ ਟੇਕ ॥ 36 ॥

ਸ਼੍ਰਵਨ ਸੁਨੀ ਸਠ ਤਾ ਕਰਿ ਬਾਨੀ। ਬਿਹਸਾ ਜਗਤ ਬਿਦਿਤ ਅਭਿਮਾਨੀ ॥

ਸਭਯ ਸੁਭਾਉ ਨਾਰਿ ਕਰ ਸਾਚਾ। ਮਙ੍ਗਲ ਮਹੁਁ ਭਯ ਮਨ ਅਤਿ ਕਾਚਾ ॥

ਜੌਂ ਆਵਿ ਮਰ੍ਕਟ ਕਟਕਾਈ। ਜਿਅਹਿਂ ਬਿਚਾਰੇ ਨਿਸਿਚਰ ਖਾਈ ॥

ਕਮ੍ਪਹਿਂ ਲੋਕਪ ਜਾਕੀ ਤ੍ਰਾਸਾ। ਤਾਸੁ ਨਾਰਿ ਸਭੀਤ ਬਡ़ਇ ਹਾਸਾ ॥

ਅਸ ਕਹਿ ਬਿਹਸਿ ਤਾਹਿ ਉਰ ਲਾਈ। ਚਲੇਉ ਸਭਾਁ ਮਮਤਾ ਅਧਿਕਾਈ ॥

ਮਨ੍ਦੋਦਰੀ ਹृਦਯਁ ਕਰ ਚਿਨ੍ਤਾ। ਭਯੁ ਕਨ੍ਤ ਪਰ ਬਿਧਿ ਬਿਪਰੀਤਾ ॥

ਬੈਠੇਉ ਸਭਾਁ ਖਬਰਿ ਅਸਿ ਪਾਈ। ਸਿਨ੍ਧੁ ਪਾਰ ਸੇਨਾ ਸਬ ਆਈ ॥

ਬੂਝੇਸਿ ਸਚਿਵ ਉਚਿਤ ਮਤ ਕਹਹੂ। ਤੇ ਸਬ ਹਁਸੇ ਮष੍ਟ ਕਰਿ ਰਹਹੂ ॥

ਜਿਤੇਹੁ ਸੁਰਾਸੁਰ ਤਬ ਸ਼੍ਰਮ ਨਾਹੀਂ। ਨਰ ਬਾਨਰ ਕੇਹਿ ਲੇਖੇ ਮਾਹੀ ॥

ਦੋ. ਸਚਿਵ ਬੈਦ ਗੁਰ ਤੀਨਿ ਜੌਂ ਪ੍ਰਿਯ ਬੋਲਹਿਂ ਭਯ ਆਸ।

ਰਾਜ ਧਰ੍ਮ ਤਨ ਤੀਨਿ ਕਰ ਹੋਇ ਬੇਗਿਹੀਂ ਨਾਸ ॥ 37 ॥

ਸੋਇ ਰਾਵਨ ਕਹੁਁ ਬਨਿ ਸਹਾਈ। ਅਸ੍ਤੁਤਿ ਕਰਹਿਂ ਸੁਨਾਇ ਸੁਨਾਈ ॥

ਅਵਸਰ ਜਾਨਿ ਬਿਭੀषਨੁ ਆਵਾ। ਭ੍ਰਾਤਾ ਚਰਨ ਸੀਸੁ ਤੇਹਿਂ ਨਾਵਾ ॥

ਪੁਨਿ ਸਿਰੁ ਨਾਇ ਬੈਠ ਨਿਜ ਆਸਨ। ਬੋਲਾ ਬਚਨ ਪਾਇ ਅਨੁਸਾਸਨ ॥

ਜੌ ਕृਪਾਲ ਪੂਁਛਿਹੁ ਮੋਹਿ ਬਾਤਾ। ਮਤਿ ਅਨੁਰੁਪ ਕਹੁਁ ਹਿਤ ਤਾਤਾ ॥

ਜੋ ਆਪਨ ਚਾਹੈ ਕਲ੍ਯਾਨਾ। ਸੁਜਸੁ ਸੁਮਤਿ ਸੁਭ ਗਤਿ ਸੁਖ ਨਾਨਾ ॥

ਸੋ ਪਰਨਾਰਿ ਲਿਲਾਰ ਗੋਸਾਈਂ। ਤਜੁ ਚੁਥਿ ਕੇ ਚਨ੍ਦ ਕਿ ਨਾਈ ॥

ਚੌਦਹ ਭੁਵਨ ਏਕ ਪਤਿ ਹੋਈ। ਭੂਤਦ੍ਰੋਹ ਤਿष੍ਟਿ ਨਹਿਂ ਸੋਈ ॥

ਗੁਨ ਸਾਗਰ ਨਾਗਰ ਨਰ ਜੋਊ। ਅਲਪ ਲੋਭ ਭਲ ਕਹਿ ਨ ਕੋਊ ॥

ਦੋ. ਕਾਮ ਕ੍ਰੋਧ ਮਦ ਲੋਭ ਸਬ ਨਾਥ ਨਰਕ ਕੇ ਪਨ੍ਥ।

ਸਬ ਪਰਿਹਰਿ ਰਘੁਬੀਰਹਿ ਭਜਹੁ ਭਜਹਿਂ ਜੇਹਿ ਸਨ੍ਤ ॥ 38 ॥

ਤਾਤ ਰਾਮ ਨਹਿਂ ਨਰ ਭੂਪਾਲਾ। ਭੁਵਨੇਸ੍ਵਰ ਕਾਲਹੁ ਕਰ ਕਾਲਾ ॥

ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਅਨਾਮਯ ਅਜ ਭਗਵਨ੍ਤਾ। ਬ੍ਯਾਪਕ ਅਜਿਤ ਅਨਾਦਿ ਅਨਨ੍ਤਾ ॥

ਗੋ ਦ੍ਵਿਜ ਧੇਨੁ ਦੇਵ ਹਿਤਕਾਰੀ। ਕृਪਾਸਿਨ੍ਧੁ ਮਾਨੁष ਤਨੁਧਾਰੀ ॥

ਜਨ ਰਞ੍ਜਨ ਭਞ੍ਜਨ ਖਲ ਬ੍ਰਾਤਾ। ਬੇਦ ਧਰ੍ਮ ਰਚ੍ਛਕ ਸੁਨੁ ਭ੍ਰਾਤਾ ॥

ਤਾਹਿ ਬਯਰੁ ਤਜਿ ਨਾਇਅ ਮਾਥਾ। ਪ੍ਰਨਤਾਰਤਿ ਭਞ੍ਜਨ ਰਘੁਨਾਥਾ ॥

ਦੇਹੁ ਨਾਥ ਪ੍ਰਭੁ ਕਹੁਁ ਬੈਦੇਹੀ। ਭਜਹੁ ਰਾਮ ਬਿਨੁ ਹੇਤੁ ਸਨੇਹੀ ॥

ਸਰਨ ਗੇਁ ਪ੍ਰਭੁ ਤਾਹੁ ਨ ਤ੍ਯਾਗਾ। ਬਿਸ੍ਵ ਦ੍ਰੋਹ ਕृਤ ਅਘ ਜੇਹਿ ਲਾਗਾ ॥

ਜਾਸੁ ਨਾਮ ਤ੍ਰਯ ਤਾਪ ਨਸਾਵਨ। ਸੋਇ ਪ੍ਰਭੁ ਪ੍ਰਗਟ ਸਮੁਝੁ ਜਿਯਁ ਰਾਵਨ ॥

ਦੋ. ਬਾਰ ਬਾਰ ਪਦ ਲਾਗੁਁ ਬਿਨਯ ਕਰੁਁ ਦਸਸੀਸ।

ਪਰਿਹਰਿ ਮਾਨ ਮੋਹ ਮਦ ਭਜਹੁ ਕੋਸਲਾਧੀਸ ॥ 39(ਕ) ॥

ਮੁਨਿ ਪੁਲਸ੍ਤਿ ਨਿਜ ਸਿष੍ਯ ਸਨ ਕਹਿ ਪਠੀ ਯਹ ਬਾਤ।

ਤੁਰਤ ਸੋ ਮੈਂ ਪ੍ਰਭੁ ਸਨ ਕਹੀ ਪਾਇ ਸੁਅਵਸਰੁ ਤਾਤ ॥ 39(ਖ) ॥

ਮਾਲ੍ਯਵਨ੍ਤ ਅਤਿ ਸਚਿਵ ਸਯਾਨਾ। ਤਾਸੁ ਬਚਨ ਸੁਨਿ ਅਤਿ ਸੁਖ ਮਾਨਾ ॥

ਤਾਤ ਅਨੁਜ ਤਵ ਨੀਤਿ ਬਿਭੂषਨ। ਸੋ ਉਰ ਧਰਹੁ ਜੋ ਕਹਤ ਬਿਭੀषਨ ॥

ਰਿਪੁ ਉਤਕਰष ਕਹਤ ਸਠ ਦੋਊ। ਦੂਰਿ ਨ ਕਰਹੁ ਇਹਾਁ ਹਿ ਕੋਊ ॥

ਮਾਲ੍ਯਵਨ੍ਤ ਗृਹ ਗਯੁ ਬਹੋਰੀ। ਕਹਿ ਬਿਭੀषਨੁ ਪੁਨਿ ਕਰ ਜੋਰੀ ॥

ਸੁਮਤਿ ਕੁਮਤਿ ਸਬ ਕੇਂ ਉਰ ਰਹਹੀਂ। ਨਾਥ ਪੁਰਾਨ ਨਿਗਮ ਅਸ ਕਹਹੀਮ੍ ॥

ਜਹਾਁ ਸੁਮਤਿ ਤਹਁ ਸਮ੍ਪਤਿ ਨਾਨਾ। ਜਹਾਁ ਕੁਮਤਿ ਤਹਁ ਬਿਪਤਿ ਨਿਦਾਨਾ ॥

ਤਵ ਉਰ ਕੁਮਤਿ ਬਸੀ ਬਿਪਰੀਤਾ। ਹਿਤ ਅਨਹਿਤ ਮਾਨਹੁ ਰਿਪੁ ਪ੍ਰੀਤਾ ॥

ਕਾਲਰਾਤਿ ਨਿਸਿਚਰ ਕੁਲ ਕੇਰੀ। ਤੇਹਿ ਸੀਤਾ ਪਰ ਪ੍ਰੀਤਿ ਘਨੇਰੀ ॥

ਦੋ. ਤਾਤ ਚਰਨ ਗਹਿ ਮਾਗੁਁ ਰਾਖਹੁ ਮੋਰ ਦੁਲਾਰ।

ਸੀਤ ਦੇਹੁ ਰਾਮ ਕਹੁਁ ਅਹਿਤ ਨ ਹੋਇ ਤੁਮ੍ਹਾਰ ॥ 40 ॥

ਬੁਧ ਪੁਰਾਨ ਸ਼੍ਰੁਤਿ ਸਮ੍ਮਤ ਬਾਨੀ। ਕਹੀ ਬਿਭੀषਨ ਨੀਤਿ ਬਖਾਨੀ ॥

ਸੁਨਤ ਦਸਾਨਨ ਉਠਾ ਰਿਸਾਈ। ਖਲ ਤੋਹਿ ਨਿਕਟ ਮੁਤ੍ਯੁ ਅਬ ਆਈ ॥

ਜਿਅਸਿ ਸਦਾ ਸਠ ਮੋਰ ਜਿਆਵਾ। ਰਿਪੁ ਕਰ ਪਚ੍ਛ ਮੂਢ़ ਤੋਹਿ ਭਾਵਾ ॥

ਕਹਸਿ ਨ ਖਲ ਅਸ ਕੋ ਜਗ ਮਾਹੀਂ। ਭੁਜ ਬਲ ਜਾਹਿ ਜਿਤਾ ਮੈਂ ਨਾਹੀ ॥

ਮਮ ਪੁਰ ਬਸਿ ਤਪਸਿਨ੍ਹ ਪਰ ਪ੍ਰੀਤੀ। ਸਠ ਮਿਲੁ ਜਾਇ ਤਿਨ੍ਹਹਿ ਕਹੁ ਨੀਤੀ ॥

ਅਸ ਕਹਿ ਕੀਨ੍ਹੇਸਿ ਚਰਨ ਪ੍ਰਹਾਰਾ। ਅਨੁਜ ਗਹੇ ਪਦ ਬਾਰਹਿਂ ਬਾਰਾ ॥

ਉਮਾ ਸਨ੍ਤ ਕਿ ਇਹਿ ਬਡ़ਆਈ। ਮਨ੍ਦ ਕਰਤ ਜੋ ਕਰਿ ਭਲਾਈ ॥

ਤੁਮ੍ਹ ਪਿਤੁ ਸਰਿਸ ਭਲੇਹਿਂ ਮੋਹਿ ਮਾਰਾ। ਰਾਮੁ ਭਜੇਂ ਹਿਤ ਨਾਥ ਤੁਮ੍ਹਾਰਾ ॥

ਸਚਿਵ ਸਙ੍ਗ ਲੈ ਨਭ ਪਥ ਗਯੂ। ਸਬਹਿ ਸੁਨਾਇ ਕਹਤ ਅਸ ਭਯੂ ॥

ਦੋ0=ਰਾਮੁ ਸਤ੍ਯਸਙ੍ਕਲ੍ਪ ਪ੍ਰਭੁ ਸਭਾ ਕਾਲਬਸ ਤੋਰਿ।

ਮੈ ਰਘੁਬੀਰ ਸਰਨ ਅਬ ਜਾਉਁ ਦੇਹੁ ਜਨਿ ਖੋਰਿ ॥ 41 ॥

ਅਸ ਕਹਿ ਚਲਾ ਬਿਭੀषਨੁ ਜਬਹੀਂ। ਆਯੂਹੀਨ ਭੇ ਸਬ ਤਬਹੀਮ੍ ॥

ਸਾਧੁ ਅਵਗ੍ਯਾ ਤੁਰਤ ਭਵਾਨੀ। ਕਰ ਕਲ੍ਯਾਨ ਅਖਿਲ ਕੈ ਹਾਨੀ ॥

ਰਾਵਨ ਜਬਹਿਂ ਬਿਭੀषਨ ਤ੍ਯਾਗਾ। ਭਯੁ ਬਿਭਵ ਬਿਨੁ ਤਬਹਿਂ ਅਭਾਗਾ ॥

ਚਲੇਉ ਹਰषਿ ਰਘੁਨਾਯਕ ਪਾਹੀਂ। ਕਰਤ ਮਨੋਰਥ ਬਹੁ ਮਨ ਮਾਹੀਮ੍ ॥

ਦੇਖਿਹੁਁ ਜਾਇ ਚਰਨ ਜਲਜਾਤਾ। ਅਰੁਨ ਮृਦੁਲ ਸੇਵਕ ਸੁਖਦਾਤਾ ॥

ਜੇ ਪਦ ਪਰਸਿ ਤਰੀ ਰਿषਿਨਾਰੀ। ਦਣ੍ਡਕ ਕਾਨਨ ਪਾਵਨਕਾਰੀ ॥

ਜੇ ਪਦ ਜਨਕਸੁਤਾਁ ਉਰ ਲਾਏ। ਕਪਟ ਕੁਰਙ੍ਗ ਸਙ੍ਗ ਧਰ ਧਾਏ ॥

ਹਰ ਉਰ ਸਰ ਸਰੋਜ ਪਦ ਜੇਈ। ਅਹੋਭਾਗ੍ਯ ਮੈ ਦੇਖਿਹੁਁ ਤੇਈ ॥

ਦੋ0= ਜਿਨ੍ਹ ਪਾਯਨ੍ਹ ਕੇ ਪਾਦੁਕਨ੍ਹਿ ਭਰਤੁ ਰਹੇ ਮਨ ਲਾਇ।

ਤੇ ਪਦ ਆਜੁ ਬਿਲੋਕਿਹੁਁ ਇਨ੍ਹ ਨਯਨਨ੍ਹਿ ਅਬ ਜਾਇ ॥ 42 ॥

ਏਹਿ ਬਿਧਿ ਕਰਤ ਸਪ੍ਰੇਮ ਬਿਚਾਰਾ। ਆਯੁ ਸਪਦਿ ਸਿਨ੍ਧੁ ਏਹਿਂ ਪਾਰਾ ॥

ਕਪਿਨ੍ਹ ਬਿਭੀषਨੁ ਆਵਤ ਦੇਖਾ। ਜਾਨਾ ਕੌ ਰਿਪੁ ਦੂਤ ਬਿਸੇषਾ ॥

ਤਾਹਿ ਰਾਖਿ ਕਪੀਸ ਪਹਿਂ ਆਏ। ਸਮਾਚਾਰ ਸਬ ਤਾਹਿ ਸੁਨਾਏ ॥

ਕਹ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਸੁਨਹੁ ਰਘੁਰਾਈ। ਆਵਾ ਮਿਲਨ ਦਸਾਨਨ ਭਾਈ ॥

ਕਹ ਪ੍ਰਭੁ ਸਖਾ ਬੂਝਿਐ ਕਾਹਾ। ਕਹਿ ਕਪੀਸ ਸੁਨਹੁ ਨਰਨਾਹਾ ॥

ਜਾਨਿ ਨ ਜਾਇ ਨਿਸਾਚਰ ਮਾਯਾ। ਕਾਮਰੂਪ ਕੇਹਿ ਕਾਰਨ ਆਯਾ ॥

ਭੇਦ ਹਮਾਰ ਲੇਨ ਸਠ ਆਵਾ। ਰਾਖਿਅ ਬਾਁਧਿ ਮੋਹਿ ਅਸ ਭਾਵਾ ॥

ਸਖਾ ਨੀਤਿ ਤੁਮ੍ਹ ਨੀਕਿ ਬਿਚਾਰੀ। ਮਮ ਪਨ ਸਰਨਾਗਤ ਭਯਹਾਰੀ ॥

ਸੁਨਿ ਪ੍ਰਭੁ ਬਚਨ ਹਰष ਹਨੁਮਾਨਾ। ਸਰਨਾਗਤ ਬਚ੍ਛਲ ਭਗਵਾਨਾ ॥

ਦੋ0=ਸਰਨਾਗਤ ਕਹੁਁ ਜੇ ਤਜਹਿਂ ਨਿਜ ਅਨਹਿਤ ਅਨੁਮਾਨਿ।

ਤੇ ਨਰ ਪਾਵਁਰ ਪਾਪਮਯ ਤਿਨ੍ਹਹਿ ਬਿਲੋਕਤ ਹਾਨਿ ॥ 43 ॥

ਕੋਟਿ ਬਿਪ੍ਰ ਬਧ ਲਾਗਹਿਂ ਜਾਹੂ। ਆਏਁ ਸਰਨ ਤਜੁਁ ਨਹਿਂ ਤਾਹੂ ॥

ਸਨਮੁਖ ਹੋਇ ਜੀਵ ਮੋਹਿ ਜਬਹੀਂ। ਜਨ੍ਮ ਕੋਟਿ ਅਘ ਨਾਸਹਿਂ ਤਬਹੀਮ੍ ॥

ਪਾਪਵਨ੍ਤ ਕਰ ਸਹਜ ਸੁਭ੍AU। ਭਜਨੁ ਮੋਰ ਤੇਹਿ ਭਾਵ ਨ ਕ੍AU ॥

ਜੌਂ ਪੈ ਦੁष੍ਟਹृਦਯ ਸੋਇ ਹੋਈ। ਮੋਰੇਂ ਸਨਮੁਖ ਆਵ ਕਿ ਸੋਈ ॥

ਨਿਰ੍ਮਲ ਮਨ ਜਨ ਸੋ ਮੋਹਿ ਪਾਵਾ। ਮੋਹਿ ਕਪਟ ਛਲ ਛਿਦ੍ਰ ਨ ਭਾਵਾ ॥

ਭੇਦ ਲੇਨ ਪਠਵਾ ਦਸਸੀਸਾ। ਤਬਹੁਁ ਨ ਕਛੁ ਭਯ ਹਾਨਿ ਕਪੀਸਾ ॥

ਜਗ ਮਹੁਁ ਸਖਾ ਨਿਸਾਚਰ ਜੇਤੇ। ਲਛਿਮਨੁ ਹਨਿ ਨਿਮਿष ਮਹੁਁ ਤੇਤੇ ॥

ਜੌਂ ਸਭੀਤ ਆਵਾ ਸਰਨਾਈ। ਰਖਿਹੁਁ ਤਾਹਿ ਪ੍ਰਾਨ ਕੀ ਨਾਈ ॥

ਦੋ0=ਉਭਯ ਭਾਁਤਿ ਤੇਹਿ ਆਨਹੁ ਹਁਸਿ ਕਹ ਕृਪਾਨਿਕੇਤ।

ਜਯ ਕृਪਾਲ ਕਹਿ ਚਲੇ ਅਙ੍ਗਦ ਹਨੂ ਸਮੇਤ ॥ 44 ॥

ਸਾਦਰ ਤੇਹਿ ਆਗੇਂ ਕਰਿ ਬਾਨਰ। ਚਲੇ ਜਹਾਁ ਰਘੁਪਤਿ ਕਰੁਨਾਕਰ ॥

ਦੂਰਿਹਿ ਤੇ ਦੇਖੇ ਦ੍ਵੌ ਭ੍ਰਾਤਾ। ਨਯਨਾਨਨ੍ਦ ਦਾਨ ਕੇ ਦਾਤਾ ॥

ਬਹੁਰਿ ਰਾਮ ਛਬਿਧਾਮ ਬਿਲੋਕੀ। ਰਹੇਉ ਠਟੁਕਿ ਏਕਟਕ ਪਲ ਰੋਕੀ ॥

ਭੁਜ ਪ੍ਰਲਮ੍ਬ ਕਞ੍ਜਾਰੁਨ ਲੋਚਨ। ਸ੍ਯਾਮਲ ਗਾਤ ਪ੍ਰਨਤ ਭਯ ਮੋਚਨ ॥

ਸਿਙ੍ਘ ਕਨ੍ਧ ਆਯਤ ਉਰ ਸੋਹਾ। ਆਨਨ ਅਮਿਤ ਮਦਨ ਮਨ ਮੋਹਾ ॥

ਨਯਨ ਨੀਰ ਪੁਲਕਿਤ ਅਤਿ ਗਾਤਾ। ਮਨ ਧਰਿ ਧੀਰ ਕਹੀ ਮृਦੁ ਬਾਤਾ ॥

ਨਾਥ ਦਸਾਨਨ ਕਰ ਮੈਂ ਭ੍ਰਾਤਾ। ਨਿਸਿਚਰ ਬਂਸ ਜਨਮ ਸੁਰਤ੍ਰਾਤਾ ॥

ਸਹਜ ਪਾਪਪ੍ਰਿਯ ਤਾਮਸ ਦੇਹਾ। ਜਥਾ ਉਲੂਕਹਿ ਤਮ ਪਰ ਨੇਹਾ ॥

ਦੋ. ਸ਼੍ਰਵਨ ਸੁਜਸੁ ਸੁਨਿ ਆਯੁਁ ਪ੍ਰਭੁ ਭਞ੍ਜਨ ਭਵ ਭੀਰ।

ਤ੍ਰਾਹਿ ਤ੍ਰਾਹਿ ਆਰਤਿ ਹਰਨ ਸਰਨ ਸੁਖਦ ਰਘੁਬੀਰ ॥ 45 ॥

ਅਸ ਕਹਿ ਕਰਤ ਦਣ੍ਡਵਤ ਦੇਖਾ। ਤੁਰਤ ਉਠੇ ਪ੍ਰਭੁ ਹਰष ਬਿਸੇषਾ ॥

ਦੀਨ ਬਚਨ ਸੁਨਿ ਪ੍ਰਭੁ ਮਨ ਭਾਵਾ। ਭੁਜ ਬਿਸਾਲ ਗਹਿ ਹृਦਯਁ ਲਗਾਵਾ ॥

ਅਨੁਜ ਸਹਿਤ ਮਿਲਿ ਢਿਗ ਬੈਠਾਰੀ। ਬੋਲੇ ਬਚਨ ਭਗਤ ਭਯਹਾਰੀ ॥

ਕਹੁ ਲਙ੍ਕੇਸ ਸਹਿਤ ਪਰਿਵਾਰਾ। ਕੁਸਲ ਕੁਠਾਹਰ ਬਾਸ ਤੁਮ੍ਹਾਰਾ ॥

ਖਲ ਮਣ੍ਡਲੀਂ ਬਸਹੁ ਦਿਨੁ ਰਾਤੀ। ਸਖਾ ਧਰਮ ਨਿਬਹਿ ਕੇਹਿ ਭਾਁਤੀ ॥

ਮੈਂ ਜਾਨੁਁ ਤੁਮ੍ਹਾਰਿ ਸਬ ਰੀਤੀ। ਅਤਿ ਨਯ ਨਿਪੁਨ ਨ ਭਾਵ ਅਨੀਤੀ ॥

ਬਰੁ ਭਲ ਬਾਸ ਨਰਕ ਕਰ ਤਾਤਾ। ਦੁष੍ਟ ਸਙ੍ਗ ਜਨਿ ਦੇਇ ਬਿਧਾਤਾ ॥

ਅਬ ਪਦ ਦੇਖਿ ਕੁਸਲ ਰਘੁਰਾਯਾ। ਜੌਂ ਤੁਮ੍ਹ ਕੀਨ੍ਹ ਜਾਨਿ ਜਨ ਦਾਯਾ ॥

ਦੋ. ਤਬ ਲਗਿ ਕੁਸਲ ਨ ਜੀਵ ਕਹੁਁ ਸਪਨੇਹੁਁ ਮਨ ਬਿਸ਼੍ਰਾਮ।

ਜਬ ਲਗਿ ਭਜਤ ਨ ਰਾਮ ਕਹੁਁ ਸੋਕ ਧਾਮ ਤਜਿ ਕਾਮ ॥ 46 ॥

ਤਬ ਲਗਿ ਹृਦਯਁ ਬਸਤ ਖਲ ਨਾਨਾ। ਲੋਭ ਮੋਹ ਮਚ੍ਛਰ ਮਦ ਮਾਨਾ ॥

ਜਬ ਲਗਿ ਉਰ ਨ ਬਸਤ ਰਘੁਨਾਥਾ। ਧਰੇਂ ਚਾਪ ਸਾਯਕ ਕਟਿ ਭਾਥਾ ॥

ਮਮਤਾ ਤਰੁਨ ਤਮੀ ਅਁਧਿਆਰੀ। ਰਾਗ ਦ੍ਵੇष ਉਲੂਕ ਸੁਖਕਾਰੀ ॥

ਤਬ ਲਗਿ ਬਸਤਿ ਜੀਵ ਮਨ ਮਾਹੀਂ। ਜਬ ਲਗਿ ਪ੍ਰਭੁ ਪ੍ਰਤਾਪ ਰਬਿ ਨਾਹੀਮ੍ ॥

ਅਬ ਮੈਂ ਕੁਸਲ ਮਿਟੇ ਭਯ ਭਾਰੇ। ਦੇਖਿ ਰਾਮ ਪਦ ਕਮਲ ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ॥

ਤੁਮ੍ਹ ਕृਪਾਲ ਜਾ ਪਰ ਅਨੁਕੂਲਾ। ਤਾਹਿ ਨ ਬ੍ਯਾਪ ਤ੍ਰਿਬਿਧ ਭਵ ਸੂਲਾ ॥

ਮੈਂ ਨਿਸਿਚਰ ਅਤਿ ਅਧਮ ਸੁਭ੍AU। ਸੁਭ ਆਚਰਨੁ ਕੀਨ੍ਹ ਨਹਿਂ ਕ੍AU ॥

ਜਾਸੁ ਰੂਪ ਮੁਨਿ ਧ੍ਯਾਨ ਨ ਆਵਾ। ਤੇਹਿਂ ਪ੍ਰਭੁ ਹਰषਿ ਹृਦਯਁ ਮੋਹਿ ਲਾਵਾ ॥

ਦੋ. -ਅਹੋਭਾਗ੍ਯ ਮਮ ਅਮਿਤ ਅਤਿ ਰਾਮ ਕृਪਾ ਸੁਖ ਪੁਞ੍ਜ।

ਦੇਖੇਉਁ ਨਯਨ ਬਿਰਞ੍ਚਿ ਸਿਬ ਸੇਬ੍ਯ ਜੁਗਲ ਪਦ ਕਞ੍ਜ ॥ 47 ॥

ਸੁਨਹੁ ਸਖਾ ਨਿਜ ਕਹੁਁ ਸੁਭ੍AU। ਜਾਨ ਭੁਸੁਣ੍ਡਿ ਸਮ੍ਭੁ ਗਿਰਿਜ੍AU ॥

ਜੌਂ ਨਰ ਹੋਇ ਚਰਾਚਰ ਦ੍ਰੋਹੀ। ਆਵੇ ਸਭਯ ਸਰਨ ਤਕਿ ਮੋਹੀ ॥

ਤਜਿ ਮਦ ਮੋਹ ਕਪਟ ਛਲ ਨਾਨਾ। ਕਰੁਁ ਸਦ੍ਯ ਤੇਹਿ ਸਾਧੁ ਸਮਾਨਾ ॥

ਜਨਨੀ ਜਨਕ ਬਨ੍ਧੁ ਸੁਤ ਦਾਰਾ। ਤਨੁ ਧਨੁ ਭਵਨ ਸੁਹ੍ਰਦ ਪਰਿਵਾਰਾ ॥

ਸਬ ਕੈ ਮਮਤਾ ਤਾਗ ਬਟੋਰੀ। ਮਮ ਪਦ ਮਨਹਿ ਬਾਁਧ ਬਰਿ ਡੋਰੀ ॥

ਸਮਦਰਸੀ ਇਚ੍ਛਾ ਕਛੁ ਨਾਹੀਂ। ਹਰष ਸੋਕ ਭਯ ਨਹਿਂ ਮਨ ਮਾਹੀਮ੍ ॥

ਅਸ ਸਜ੍ਜਨ ਮਮ ਉਰ ਬਸ ਕੈਸੇਂ। ਲੋਭੀ ਹृਦਯਁ ਬਸਿ ਧਨੁ ਜੈਸੇਮ੍ ॥

ਤੁਮ੍ਹ ਸਾਰਿਖੇ ਸਨ੍ਤ ਪ੍ਰਿਯ ਮੋਰੇਂ। ਧਰੁਁ ਦੇਹ ਨਹਿਂ ਆਨ ਨਿਹੋਰੇਮ੍ ॥

ਦੋ. ਸਗੁਨ ਉਪਾਸਕ ਪਰਹਿਤ ਨਿਰਤ ਨੀਤਿ ਦृਢ़ ਨੇਮ।

ਤੇ ਨਰ ਪ੍ਰਾਨ ਸਮਾਨ ਮਮ ਜਿਨ੍ਹ ਕੇਂ ਦ੍ਵਿਜ ਪਦ ਪ੍ਰੇਮ ॥ 48 ॥

ਸੁਨੁ ਲਙ੍ਕੇਸ ਸਕਲ ਗੁਨ ਤੋਰੇਂ। ਤਾਤੇਂ ਤੁਮ੍ਹ ਅਤਿਸਯ ਪ੍ਰਿਯ ਮੋਰੇਮ੍ ॥

ਰਾਮ ਬਚਨ ਸੁਨਿ ਬਾਨਰ ਜੂਥਾ। ਸਕਲ ਕਹਹਿਂ ਜਯ ਕृਪਾ ਬਰੂਥਾ ॥

ਸੁਨਤ ਬਿਭੀषਨੁ ਪ੍ਰਭੁ ਕੈ ਬਾਨੀ। ਨਹਿਂ ਅਘਾਤ ਸ਼੍ਰਵਨਾਮृਤ ਜਾਨੀ ॥

ਪਦ ਅਮ੍ਬੁਜ ਗਹਿ ਬਾਰਹਿਂ ਬਾਰਾ। ਹृਦਯਁ ਸਮਾਤ ਨ ਪ੍ਰੇਮੁ ਅਪਾਰਾ ॥

ਸੁਨਹੁ ਦੇਵ ਸਚਰਾਚਰ ਸ੍ਵਾਮੀ। ਪ੍ਰਨਤਪਾਲ ਉਰ ਅਨ੍ਤਰਜਾਮੀ ॥

ਉਰ ਕਛੁ ਪ੍ਰਥਮ ਬਾਸਨਾ ਰਹੀ। ਪ੍ਰਭੁ ਪਦ ਪ੍ਰੀਤਿ ਸਰਿਤ ਸੋ ਬਹੀ ॥

ਅਬ ਕृਪਾਲ ਨਿਜ ਭਗਤਿ ਪਾਵਨੀ। ਦੇਹੁ ਸਦਾ ਸਿਵ ਮਨ ਭਾਵਨੀ ॥

ਏਵਮਸ੍ਤੁ ਕਹਿ ਪ੍ਰਭੁ ਰਨਧੀਰਾ। ਮਾਗਾ ਤੁਰਤ ਸਿਨ੍ਧੁ ਕਰ ਨੀਰਾ ॥

ਜਦਪਿ ਸਖਾ ਤਵ ਇਚ੍ਛਾ ਨਾਹੀਂ। ਮੋਰ ਦਰਸੁ ਅਮੋਘ ਜਗ ਮਾਹੀਮ੍ ॥

ਅਸ ਕਹਿ ਰਾਮ ਤਿਲਕ ਤੇਹਿ ਸਾਰਾ। ਸੁਮਨ ਬृष੍ਟਿ ਨਭ ਭੀ ਅਪਾਰਾ ॥

ਦੋ. ਰਾਵਨ ਕ੍ਰੋਧ ਅਨਲ ਨਿਜ ਸ੍ਵਾਸ ਸਮੀਰ ਪ੍ਰਚਣ੍ਡ।

ਜਰਤ ਬਿਭੀषਨੁ ਰਾਖੇਉ ਦੀਨ੍ਹੇਹੁ ਰਾਜੁ ਅਖਣ੍ਡ ॥ 49(ਕ) ॥

ਜੋ ਸਮ੍ਪਤਿ ਸਿਵ ਰਾਵਨਹਿ ਦੀਨ੍ਹਿ ਦਿਏਁ ਦਸ ਮਾਥ।

ਸੋਇ ਸਮ੍ਪਦਾ ਬਿਭੀषਨਹਿ ਸਕੁਚਿ ਦੀਨ੍ਹ ਰਘੁਨਾਥ ॥ 49(ਖ) ॥

ਅਸ ਪ੍ਰਭੁ ਛਾਡ़ਇ ਭਜਹਿਂ ਜੇ ਆਨਾ। ਤੇ ਨਰ ਪਸੁ ਬਿਨੁ ਪੂਁਛ ਬਿषਾਨਾ ॥

ਨਿਜ ਜਨ ਜਾਨਿ ਤਾਹਿ ਅਪਨਾਵਾ। ਪ੍ਰਭੁ ਸੁਭਾਵ ਕਪਿ ਕੁਲ ਮਨ ਭਾਵਾ ॥

ਪੁਨਿ ਸਰ੍ਬਗ੍ਯ ਸਰ੍ਬ ਉਰ ਬਾਸੀ। ਸਰ੍ਬਰੂਪ ਸਬ ਰਹਿਤ ਉਦਾਸੀ ॥

ਬੋਲੇ ਬਚਨ ਨੀਤਿ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲਕ। ਕਾਰਨ ਮਨੁਜ ਦਨੁਜ ਕੁਲ ਘਾਲਕ ॥

ਸੁਨੁ ਕਪੀਸ ਲਙ੍ਕਾਪਤਿ ਬੀਰਾ। ਕੇਹਿ ਬਿਧਿ ਤਰਿਅ ਜਲਧਿ ਗਮ੍ਭੀਰਾ ॥

ਸਙ੍ਕੁਲ ਮਕਰ ਉਰਗ ਝष ਜਾਤੀ। ਅਤਿ ਅਗਾਧ ਦੁਸ੍ਤਰ ਸਬ ਭਾਁਤੀ ॥

ਕਹ ਲਙ੍ਕੇਸ ਸੁਨਹੁ ਰਘੁਨਾਯਕ। ਕੋਟਿ ਸਿਨ੍ਧੁ ਸੋषਕ ਤਵ ਸਾਯਕ ॥

ਜਦ੍ਯਪਿ ਤਦਪਿ ਨੀਤਿ ਅਸਿ ਗਾਈ। ਬਿਨਯ ਕਰਿਅ ਸਾਗਰ ਸਨ ਜਾਈ ॥

ਦੋ. ਪ੍ਰਭੁ ਤੁਮ੍ਹਾਰ ਕੁਲਗੁਰ ਜਲਧਿ ਕਹਿਹਿ ਉਪਾਯ ਬਿਚਾਰਿ।

ਬਿਨੁ ਪ੍ਰਯਾਸ ਸਾਗਰ ਤਰਿਹਿ ਸਕਲ ਭਾਲੁ ਕਪਿ ਧਾਰਿ ॥ 50 ॥

ਸਖਾ ਕਹੀ ਤੁਮ੍ਹ ਨੀਕਿ ਉਪਾਈ। ਕਰਿਅ ਦੈਵ ਜੌਂ ਹੋਇ ਸਹਾਈ ॥

ਮਨ੍ਤ੍ਰ ਨ ਯਹ ਲਛਿਮਨ ਮਨ ਭਾਵਾ। ਰਾਮ ਬਚਨ ਸੁਨਿ ਅਤਿ ਦੁਖ ਪਾਵਾ ॥

ਨਾਥ ਦੈਵ ਕਰ ਕਵਨ ਭਰੋਸਾ। ਸੋषਿਅ ਸਿਨ੍ਧੁ ਕਰਿਅ ਮਨ ਰੋਸਾ ॥

ਕਾਦਰ ਮਨ ਕਹੁਁ ਏਕ ਅਧਾਰਾ। ਦੈਵ ਦੈਵ ਆਲਸੀ ਪੁਕਾਰਾ ॥

ਸੁਨਤ ਬਿਹਸਿ ਬੋਲੇ ਰਘੁਬੀਰਾ। ਐਸੇਹਿਂ ਕਰਬ ਧਰਹੁ ਮਨ ਧੀਰਾ ॥

ਅਸ ਕਹਿ ਪ੍ਰਭੁ ਅਨੁਜਹਿ ਸਮੁਝਾਈ। ਸਿਨ੍ਧੁ ਸਮੀਪ ਗੇ ਰਘੁਰਾਈ ॥

ਪ੍ਰਥਮ ਪ੍ਰਨਾਮ ਕੀਨ੍ਹ ਸਿਰੁ ਨਾਈ। ਬੈਠੇ ਪੁਨਿ ਤਟ ਦਰ੍ਭ ਡਸਾਈ ॥

ਜਬਹਿਂ ਬਿਭੀषਨ ਪ੍ਰਭੁ ਪਹਿਂ ਆਏ। ਪਾਛੇਂ ਰਾਵਨ ਦੂਤ ਪਠਾਏ ॥

ਦੋ. ਸਕਲ ਚਰਿਤ ਤਿਨ੍ਹ ਦੇਖੇ ਧਰੇਂ ਕਪਟ ਕਪਿ ਦੇਹ।

ਪ੍ਰਭੁ ਗੁਨ ਹृਦਯਁ ਸਰਾਹਹਿਂ ਸਰਨਾਗਤ ਪਰ ਨੇਹ ॥ 51 ॥

ਪ੍ਰਗਟ ਬਖਾਨਹਿਂ ਰਾਮ ਸੁਭ੍AU। ਅਤਿ ਸਪ੍ਰੇਮ ਗਾ ਬਿਸਰਿ ਦੁਰ੍AU ॥

ਰਿਪੁ ਕੇ ਦੂਤ ਕਪਿਨ੍ਹ ਤਬ ਜਾਨੇ। ਸਕਲ ਬਾਁਧਿ ਕਪੀਸ ਪਹਿਂ ਆਨੇ ॥

ਕਹ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਸੁਨਹੁ ਸਬ ਬਾਨਰ। ਅਙ੍ਗ ਭਙ੍ਗ ਕਰਿ ਪਠਵਹੁ ਨਿਸਿਚਰ ॥

ਸੁਨਿ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਬਚਨ ਕਪਿ ਧਾਏ। ਬਾਁਧਿ ਕਟਕ ਚਹੁ ਪਾਸ ਫਿਰਾਏ ॥

ਬਹੁ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮਾਰਨ ਕਪਿ ਲਾਗੇ। ਦੀਨ ਪੁਕਾਰਤ ਤਦਪਿ ਨ ਤ੍ਯਾਗੇ ॥

ਜੋ ਹਮਾਰ ਹਰ ਨਾਸਾ ਕਾਨਾ। ਤੇਹਿ ਕੋਸਲਾਧੀਸ ਕੈ ਆਨਾ ॥

ਸੁਨਿ ਲਛਿਮਨ ਸਬ ਨਿਕਟ ਬੋਲਾਏ। ਦਯਾ ਲਾਗਿ ਹਁਸਿ ਤੁਰਤ ਛੋਡਾਏ ॥

ਰਾਵਨ ਕਰ ਦੀਜਹੁ ਯਹ ਪਾਤੀ। ਲਛਿਮਨ ਬਚਨ ਬਾਚੁ ਕੁਲਘਾਤੀ ॥

ਦੋ. ਕਹੇਹੁ ਮੁਖਾਗਰ ਮੂਢ़ ਸਨ ਮਮ ਸਨ੍ਦੇਸੁ ਉਦਾਰ।

ਸੀਤਾ ਦੇਇ ਮਿਲੇਹੁ ਨ ਤ ਆਵਾ ਕਾਲ ਤੁਮ੍ਹਾਰ ॥ 52 ॥

ਤੁਰਤ ਨਾਇ ਲਛਿਮਨ ਪਦ ਮਾਥਾ। ਚਲੇ ਦੂਤ ਬਰਨਤ ਗੁਨ ਗਾਥਾ ॥

ਕਹਤ ਰਾਮ ਜਸੁ ਲਙ੍ਕਾਁ ਆਏ। ਰਾਵਨ ਚਰਨ ਸੀਸ ਤਿਨ੍ਹ ਨਾਏ ॥

ਬਿਹਸਿ ਦਸਾਨਨ ਪੂਁਛੀ ਬਾਤਾ। ਕਹਸਿ ਨ ਸੁਕ ਆਪਨਿ ਕੁਸਲਾਤਾ ॥

ਪੁਨਿ ਕਹੁ ਖਬਰਿ ਬਿਭੀषਨ ਕੇਰੀ। ਜਾਹਿ ਮृਤ੍ਯੁ ਆਈ ਅਤਿ ਨੇਰੀ ॥

ਕਰਤ ਰਾਜ ਲਙ੍ਕਾ ਸਠ ਤ੍ਯਾਗੀ। ਹੋਇਹਿ ਜਬ ਕਰ ਕੀਟ ਅਭਾਗੀ ॥

ਪੁਨਿ ਕਹੁ ਭਾਲੁ ਕੀਸ ਕਟਕਾਈ। ਕਠਿਨ ਕਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਚਲਿ ਆਈ ॥

ਜਿਨ੍ਹ ਕੇ ਜੀਵਨ ਕਰ ਰਖਵਾਰਾ। ਭਯੁ ਮृਦੁਲ ਚਿਤ ਸਿਨ੍ਧੁ ਬਿਚਾਰਾ ॥

ਕਹੁ ਤਪਸਿਨ੍ਹ ਕੈ ਬਾਤ ਬਹੋਰੀ। ਜਿਨ੍ਹ ਕੇ ਹृਦਯਁ ਤ੍ਰਾਸ ਅਤਿ ਮੋਰੀ ॥

ਦੋ. -ਕੀ ਭਿ ਭੇਣ੍ਟ ਕਿ ਫਿਰਿ ਗੇ ਸ਼੍ਰਵਨ ਸੁਜਸੁ ਸੁਨਿ ਮੋਰ।

ਕਹਸਿ ਨ ਰਿਪੁ ਦਲ ਤੇਜ ਬਲ ਬਹੁਤ ਚਕਿਤ ਚਿਤ ਤੋਰ ॥ 53 ॥

ਨਾਥ ਕृਪਾ ਕਰਿ ਪੂਁਛੇਹੁ ਜੈਸੇਂ। ਮਾਨਹੁ ਕਹਾ ਕ੍ਰੋਧ ਤਜਿ ਤੈਸੇਮ੍ ॥

ਮਿਲਾ ਜਾਇ ਜਬ ਅਨੁਜ ਤੁਮ੍ਹਾਰਾ। ਜਾਤਹਿਂ ਰਾਮ ਤਿਲਕ ਤੇਹਿ ਸਾਰਾ ॥

ਰਾਵਨ ਦੂਤ ਹਮਹਿ ਸੁਨਿ ਕਾਨਾ। ਕਪਿਨ੍ਹ ਬਾਁਧਿ ਦੀਨ੍ਹੇ ਦੁਖ ਨਾਨਾ ॥

ਸ਼੍ਰਵਨ ਨਾਸਿਕਾ ਕਾਟੈ ਲਾਗੇ। ਰਾਮ ਸਪਥ ਦੀਨ੍ਹੇ ਹਮ ਤ੍ਯਾਗੇ ॥

ਪੂਁਛਿਹੁ ਨਾਥ ਰਾਮ ਕਟਕਾਈ। ਬਦਨ ਕੋਟਿ ਸਤ ਬਰਨਿ ਨ ਜਾਈ ॥

ਨਾਨਾ ਬਰਨ ਭਾਲੁ ਕਪਿ ਧਾਰੀ। ਬਿਕਟਾਨਨ ਬਿਸਾਲ ਭਯਕਾਰੀ ॥

ਜੇਹਿਂ ਪੁਰ ਦਹੇਉ ਹਤੇਉ ਸੁਤ ਤੋਰਾ। ਸਕਲ ਕਪਿਨ੍ਹ ਮਹਁ ਤੇਹਿ ਬਲੁ ਥੋਰਾ ॥

ਅਮਿਤ ਨਾਮ ਭਟ ਕਠਿਨ ਕਰਾਲਾ। ਅਮਿਤ ਨਾਗ ਬਲ ਬਿਪੁਲ ਬਿਸਾਲਾ ॥

ਦੋ. ਦ੍ਵਿਬਿਦ ਮਯਨ੍ਦ ਨੀਲ ਨਲ ਅਙ੍ਗਦ ਗਦ ਬਿਕਟਾਸਿ।

ਦਧਿਮੁਖ ਕੇਹਰਿ ਨਿਸਠ ਸਠ ਜਾਮਵਨ੍ਤ ਬਲਰਾਸਿ ॥ 54 ॥

ਏ ਕਪਿ ਸਬ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਸਮਾਨਾ। ਇਨ੍ਹ ਸਮ ਕੋਟਿਨ੍ਹ ਗਨਿ ਕੋ ਨਾਨਾ ॥

ਰਾਮ ਕृਪਾਁ ਅਤੁਲਿਤ ਬਲ ਤਿਨ੍ਹਹੀਂ। ਤृਨ ਸਮਾਨ ਤ੍ਰੇਲੋਕਹਿ ਗਨਹੀਮ੍ ॥

ਅਸ ਮੈਂ ਸੁਨਾ ਸ਼੍ਰਵਨ ਦਸਕਨ੍ਧਰ। ਪਦੁਮ ਅਠਾਰਹ ਜੂਥਪ ਬਨ੍ਦਰ ॥

ਨਾਥ ਕਟਕ ਮਹਁ ਸੋ ਕਪਿ ਨਾਹੀਂ। ਜੋ ਨ ਤੁਮ੍ਹਹਿ ਜੀਤੈ ਰਨ ਮਾਹੀਮ੍ ॥

ਪਰਮ ਕ੍ਰੋਧ ਮੀਜਹਿਂ ਸਬ ਹਾਥਾ। ਆਯਸੁ ਪੈ ਨ ਦੇਹਿਂ ਰਘੁਨਾਥਾ ॥

ਸੋषਹਿਂ ਸਿਨ੍ਧੁ ਸਹਿਤ ਝष ਬ੍ਯਾਲਾ। ਪੂਰਹੀਂ ਨ ਤ ਭਰਿ ਕੁਧਰ ਬਿਸਾਲਾ ॥

ਮਰ੍ਦਿ ਗਰ੍ਦ ਮਿਲਵਹਿਂ ਦਸਸੀਸਾ। ਐਸੇਇ ਬਚਨ ਕਹਹਿਂ ਸਬ ਕੀਸਾ ॥

ਗਰ੍ਜਹਿਂ ਤਰ੍ਜਹਿਂ ਸਹਜ ਅਸਙ੍ਕਾ। ਮਾਨਹੁ ਗ੍ਰਸਨ ਚਹਤ ਹਹਿਂ ਲਙ੍ਕਾ ॥

ਦੋ. -ਸਹਜ ਸੂਰ ਕਪਿ ਭਾਲੁ ਸਬ ਪੁਨਿ ਸਿਰ ਪਰ ਪ੍ਰਭੁ ਰਾਮ।

ਰਾਵਨ ਕਾਲ ਕੋਟਿ ਕਹੁ ਜੀਤਿ ਸਕਹਿਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਮ ॥ 55 ॥

ਰਾਮ ਤੇਜ ਬਲ ਬੁਧਿ ਬਿਪੁਲਾਈ। ਤਬ ਭ੍ਰਾਤਹਿ ਪੂਁਛੇਉ ਨਯ ਨਾਗਰ ॥

ਤਾਸੁ ਬਚਨ ਸੁਨਿ ਸਾਗਰ ਪਾਹੀਂ। ਮਾਗਤ ਪਨ੍ਥ ਕृਪਾ ਮਨ ਮਾਹੀਮ੍ ॥

ਸੁਨਤ ਬਚਨ ਬਿਹਸਾ ਦਸਸੀਸਾ। ਜੌਂ ਅਸਿ ਮਤਿ ਸਹਾਯ ਕृਤ ਕੀਸਾ ॥

ਸਹਜ ਭੀਰੁ ਕਰ ਬਚਨ ਦृਢ़ਆਈ। ਸਾਗਰ ਸਨ ਠਾਨੀ ਮਚਲਾਈ ॥

ਮੂਢ़ ਮृषਾ ਕਾ ਕਰਸਿ ਬਡ़ਆਈ। ਰਿਪੁ ਬਲ ਬੁਦ੍ਧਿ ਥਾਹ ਮੈਂ ਪਾਈ ॥

ਸਚਿਵ ਸਭੀਤ ਬਿਭੀषਨ ਜਾਕੇਂ। ਬਿਜਯ ਬਿਭੂਤਿ ਕਹਾਁ ਜਗ ਤਾਕੇਮ੍ ॥

ਸੁਨਿ ਖਲ ਬਚਨ ਦੂਤ ਰਿਸ ਬਾਢ़ਈ। ਸਮਯ ਬਿਚਾਰਿ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਕਾਢ़ਈ ॥

ਰਾਮਾਨੁਜ ਦੀਨ੍ਹੀ ਯਹ ਪਾਤੀ। ਨਾਥ ਬਚਾਇ ਜੁਡ़ਆਵਹੁ ਛਾਤੀ ॥

ਬਿਹਸਿ ਬਾਮ ਕਰ ਲੀਨ੍ਹੀ ਰਾਵਨ। ਸਚਿਵ ਬੋਲਿ ਸਠ ਲਾਗ ਬਚਾਵਨ ॥

ਦੋ. -ਬਾਤਨ੍ਹ ਮਨਹਿ ਰਿਝਾਇ ਸਠ ਜਨਿ ਘਾਲਸਿ ਕੁਲ ਖੀਸ।

ਰਾਮ ਬਿਰੋਧ ਨ ਉਬਰਸਿ ਸਰਨ ਬਿष੍ਨੁ ਅਜ ਈਸ ॥ 56(ਕ) ॥

ਕੀ ਤਜਿ ਮਾਨ ਅਨੁਜ ਇਵ ਪ੍ਰਭੁ ਪਦ ਪਙ੍ਕਜ ਭृਙ੍ਗ।

ਹੋਹਿ ਕਿ ਰਾਮ ਸਰਾਨਲ ਖਲ ਕੁਲ ਸਹਿਤ ਪਤਙ੍ਗ ॥ 56(ਖ) ॥

ਸੁਨਤ ਸਭਯ ਮਨ ਮੁਖ ਮੁਸੁਕਾਈ। ਕਹਤ ਦਸਾਨਨ ਸਬਹਿ ਸੁਨਾਈ ॥

ਭੂਮਿ ਪਰਾ ਕਰ ਗਹਤ ਅਕਾਸਾ। ਲਘੁ ਤਾਪਸ ਕਰ ਬਾਗ ਬਿਲਾਸਾ ॥

ਕਹ ਸੁਕ ਨਾਥ ਸਤ੍ਯ ਸਬ ਬਾਨੀ। ਸਮੁਝਹੁ ਛਾਡ़ਇ ਪ੍ਰਕृਤਿ ਅਭਿਮਾਨੀ ॥

ਸੁਨਹੁ ਬਚਨ ਮਮ ਪਰਿਹਰਿ ਕ੍ਰੋਧਾ। ਨਾਥ ਰਾਮ ਸਨ ਤਜਹੁ ਬਿਰੋਧਾ ॥

ਅਤਿ ਕੋਮਲ ਰਘੁਬੀਰ ਸੁਭ੍AU। ਜਦ੍ਯਪਿ ਅਖਿਲ ਲੋਕ ਕਰ ਰ੍AU ॥

ਮਿਲਤ ਕृਪਾ ਤੁਮ੍ਹ ਪਰ ਪ੍ਰਭੁ ਕਰਿਹੀ। ਉਰ ਅਪਰਾਧ ਨ ਏਕੁ ਧਰਿਹੀ ॥

ਜਨਕਸੁਤਾ ਰਘੁਨਾਥਹਿ ਦੀਜੇ। ਏਤਨਾ ਕਹਾ ਮੋਰ ਪ੍ਰਭੁ ਕੀਜੇ।

ਜਬ ਤੇਹਿਂ ਕਹਾ ਦੇਨ ਬੈਦੇਹੀ। ਚਰਨ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਨ੍ਹ ਸਠ ਤੇਹੀ ॥

ਨਾਇ ਚਰਨ ਸਿਰੁ ਚਲਾ ਸੋ ਤਹਾਁ। ਕृਪਾਸਿਨ੍ਧੁ ਰਘੁਨਾਯਕ ਜਹਾਁ ॥

ਕਰਿ ਪ੍ਰਨਾਮੁ ਨਿਜ ਕਥਾ ਸੁਨਾਈ। ਰਾਮ ਕृਪਾਁ ਆਪਨਿ ਗਤਿ ਪਾਈ ॥

ਰਿषਿ ਅਗਸ੍ਤਿ ਕੀਂ ਸਾਪ ਭਵਾਨੀ। ਰਾਛਸ ਭਯੁ ਰਹਾ ਮੁਨਿ ਗ੍ਯਾਨੀ ॥

ਬਨ੍ਦਿ ਰਾਮ ਪਦ ਬਾਰਹਿਂ ਬਾਰਾ। ਮੁਨਿ ਨਿਜ ਆਸ਼੍ਰਮ ਕਹੁਁ ਪਗੁ ਧਾਰਾ ॥

ਦੋ. ਬਿਨਯ ਨ ਮਾਨਤ ਜਲਧਿ ਜਡ़ ਗੇ ਤੀਨ ਦਿਨ ਬੀਤਿ।

ਬੋਲੇ ਰਾਮ ਸਕੋਪ ਤਬ ਭਯ ਬਿਨੁ ਹੋਇ ਨ ਪ੍ਰੀਤਿ ॥ 57 ॥

ਲਛਿਮਨ ਬਾਨ ਸਰਾਸਨ ਆਨੂ। ਸੋषੌਂ ਬਾਰਿਧਿ ਬਿਸਿਖ ਕृਸਾਨੂ ॥

ਸਠ ਸਨ ਬਿਨਯ ਕੁਟਿਲ ਸਨ ਪ੍ਰੀਤੀ। ਸਹਜ ਕृਪਨ ਸਨ ਸੁਨ੍ਦਰ ਨੀਤੀ ॥

ਮਮਤਾ ਰਤ ਸਨ ਗ੍ਯਾਨ ਕਹਾਨੀ। ਅਤਿ ਲੋਭੀ ਸਨ ਬਿਰਤਿ ਬਖਾਨੀ ॥

ਕ੍ਰੋਧਿਹਿ ਸਮ ਕਾਮਿਹਿ ਹਰਿ ਕਥਾ। ਊਸਰ ਬੀਜ ਬੇਁ ਫਲ ਜਥਾ ॥

ਅਸ ਕਹਿ ਰਘੁਪਤਿ ਚਾਪ ਚਢ़ਆਵਾ। ਯਹ ਮਤ ਲਛਿਮਨ ਕੇ ਮਨ ਭਾਵਾ ॥

ਸਙ੍ਘਾਨੇਉ ਪ੍ਰਭੁ ਬਿਸਿਖ ਕਰਾਲਾ। ਉਠੀ ਉਦਧਿ ਉਰ ਅਨ੍ਤਰ ਜ੍ਵਾਲਾ ॥

ਮਕਰ ਉਰਗ ਝष ਗਨ ਅਕੁਲਾਨੇ। ਜਰਤ ਜਨ੍ਤੁ ਜਲਨਿਧਿ ਜਬ ਜਾਨੇ ॥

ਕਨਕ ਥਾਰ ਭਰਿ ਮਨਿ ਗਨ ਨਾਨਾ। ਬਿਪ੍ਰ ਰੂਪ ਆਯੁ ਤਜਿ ਮਾਨਾ ॥

ਦੋ. ਕਾਟੇਹਿਂ ਪਿ ਕਦਰੀ ਫਰਿ ਕੋਟਿ ਜਤਨ ਕੌ ਸੀਞ੍ਚ।

ਬਿਨਯ ਨ ਮਾਨ ਖਗੇਸ ਸੁਨੁ ਡਾਟੇਹਿਂ ਪਿ ਨਵ ਨੀਚ ॥ 58 ॥

ਸਭਯ ਸਿਨ੍ਧੁ ਗਹਿ ਪਦ ਪ੍ਰਭੁ ਕੇਰੇ। ਛਮਹੁ ਨਾਥ ਸਬ ਅਵਗੁਨ ਮੇਰੇ ॥

ਗਗਨ ਸਮੀਰ ਅਨਲ ਜਲ ਧਰਨੀ। ਇਨ੍ਹ ਕਿ ਨਾਥ ਸਹਜ ਜਡ़ ਕਰਨੀ ॥

ਤਵ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਮਾਯਾਁ ਉਪਜਾਏ। ਸृष੍ਟਿ ਹੇਤੁ ਸਬ ਗ੍ਰਨ੍ਥਨਿ ਗਾਏ ॥

ਪ੍ਰਭੁ ਆਯਸੁ ਜੇਹਿ ਕਹਁ ਜਸ ਅਹੀ। ਸੋ ਤੇਹਿ ਭਾਁਤਿ ਰਹੇ ਸੁਖ ਲਹੀ ॥

ਪ੍ਰਭੁ ਭਲ ਕੀਨ੍ਹੀ ਮੋਹਿ ਸਿਖ ਦੀਨ੍ਹੀ। ਮਰਜਾਦਾ ਪੁਨਿ ਤੁਮ੍ਹਰੀ ਕੀਨ੍ਹੀ ॥

ਢੋਲ ਗਵਾਁਰ ਸੂਦ੍ਰ ਪਸੁ ਨਾਰੀ। ਸਕਲ ਤਾਡ़ਨਾ ਕੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ॥

ਪ੍ਰਭੁ ਪ੍ਰਤਾਪ ਮੈਂ ਜਾਬ ਸੁਖਾਈ। ਉਤਰਿਹਿ ਕਟਕੁ ਨ ਮੋਰਿ ਬਡ़ਆਈ ॥

ਪ੍ਰਭੁ ਅਗ੍ਯਾ ਅਪੇਲ ਸ਼੍ਰੁਤਿ ਗਾਈ। ਕਰੌਂ ਸੋ ਬੇਗਿ ਜੌ ਤੁਮ੍ਹਹਿ ਸੋਹਾਈ ॥

ਦੋ. ਸੁਨਤ ਬਿਨੀਤ ਬਚਨ ਅਤਿ ਕਹ ਕृਪਾਲ ਮੁਸੁਕਾਇ।

ਜੇਹਿ ਬਿਧਿ ਉਤਰੈ ਕਪਿ ਕਟਕੁ ਤਾਤ ਸੋ ਕਹਹੁ ਉਪਾਇ ॥ 59 ॥

ਨਾਥ ਨੀਲ ਨਲ ਕਪਿ ਦ੍ਵੌ ਭਾਈ। ਲਰਿਕਾਈ ਰਿषਿ ਆਸਿष ਪਾਈ ॥

ਤਿਨ੍ਹ ਕੇ ਪਰਸ ਕਿਏਁ ਗਿਰਿ ਭਾਰੇ। ਤਰਿਹਹਿਂ ਜਲਧਿ ਪ੍ਰਤਾਪ ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ॥

ਮੈਂ ਪੁਨਿ ਉਰ ਧਰਿ ਪ੍ਰਭੁਤਾਈ। ਕਰਿਹੁਁ ਬਲ ਅਨੁਮਾਨ ਸਹਾਈ ॥

ਏਹਿ ਬਿਧਿ ਨਾਥ ਪਯੋਧਿ ਬਁਧਾਇਅ। ਜੇਹਿਂ ਯਹ ਸੁਜਸੁ ਲੋਕ ਤਿਹੁਁ ਗਾਇਅ ॥

ਏਹਿ ਸਰ ਮਮ ਉਤ੍ਤਰ ਤਟ ਬਾਸੀ। ਹਤਹੁ ਨਾਥ ਖਲ ਨਰ ਅਘ ਰਾਸੀ ॥

ਸੁਨਿ ਕृਪਾਲ ਸਾਗਰ ਮਨ ਪੀਰਾ। ਤੁਰਤਹਿਂ ਹਰੀ ਰਾਮ ਰਨਧੀਰਾ ॥

ਦੇਖਿ ਰਾਮ ਬਲ ਪੌਰੁष ਭਾਰੀ। ਹਰषਿ ਪਯੋਨਿਧਿ ਭਯੁ ਸੁਖਾਰੀ ॥

ਸਕਲ ਚਰਿਤ ਕਹਿ ਪ੍ਰਭੁਹਿ ਸੁਨਾਵਾ। ਚਰਨ ਬਨ੍ਦਿ ਪਾਥੋਧਿ ਸਿਧਾਵਾ ॥

ਛਂ. ਨਿਜ ਭਵਨ ਗਵਨੇਉ ਸਿਨ੍ਧੁ ਸ਼੍ਰੀਰਘੁਪਤਿਹਿ ਯਹ ਮਤ ਭਾਯੂ।

ਯਹ ਚਰਿਤ ਕਲਿ ਮਲਹਰ ਜਥਾਮਤਿ ਦਾਸ ਤੁਲਸੀ ਗਾਯੂ ॥

ਸੁਖ ਭਵਨ ਸਂਸਯ ਸਮਨ ਦਵਨ ਬਿषਾਦ ਰਘੁਪਤਿ ਗੁਨ ਗਨਾ ॥

ਤਜਿ ਸਕਲ ਆਸ ਭਰੋਸ ਗਾਵਹਿ ਸੁਨਹਿ ਸਨ੍ਤਤ ਸਠ ਮਨਾ ॥

ਦੋ. ਸਕਲ ਸੁਮਙ੍ਗਲ ਦਾਯਕ ਰਘੁਨਾਯਕ ਗੁਨ ਗਾਨ।

ਸਾਦਰ ਸੁਨਹਿਂ ਤੇ ਤਰਹਿਂ ਭਵ ਸਿਨ੍ਧੁ ਬਿਨਾ ਜਲਜਾਨ ॥ 60 ॥

ਮਾਸਪਾਰਾਯਣ, ਚੌਬੀਸਵਾਁ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ

ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਚਰਿਤਮਾਨਸੇ ਸਕਲਕਲਿਕਲੁषਵਿਧ੍ਵਂਸਨੇ

ਪਞ੍ਚਮਃ ਸੋਪਾਨਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ ।

(ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡ ਸਮਾਪ੍ਤ)

Roman (IAST) Transliteration

śrījānakīvallabho vijayate

śrīrāmacaritamānasa

pañcama sopāna (sundarakāṇḍa)

śāntaṃ śāśvatamaprameyamanaghaṃ nirvāṇaśāntipradaṃ

brahmāśambhuphaṇīndrasevyamaniśaṃ vedāntavedyaṃ vibhum |

rāmākhyaṃ jagadīśvaraṃ suraguruṃ māyāmanuṣyaṃ hariṃ

vande'haṃ karuṇākaraṃ raghuvaraṃ bhūpālacūḍa़āmaṇim || 1 ||

nānyā spṛhā raghupate hṛdaye'smadīye

satyaṃ vadāmi ca bhavānakhilāntarātmā|

bhaktiṃ prayaccha raghupuṅgava nirbharāṃ me

kāmādidoṣarahitaṃ kuru mānasaṃ ca || 2 ||

atulitabaladhāmaṃ hemaśailābhadehaṃ

danujavanakṛśānuṃ jñānināmagragaṇyam|

sakalaguṇanidhānaṃ vānarāṇāmadhīśaṃ

raghupatipriyabhaktaṃ vātajātaṃ namāmi || 3 ||

jāmavanta ke bacana suhāe| suni hanumanta hṛdaya ati bhāe ||

taba lagi mohi parikhehu tumha bhāī| sahi dukha kanda mūla phala khāī ||

jaba lagi āvauṃ sītahi dekhī| hoihi kāju mohi haraṣa biseṣī ||

yaha kahi nāi sabanhi kahu~ māthā| caleu haraṣi hiya~ dhari raghunāthā ||

sindhu tīra eka bhūdhara sundara| kautuka kūdi caḍha़eu tā ūpara ||

bāra bāra raghubīra sa~bhārī| tarakeu pavanatanaya bala bhārī ||

jehiṃ giri carana dei hanumantā| caleu so gā pātāla turantā ||

jimi amogha raghupati kara bānā| ehī bhā~ti caleu hanumānā ||

jalanidhi raghupati dūta bicārī| taiṃ maināka hohi śramahārī ||

do. hanūmāna tehi parasā kara puni kīnha pranāma|

rāma kāju kīnheṃ binu mohi kahā~ biśrāma || 1 ||

jāta pavanasuta devanha dekhā| jānaiṃ kahu~ bala buddhi biseṣā ||

surasā nāma ahinha kai mātā| paṭhinhi āi kahī tehiṃ bātā ||

āju suranha mohi dīnha ahārā| sunata bacana kaha pavanakumārā ||

rāma kāju kari phiri maiṃ āvauṃ| sītā ki sudhi prabhuhi sunāvaum ||

taba tava badana paiṭhihu~ āī| satya kahu~ mohi jāna de māī ||

kabanehu~ jatana dei nahiṃ jānā| grasasi na mohi kaheu hanumānā ||

jojana bhari tehiṃ badanu pasārā| kapi tanu kīnha duguna bistārā ||

soraha jojana mukha tehiṃ ṭhayū| turata pavanasuta battisa bhayū ||

jasa jasa surasā badanu baḍha़āvā| tāsu dūna kapi rūpa dekhāvā ||

sata jojana tehiṃ ānana kīnhā| ati laghu rūpa pavanasuta līnhā ||

badana piṭhi puni bāhera āvā| māgā bidā tāhi siru nāvā ||

mohi suranha jehi lāgi paṭhāvā| budhi bala maramu tora mai pāvā ||

do. rāma kāju sabu karihahu tumha bala buddhi nidhāna|

āsiṣa deha gī so haraṣi caleu hanumāna || 2 ||

nisicari eka sindhu mahu~ rahī| kari māyā nabhu ke khaga gahī ||

jīva jantu je gagana uḍa़āhīṃ| jala biloki tinha kai parichāhīm ||

gahi chāha~ saka so na uḍa़āī| ehi bidhi sadā gaganacara khāī ||

soi chala hanūmāna kaha~ kīnhā| tāsu kapaṭu kapi turatahiṃ cīnhā ||

tāhi māri mārutasuta bīrā| bāridhi pāra gayu matidhīrā ||

tahā~ jāi dekhī bana sobhā| guñjata cañcarīka madhu lobhā ||

nānā taru phala phūla suhāe| khaga mṛga bṛnda dekhi mana bhāe ||

saila bisāla dekhi eka āgeṃ| tā para dhāi caḍheu bhaya tyāgem ||

umā na kachu kapi kai adhikāī| prabhu pratāpa jo kālahi khāī ||

giri para caḍhi laṅkā tehiṃ dekhī| kahi na jāi ati durga biseṣī ||

ati utaṅga jalanidhi cahu pāsā| kanaka koṭa kara parama prakāsā ||

chaṃ=kanaka koṭa bicitra mani kṛta sundarāyatanā ghanā|

cuhaṭṭa haṭṭa subaṭṭa bīthīṃ cāru pura bahu bidhi banā ||

gaja bāji khaccara nikara padacara ratha barūthinha ko ganai ||

bahurūpa nisicara jūtha atibala sena baranata nahiṃ banai || 1 ||

bana bāga upabana bāṭikā sara kūpa bāpīṃ sohahīṃ|

nara nāga sura gandharba kanyā rūpa muni mana mohahīm ||

kahu~ māla deha bisāla saila samāna atibala garjahīṃ|

nānā akhārenha bhirahiṃ bahu bidhi eka ekanha tarjahīm || 2 ||

kari jatana bhaṭa koṭinha bikaṭa tana nagara cahu~ disi racchahīṃ|

kahu~ mahiṣa mānaṣu dhenu khara aja khala nisācara bhacchahīm ||

ehi lāgi tulasīdāsa inha kī kathā kachu eka hai kahī|

raghubīra sara tīratha sarīranhi tyāgi gati paihahiṃ sahī || 3 ||

do. pura rakhavāre dekhi bahu kapi mana kīnha bicāra|

ati laghu rūpa dharauṃ nisi nagara karauṃ pisāra || 3 ||

masaka samāna rūpa kapi dharī| laṅkahi caleu sumiri naraharī ||

nāma laṅkinī eka nisicarī| so kaha calesi mohi nindarī ||

jānehi nahīṃ maramu saṭha morā| mora ahāra jahā~ lagi corā ||

muṭhikā eka mahā kapi hanī| rudhira bamata dharanīṃ ḍhanamanī ||

puni sambhāri uṭhi so laṅkā| jori pāni kara binaya saṃsakā ||

jaba rāvanahi brahma bara dīnhā| calata birañci kahā mohi cīnhā ||

bikala hosi taiṃ kapi keṃ māre| taba jānesu nisicara saṅghāre ||

tāta mora ati punya bahūtā| dekheu~ nayana rāma kara dūtā ||

do. tāta svarga apabarga sukha dharia tulā eka aṅga|

tūla na tāhi sakala mili jo sukha lava satasaṅga || 4 ||

prabisi nagara kīje saba kājā| hṛdaya~ rākhi kausalapura rājā ||

garala sudhā ripu karahiṃ mitāī| gopada sindhu anala sitalāī ||

garuḍa़ sumeru renū sama tāhī| rāma kṛpā kari citavā jāhī ||

ati laghu rūpa dhareu hanumānā| paiṭhā nagara sumiri bhagavānā ||

mandira mandira prati kari sodhā| dekhe jaha~ taha~ aganita jodhā ||

gayu dasānana mandira māhīṃ| ati bicitra kahi jāta so nāhīm ||

sayana kie dekhā kapi tehī| mandira mahu~ na dīkhi baidehī ||

bhavana eka puni dīkha suhāvā| hari mandira taha~ bhinna banāvā ||

do. rāmāyudha aṅkita gṛha sobhā barani na jāi|

nava tulasikā bṛnda taha~ dekhi haraṣi kapirāi || 5 ||

laṅkā nisicara nikara nivāsā| ihā~ kahā~ sajjana kara bāsā ||

mana mahu~ taraka karai kapi lāgā| tehīṃ samaya bibhīṣanu jāgā ||

rāma rāma tehiṃ sumirana kīnhā| hṛdaya~ haraṣa kapi sajjana cīnhā ||

ehi sana haṭhi karihu~ pahicānī| sādhu te hoi na kāraja hānī ||

bipra rupa dhari bacana sunāe| sunata bibhīṣaṇa uṭhi taha~ āe ||

kari pranāma pū~chī kusalāī| bipra kahahu nija kathā bujhāī ||

kī tumha hari dāsanha maha~ koī| moreṃ hṛdaya prīti ati hoī ||

kī tumha rāmu dīna anurāgī| āyahu mohi karana baḍa़bhāgī ||

do. taba hanumanta kahī saba rāma kathā nija nāma|

sunata jugala tana pulaka mana magana sumiri guna grāma || 6 ||

sunahu pavanasuta rahani hamārī| jimi dasananhi mahu~ jībha bicārī ||

tāta kabahu~ mohi jāni anāthā| karihahiṃ kṛpā bhānukula nāthā ||

tāmasa tanu kachu sādhana nāhīṃ| prīti na pada saroja mana māhīm ||

aba mohi bhā bharosa hanumantā| binu harikṛpā milahiṃ nahiṃ santā ||

jau raghubīra anugraha kīnhā| tau tumha mohi darasu haṭhi dīnhā ||

sunahu bibhīṣana prabhu kai rītī| karahiṃ sadā sevaka para prītī ||

kahahu kavana maiṃ parama kulīnā| kapi cañcala sabahīṃ bidhi hīnā ||

prāta lei jo nāma hamārā| tehi dina tāhi na milai ahārā ||

do. asa maiṃ adhama sakhā sunu mohū para raghubīra|

kīnhī kṛpā sumiri guna bhare bilocana nīra || 7 ||

jānatahū~ asa svāmi bisārī| phirahiṃ te kāhe na hohiṃ dukhārī ||

ehi bidhi kahata rāma guna grāmā| pāvā anirbācya biśrāmā ||

puni saba kathā bibhīṣana kahī| jehi bidhi janakasutā taha~ rahī ||

taba hanumanta kahā sunu bhrātā| dekhī cahu~ jānakī mātā ||

juguti bibhīṣana sakala sunāī| caleu pavanasuta bidā karāī ||

kari soi rūpa gayu puni tahavā~| bana asoka sītā raha jahavā~ ||

dekhi manahi mahu~ kīnha pranāmā| baiṭhehiṃ bīti jāta nisi jāmā ||

kṛsa tana sīsa jaṭā eka benī| japati hṛdaya~ raghupati guna śrenī ||

do. nija pada nayana die~ mana rāma pada kamala līna|

parama dukhī bhā pavanasuta dekhi jānakī dīna || 8 ||

taru pallava mahu~ rahā lukāī| kari bicāra karauṃ kā bhāī ||

tehi avasara rāvanu taha~ āvā| saṅga nāri bahu kie~ banāvā ||

bahu bidhi khala sītahi samujhāvā| sāma dāna bhaya bheda dekhāvā ||

kaha rāvanu sunu sumukhi sayānī| mandodarī ādi saba rānī ||

tava anucarīṃ karu~ pana morā| eka bāra biloku mama orā ||

tṛna dhari oṭa kahati baidehī| sumiri avadhapati parama sanehī ||

sunu dasamukha khadyota prakāsā| kabahu~ ki nalinī kari bikāsā ||

asa mana samujhu kahati jānakī| khala sudhi nahiṃ raghubīra bāna kī ||

saṭha sūne hari ānehi mohi| adhama nilajja lāja nahiṃ tohī ||

do. āpuhi suni khadyota sama rāmahi bhānu samāna|

paruṣa bacana suni kāḍha़i asi bolā ati khisiāna || 9 ||

sītā taiṃ mama kṛta apamānā| kaṭihu~ tava sira kaṭhina kṛpānā ||

nāhiṃ ta sapadi mānu mama bānī| sumukhi hoti na ta jīvana hānī ||

syāma saroja dāma sama sundara| prabhu bhuja kari kara sama dasakandhara ||

so bhuja kaṇṭha ki tava asi ghorā| sunu saṭha asa pravāna pana morā ||

candrahāsa haru mama paritāpaṃ| raghupati biraha anala sañjātam ||

sītala nisita bahasi bara dhārā| kaha sītā haru mama dukha bhārā ||

sunata bacana puni mārana dhāvā| mayatanayā~ kahi nīti bujhāvā ||

kahesi sakala nisicarinha bolāī| sītahi bahu bidhi trāsahu jāī ||

māsa divasa mahu~ kahā na mānā| tau maiṃ mārabi kāḍha़i kṛpānā ||

do. bhavana gayu dasakandhara ihā~ pisācini bṛnda|

sītahi trāsa dekhāvahi dharahiṃ rūpa bahu manda || 10 ||

trijaṭā nāma rācchasī ekā| rāma carana rati nipuna bibekā ||

sabanhau boli sunāesi sapanā| sītahi sei karahu hita apanā ||

sapaneṃ bānara laṅkā jārī| jātudhāna senā saba mārī ||

khara ārūḍha़ nagana dasasīsā| muṇḍita sira khaṇḍita bhuja bīsā ||

ehi bidhi so dacchina disi jāī| laṅkā manahu~ bibhīṣana pāī ||

nagara phirī raghubīra dohāī| taba prabhu sītā boli paṭhāī ||

yaha sapanā meṃ kahu~ pukārī| hoihi satya ge~ dina cārī ||

tāsu bacana suni te saba ḍarīṃ| janakasutā ke carananhi parīm ||

do. jaha~ taha~ gīṃ sakala taba sītā kara mana soca|

māsa divasa bīteṃ mohi mārihi nisicara poca || 11 ||

trijaṭā sana bolī kara jorī| mātu bipati saṅgini taiṃ morī ||

tajauṃ deha karu begi upāī| dusahu birahu aba nahiṃ sahi jāī ||

āni kāṭha racu citā banāī| mātu anala puni dehi lagāī ||

satya karahi mama prīti sayānī| sunai ko śravana sūla sama bānī ||

sunata bacana pada gahi samujhāesi| prabhu pratāpa bala sujasu sunāesi ||

nisi na anala mila sunu sukumārī| asa kahi so nija bhavana sidhārī ||

kaha sītā bidhi bhā pratikūlā| milahi na pāvaka miṭihi na sūlā ||

dekhiata pragaṭa gagana aṅgārā| avani na āvata eku tārā ||

pāvakamaya sasi stravata na āgī| mānahu~ mohi jāni hatabhāgī ||

sunahi binaya mama biṭapa asokā| satya nāma karu haru mama sokā ||

nūtana kisalaya anala samānā| dehi agini jani karahi nidānā ||

dekhi parama birahākula sītā| so chana kapihi kalapa sama bītā ||

so. kapi kari hṛdaya~ bicāra dīnhi mudrikā ḍārī taba|

janu asoka aṅgāra dīnhi haraṣi uṭhi kara gaheu || 12 ||

taba dekhī mudrikā manohara| rāma nāma aṅkita ati sundara ||

cakita citava mudarī pahicānī| haraṣa biṣāda hṛdaya~ akulānī ||

jīti ko saki ajaya raghurāī| māyā teṃ asi raci nahiṃ jāī ||

sītā mana bicāra kara nānā| madhura bacana boleu hanumānā ||

rāmacandra guna baranaiṃ lāgā| sunatahiṃ sītā kara dukha bhāgā ||

lāgīṃ sunaiṃ śravana mana lāī| ādihu teṃ saba kathā sunāī ||

śravanāmṛta jehiṃ kathā suhāī| kahi so pragaṭa hoti kina bhāī ||

taba hanumanta nikaṭa cali gayū| phiri baiṇṭhīṃ mana bisamaya bhayū ||

rāma dūta maiṃ mātu jānakī| satya sapatha karunānidhāna kī ||

yaha mudrikā mātu maiṃ ānī| dīnhi rāma tumha kaha~ sahidānī ||

nara bānarahi saṅga kahu kaiseṃ| kahi kathā bhi saṅgati jaisem ||

do. kapi ke bacana saprema suni upajā mana bisvāsa ||

jānā mana krama bacana yaha kṛpāsindhu kara dāsa || 13 ||

harijana jāni prīti ati gāḍha़ī| sajala nayana pulakāvali bāḍha़ī ||

būḍa़ta biraha jaladhi hanumānā| bhayu tāta moṃ kahu~ jalajānā ||

aba kahu kusala jāu~ balihārī| anuja sahita sukha bhavana kharārī ||

komalacita kṛpāla raghurāī| kapi kehi hetu dharī niṭhurāī ||

sahaja bāni sevaka sukha dāyaka| kabahu~ka surati karata raghunāyaka ||

kabahu~ nayana mama sītala tātā| hoihahi nirakhi syāma mṛdu gātā ||

bacanu na āva nayana bhare bārī| ahaha nātha hauṃ nipaṭa bisārī ||

dekhi parama birahākula sītā| bolā kapi mṛdu bacana binītā ||

mātu kusala prabhu anuja sametā| tava dukha dukhī sukṛpā niketā ||

jani jananī mānahu jiya~ ūnā| tumha te premu rāma keṃ dūnā ||

do. raghupati kara sandesu aba sunu jananī dhari dhīra|

asa kahi kapi gada gada bhayu bhare bilocana nīra || 14 ||

kaheu rāma biyoga tava sītā| mo kahu~ sakala bhe biparītā ||

nava taru kisalaya manahu~ kṛsānū| kālanisā sama nisi sasi bhānū ||

kubalaya bipina kunta bana sarisā| bārida tapata tela janu barisā ||

je hita rahe karata tei pīrā| uraga svāsa sama tribidha samīrā ||

kahehū teṃ kachu dukha ghaṭi hoī| kāhi kahauṃ yaha jāna na koī ||

tattva prema kara mama aru torā| jānata priyā eku manu morā ||

so manu sadā rahata tohi pāhīṃ| jānu prīti rasu etenahi māhīm ||

prabhu sandesu sunata baidehī| magana prema tana sudhi nahiṃ tehī ||

kaha kapi hṛdaya~ dhīra dharu mātā| sumiru rāma sevaka sukhadātā ||

ura ānahu raghupati prabhutāī| suni mama bacana tajahu kadarāī ||

do. nisicara nikara pataṅga sama raghupati bāna kṛsānu|

jananī hṛdaya~ dhīra dharu jare nisācara jānu || 15 ||

jauṃ raghubīra hoti sudhi pāī| karate nahiṃ bilambu raghurāī ||

rāmabāna rabi ue~ jānakī| tama barūtha kaha~ jātudhāna kī ||

abahiṃ mātu maiṃ jāu~ lavāī| prabhu āyasu nahiṃ rāma dohāī ||

kachuka divasa jananī dharu dhīrā| kapinha sahita aihahiṃ raghubīrā ||

nisicara māri tohi lai jaihahiṃ| tihu~ pura nāradādi jasu gaihahim ||

haiṃ suta kapi saba tumhahi samānā| jātudhāna ati bhaṭa balavānā ||

moreṃ hṛdaya parama sandehā| suni kapi pragaṭa kīnha nija dehā ||

kanaka bhūdharākāra sarīrā| samara bhayaṅkara atibala bīrā ||

sītā mana bharosa taba bhayū| puni laghu rūpa pavanasuta layū ||

do. sunu mātā sākhāmṛga nahiṃ bala buddhi bisāla|

prabhu pratāpa teṃ garuḍa़hi khāi parama laghu byāla || 16 ||

mana santoṣa sunata kapi bānī| bhagati pratāpa teja bala sānī ||

āsiṣa dīnhi rāmapriya jānā| hohu tāta bala sīla nidhānā ||

ajara amara gunanidhi suta hohū| karahu~ bahuta raghunāyaka chohū ||

karahu~ kṛpā prabhu asa suni kānā| nirbhara prema magana hanumānā ||

bāra bāra nāesi pada sīsā| bolā bacana jori kara kīsā ||

aba kṛtakṛtya bhayu~ maiṃ mātā| āsiṣa tava amogha bikhyātā ||

sunahu mātu mohi atisaya bhūkhā| lāgi dekhi sundara phala rūkhā ||

sunu suta karahiṃ bipina rakhavārī| parama subhaṭa rajanīcara bhārī ||

tinha kara bhaya mātā mohi nāhīṃ| jauṃ tumha sukha mānahu mana māhīm ||

do. dekhi buddhi bala nipuna kapi kaheu jānakīṃ jāhu|

raghupati carana hṛdaya~ dhari tāta madhura phala khāhu || 17 ||

caleu nāi siru paiṭheu bāgā| phala khāesi taru toraiṃ lāgā ||

rahe tahā~ bahu bhaṭa rakhavāre| kachu māresi kachu jāi pukāre ||

nātha eka āvā kapi bhārī| tehiṃ asoka bāṭikā ujārī ||

khāesi phala aru biṭapa upāre| racchaka mardi mardi mahi ḍāre ||

suni rāvana paṭhe bhaṭa nānā| tinhahi dekhi garjeu hanumānā ||

saba rajanīcara kapi saṅghāre| ge pukārata kachu adhamāre ||

puni paṭhayu tehiṃ acchakumārā| calā saṅga lai subhaṭa apārā ||

āvata dekhi biṭapa gahi tarjā| tāhi nipāti mahādhuni garjā ||

do. kachu māresi kachu mardesi kachu milesi dhari dhūri|

kachu puni jāi pukāre prabhu markaṭa bala bhūri || 18 ||

suni suta badha laṅkesa risānā| paṭhesi meghanāda balavānā ||

mārasi jani suta bāndhesu tāhī| dekhia kapihi kahā~ kara āhī ||

calā indrajita atulita jodhā| bandhu nidhana suni upajā krodhā ||

kapi dekhā dāruna bhaṭa āvā| kaṭakaṭāi garjā aru dhāvā ||

ati bisāla taru eka upārā| biratha kīnha laṅkesa kumārā ||

rahe mahābhaṭa tāke saṅgā| gahi gahi kapi mardi nija aṅgā ||

tinhahi nipāti tāhi sana bājā| bhire jugala mānahu~ gajarājā|

muṭhikā māri caḍha़ā taru jāī| tāhi eka chana muruchā āī ||

uṭhi bahori kīnhisi bahu māyā| jīti na jāi prabhañjana jāyā ||

do. brahma astra tehiṃ sā~dhā kapi mana kīnha bicāra|

jauṃ na brahmasara mānu~ mahimā miṭi apāra || 19 ||

brahmabāna kapi kahu~ tehi mārā| paratihu~ bāra kaṭaku saṅghārā ||

tehi dekhā kapi muruchita bhayū| nāgapāsa bā~dhesi lai gayū ||

jāsu nāma japi sunahu bhavānī| bhava bandhana kāṭahiṃ nara gyānī ||

tāsu dūta ki bandha taru āvā| prabhu kāraja lagi kapihiṃ ba~dhāvā ||

kapi bandhana suni nisicara dhāe| kautuka lāgi sabhā~ saba āe ||

dasamukha sabhā dīkhi kapi jāī| kahi na jāi kachu ati prabhutāī ||

kara joreṃ sura disipa binītā| bhṛkuṭi bilokata sakala sabhītā ||

dekhi pratāpa na kapi mana saṅkā| jimi ahigana mahu~ garuḍa़ asaṅkā ||

do. kapihi biloki dasānana bihasā kahi durbāda|

suta badha surati kīnhi puni upajā hṛdaya~ biṣāda || 20 ||

kaha laṅkesa kavana taiṃ kīsā| kehiṃ ke bala ghālehi bana khīsā ||

kī dhauṃ śravana sunehi nahiṃ mohī| dekhu~ ati asaṅka saṭha tohī ||

māre nisicara kehiṃ aparādhā| kahu saṭha tohi na prāna ki bādhā ||

suna rāvana brahmāṇḍa nikāyā| pāi jāsu bala biracita māyā ||

jākeṃ bala birañci hari īsā| pālata sṛjata harata dasasīsā|

jā bala sīsa dharata sahasānana| aṇḍakosa sameta giri kānana ||

dhari jo bibidha deha suratrātā| tumha te saṭhanha sikhāvanu dātā|

hara kodaṇḍa kaṭhina jehi bhañjā| tehi sameta nṛpa dala mada gañjā ||

khara dūṣana trisirā aru bālī| badhe sakala atulita balasālī ||

do. jāke bala lavalesa teṃ jitehu carācara jhāri|

tāsu dūta maiṃ jā kari hari ānehu priya nāri || 21 ||

jānu~ maiṃ tumhāri prabhutāī| sahasabāhu sana parī larāī ||

samara bāli sana kari jasu pāvā| suni kapi bacana bihasi biharāvā ||

khāyu~ phala prabhu lāgī bhū~khā| kapi subhāva teṃ toreu~ rūkhā ||

saba keṃ deha parama priya svāmī| mārahiṃ mohi kumāraga gāmī ||

jinha mohi mārā te maiṃ māre| tehi para bā~dheu tanaya~ tumhāre ||

mohi na kachu bā~dhe ki lājā| kīnha cahu~ nija prabhu kara kājā ||

binatī karu~ jori kara rāvana| sunahu māna taji mora sikhāvana ||

dekhahu tumha nija kulahi bicārī| bhrama taji bhajahu bhagata bhaya hārī ||

jākeṃ ḍara ati kāla ḍerāī| jo sura asura carācara khāī ||

tāsoṃ bayaru kabahu~ nahiṃ kījai| more kaheṃ jānakī dījai ||

do. pranatapāla raghunāyaka karunā sindhu kharāri|

ge~ sarana prabhu rākhihaiṃ tava aparādha bisāri || 22 ||

rāma carana paṅkaja ura dharahū| laṅkā acala rāja tumha karahū ||

riṣi pulista jasu bimala maṃyakā| tehi sasi mahu~ jani hohu kalaṅkā ||

rāma nāma binu girā na sohā| dekhu bicāri tyāgi mada mohā ||

basana hīna nahiṃ soha surārī| saba bhūṣaṇa bhūṣita bara nārī ||

rāma bimukha sampati prabhutāī| jāi rahī pāī binu pāī ||

sajala mūla jinha saritanha nāhīṃ| baraṣi ge puni tabahiṃ sukhāhīm ||

sunu dasakaṇṭha kahu~ pana ropī| bimukha rāma trātā nahiṃ kopī ||

saṅkara sahasa biṣnu aja tohī| sakahiṃ na rākhi rāma kara drohī ||

do. mohamūla bahu sūla prada tyāgahu tama abhimāna|

bhajahu rāma raghunāyaka kṛpā sindhu bhagavāna || 23 ||

jadapi kahi kapi ati hita bānī| bhagati bibeka birati naya sānī ||

bolā bihasi mahā abhimānī| milā hamahi kapi gura baḍa़ gyānī ||

mṛtyu nikaṭa āī khala tohī| lāgesi adhama sikhāvana mohī ||

ulaṭā hoihi kaha hanumānā| matibhrama tora pragaṭa maiṃ jānā ||

suni kapi bacana bahuta khisiānā| begi na harahu~ mūḍha़ kara prānā ||

sunata nisācara mārana dhāe| sacivanha sahita bibhīṣanu āe|

nāi sīsa kari binaya bahūtā| nīti birodha na māria dūtā ||

āna daṇḍa kachu karia gosā~ī| sabahīṃ kahā mantra bhala bhāī ||

sunata bihasi bolā dasakandhara| aṅga bhaṅga kari paṭhia bandara ||

do. kapi keṃ mamatā pū~cha para sabahi kahu~ samujhāi|

tela bori paṭa bā~dhi puni pāvaka dehu lagāi || 24 ||

pū~chahīna bānara taha~ jāihi| taba saṭha nija nāthahi li āihi ||

jinha kai kīnhasi bahuta baḍa़āī| dekheu~ûmaiṃ tinha kai prabhutāī ||

bacana sunata kapi mana musukānā| bhi sahāya sārada maiṃ jānā ||

jātudhāna suni rāvana bacanā| lāge racaiṃ mūḍha़ soi racanā ||

rahā na nagara basana ghṛta telā| bāḍha़ī pū~cha kīnha kapi khelā ||

kautuka kaha~ āe purabāsī| mārahiṃ carana karahiṃ bahu hā~sī ||

bājahiṃ ḍhola dehiṃ saba tārī| nagara pheri puni pū~cha prajārī ||

pāvaka jarata dekhi hanumantā| bhayu parama laghu rupa turantā ||

nibuki caḍha़eu kapi kanaka aṭārīṃ| bhī sabhīta nisācara nārīm ||

do. hari prerita tehi avasara cale maruta unacāsa|

aṭṭahāsa kari garja़ā kapi baḍha़i lāga akāsa || 25 ||

deha bisāla parama haruāī| mandira teṃ mandira caḍha़ dhāī ||

jari nagara bhā loga bihālā| jhapaṭa lapaṭa bahu koṭi karālā ||

tāta mātu hā sunia pukārā| ehi avasara ko hamahi ubārā ||

hama jo kahā yaha kapi nahiṃ hoī| bānara rūpa dhareṃ sura koī ||

sādhu avagyā kara phalu aisā| jari nagara anātha kara jaisā ||

jārā nagaru nimiṣa eka māhīṃ| eka bibhīṣana kara gṛha nāhīm ||

tā kara dūta anala jehiṃ sirijā| jarā na so tehi kārana girijā ||

ulaṭi palaṭi laṅkā saba jārī| kūdi parā puni sindhu majhārī ||

do. pū~cha bujhāi khoi śrama dhari laghu rūpa bahori|

janakasutā ke āgeṃ ṭhāḍha़ bhayu kara jori || 26 ||

mātu mohi dīje kachu cīnhā| jaiseṃ raghunāyaka mohi dīnhā ||

cūḍa़āmani utāri taba dayū| haraṣa sameta pavanasuta layū ||

kahehu tāta asa mora pranāmā| saba prakāra prabhu pūranakāmā ||

dīna dayāla biridu sambhārī| harahu nātha mama saṅkaṭa bhārī ||

tāta sakrasuta kathā sunāehu| bāna pratāpa prabhuhi samujhāehu ||

māsa divasa mahu~ nāthu na āvā| tau puni mohi jiata nahiṃ pāvā ||

kahu kapi kehi bidhi rākhauṃ prānā| tumhahū tāta kahata aba jānā ||

tohi dekhi sītali bhi chātī| puni mo kahu~ soi dinu so rātī ||

do. janakasutahi samujhāi kari bahu bidhi dhīraju dīnha|

carana kamala siru nāi kapi gavanu rāma pahiṃ kīnha || 27 ||

calata mahādhuni garjesi bhārī| garbha stravahiṃ suni nisicara nārī ||

nāghi sindhu ehi pārahi āvā| sabada kilakilā kapinha sunāvā ||

haraṣe saba biloki hanumānā| nūtana janma kapinha taba jānā ||

mukha prasanna tana teja birājā| kīnhesi rāmacandra kara kājā ||

mile sakala ati bhe sukhārī| talaphata mīna pāva jimi bārī ||

cale haraṣi raghunāyaka pāsā| pū~chata kahata navala itihāsā ||

taba madhubana bhītara saba āe| aṅgada sammata madhu phala khāe ||

rakhavāre jaba barajana lāge| muṣṭi prahāra hanata saba bhāge ||

do. jāi pukāre te saba bana ujāra jubarāja|

suni sugrīva haraṣa kapi kari āe prabhu kāja || 28 ||

jauṃ na hoti sītā sudhi pāī| madhubana ke phala sakahiṃ ki khāī ||

ehi bidhi mana bicāra kara rājā| āi ge kapi sahita samājā ||

āi sabanhi nāvā pada sīsā| mileu sabanhi ati prema kapīsā ||

pū~chī kusala kusala pada dekhī| rāma kṛpā~ bhā kāju biseṣī ||

nātha kāju kīnheu hanumānā| rākhe sakala kapinha ke prānā ||

suni sugrīva bahuri tehi mileū| kapinha sahita raghupati pahiṃ caleū|

rāma kapinha jaba āvata dekhā| kie~ kāju mana haraṣa biseṣā ||

phaṭika silā baiṭhe dvau bhāī| pare sakala kapi carananhi jāī ||

do. prīti sahita saba bheṭe raghupati karunā puñja|

pū~chī kusala nātha aba kusala dekhi pada kañja || 29 ||

jāmavanta kaha sunu raghurāyā| jā para nātha karahu tumha dāyā ||

tāhi sadā subha kusala nirantara| sura nara muni prasanna tā ūpara ||

soi bijī binī guna sāgara| tāsu sujasu treloka ujāgara ||

prabhu kīṃ kṛpā bhayu sabu kājū| janma hamāra suphala bhā ājū ||

nātha pavanasuta kīnhi jo karanī| sahasahu~ mukha na jāi so baranī ||

pavanatanaya ke carita suhāe| jāmavanta raghupatihi sunāe ||

sunata kṛpānidhi mana ati bhāe| puni hanumāna haraṣi hiya~ lāe ||

kahahu tāta kehi bhā~ti jānakī| rahati karati racchā svaprāna kī ||

do. nāma pāharu divasa nisi dhyāna tumhāra kapāṭa|

locana nija pada jantrita jāhiṃ prāna kehiṃ bāṭa || 30 ||

calata mohi cūḍa़āmani dīnhī| raghupati hṛdaya~ lāi soi līnhī ||

nātha jugala locana bhari bārī| bacana kahe kachu janakakumārī ||

anuja sameta gahehu prabhu caranā| dīna bandhu pranatārati haranā ||

mana krama bacana carana anurāgī| kehi aparādha nātha hauṃ tyāgī ||

avaguna eka mora maiṃ mānā| bichurata prāna na kīnha payānā ||

nātha so nayananhi ko aparādhā| nisarata prāna karihiṃ haṭhi bādhā ||

biraha agini tanu tūla samīrā| svāsa jari chana māhiṃ sarīrā ||

nayana stravahi jalu nija hita lāgī| jaraiṃ na pāva deha birahāgī|

sītā ke ati bipati bisālā| binahiṃ kaheṃ bhali dīnadayālā ||

do. nimiṣa nimiṣa karunānidhi jāhiṃ kalapa sama bīti|

begi caliya prabhu ānia bhuja bala khala dala jīti || 31 ||

suni sītā dukha prabhu sukha ayanā| bhari āe jala rājiva nayanā ||

bacana kā~ya mana mama gati jāhī| sapanehu~ būjhia bipati ki tāhī ||

kaha hanumanta bipati prabhu soī| jaba tava sumirana bhajana na hoī ||

ketika bāta prabhu jātudhāna kī| ripuhi jīti ānibī jānakī ||

sunu kapi tohi samāna upakārī| nahiṃ kau sura nara muni tanudhārī ||

prati upakāra karauṃ kā torā| sanamukha hoi na sakata mana morā ||

sunu suta urina maiṃ nāhīṃ| dekheu~ kari bicāra mana māhīm ||

puni puni kapihi citava suratrātā| locana nīra pulaka ati gātā ||

do. suni prabhu bacana biloki mukha gāta haraṣi hanumanta|

carana pareu premākula trāhi trāhi bhagavanta || 32 ||

bāra bāra prabhu cahi uṭhāvā| prema magana tehi uṭhaba na bhāvā ||

prabhu kara paṅkaja kapi keṃ sīsā| sumiri so dasā magana gaurīsā ||

sāvadhāna mana kari puni saṅkara| lāge kahana kathā ati sundara ||

kapi uṭhāi prabhu hṛdaya~ lagāvā| kara gahi parama nikaṭa baiṭhāvā ||

kahu kapi rāvana pālita laṅkā| kehi bidhi daheu durga ati baṅkā ||

prabhu prasanna jānā hanumānā| bolā bacana bigata abhimānā ||

sākhāmṛga ke baḍa़i manusāī| sākhā teṃ sākhā para jāī ||

nāghi sindhu hāṭakapura jārā| nisicara gana bidhi bipina ujārā|

so saba tava pratāpa raghurāī| nātha na kachū mori prabhutāī ||

do. tā kahu~ prabhu kachu agama nahiṃ jā para tumha anukula|

taba prabhāva~ baḍa़vānalahiṃ jāri saki khalu tūla || 33 ||

nātha bhagati ati sukhadāyanī| dehu kṛpā kari anapāyanī ||

suni prabhu parama sarala kapi bānī| evamastu taba kaheu bhavānī ||

umā rāma subhāu jehiṃ jānā| tāhi bhajanu taji bhāva na ānā ||

yaha saṃvāda jāsu ura āvā| raghupati carana bhagati soi pāvā ||

suni prabhu bacana kahahiṃ kapibṛndā| jaya jaya jaya kṛpāla sukhakandā ||

taba raghupati kapipatihi bolāvā| kahā calaiṃ kara karahu banāvā ||

aba bilambu kehi kārana kīje| turata kapinha kahu~ āyasu dīje ||

kautuka dekhi sumana bahu baraṣī| nabha teṃ bhavana cale sura haraṣī ||

do. kapipati begi bolāe āe jūthapa jūtha|

nānā barana atula bala bānara bhālu barūtha || 34 ||

prabhu pada paṅkaja nāvahiṃ sīsā| garajahiṃ bhālu mahābala kīsā ||

dekhī rāma sakala kapi senā| citi kṛpā kari rājiva nainā ||

rāma kṛpā bala pāi kapindā| bhe pacchajuta manahu~ girindā ||

haraṣi rāma taba kīnha payānā| saguna bhe sundara subha nānā ||

jāsu sakala maṅgalamaya kītī| tāsu payāna saguna yaha nītī ||

prabhu payāna jānā baidehīṃ| pharaki bāma a~ga janu kahi dehīm ||

joi joi saguna jānakihi hoī| asaguna bhayu rāvanahi soī ||

calā kaṭaku ko baranaiṃ pārā| garjahi bānara bhālu apārā ||

nakha āyudha giri pādapadhārī| cale gagana mahi icchācārī ||

keharināda bhālu kapi karahīṃ| ḍagamagāhiṃ diggaja cikkarahīm ||

chaṃ. cikkarahiṃ diggaja ḍola mahi giri lola sāgara kharabhare|

mana haraṣa sabha gandharba sura muni nāga kinnara dukha ṭare ||

kaṭakaṭahiṃ markaṭa bikaṭa bhaṭa bahu koṭi koṭinha dhāvahīṃ|

jaya rāma prabala pratāpa kosalanātha guna gana gāvahīm || 1 ||

sahi saka na bhāra udāra ahipati bāra bārahiṃ mohī|

gaha dasana puni puni kamaṭha pṛṣṭa kaṭhora so kimi sohī ||

raghubīra rucira prayāna prasthiti jāni parama suhāvanī|

janu kamaṭha kharpara sarparāja so likhata abicala pāvanī || 2 ||

do. ehi bidhi jāi kṛpānidhi utare sāgara tīra|

jaha~ taha~ lāge khāna phala bhālu bipula kapi bīra || 35 ||

uhā~ nisācara rahahiṃ sasaṅkā| jaba te jāri gayu kapi laṅkā ||

nija nija gṛha~ saba karahiṃ bicārā| nahiṃ nisicara kula kera ubārā ||

jāsu dūta bala barani na jāī| tehi āe~ pura kavana bhalāī ||

dūtanhi sana suni purajana bānī| mandodarī adhika akulānī ||

rahasi jori kara pati paga lāgī| bolī bacana nīti rasa pāgī ||

kanta karaṣa hari sana pariharahū| mora kahā ati hita hiya~ dharahu ||

samujhata jāsu dūta ki karanī| stravahīṃ garbha rajanīcara dharanī ||

tāsu nāri nija saciva bolāī| paṭhavahu kanta jo cahahu bhalāī ||

taba kula kamala bipina dukhadāī| sītā sīta nisā sama āī ||

sunahu nātha sītā binu dīnheṃ| hita na tumhāra sambhu aja kīnhem ||

do. -rāma bāna ahi gana sarisa nikara nisācara bheka|

jaba lagi grasata na taba lagi jatanu karahu taji ṭeka || 36 ||

śravana sunī saṭha tā kari bānī| bihasā jagata bidita abhimānī ||

sabhaya subhāu nāri kara sācā| maṅgala mahu~ bhaya mana ati kācā ||

jauṃ āvi markaṭa kaṭakāī| jiahiṃ bicāre nisicara khāī ||

kampahiṃ lokapa jākī trāsā| tāsu nāri sabhīta baḍa़i hāsā ||

asa kahi bihasi tāhi ura lāī| caleu sabhā~ mamatā adhikāī ||

mandodarī hṛdaya~ kara cintā| bhayu kanta para bidhi biparītā ||

baiṭheu sabhā~ khabari asi pāī| sindhu pāra senā saba āī ||

būjhesi saciva ucita mata kahahū| te saba ha~se maṣṭa kari rahahū ||

jitehu surāsura taba śrama nāhīṃ| nara bānara kehi lekhe māhī ||

do. saciva baida gura tīni jauṃ priya bolahiṃ bhaya āsa|

rāja dharma tana tīni kara hoi begihīṃ nāsa || 37 ||

soi rāvana kahu~ bani sahāī| astuti karahiṃ sunāi sunāī ||

avasara jāni bibhīṣanu āvā| bhrātā carana sīsu tehiṃ nāvā ||

puni siru nāi baiṭha nija āsana| bolā bacana pāi anusāsana ||

jau kṛpāla pū~chihu mohi bātā| mati anurupa kahu~ hita tātā ||

jo āpana cāhai kalyānā| sujasu sumati subha gati sukha nānā ||

so paranāri lilāra gosāīṃ| taju cuthi ke canda ki nāī ||

caudaha bhuvana eka pati hoī| bhūtadroha tiṣṭi nahiṃ soī ||

guna sāgara nāgara nara joū| alapa lobha bhala kahi na koū ||

do. kāma krodha mada lobha saba nātha naraka ke pantha|

saba parihari raghubīrahi bhajahu bhajahiṃ jehi santa || 38 ||

tāta rāma nahiṃ nara bhūpālā| bhuvanesvara kālahu kara kālā ||

brahma anāmaya aja bhagavantā| byāpaka ajita anādi anantā ||

go dvija dhenu deva hitakārī| kṛpāsindhu mānuṣa tanudhārī ||

jana rañjana bhañjana khala brātā| beda dharma racchaka sunu bhrātā ||

tāhi bayaru taji nāia māthā| pranatārati bhañjana raghunāthā ||

dehu nātha prabhu kahu~ baidehī| bhajahu rāma binu hetu sanehī ||

sarana ge~ prabhu tāhu na tyāgā| bisva droha kṛta agha jehi lāgā ||

jāsu nāma traya tāpa nasāvana| soi prabhu pragaṭa samujhu jiya~ rāvana ||

do. bāra bāra pada lāgu~ binaya karu~ dasasīsa|

parihari māna moha mada bhajahu kosalādhīsa || 39(ka) ||

muni pulasti nija siṣya sana kahi paṭhī yaha bāta|

turata so maiṃ prabhu sana kahī pāi suavasaru tāta || 39(kha) ||

mālyavanta ati saciva sayānā| tāsu bacana suni ati sukha mānā ||

tāta anuja tava nīti bibhūṣana| so ura dharahu jo kahata bibhīṣana ||

ripu utakaraṣa kahata saṭha doū| dūri na karahu ihā~ hi koū ||

mālyavanta gṛha gayu bahorī| kahi bibhīṣanu puni kara jorī ||

sumati kumati saba keṃ ura rahahīṃ| nātha purāna nigama asa kahahīm ||

jahā~ sumati taha~ sampati nānā| jahā~ kumati taha~ bipati nidānā ||

tava ura kumati basī biparītā| hita anahita mānahu ripu prītā ||

kālarāti nisicara kula kerī| tehi sītā para prīti ghanerī ||

do. tāta carana gahi māgu~ rākhahu mora dulāra|

sīta dehu rāma kahu~ ahita na hoi tumhāra || 40 ||

budha purāna śruti sammata bānī| kahī bibhīṣana nīti bakhānī ||

sunata dasānana uṭhā risāī| khala tohi nikaṭa mutyu aba āī ||

jiasi sadā saṭha mora jiāvā| ripu kara paccha mūḍha़ tohi bhāvā ||

kahasi na khala asa ko jaga māhīṃ| bhuja bala jāhi jitā maiṃ nāhī ||

mama pura basi tapasinha para prītī| saṭha milu jāi tinhahi kahu nītī ||

asa kahi kīnhesi carana prahārā| anuja gahe pada bārahiṃ bārā ||

umā santa ki ihi baḍa़āī| manda karata jo kari bhalāī ||

tumha pitu sarisa bhalehiṃ mohi mārā| rāmu bhajeṃ hita nātha tumhārā ||

saciva saṅga lai nabha patha gayū| sabahi sunāi kahata asa bhayū ||

do0=rāmu satyasaṅkalpa prabhu sabhā kālabasa tori|

mai raghubīra sarana aba jāu~ dehu jani khori || 41 ||

asa kahi calā bibhīṣanu jabahīṃ| āyūhīna bhe saba tabahīm ||

sādhu avagyā turata bhavānī| kara kalyāna akhila kai hānī ||

rāvana jabahiṃ bibhīṣana tyāgā| bhayu bibhava binu tabahiṃ abhāgā ||

caleu haraṣi raghunāyaka pāhīṃ| karata manoratha bahu mana māhīm ||

dekhihu~ jāi carana jalajātā| aruna mṛdula sevaka sukhadātā ||

je pada parasi tarī riṣinārī| daṇḍaka kānana pāvanakārī ||

je pada janakasutā~ ura lāe| kapaṭa kuraṅga saṅga dhara dhāe ||

hara ura sara saroja pada jeī| ahobhāgya mai dekhihu~ teī ||

do0= jinha pāyanha ke pādukanhi bharatu rahe mana lāi|

te pada āju bilokihu~ inha nayananhi aba jāi || 42 ||

ehi bidhi karata saprema bicārā| āyu sapadi sindhu ehiṃ pārā ||

kapinha bibhīṣanu āvata dekhā| jānā kau ripu dūta biseṣā ||

tāhi rākhi kapīsa pahiṃ āe| samācāra saba tāhi sunāe ||

kaha sugrīva sunahu raghurāī| āvā milana dasānana bhāī ||

kaha prabhu sakhā būjhiai kāhā| kahi kapīsa sunahu naranāhā ||

jāni na jāi nisācara māyā| kāmarūpa kehi kārana āyā ||

bheda hamāra lena saṭha āvā| rākhia bā~dhi mohi asa bhāvā ||

sakhā nīti tumha nīki bicārī| mama pana saranāgata bhayahārī ||

suni prabhu bacana haraṣa hanumānā| saranāgata bacchala bhagavānā ||

do0=saranāgata kahu~ je tajahiṃ nija anahita anumāni|

te nara pāva~ra pāpamaya tinhahi bilokata hāni || 43 ||

koṭi bipra badha lāgahiṃ jāhū| āe~ sarana taju~ nahiṃ tāhū ||

sanamukha hoi jīva mohi jabahīṃ| janma koṭi agha nāsahiṃ tabahīm ||

pāpavanta kara sahaja subhAU| bhajanu mora tehi bhāva na kAU ||

jauṃ pai duṣṭahṛdaya soi hoī| moreṃ sanamukha āva ki soī ||

nirmala mana jana so mohi pāvā| mohi kapaṭa chala chidra na bhāvā ||

bheda lena paṭhavā dasasīsā| tabahu~ na kachu bhaya hāni kapīsā ||

jaga mahu~ sakhā nisācara jete| lachimanu hani nimiṣa mahu~ tete ||

jauṃ sabhīta āvā saranāī| rakhihu~ tāhi prāna kī nāī ||

do0=ubhaya bhā~ti tehi ānahu ha~si kaha kṛpāniketa|

jaya kṛpāla kahi cale aṅgada hanū sameta || 44 ||

sādara tehi āgeṃ kari bānara| cale jahā~ raghupati karunākara ||

dūrihi te dekhe dvau bhrātā| nayanānanda dāna ke dātā ||

bahuri rāma chabidhāma bilokī| raheu ṭhaṭuki ekaṭaka pala rokī ||

bhuja pralamba kañjāruna locana| syāmala gāta pranata bhaya mocana ||

siṅgha kandha āyata ura sohā| ānana amita madana mana mohā ||

nayana nīra pulakita ati gātā| mana dhari dhīra kahī mṛdu bātā ||

nātha dasānana kara maiṃ bhrātā| nisicara baṃsa janama suratrātā ||

sahaja pāpapriya tāmasa dehā| jathā ulūkahi tama para nehā ||

do. śravana sujasu suni āyu~ prabhu bhañjana bhava bhīra|

trāhi trāhi ārati harana sarana sukhada raghubīra || 45 ||

asa kahi karata daṇḍavata dekhā| turata uṭhe prabhu haraṣa biseṣā ||

dīna bacana suni prabhu mana bhāvā| bhuja bisāla gahi hṛdaya~ lagāvā ||

anuja sahita mili ḍhiga baiṭhārī| bole bacana bhagata bhayahārī ||

kahu laṅkesa sahita parivārā| kusala kuṭhāhara bāsa tumhārā ||

khala maṇḍalīṃ basahu dinu rātī| sakhā dharama nibahi kehi bhā~tī ||

maiṃ jānu~ tumhāri saba rītī| ati naya nipuna na bhāva anītī ||

baru bhala bāsa naraka kara tātā| duṣṭa saṅga jani dei bidhātā ||

aba pada dekhi kusala raghurāyā| jauṃ tumha kīnha jāni jana dāyā ||

do. taba lagi kusala na jīva kahu~ sapanehu~ mana biśrāma|

jaba lagi bhajata na rāma kahu~ soka dhāma taji kāma || 46 ||

taba lagi hṛdaya~ basata khala nānā| lobha moha macchara mada mānā ||

jaba lagi ura na basata raghunāthā| dhareṃ cāpa sāyaka kaṭi bhāthā ||

mamatā taruna tamī a~dhiārī| rāga dveṣa ulūka sukhakārī ||

taba lagi basati jīva mana māhīṃ| jaba lagi prabhu pratāpa rabi nāhīm ||

aba maiṃ kusala miṭe bhaya bhāre| dekhi rāma pada kamala tumhāre ||

tumha kṛpāla jā para anukūlā| tāhi na byāpa tribidha bhava sūlā ||

maiṃ nisicara ati adhama subhAU| subha ācaranu kīnha nahiṃ kAU ||

jāsu rūpa muni dhyāna na āvā| tehiṃ prabhu haraṣi hṛdaya~ mohi lāvā ||

do. -ahobhāgya mama amita ati rāma kṛpā sukha puñja|

dekheu~ nayana birañci siba sebya jugala pada kañja || 47 ||

sunahu sakhā nija kahu~ subhAU| jāna bhusuṇḍi sambhu girijAU ||

jauṃ nara hoi carācara drohī| āve sabhaya sarana taki mohī ||

taji mada moha kapaṭa chala nānā| karu~ sadya tehi sādhu samānā ||

jananī janaka bandhu suta dārā| tanu dhanu bhavana suhrada parivārā ||

saba kai mamatā tāga baṭorī| mama pada manahi bā~dha bari ḍorī ||

samadarasī icchā kachu nāhīṃ| haraṣa soka bhaya nahiṃ mana māhīm ||

asa sajjana mama ura basa kaiseṃ| lobhī hṛdaya~ basi dhanu jaisem ||

tumha sārikhe santa priya moreṃ| dharu~ deha nahiṃ āna nihorem ||

do. saguna upāsaka parahita nirata nīti dṛḍha़ nema|

te nara prāna samāna mama jinha keṃ dvija pada prema || 48 ||

sunu laṅkesa sakala guna toreṃ| tāteṃ tumha atisaya priya morem ||

rāma bacana suni bānara jūthā| sakala kahahiṃ jaya kṛpā barūthā ||

sunata bibhīṣanu prabhu kai bānī| nahiṃ aghāta śravanāmṛta jānī ||

pada ambuja gahi bārahiṃ bārā| hṛdaya~ samāta na premu apārā ||

sunahu deva sacarācara svāmī| pranatapāla ura antarajāmī ||

ura kachu prathama bāsanā rahī| prabhu pada prīti sarita so bahī ||

aba kṛpāla nija bhagati pāvanī| dehu sadā siva mana bhāvanī ||

evamastu kahi prabhu ranadhīrā| māgā turata sindhu kara nīrā ||

jadapi sakhā tava icchā nāhīṃ| mora darasu amogha jaga māhīm ||

asa kahi rāma tilaka tehi sārā| sumana bṛṣṭi nabha bhī apārā ||

do. rāvana krodha anala nija svāsa samīra pracaṇḍa|

jarata bibhīṣanu rākheu dīnhehu rāju akhaṇḍa || 49(ka) ||

jo sampati siva rāvanahi dīnhi die~ dasa mātha|

soi sampadā bibhīṣanahi sakuci dīnha raghunātha || 49(kha) ||

asa prabhu chāḍa़i bhajahiṃ je ānā| te nara pasu binu pū~cha biṣānā ||

nija jana jāni tāhi apanāvā| prabhu subhāva kapi kula mana bhāvā ||

puni sarbagya sarba ura bāsī| sarbarūpa saba rahita udāsī ||

bole bacana nīti pratipālaka| kārana manuja danuja kula ghālaka ||

sunu kapīsa laṅkāpati bīrā| kehi bidhi taria jaladhi gambhīrā ||

saṅkula makara uraga jhaṣa jātī| ati agādha dustara saba bhā~tī ||

kaha laṅkesa sunahu raghunāyaka| koṭi sindhu soṣaka tava sāyaka ||

jadyapi tadapi nīti asi gāī| binaya karia sāgara sana jāī ||

do. prabhu tumhāra kulagura jaladhi kahihi upāya bicāri|

binu prayāsa sāgara tarihi sakala bhālu kapi dhāri || 50 ||

sakhā kahī tumha nīki upāī| karia daiva jauṃ hoi sahāī ||

mantra na yaha lachimana mana bhāvā| rāma bacana suni ati dukha pāvā ||

nātha daiva kara kavana bharosā| soṣia sindhu karia mana rosā ||

kādara mana kahu~ eka adhārā| daiva daiva ālasī pukārā ||

sunata bihasi bole raghubīrā| aisehiṃ karaba dharahu mana dhīrā ||

asa kahi prabhu anujahi samujhāī| sindhu samīpa ge raghurāī ||

prathama pranāma kīnha siru nāī| baiṭhe puni taṭa darbha ḍasāī ||

jabahiṃ bibhīṣana prabhu pahiṃ āe| pācheṃ rāvana dūta paṭhāe ||

do. sakala carita tinha dekhe dhareṃ kapaṭa kapi deha|

prabhu guna hṛdaya~ sarāhahiṃ saranāgata para neha || 51 ||

pragaṭa bakhānahiṃ rāma subhAU| ati saprema gā bisari durAU ||

ripu ke dūta kapinha taba jāne| sakala bā~dhi kapīsa pahiṃ āne ||

kaha sugrīva sunahu saba bānara| aṅga bhaṅga kari paṭhavahu nisicara ||

suni sugrīva bacana kapi dhāe| bā~dhi kaṭaka cahu pāsa phirāe ||

bahu prakāra mārana kapi lāge| dīna pukārata tadapi na tyāge ||

jo hamāra hara nāsā kānā| tehi kosalādhīsa kai ānā ||

suni lachimana saba nikaṭa bolāe| dayā lāgi ha~si turata choḍāe ||

rāvana kara dījahu yaha pātī| lachimana bacana bācu kulaghātī ||

do. kahehu mukhāgara mūḍha़ sana mama sandesu udāra|

sītā dei milehu na ta āvā kāla tumhāra || 52 ||

turata nāi lachimana pada māthā| cale dūta baranata guna gāthā ||

kahata rāma jasu laṅkā~ āe| rāvana carana sīsa tinha nāe ||

bihasi dasānana pū~chī bātā| kahasi na suka āpani kusalātā ||

puni kahu khabari bibhīṣana kerī| jāhi mṛtyu āī ati nerī ||

karata rāja laṅkā saṭha tyāgī| hoihi jaba kara kīṭa abhāgī ||

puni kahu bhālu kīsa kaṭakāī| kaṭhina kāla prerita cali āī ||

jinha ke jīvana kara rakhavārā| bhayu mṛdula cita sindhu bicārā ||

kahu tapasinha kai bāta bahorī| jinha ke hṛdaya~ trāsa ati morī ||

do. -kī bhi bheṇṭa ki phiri ge śravana sujasu suni mora|

kahasi na ripu dala teja bala bahuta cakita cita tora || 53 ||

nātha kṛpā kari pū~chehu jaiseṃ| mānahu kahā krodha taji taisem ||

milā jāi jaba anuja tumhārā| jātahiṃ rāma tilaka tehi sārā ||

rāvana dūta hamahi suni kānā| kapinha bā~dhi dīnhe dukha nānā ||

śravana nāsikā kāṭai lāge| rāma sapatha dīnhe hama tyāge ||

pū~chihu nātha rāma kaṭakāī| badana koṭi sata barani na jāī ||

nānā barana bhālu kapi dhārī| bikaṭānana bisāla bhayakārī ||

jehiṃ pura daheu hateu suta torā| sakala kapinha maha~ tehi balu thorā ||

amita nāma bhaṭa kaṭhina karālā| amita nāga bala bipula bisālā ||

do. dvibida mayanda nīla nala aṅgada gada bikaṭāsi|

dadhimukha kehari nisaṭha saṭha jāmavanta balarāsi || 54 ||

e kapi saba sugrīva samānā| inha sama koṭinha gani ko nānā ||

rāma kṛpā~ atulita bala tinhahīṃ| tṛna samāna trelokahi ganahīm ||

asa maiṃ sunā śravana dasakandhara| paduma aṭhāraha jūthapa bandara ||

nātha kaṭaka maha~ so kapi nāhīṃ| jo na tumhahi jītai rana māhīm ||

parama krodha mījahiṃ saba hāthā| āyasu pai na dehiṃ raghunāthā ||

soṣahiṃ sindhu sahita jhaṣa byālā| pūrahīṃ na ta bhari kudhara bisālā ||

mardi garda milavahiṃ dasasīsā| aisei bacana kahahiṃ saba kīsā ||

garjahiṃ tarjahiṃ sahaja asaṅkā| mānahu grasana cahata hahiṃ laṅkā ||

do. -sahaja sūra kapi bhālu saba puni sira para prabhu rāma|

rāvana kāla koṭi kahu jīti sakahiṃ saṅgrāma || 55 ||

rāma teja bala budhi bipulāī| taba bhrātahi pū~cheu naya nāgara ||

tāsu bacana suni sāgara pāhīṃ| māgata pantha kṛpā mana māhīm ||

sunata bacana bihasā dasasīsā| jauṃ asi mati sahāya kṛta kīsā ||

sahaja bhīru kara bacana dṛḍha़āī| sāgara sana ṭhānī macalāī ||

mūḍha़ mṛṣā kā karasi baḍa़āī| ripu bala buddhi thāha maiṃ pāī ||

saciva sabhīta bibhīṣana jākeṃ| bijaya bibhūti kahā~ jaga tākem ||

suni khala bacana dūta risa bāḍha़ī| samaya bicāri patrikā kāḍha़ī ||

rāmānuja dīnhī yaha pātī| nātha bacāi juḍa़āvahu chātī ||

bihasi bāma kara līnhī rāvana| saciva boli saṭha lāga bacāvana ||

do. -bātanha manahi rijhāi saṭha jani ghālasi kula khīsa|

rāma birodha na ubarasi sarana biṣnu aja īsa || 56(ka) ||

kī taji māna anuja iva prabhu pada paṅkaja bhṛṅga|

hohi ki rāma sarānala khala kula sahita pataṅga || 56(kha) ||

sunata sabhaya mana mukha musukāī| kahata dasānana sabahi sunāī ||

bhūmi parā kara gahata akāsā| laghu tāpasa kara bāga bilāsā ||

kaha suka nātha satya saba bānī| samujhahu chāḍa़i prakṛti abhimānī ||

sunahu bacana mama parihari krodhā| nātha rāma sana tajahu birodhā ||

ati komala raghubīra subhAU| jadyapi akhila loka kara rAU ||

milata kṛpā tumha para prabhu karihī| ura aparādha na eku dharihī ||

janakasutā raghunāthahi dīje| etanā kahā mora prabhu kīje|

jaba tehiṃ kahā dena baidehī| carana prahāra kīnha saṭha tehī ||

nāi carana siru calā so tahā~| kṛpāsindhu raghunāyaka jahā~ ||

kari pranāmu nija kathā sunāī| rāma kṛpā~ āpani gati pāī ||

riṣi agasti kīṃ sāpa bhavānī| rāchasa bhayu rahā muni gyānī ||

bandi rāma pada bārahiṃ bārā| muni nija āśrama kahu~ pagu dhārā ||

do. binaya na mānata jaladhi jaḍa़ ge tīna dina bīti|

bole rāma sakopa taba bhaya binu hoi na prīti || 57 ||

lachimana bāna sarāsana ānū| soṣauṃ bāridhi bisikha kṛsānū ||

saṭha sana binaya kuṭila sana prītī| sahaja kṛpana sana sundara nītī ||

mamatā rata sana gyāna kahānī| ati lobhī sana birati bakhānī ||

krodhihi sama kāmihi hari kathā| ūsara bīja be~ phala jathā ||

asa kahi raghupati cāpa caḍha़āvā| yaha mata lachimana ke mana bhāvā ||

saṅghāneu prabhu bisikha karālā| uṭhī udadhi ura antara jvālā ||

makara uraga jhaṣa gana akulāne| jarata jantu jalanidhi jaba jāne ||

kanaka thāra bhari mani gana nānā| bipra rūpa āyu taji mānā ||

do. kāṭehiṃ pi kadarī phari koṭi jatana kau sīñca|

binaya na māna khagesa sunu ḍāṭehiṃ pi nava nīca || 58 ||

sabhaya sindhu gahi pada prabhu kere| chamahu nātha saba avaguna mere ||

gagana samīra anala jala dharanī| inha ki nātha sahaja jaḍa़ karanī ||

tava prerita māyā~ upajāe| sṛṣṭi hetu saba granthani gāe ||

prabhu āyasu jehi kaha~ jasa ahī| so tehi bhā~ti rahe sukha lahī ||

prabhu bhala kīnhī mohi sikha dīnhī| marajādā puni tumharī kīnhī ||

ḍhola gavā~ra sūdra pasu nārī| sakala tāḍa़nā ke adhikārī ||

prabhu pratāpa maiṃ jāba sukhāī| utarihi kaṭaku na mori baḍa़āī ||

prabhu agyā apela śruti gāī| karauṃ so begi jau tumhahi sohāī ||

do. sunata binīta bacana ati kaha kṛpāla musukāi|

jehi bidhi utarai kapi kaṭaku tāta so kahahu upāi || 59 ||

nātha nīla nala kapi dvau bhāī| larikāī riṣi āsiṣa pāī ||

tinha ke parasa kie~ giri bhāre| tarihahiṃ jaladhi pratāpa tumhāre ||

maiṃ puni ura dhari prabhutāī| karihu~ bala anumāna sahāī ||

ehi bidhi nātha payodhi ba~dhāia| jehiṃ yaha sujasu loka tihu~ gāia ||

ehi sara mama uttara taṭa bāsī| hatahu nātha khala nara agha rāsī ||

suni kṛpāla sāgara mana pīrā| turatahiṃ harī rāma ranadhīrā ||

dekhi rāma bala pauruṣa bhārī| haraṣi payonidhi bhayu sukhārī ||

sakala carita kahi prabhuhi sunāvā| carana bandi pāthodhi sidhāvā ||

chaṃ. nija bhavana gavaneu sindhu śrīraghupatihi yaha mata bhāyū|

yaha carita kali malahara jathāmati dāsa tulasī gāyū ||

sukha bhavana saṃsaya samana davana biṣāda raghupati guna ganā ||

taji sakala āsa bharosa gāvahi sunahi santata saṭha manā ||

do. sakala sumaṅgala dāyaka raghunāyaka guna gāna|

sādara sunahiṃ te tarahiṃ bhava sindhu binā jalajāna || 60 ||

māsapārāyaṇa, caubīsavā~ viśrāma

iti śrīmadrāmacaritamānase sakalakalikaluṣavidhvaṃsane

pañcamaḥ sopānaḥ samāptaḥ |

(sundarakāṇḍa samāpta)

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीजानकीवल्लभो विजयते

श्रीरामचरितमानस

पञ्चम सोपान (सुन्दरकाण्ड)

शान्तं शाश्वतमप्रमेयमनघं निर्वाणशान्तिप्रदं

ब्रह्माशम्भुफणीन्द्रसेव्यमनिशं वेदान्तवेद्यं विभुम् ।

रामाख्यं जगदीश्वरं सुरगुरुं मायामनुष्यं हरिं

वन्देऽहं करुणाकरं रघुवरं भूपालचूड़आमणिम् ॥ 1 ॥

नान्या स्पृहा रघुपते हृदयेऽस्मदीये

सत्यं वदामि च भवानखिलान्तरात्मा।

भक्तिं प्रयच्छ रघुपुङ्गव निर्भरां मे

कामादिदोषरहितं कुरु मानसं च ॥ 2 ॥

अतुलितबलधामं हेमशैलाभदेहं

दनुजवनकृशानुं ज्ञानिनामग्रगण्यम्।

सकलगुणनिधानं वानराणामधीशं

रघुपतिप्रियभक्तं वातजातं नमामि ॥ 3 ॥

जामवन्त के बचन सुहाए। सुनि हनुमन्त हृदय अति भाए ॥

तब लगि मोहि परिखेहु तुम्ह भाई। सहि दुख कन्द मूल फल खाई ॥

जब लगि आवौं सीतहि देखी। होइहि काजु मोहि हरष बिसेषी ॥

यह कहि नाइ सबन्हि कहुँ माथा। चलेउ हरषि हियँ धरि रघुनाथा ॥

सिन्धु तीर एक भूधर सुन्दर। कौतुक कूदि चढ़एउ ता ऊपर ॥

बार बार रघुबीर सँभारी। तरकेउ पवनतनय बल भारी ॥

जेहिं गिरि चरन देइ हनुमन्ता। चलेउ सो गा पाताल तुरन्ता ॥

जिमि अमोघ रघुपति कर बाना। एही भाँति चलेउ हनुमाना ॥

जलनिधि रघुपति दूत बिचारी। तैं मैनाक होहि श्रमहारी ॥

दो. हनूमान तेहि परसा कर पुनि कीन्ह प्रनाम।

राम काजु कीन्हें बिनु मोहि कहाँ बिश्राम ॥ 1 ॥

जात पवनसुत देवन्ह देखा। जानैं कहुँ बल बुद्धि बिसेषा ॥

सुरसा नाम अहिन्ह कै माता। पठिन्हि आइ कही तेहिं बाता ॥

आजु सुरन्ह मोहि दीन्ह अहारा। सुनत बचन कह पवनकुमारा ॥

राम काजु करि फिरि मैं आवौं। सीता कि सुधि प्रभुहि सुनावौम् ॥

तब तव बदन पैठिहुँ आई। सत्य कहुँ मोहि जान दे माई ॥

कबनेहुँ जतन देइ नहिं जाना। ग्रससि न मोहि कहेउ हनुमाना ॥

जोजन भरि तेहिं बदनु पसारा। कपि तनु कीन्ह दुगुन बिस्तारा ॥

सोरह जोजन मुख तेहिं ठयू। तुरत पवनसुत बत्तिस भयू ॥

जस जस सुरसा बदनु बढ़आवा। तासु दून कपि रूप देखावा ॥

सत जोजन तेहिं आनन कीन्हा। अति लघु रूप पवनसुत लीन्हा ॥

बदन पिठि पुनि बाहेर आवा। मागा बिदा ताहि सिरु नावा ॥

मोहि सुरन्ह जेहि लागि पठावा। बुधि बल मरमु तोर मै पावा ॥

दो. राम काजु सबु करिहहु तुम्ह बल बुद्धि निधान।

आसिष देह गी सो हरषि चलेउ हनुमान ॥ 2 ॥

निसिचरि एक सिन्धु महुँ रही। करि माया नभु के खग गही ॥

जीव जन्तु जे गगन उड़आहीं। जल बिलोकि तिन्ह कै परिछाहीम् ॥

गहि छाहँ सक सो न उड़आई। एहि बिधि सदा गगनचर खाई ॥

सोइ छल हनूमान कहँ कीन्हा। तासु कपटु कपि तुरतहिं चीन्हा ॥

ताहि मारि मारुतसुत बीरा। बारिधि पार गयु मतिधीरा ॥

तहाँ जाइ देखी बन सोभा। गुञ्जत चञ्चरीक मधु लोभा ॥

नाना तरु फल फूल सुहाए। खग मृग बृन्द देखि मन भाए ॥

सैल बिसाल देखि एक आगें। ता पर धाइ चढेउ भय त्यागेम् ॥

उमा न कछु कपि कै अधिकाई। प्रभु प्रताप जो कालहि खाई ॥

गिरि पर चढि लङ्का तेहिं देखी। कहि न जाइ अति दुर्ग बिसेषी ॥

अति उतङ्ग जलनिधि चहु पासा। कनक कोट कर परम प्रकासा ॥

छं=कनक कोट बिचित्र मनि कृत सुन्दरायतना घना।

चुहट्ट हट्ट सुबट्ट बीथीं चारु पुर बहु बिधि बना ॥

गज बाजि खच्चर निकर पदचर रथ बरूथिन्ह को गनै ॥

बहुरूप निसिचर जूथ अतिबल सेन बरनत नहिं बनै ॥ 1 ॥

बन बाग उपबन बाटिका सर कूप बापीं सोहहीं।

नर नाग सुर गन्धर्ब कन्या रूप मुनि मन मोहहीम् ॥

कहुँ माल देह बिसाल सैल समान अतिबल गर्जहीं।

नाना अखारेन्ह भिरहिं बहु बिधि एक एकन्ह तर्जहीम् ॥ 2 ॥

करि जतन भट कोटिन्ह बिकट तन नगर चहुँ दिसि रच्छहीं।

कहुँ महिष मानषु धेनु खर अज खल निसाचर भच्छहीम् ॥

एहि लागि तुलसीदास इन्ह की कथा कछु एक है कही।

रघुबीर सर तीरथ सरीरन्हि त्यागि गति पैहहिं सही ॥ 3 ॥

दो. पुर रखवारे देखि बहु कपि मन कीन्ह बिचार।

अति लघु रूप धरौं निसि नगर करौं पिसार ॥ 3 ॥

मसक समान रूप कपि धरी। लङ्कहि चलेउ सुमिरि नरहरी ॥

नाम लङ्किनी एक निसिचरी। सो कह चलेसि मोहि निन्दरी ॥

जानेहि नहीं मरमु सठ मोरा। मोर अहार जहाँ लगि चोरा ॥

मुठिका एक महा कपि हनी। रुधिर बमत धरनीं ढनमनी ॥

पुनि सम्भारि उठि सो लङ्का। जोरि पानि कर बिनय संसका ॥

जब रावनहि ब्रह्म बर दीन्हा। चलत बिरञ्चि कहा मोहि चीन्हा ॥

बिकल होसि तैं कपि कें मारे। तब जानेसु निसिचर सङ्घारे ॥

तात मोर अति पुन्य बहूता। देखेउँ नयन राम कर दूता ॥

दो. तात स्वर्ग अपबर्ग सुख धरिअ तुला एक अङ्ग।

तूल न ताहि सकल मिलि जो सुख लव सतसङ्ग ॥ 4 ॥

प्रबिसि नगर कीजे सब काजा। हृदयँ राखि कौसलपुर राजा ॥

गरल सुधा रिपु करहिं मिताई। गोपद सिन्धु अनल सितलाई ॥

गरुड़ सुमेरु रेनू सम ताही। राम कृपा करि चितवा जाही ॥

अति लघु रूप धरेउ हनुमाना। पैठा नगर सुमिरि भगवाना ॥

मन्दिर मन्दिर प्रति करि सोधा। देखे जहँ तहँ अगनित जोधा ॥

गयु दसानन मन्दिर माहीं। अति बिचित्र कहि जात सो नाहीम् ॥

सयन किए देखा कपि तेही। मन्दिर महुँ न दीखि बैदेही ॥

भवन एक पुनि दीख सुहावा। हरि मन्दिर तहँ भिन्न बनावा ॥

दो. रामायुध अङ्कित गृह सोभा बरनि न जाइ।

नव तुलसिका बृन्द तहँ देखि हरषि कपिराइ ॥ 5 ॥

लङ्का निसिचर निकर निवासा। इहाँ कहाँ सज्जन कर बासा ॥

मन महुँ तरक करै कपि लागा। तेहीं समय बिभीषनु जागा ॥

राम राम तेहिं सुमिरन कीन्हा। हृदयँ हरष कपि सज्जन चीन्हा ॥

एहि सन हठि करिहुँ पहिचानी। साधु ते होइ न कारज हानी ॥

बिप्र रुप धरि बचन सुनाए। सुनत बिभीषण उठि तहँ आए ॥

करि प्रनाम पूँछी कुसलाई। बिप्र कहहु निज कथा बुझाई ॥

की तुम्ह हरि दासन्ह महँ कोई। मोरें हृदय प्रीति अति होई ॥

की तुम्ह रामु दीन अनुरागी। आयहु मोहि करन बड़भागी ॥

दो. तब हनुमन्त कही सब राम कथा निज नाम।

सुनत जुगल तन पुलक मन मगन सुमिरि गुन ग्राम ॥ 6 ॥

सुनहु पवनसुत रहनि हमारी। जिमि दसनन्हि महुँ जीभ बिचारी ॥

तात कबहुँ मोहि जानि अनाथा। करिहहिं कृपा भानुकुल नाथा ॥

तामस तनु कछु साधन नाहीं। प्रीति न पद सरोज मन माहीम् ॥

अब मोहि भा भरोस हनुमन्ता। बिनु हरिकृपा मिलहिं नहिं सन्ता ॥

जौ रघुबीर अनुग्रह कीन्हा। तौ तुम्ह मोहि दरसु हठि दीन्हा ॥

सुनहु बिभीषन प्रभु कै रीती। करहिं सदा सेवक पर प्रीती ॥

कहहु कवन मैं परम कुलीना। कपि चञ्चल सबहीं बिधि हीना ॥

प्रात लेइ जो नाम हमारा। तेहि दिन ताहि न मिलै अहारा ॥

दो. अस मैं अधम सखा सुनु मोहू पर रघुबीर।

कीन्ही कृपा सुमिरि गुन भरे बिलोचन नीर ॥ 7 ॥

जानतहूँ अस स्वामि बिसारी। फिरहिं ते काहे न होहिं दुखारी ॥

एहि बिधि कहत राम गुन ग्रामा। पावा अनिर्बाच्य बिश्रामा ॥

पुनि सब कथा बिभीषन कही। जेहि बिधि जनकसुता तहँ रही ॥

तब हनुमन्त कहा सुनु भ्राता। देखी चहुँ जानकी माता ॥

जुगुति बिभीषन सकल सुनाई। चलेउ पवनसुत बिदा कराई ॥

करि सोइ रूप गयु पुनि तहवाँ। बन असोक सीता रह जहवाँ ॥

देखि मनहि महुँ कीन्ह प्रनामा। बैठेहिं बीति जात निसि जामा ॥

कृस तन सीस जटा एक बेनी। जपति हृदयँ रघुपति गुन श्रेनी ॥

दो. निज पद नयन दिएँ मन राम पद कमल लीन।

परम दुखी भा पवनसुत देखि जानकी दीन ॥ 8 ॥

तरु पल्लव महुँ रहा लुकाई। करि बिचार करौं का भाई ॥

तेहि अवसर रावनु तहँ आवा। सङ्ग नारि बहु किएँ बनावा ॥

बहु बिधि खल सीतहि समुझावा। साम दान भय भेद देखावा ॥

कह रावनु सुनु सुमुखि सयानी। मन्दोदरी आदि सब रानी ॥

तव अनुचरीं करुँ पन मोरा। एक बार बिलोकु मम ओरा ॥

तृन धरि ओट कहति बैदेही। सुमिरि अवधपति परम सनेही ॥

सुनु दसमुख खद्योत प्रकासा। कबहुँ कि नलिनी करि बिकासा ॥

अस मन समुझु कहति जानकी। खल सुधि नहिं रघुबीर बान की ॥

सठ सूने हरि आनेहि मोहि। अधम निलज्ज लाज नहिं तोही ॥

दो. आपुहि सुनि खद्योत सम रामहि भानु समान।

परुष बचन सुनि काढ़इ असि बोला अति खिसिआन ॥ 9 ॥

सीता तैं मम कृत अपमाना। कटिहुँ तव सिर कठिन कृपाना ॥

नाहिं त सपदि मानु मम बानी। सुमुखि होति न त जीवन हानी ॥

स्याम सरोज दाम सम सुन्दर। प्रभु भुज करि कर सम दसकन्धर ॥

सो भुज कण्ठ कि तव असि घोरा। सुनु सठ अस प्रवान पन मोरा ॥

चन्द्रहास हरु मम परितापं। रघुपति बिरह अनल सञ्जातम् ॥

सीतल निसित बहसि बर धारा। कह सीता हरु मम दुख भारा ॥

सुनत बचन पुनि मारन धावा। मयतनयाँ कहि नीति बुझावा ॥

कहेसि सकल निसिचरिन्ह बोलाई। सीतहि बहु बिधि त्रासहु जाई ॥

मास दिवस महुँ कहा न माना। तौ मैं मारबि काढ़इ कृपाना ॥

दो. भवन गयु दसकन्धर इहाँ पिसाचिनि बृन्द।

सीतहि त्रास देखावहि धरहिं रूप बहु मन्द ॥ 10 ॥

त्रिजटा नाम राच्छसी एका। राम चरन रति निपुन बिबेका ॥

सबन्हौ बोलि सुनाएसि सपना। सीतहि सेइ करहु हित अपना ॥

सपनें बानर लङ्का जारी। जातुधान सेना सब मारी ॥

खर आरूढ़ नगन दससीसा। मुण्डित सिर खण्डित भुज बीसा ॥

एहि बिधि सो दच्छिन दिसि जाई। लङ्का मनहुँ बिभीषन पाई ॥

नगर फिरी रघुबीर दोहाई। तब प्रभु सीता बोलि पठाई ॥

यह सपना में कहुँ पुकारी। होइहि सत्य गेँ दिन चारी ॥

तासु बचन सुनि ते सब डरीं। जनकसुता के चरनन्हि परीम् ॥

दो. जहँ तहँ गीं सकल तब सीता कर मन सोच।

मास दिवस बीतें मोहि मारिहि निसिचर पोच ॥ 11 ॥

त्रिजटा सन बोली कर जोरी। मातु बिपति सङ्गिनि तैं मोरी ॥

तजौं देह करु बेगि उपाई। दुसहु बिरहु अब नहिं सहि जाई ॥

आनि काठ रचु चिता बनाई। मातु अनल पुनि देहि लगाई ॥

सत्य करहि मम प्रीति सयानी। सुनै को श्रवन सूल सम बानी ॥

सुनत बचन पद गहि समुझाएसि। प्रभु प्रताप बल सुजसु सुनाएसि ॥

निसि न अनल मिल सुनु सुकुमारी। अस कहि सो निज भवन सिधारी ॥

कह सीता बिधि भा प्रतिकूला। मिलहि न पावक मिटिहि न सूला ॥

देखिअत प्रगट गगन अङ्गारा। अवनि न आवत एकु तारा ॥

पावकमय ससि स्त्रवत न आगी। मानहुँ मोहि जानि हतभागी ॥

सुनहि बिनय मम बिटप असोका। सत्य नाम करु हरु मम सोका ॥

नूतन किसलय अनल समाना। देहि अगिनि जनि करहि निदाना ॥

देखि परम बिरहाकुल सीता। सो छन कपिहि कलप सम बीता ॥

सो. कपि करि हृदयँ बिचार दीन्हि मुद्रिका डारी तब।

जनु असोक अङ्गार दीन्हि हरषि उठि कर गहेउ ॥ 12 ॥

तब देखी मुद्रिका मनोहर। राम नाम अङ्कित अति सुन्दर ॥

चकित चितव मुदरी पहिचानी। हरष बिषाद हृदयँ अकुलानी ॥

जीति को सकि अजय रघुराई। माया तें असि रचि नहिं जाई ॥

सीता मन बिचार कर नाना। मधुर बचन बोलेउ हनुमाना ॥

रामचन्द्र गुन बरनैं लागा। सुनतहिं सीता कर दुख भागा ॥

लागीं सुनैं श्रवन मन लाई। आदिहु तें सब कथा सुनाई ॥

श्रवनामृत जेहिं कथा सुहाई। कहि सो प्रगट होति किन भाई ॥

तब हनुमन्त निकट चलि गयू। फिरि बैण्ठीं मन बिसमय भयू ॥

राम दूत मैं मातु जानकी। सत्य सपथ करुनानिधान की ॥

यह मुद्रिका मातु मैं आनी। दीन्हि राम तुम्ह कहँ सहिदानी ॥

नर बानरहि सङ्ग कहु कैसें। कहि कथा भि सङ्गति जैसेम् ॥

दो. कपि के बचन सप्रेम सुनि उपजा मन बिस्वास ॥

जाना मन क्रम बचन यह कृपासिन्धु कर दास ॥ 13 ॥

हरिजन जानि प्रीति अति गाढ़ई। सजल नयन पुलकावलि बाढ़ई ॥

बूड़त बिरह जलधि हनुमाना। भयु तात मों कहुँ जलजाना ॥

अब कहु कुसल जाउँ बलिहारी। अनुज सहित सुख भवन खरारी ॥

कोमलचित कृपाल रघुराई। कपि केहि हेतु धरी निठुराई ॥

सहज बानि सेवक सुख दायक। कबहुँक सुरति करत रघुनायक ॥

कबहुँ नयन मम सीतल ताता। होइहहि निरखि स्याम मृदु गाता ॥

बचनु न आव नयन भरे बारी। अहह नाथ हौं निपट बिसारी ॥

देखि परम बिरहाकुल सीता। बोला कपि मृदु बचन बिनीता ॥

मातु कुसल प्रभु अनुज समेता। तव दुख दुखी सुकृपा निकेता ॥

जनि जननी मानहु जियँ ऊना। तुम्ह ते प्रेमु राम कें दूना ॥

दो. रघुपति कर सन्देसु अब सुनु जननी धरि धीर।

अस कहि कपि गद गद भयु भरे बिलोचन नीर ॥ 14 ॥

कहेउ राम बियोग तव सीता। मो कहुँ सकल भे बिपरीता ॥

नव तरु किसलय मनहुँ कृसानू। कालनिसा सम निसि ससि भानू ॥

कुबलय बिपिन कुन्त बन सरिसा। बारिद तपत तेल जनु बरिसा ॥

जे हित रहे करत तेइ पीरा। उरग स्वास सम त्रिबिध समीरा ॥

कहेहू तें कछु दुख घटि होई। काहि कहौं यह जान न कोई ॥

तत्त्व प्रेम कर मम अरु तोरा। जानत प्रिया एकु मनु मोरा ॥

सो मनु सदा रहत तोहि पाहीं। जानु प्रीति रसु एतेनहि माहीम् ॥

प्रभु सन्देसु सुनत बैदेही। मगन प्रेम तन सुधि नहिं तेही ॥

कह कपि हृदयँ धीर धरु माता। सुमिरु राम सेवक सुखदाता ॥

उर आनहु रघुपति प्रभुताई। सुनि मम बचन तजहु कदराई ॥

दो. निसिचर निकर पतङ्ग सम रघुपति बान कृसानु।

जननी हृदयँ धीर धरु जरे निसाचर जानु ॥ 15 ॥

जौं रघुबीर होति सुधि पाई। करते नहिं बिलम्बु रघुराई ॥

रामबान रबि उएँ जानकी। तम बरूथ कहँ जातुधान की ॥

अबहिं मातु मैं जाउँ लवाई। प्रभु आयसु नहिं राम दोहाई ॥

कछुक दिवस जननी धरु धीरा। कपिन्ह सहित ऐहहिं रघुबीरा ॥

निसिचर मारि तोहि लै जैहहिं। तिहुँ पुर नारदादि जसु गैहहिम् ॥

हैं सुत कपि सब तुम्हहि समाना। जातुधान अति भट बलवाना ॥

मोरें हृदय परम सन्देहा। सुनि कपि प्रगट कीन्ह निज देहा ॥

कनक भूधराकार सरीरा। समर भयङ्कर अतिबल बीरा ॥

सीता मन भरोस तब भयू। पुनि लघु रूप पवनसुत लयू ॥

दो. सुनु माता साखामृग नहिं बल बुद्धि बिसाल।

प्रभु प्रताप तें गरुड़हि खाइ परम लघु ब्याल ॥ 16 ॥

मन सन्तोष सुनत कपि बानी। भगति प्रताप तेज बल सानी ॥

आसिष दीन्हि रामप्रिय जाना। होहु तात बल सील निधाना ॥

अजर अमर गुननिधि सुत होहू। करहुँ बहुत रघुनायक छोहू ॥

करहुँ कृपा प्रभु अस सुनि काना। निर्भर प्रेम मगन हनुमाना ॥

बार बार नाएसि पद सीसा। बोला बचन जोरि कर कीसा ॥

अब कृतकृत्य भयुँ मैं माता। आसिष तव अमोघ बिख्याता ॥

सुनहु मातु मोहि अतिसय भूखा। लागि देखि सुन्दर फल रूखा ॥

सुनु सुत करहिं बिपिन रखवारी। परम सुभट रजनीचर भारी ॥

तिन्ह कर भय माता मोहि नाहीं। जौं तुम्ह सुख मानहु मन माहीम् ॥

दो. देखि बुद्धि बल निपुन कपि कहेउ जानकीं जाहु।

रघुपति चरन हृदयँ धरि तात मधुर फल खाहु ॥ 17 ॥

चलेउ नाइ सिरु पैठेउ बागा। फल खाएसि तरु तोरैं लागा ॥

रहे तहाँ बहु भट रखवारे। कछु मारेसि कछु जाइ पुकारे ॥

नाथ एक आवा कपि भारी। तेहिं असोक बाटिका उजारी ॥

खाएसि फल अरु बिटप उपारे। रच्छक मर्दि मर्दि महि डारे ॥

सुनि रावन पठे भट नाना। तिन्हहि देखि गर्जेउ हनुमाना ॥

सब रजनीचर कपि सङ्घारे। गे पुकारत कछु अधमारे ॥

पुनि पठयु तेहिं अच्छकुमारा। चला सङ्ग लै सुभट अपारा ॥

आवत देखि बिटप गहि तर्जा। ताहि निपाति महाधुनि गर्जा ॥

दो. कछु मारेसि कछु मर्देसि कछु मिलेसि धरि धूरि।

कछु पुनि जाइ पुकारे प्रभु मर्कट बल भूरि ॥ 18 ॥

सुनि सुत बध लङ्केस रिसाना। पठेसि मेघनाद बलवाना ॥

मारसि जनि सुत बान्धेसु ताही। देखिअ कपिहि कहाँ कर आही ॥

चला इन्द्रजित अतुलित जोधा। बन्धु निधन सुनि उपजा क्रोधा ॥

कपि देखा दारुन भट आवा। कटकटाइ गर्जा अरु धावा ॥

अति बिसाल तरु एक उपारा। बिरथ कीन्ह लङ्केस कुमारा ॥

रहे महाभट ताके सङ्गा। गहि गहि कपि मर्दि निज अङ्गा ॥

तिन्हहि निपाति ताहि सन बाजा। भिरे जुगल मानहुँ गजराजा।

मुठिका मारि चढ़आ तरु जाई। ताहि एक छन मुरुछा आई ॥

उठि बहोरि कीन्हिसि बहु माया। जीति न जाइ प्रभञ्जन जाया ॥

दो. ब्रह्म अस्त्र तेहिं साँधा कपि मन कीन्ह बिचार।

जौं न ब्रह्मसर मानुँ महिमा मिटि अपार ॥ 19 ॥

ब्रह्मबान कपि कहुँ तेहि मारा। परतिहुँ बार कटकु सङ्घारा ॥

तेहि देखा कपि मुरुछित भयू। नागपास बाँधेसि लै गयू ॥

जासु नाम जपि सुनहु भवानी। भव बन्धन काटहिं नर ग्यानी ॥

तासु दूत कि बन्ध तरु आवा। प्रभु कारज लगि कपिहिं बँधावा ॥

कपि बन्धन सुनि निसिचर धाए। कौतुक लागि सभाँ सब आए ॥

दसमुख सभा दीखि कपि जाई। कहि न जाइ कछु अति प्रभुताई ॥

कर जोरें सुर दिसिप बिनीता। भृकुटि बिलोकत सकल सभीता ॥

देखि प्रताप न कपि मन सङ्का। जिमि अहिगन महुँ गरुड़ असङ्का ॥

दो. कपिहि बिलोकि दसानन बिहसा कहि दुर्बाद।

सुत बध सुरति कीन्हि पुनि उपजा हृदयँ बिषाद ॥ 20 ॥

कह लङ्केस कवन तैं कीसा। केहिं के बल घालेहि बन खीसा ॥

की धौं श्रवन सुनेहि नहिं मोही। देखुँ अति असङ्क सठ तोही ॥

मारे निसिचर केहिं अपराधा। कहु सठ तोहि न प्रान कि बाधा ॥

सुन रावन ब्रह्माण्ड निकाया। पाइ जासु बल बिरचित माया ॥

जाकें बल बिरञ्चि हरि ईसा। पालत सृजत हरत दससीसा।

जा बल सीस धरत सहसानन। अण्डकोस समेत गिरि कानन ॥

धरि जो बिबिध देह सुरत्राता। तुम्ह ते सठन्ह सिखावनु दाता।

हर कोदण्ड कठिन जेहि भञ्जा। तेहि समेत नृप दल मद गञ्जा ॥

खर दूषन त्रिसिरा अरु बाली। बधे सकल अतुलित बलसाली ॥

दो. जाके बल लवलेस तें जितेहु चराचर झारि।

तासु दूत मैं जा करि हरि आनेहु प्रिय नारि ॥ 21 ॥

जानुँ मैं तुम्हारि प्रभुताई। सहसबाहु सन परी लराई ॥

समर बालि सन करि जसु पावा। सुनि कपि बचन बिहसि बिहरावा ॥

खायुँ फल प्रभु लागी भूँखा। कपि सुभाव तें तोरेउँ रूखा ॥

सब कें देह परम प्रिय स्वामी। मारहिं मोहि कुमारग गामी ॥

जिन्ह मोहि मारा ते मैं मारे। तेहि पर बाँधेउ तनयँ तुम्हारे ॥

मोहि न कछु बाँधे कि लाजा। कीन्ह चहुँ निज प्रभु कर काजा ॥

बिनती करुँ जोरि कर रावन। सुनहु मान तजि मोर सिखावन ॥

देखहु तुम्ह निज कुलहि बिचारी। भ्रम तजि भजहु भगत भय हारी ॥

जाकें डर अति काल डेराई। जो सुर असुर चराचर खाई ॥

तासों बयरु कबहुँ नहिं कीजै। मोरे कहें जानकी दीजै ॥

दो. प्रनतपाल रघुनायक करुना सिन्धु खरारि।

गेँ सरन प्रभु राखिहैं तव अपराध बिसारि ॥ 22 ॥

राम चरन पङ्कज उर धरहू। लङ्का अचल राज तुम्ह करहू ॥

रिषि पुलिस्त जसु बिमल मंयका। तेहि ससि महुँ जनि होहु कलङ्का ॥

राम नाम बिनु गिरा न सोहा। देखु बिचारि त्यागि मद मोहा ॥

बसन हीन नहिं सोह सुरारी। सब भूषण भूषित बर नारी ॥

राम बिमुख सम्पति प्रभुताई। जाइ रही पाई बिनु पाई ॥

सजल मूल जिन्ह सरितन्ह नाहीं। बरषि गे पुनि तबहिं सुखाहीम् ॥

सुनु दसकण्ठ कहुँ पन रोपी। बिमुख राम त्राता नहिं कोपी ॥

सङ्कर सहस बिष्नु अज तोही। सकहिं न राखि राम कर द्रोही ॥

दो. मोहमूल बहु सूल प्रद त्यागहु तम अभिमान।

भजहु राम रघुनायक कृपा सिन्धु भगवान ॥ 23 ॥

जदपि कहि कपि अति हित बानी। भगति बिबेक बिरति नय सानी ॥

बोला बिहसि महा अभिमानी। मिला हमहि कपि गुर बड़ ग्यानी ॥

मृत्यु निकट आई खल तोही। लागेसि अधम सिखावन मोही ॥

उलटा होइहि कह हनुमाना। मतिभ्रम तोर प्रगट मैं जाना ॥

सुनि कपि बचन बहुत खिसिआना। बेगि न हरहुँ मूढ़ कर प्राना ॥

सुनत निसाचर मारन धाए। सचिवन्ह सहित बिभीषनु आए।

नाइ सीस करि बिनय बहूता। नीति बिरोध न मारिअ दूता ॥

आन दण्ड कछु करिअ गोसाँई। सबहीं कहा मन्त्र भल भाई ॥

सुनत बिहसि बोला दसकन्धर। अङ्ग भङ्ग करि पठिअ बन्दर ॥

दो. कपि कें ममता पूँछ पर सबहि कहुँ समुझाइ।

तेल बोरि पट बाँधि पुनि पावक देहु लगाइ ॥ 24 ॥

पूँछहीन बानर तहँ जाइहि। तब सठ निज नाथहि लि आइहि ॥

जिन्ह कै कीन्हसि बहुत बड़आई। देखेउँûमैं तिन्ह कै प्रभुताई ॥

बचन सुनत कपि मन मुसुकाना। भि सहाय सारद मैं जाना ॥

जातुधान सुनि रावन बचना। लागे रचैं मूढ़ सोइ रचना ॥

रहा न नगर बसन घृत तेला। बाढ़ई पूँछ कीन्ह कपि खेला ॥

कौतुक कहँ आए पुरबासी। मारहिं चरन करहिं बहु हाँसी ॥

बाजहिं ढोल देहिं सब तारी। नगर फेरि पुनि पूँछ प्रजारी ॥

पावक जरत देखि हनुमन्ता। भयु परम लघु रुप तुरन्ता ॥

निबुकि चढ़एउ कपि कनक अटारीं। भी सभीत निसाचर नारीम् ॥

दो. हरि प्रेरित तेहि अवसर चले मरुत उनचास।

अट्टहास करि गर्ज़आ कपि बढ़इ लाग अकास ॥ 25 ॥

देह बिसाल परम हरुआई। मन्दिर तें मन्दिर चढ़ धाई ॥

जरि नगर भा लोग बिहाला। झपट लपट बहु कोटि कराला ॥

तात मातु हा सुनिअ पुकारा। एहि अवसर को हमहि उबारा ॥

हम जो कहा यह कपि नहिं होई। बानर रूप धरें सुर कोई ॥

साधु अवग्या कर फलु ऐसा। जरि नगर अनाथ कर जैसा ॥

जारा नगरु निमिष एक माहीं। एक बिभीषन कर गृह नाहीम् ॥

ता कर दूत अनल जेहिं सिरिजा। जरा न सो तेहि कारन गिरिजा ॥

उलटि पलटि लङ्का सब जारी। कूदि परा पुनि सिन्धु मझारी ॥

दो. पूँछ बुझाइ खोइ श्रम धरि लघु रूप बहोरि।

जनकसुता के आगें ठाढ़ भयु कर जोरि ॥ 26 ॥

मातु मोहि दीजे कछु चीन्हा। जैसें रघुनायक मोहि दीन्हा ॥

चूड़आमनि उतारि तब दयू। हरष समेत पवनसुत लयू ॥

कहेहु तात अस मोर प्रनामा। सब प्रकार प्रभु पूरनकामा ॥

दीन दयाल बिरिदु सम्भारी। हरहु नाथ मम सङ्कट भारी ॥

तात सक्रसुत कथा सुनाएहु। बान प्रताप प्रभुहि समुझाएहु ॥

मास दिवस महुँ नाथु न आवा। तौ पुनि मोहि जिअत नहिं पावा ॥

कहु कपि केहि बिधि राखौं प्राना। तुम्हहू तात कहत अब जाना ॥

तोहि देखि सीतलि भि छाती। पुनि मो कहुँ सोइ दिनु सो राती ॥

दो. जनकसुतहि समुझाइ करि बहु बिधि धीरजु दीन्ह।

चरन कमल सिरु नाइ कपि गवनु राम पहिं कीन्ह ॥ 27 ॥

चलत महाधुनि गर्जेसि भारी। गर्भ स्त्रवहिं सुनि निसिचर नारी ॥

नाघि सिन्धु एहि पारहि आवा। सबद किलकिला कपिन्ह सुनावा ॥

हरषे सब बिलोकि हनुमाना। नूतन जन्म कपिन्ह तब जाना ॥

मुख प्रसन्न तन तेज बिराजा। कीन्हेसि रामचन्द्र कर काजा ॥

मिले सकल अति भे सुखारी। तलफत मीन पाव जिमि बारी ॥

चले हरषि रघुनायक पासा। पूँछत कहत नवल इतिहासा ॥

तब मधुबन भीतर सब आए। अङ्गद सम्मत मधु फल खाए ॥

रखवारे जब बरजन लागे। मुष्टि प्रहार हनत सब भागे ॥

दो. जाइ पुकारे ते सब बन उजार जुबराज।

सुनि सुग्रीव हरष कपि करि आए प्रभु काज ॥ 28 ॥

जौं न होति सीता सुधि पाई। मधुबन के फल सकहिं कि खाई ॥

एहि बिधि मन बिचार कर राजा। आइ गे कपि सहित समाजा ॥

आइ सबन्हि नावा पद सीसा। मिलेउ सबन्हि अति प्रेम कपीसा ॥

पूँछी कुसल कुसल पद देखी। राम कृपाँ भा काजु बिसेषी ॥

नाथ काजु कीन्हेउ हनुमाना। राखे सकल कपिन्ह के प्राना ॥

सुनि सुग्रीव बहुरि तेहि मिलेऊ। कपिन्ह सहित रघुपति पहिं चलेऊ।

राम कपिन्ह जब आवत देखा। किएँ काजु मन हरष बिसेषा ॥

फटिक सिला बैठे द्वौ भाई। परे सकल कपि चरनन्हि जाई ॥

दो. प्रीति सहित सब भेटे रघुपति करुना पुञ्ज।

पूँछी कुसल नाथ अब कुसल देखि पद कञ्ज ॥ 29 ॥

जामवन्त कह सुनु रघुराया। जा पर नाथ करहु तुम्ह दाया ॥

ताहि सदा सुभ कुसल निरन्तर। सुर नर मुनि प्रसन्न ता ऊपर ॥

सोइ बिजी बिनी गुन सागर। तासु सुजसु त्रेलोक उजागर ॥

प्रभु कीं कृपा भयु सबु काजू। जन्म हमार सुफल भा आजू ॥

नाथ पवनसुत कीन्हि जो करनी। सहसहुँ मुख न जाइ सो बरनी ॥

पवनतनय के चरित सुहाए। जामवन्त रघुपतिहि सुनाए ॥

सुनत कृपानिधि मन अति भाए। पुनि हनुमान हरषि हियँ लाए ॥

कहहु तात केहि भाँति जानकी। रहति करति रच्छा स्वप्रान की ॥

दो. नाम पाहरु दिवस निसि ध्यान तुम्हार कपाट।

लोचन निज पद जन्त्रित जाहिं प्रान केहिं बाट ॥ 30 ॥

चलत मोहि चूड़आमनि दीन्ही। रघुपति हृदयँ लाइ सोइ लीन्ही ॥

नाथ जुगल लोचन भरि बारी। बचन कहे कछु जनककुमारी ॥

अनुज समेत गहेहु प्रभु चरना। दीन बन्धु प्रनतारति हरना ॥

मन क्रम बचन चरन अनुरागी। केहि अपराध नाथ हौं त्यागी ॥

अवगुन एक मोर मैं माना। बिछुरत प्रान न कीन्ह पयाना ॥

नाथ सो नयनन्हि को अपराधा। निसरत प्रान करिहिं हठि बाधा ॥

बिरह अगिनि तनु तूल समीरा। स्वास जरि छन माहिं सरीरा ॥

नयन स्त्रवहि जलु निज हित लागी। जरैं न पाव देह बिरहागी।

सीता के अति बिपति बिसाला। बिनहिं कहें भलि दीनदयाला ॥

दो. निमिष निमिष करुनानिधि जाहिं कलप सम बीति।

बेगि चलिय प्रभु आनिअ भुज बल खल दल जीति ॥ 31 ॥

सुनि सीता दुख प्रभु सुख अयना। भरि आए जल राजिव नयना ॥

बचन काँय मन मम गति जाही। सपनेहुँ बूझिअ बिपति कि ताही ॥

कह हनुमन्त बिपति प्रभु सोई। जब तव सुमिरन भजन न होई ॥

केतिक बात प्रभु जातुधान की। रिपुहि जीति आनिबी जानकी ॥

सुनु कपि तोहि समान उपकारी। नहिं कौ सुर नर मुनि तनुधारी ॥

प्रति उपकार करौं का तोरा। सनमुख होइ न सकत मन मोरा ॥

सुनु सुत उरिन मैं नाहीं। देखेउँ करि बिचार मन माहीम् ॥

पुनि पुनि कपिहि चितव सुरत्राता। लोचन नीर पुलक अति गाता ॥

दो. सुनि प्रभु बचन बिलोकि मुख गात हरषि हनुमन्त।

चरन परेउ प्रेमाकुल त्राहि त्राहि भगवन्त ॥ 32 ॥

बार बार प्रभु चहि उठावा। प्रेम मगन तेहि उठब न भावा ॥

प्रभु कर पङ्कज कपि कें सीसा। सुमिरि सो दसा मगन गौरीसा ॥

सावधान मन करि पुनि सङ्कर। लागे कहन कथा अति सुन्दर ॥

कपि उठाइ प्रभु हृदयँ लगावा। कर गहि परम निकट बैठावा ॥

कहु कपि रावन पालित लङ्का। केहि बिधि दहेउ दुर्ग अति बङ्का ॥

प्रभु प्रसन्न जाना हनुमाना। बोला बचन बिगत अभिमाना ॥

साखामृग के बड़इ मनुसाई। साखा तें साखा पर जाई ॥

नाघि सिन्धु हाटकपुर जारा। निसिचर गन बिधि बिपिन उजारा।

सो सब तव प्रताप रघुराई। नाथ न कछू मोरि प्रभुताई ॥

दो. ता कहुँ प्रभु कछु अगम नहिं जा पर तुम्ह अनुकुल।

तब प्रभावँ बड़वानलहिं जारि सकि खलु तूल ॥ 33 ॥

नाथ भगति अति सुखदायनी। देहु कृपा करि अनपायनी ॥

सुनि प्रभु परम सरल कपि बानी। एवमस्तु तब कहेउ भवानी ॥

उमा राम सुभाउ जेहिं जाना। ताहि भजनु तजि भाव न आना ॥

यह संवाद जासु उर आवा। रघुपति चरन भगति सोइ पावा ॥

सुनि प्रभु बचन कहहिं कपिबृन्दा। जय जय जय कृपाल सुखकन्दा ॥

तब रघुपति कपिपतिहि बोलावा। कहा चलैं कर करहु बनावा ॥

अब बिलम्बु केहि कारन कीजे। तुरत कपिन्ह कहुँ आयसु दीजे ॥

कौतुक देखि सुमन बहु बरषी। नभ तें भवन चले सुर हरषी ॥

दो. कपिपति बेगि बोलाए आए जूथप जूथ।

नाना बरन अतुल बल बानर भालु बरूथ ॥ 34 ॥

प्रभु पद पङ्कज नावहिं सीसा। गरजहिं भालु महाबल कीसा ॥

देखी राम सकल कपि सेना। चिति कृपा करि राजिव नैना ॥

राम कृपा बल पाइ कपिन्दा। भे पच्छजुत मनहुँ गिरिन्दा ॥

हरषि राम तब कीन्ह पयाना। सगुन भे सुन्दर सुभ नाना ॥

जासु सकल मङ्गलमय कीती। तासु पयान सगुन यह नीती ॥

प्रभु पयान जाना बैदेहीं। फरकि बाम अँग जनु कहि देहीम् ॥

जोइ जोइ सगुन जानकिहि होई। असगुन भयु रावनहि सोई ॥

चला कटकु को बरनैं पारा। गर्जहि बानर भालु अपारा ॥

नख आयुध गिरि पादपधारी। चले गगन महि इच्छाचारी ॥

केहरिनाद भालु कपि करहीं। डगमगाहिं दिग्गज चिक्करहीम् ॥

छं. चिक्करहिं दिग्गज डोल महि गिरि लोल सागर खरभरे।

मन हरष सभ गन्धर्ब सुर मुनि नाग किन्नर दुख टरे ॥

कटकटहिं मर्कट बिकट भट बहु कोटि कोटिन्ह धावहीं।

जय राम प्रबल प्रताप कोसलनाथ गुन गन गावहीम् ॥ 1 ॥

सहि सक न भार उदार अहिपति बार बारहिं मोही।

गह दसन पुनि पुनि कमठ पृष्ट कठोर सो किमि सोही ॥

रघुबीर रुचिर प्रयान प्रस्थिति जानि परम सुहावनी।

जनु कमठ खर्पर सर्पराज सो लिखत अबिचल पावनी ॥ 2 ॥

दो. एहि बिधि जाइ कृपानिधि उतरे सागर तीर।

जहँ तहँ लागे खान फल भालु बिपुल कपि बीर ॥ 35 ॥

उहाँ निसाचर रहहिं ससङ्का। जब ते जारि गयु कपि लङ्का ॥

निज निज गृहँ सब करहिं बिचारा। नहिं निसिचर कुल केर उबारा ॥

जासु दूत बल बरनि न जाई। तेहि आएँ पुर कवन भलाई ॥

दूतन्हि सन सुनि पुरजन बानी। मन्दोदरी अधिक अकुलानी ॥

रहसि जोरि कर पति पग लागी। बोली बचन नीति रस पागी ॥

कन्त करष हरि सन परिहरहू। मोर कहा अति हित हियँ धरहु ॥

समुझत जासु दूत कि करनी। स्त्रवहीं गर्भ रजनीचर धरनी ॥

तासु नारि निज सचिव बोलाई। पठवहु कन्त जो चहहु भलाई ॥

तब कुल कमल बिपिन दुखदाई। सीता सीत निसा सम आई ॥

सुनहु नाथ सीता बिनु दीन्हें। हित न तुम्हार सम्भु अज कीन्हेम् ॥

दो. -राम बान अहि गन सरिस निकर निसाचर भेक।

जब लगि ग्रसत न तब लगि जतनु करहु तजि टेक ॥ 36 ॥

श्रवन सुनी सठ ता करि बानी। बिहसा जगत बिदित अभिमानी ॥

सभय सुभाउ नारि कर साचा। मङ्गल महुँ भय मन अति काचा ॥

जौं आवि मर्कट कटकाई। जिअहिं बिचारे निसिचर खाई ॥

कम्पहिं लोकप जाकी त्रासा। तासु नारि सभीत बड़इ हासा ॥

अस कहि बिहसि ताहि उर लाई। चलेउ सभाँ ममता अधिकाई ॥

मन्दोदरी हृदयँ कर चिन्ता। भयु कन्त पर बिधि बिपरीता ॥

बैठेउ सभाँ खबरि असि पाई। सिन्धु पार सेना सब आई ॥

बूझेसि सचिव उचित मत कहहू। ते सब हँसे मष्ट करि रहहू ॥

जितेहु सुरासुर तब श्रम नाहीं। नर बानर केहि लेखे माही ॥

दो. सचिव बैद गुर तीनि जौं प्रिय बोलहिं भय आस।

राज धर्म तन तीनि कर होइ बेगिहीं नास ॥ 37 ॥

सोइ रावन कहुँ बनि सहाई। अस्तुति करहिं सुनाइ सुनाई ॥

अवसर जानि बिभीषनु आवा। भ्राता चरन सीसु तेहिं नावा ॥

पुनि सिरु नाइ बैठ निज आसन। बोला बचन पाइ अनुसासन ॥

जौ कृपाल पूँछिहु मोहि बाता। मति अनुरुप कहुँ हित ताता ॥

जो आपन चाहै कल्याना। सुजसु सुमति सुभ गति सुख नाना ॥

सो परनारि लिलार गोसाईं। तजु चुथि के चन्द कि नाई ॥

चौदह भुवन एक पति होई। भूतद्रोह तिष्टि नहिं सोई ॥

गुन सागर नागर नर जोऊ। अलप लोभ भल कहि न कोऊ ॥

दो. काम क्रोध मद लोभ सब नाथ नरक के पन्थ।

सब परिहरि रघुबीरहि भजहु भजहिं जेहि सन्त ॥ 38 ॥

तात राम नहिं नर भूपाला। भुवनेस्वर कालहु कर काला ॥

ब्रह्म अनामय अज भगवन्ता। ब्यापक अजित अनादि अनन्ता ॥

गो द्विज धेनु देव हितकारी। कृपासिन्धु मानुष तनुधारी ॥

जन रञ्जन भञ्जन खल ब्राता। बेद धर्म रच्छक सुनु भ्राता ॥

ताहि बयरु तजि नाइअ माथा। प्रनतारति भञ्जन रघुनाथा ॥

देहु नाथ प्रभु कहुँ बैदेही। भजहु राम बिनु हेतु सनेही ॥

सरन गेँ प्रभु ताहु न त्यागा। बिस्व द्रोह कृत अघ जेहि लागा ॥

जासु नाम त्रय ताप नसावन। सोइ प्रभु प्रगट समुझु जियँ रावन ॥

दो. बार बार पद लागुँ बिनय करुँ दससीस।

परिहरि मान मोह मद भजहु कोसलाधीस ॥ 39(क) ॥

मुनि पुलस्ति निज सिष्य सन कहि पठी यह बात।

तुरत सो मैं प्रभु सन कही पाइ सुअवसरु तात ॥ 39(ख) ॥

माल्यवन्त अति सचिव सयाना। तासु बचन सुनि अति सुख माना ॥

तात अनुज तव नीति बिभूषन। सो उर धरहु जो कहत बिभीषन ॥

रिपु उतकरष कहत सठ दोऊ। दूरि न करहु इहाँ हि कोऊ ॥

माल्यवन्त गृह गयु बहोरी। कहि बिभीषनु पुनि कर जोरी ॥

सुमति कुमति सब कें उर रहहीं। नाथ पुरान निगम अस कहहीम् ॥

जहाँ सुमति तहँ सम्पति नाना। जहाँ कुमति तहँ बिपति निदाना ॥

तव उर कुमति बसी बिपरीता। हित अनहित मानहु रिपु प्रीता ॥

कालराति निसिचर कुल केरी। तेहि सीता पर प्रीति घनेरी ॥

दो. तात चरन गहि मागुँ राखहु मोर दुलार।

सीत देहु राम कहुँ अहित न होइ तुम्हार ॥ 40 ॥

बुध पुरान श्रुति सम्मत बानी। कही बिभीषन नीति बखानी ॥

सुनत दसानन उठा रिसाई। खल तोहि निकट मुत्यु अब आई ॥

जिअसि सदा सठ मोर जिआवा। रिपु कर पच्छ मूढ़ तोहि भावा ॥

कहसि न खल अस को जग माहीं। भुज बल जाहि जिता मैं नाही ॥

मम पुर बसि तपसिन्ह पर प्रीती। सठ मिलु जाइ तिन्हहि कहु नीती ॥

अस कहि कीन्हेसि चरन प्रहारा। अनुज गहे पद बारहिं बारा ॥

उमा सन्त कि इहि बड़आई। मन्द करत जो करि भलाई ॥

तुम्ह पितु सरिस भलेहिं मोहि मारा। रामु भजें हित नाथ तुम्हारा ॥

सचिव सङ्ग लै नभ पथ गयू। सबहि सुनाइ कहत अस भयू ॥

दो0=रामु सत्यसङ्कल्प प्रभु सभा कालबस तोरि।

मै रघुबीर सरन अब जाउँ देहु जनि खोरि ॥ 41 ॥

अस कहि चला बिभीषनु जबहीं। आयूहीन भे सब तबहीम् ॥

साधु अवग्या तुरत भवानी। कर कल्यान अखिल कै हानी ॥

रावन जबहिं बिभीषन त्यागा। भयु बिभव बिनु तबहिं अभागा ॥

चलेउ हरषि रघुनायक पाहीं। करत मनोरथ बहु मन माहीम् ॥

देखिहुँ जाइ चरन जलजाता। अरुन मृदुल सेवक सुखदाता ॥

जे पद परसि तरी रिषिनारी। दण्डक कानन पावनकारी ॥

जे पद जनकसुताँ उर लाए। कपट कुरङ्ग सङ्ग धर धाए ॥

हर उर सर सरोज पद जेई। अहोभाग्य मै देखिहुँ तेई ॥

दो0= जिन्ह पायन्ह के पादुकन्हि भरतु रहे मन लाइ।

ते पद आजु बिलोकिहुँ इन्ह नयनन्हि अब जाइ ॥ 42 ॥

एहि बिधि करत सप्रेम बिचारा। आयु सपदि सिन्धु एहिं पारा ॥

कपिन्ह बिभीषनु आवत देखा। जाना कौ रिपु दूत बिसेषा ॥

ताहि राखि कपीस पहिं आए। समाचार सब ताहि सुनाए ॥

कह सुग्रीव सुनहु रघुराई। आवा मिलन दसानन भाई ॥

कह प्रभु सखा बूझिऐ काहा। कहि कपीस सुनहु नरनाहा ॥

जानि न जाइ निसाचर माया। कामरूप केहि कारन आया ॥

भेद हमार लेन सठ आवा। राखिअ बाँधि मोहि अस भावा ॥

सखा नीति तुम्ह नीकि बिचारी। मम पन सरनागत भयहारी ॥

सुनि प्रभु बचन हरष हनुमाना। सरनागत बच्छल भगवाना ॥

दो0=सरनागत कहुँ जे तजहिं निज अनहित अनुमानि।

ते नर पावँर पापमय तिन्हहि बिलोकत हानि ॥ 43 ॥

कोटि बिप्र बध लागहिं जाहू। आएँ सरन तजुँ नहिं ताहू ॥

सनमुख होइ जीव मोहि जबहीं। जन्म कोटि अघ नासहिं तबहीम् ॥

पापवन्त कर सहज सुभ्AU। भजनु मोर तेहि भाव न क्AU ॥

जौं पै दुष्टहृदय सोइ होई। मोरें सनमुख आव कि सोई ॥

निर्मल मन जन सो मोहि पावा। मोहि कपट छल छिद्र न भावा ॥

भेद लेन पठवा दससीसा। तबहुँ न कछु भय हानि कपीसा ॥

जग महुँ सखा निसाचर जेते। लछिमनु हनि निमिष महुँ तेते ॥

जौं सभीत आवा सरनाई। रखिहुँ ताहि प्रान की नाई ॥

दो0=उभय भाँति तेहि आनहु हँसि कह कृपानिकेत।

जय कृपाल कहि चले अङ्गद हनू समेत ॥ 44 ॥

सादर तेहि आगें करि बानर। चले जहाँ रघुपति करुनाकर ॥

दूरिहि ते देखे द्वौ भ्राता। नयनानन्द दान के दाता ॥

बहुरि राम छबिधाम बिलोकी। रहेउ ठटुकि एकटक पल रोकी ॥

भुज प्रलम्ब कञ्जारुन लोचन। स्यामल गात प्रनत भय मोचन ॥

सिङ्घ कन्ध आयत उर सोहा। आनन अमित मदन मन मोहा ॥

नयन नीर पुलकित अति गाता। मन धरि धीर कही मृदु बाता ॥

नाथ दसानन कर मैं भ्राता। निसिचर बंस जनम सुरत्राता ॥

सहज पापप्रिय तामस देहा। जथा उलूकहि तम पर नेहा ॥

दो. श्रवन सुजसु सुनि आयुँ प्रभु भञ्जन भव भीर।

त्राहि त्राहि आरति हरन सरन सुखद रघुबीर ॥ 45 ॥

अस कहि करत दण्डवत देखा। तुरत उठे प्रभु हरष बिसेषा ॥

दीन बचन सुनि प्रभु मन भावा। भुज बिसाल गहि हृदयँ लगावा ॥

अनुज सहित मिलि ढिग बैठारी। बोले बचन भगत भयहारी ॥

कहु लङ्केस सहित परिवारा। कुसल कुठाहर बास तुम्हारा ॥

खल मण्डलीं बसहु दिनु राती। सखा धरम निबहि केहि भाँती ॥

मैं जानुँ तुम्हारि सब रीती। अति नय निपुन न भाव अनीती ॥

बरु भल बास नरक कर ताता। दुष्ट सङ्ग जनि देइ बिधाता ॥

अब पद देखि कुसल रघुराया। जौं तुम्ह कीन्ह जानि जन दाया ॥

दो. तब लगि कुसल न जीव कहुँ सपनेहुँ मन बिश्राम।

जब लगि भजत न राम कहुँ सोक धाम तजि काम ॥ 46 ॥

तब लगि हृदयँ बसत खल नाना। लोभ मोह मच्छर मद माना ॥

जब लगि उर न बसत रघुनाथा। धरें चाप सायक कटि भाथा ॥

ममता तरुन तमी अँधिआरी। राग द्वेष उलूक सुखकारी ॥

तब लगि बसति जीव मन माहीं। जब लगि प्रभु प्रताप रबि नाहीम् ॥

अब मैं कुसल मिटे भय भारे। देखि राम पद कमल तुम्हारे ॥

तुम्ह कृपाल जा पर अनुकूला। ताहि न ब्याप त्रिबिध भव सूला ॥

मैं निसिचर अति अधम सुभ्AU। सुभ आचरनु कीन्ह नहिं क्AU ॥

जासु रूप मुनि ध्यान न आवा। तेहिं प्रभु हरषि हृदयँ मोहि लावा ॥

दो. -अहोभाग्य मम अमित अति राम कृपा सुख पुञ्ज।

देखेउँ नयन बिरञ्चि सिब सेब्य जुगल पद कञ्ज ॥ 47 ॥

सुनहु सखा निज कहुँ सुभ्AU। जान भुसुण्डि सम्भु गिरिज्AU ॥

जौं नर होइ चराचर द्रोही। आवे सभय सरन तकि मोही ॥

तजि मद मोह कपट छल नाना। करुँ सद्य तेहि साधु समाना ॥

जननी जनक बन्धु सुत दारा। तनु धनु भवन सुह्रद परिवारा ॥

सब कै ममता ताग बटोरी। मम पद मनहि बाँध बरि डोरी ॥

समदरसी इच्छा कछु नाहीं। हरष सोक भय नहिं मन माहीम् ॥

अस सज्जन मम उर बस कैसें। लोभी हृदयँ बसि धनु जैसेम् ॥

तुम्ह सारिखे सन्त प्रिय मोरें। धरुँ देह नहिं आन निहोरेम् ॥

दो. सगुन उपासक परहित निरत नीति दृढ़ नेम।

ते नर प्रान समान मम जिन्ह कें द्विज पद प्रेम ॥ 48 ॥

सुनु लङ्केस सकल गुन तोरें। तातें तुम्ह अतिसय प्रिय मोरेम् ॥

राम बचन सुनि बानर जूथा। सकल कहहिं जय कृपा बरूथा ॥

सुनत बिभीषनु प्रभु कै बानी। नहिं अघात श्रवनामृत जानी ॥

पद अम्बुज गहि बारहिं बारा। हृदयँ समात न प्रेमु अपारा ॥

सुनहु देव सचराचर स्वामी। प्रनतपाल उर अन्तरजामी ॥

उर कछु प्रथम बासना रही। प्रभु पद प्रीति सरित सो बही ॥

अब कृपाल निज भगति पावनी। देहु सदा सिव मन भावनी ॥

एवमस्तु कहि प्रभु रनधीरा। मागा तुरत सिन्धु कर नीरा ॥

जदपि सखा तव इच्छा नाहीं। मोर दरसु अमोघ जग माहीम् ॥

अस कहि राम तिलक तेहि सारा। सुमन बृष्टि नभ भी अपारा ॥

दो. रावन क्रोध अनल निज स्वास समीर प्रचण्ड।

जरत बिभीषनु राखेउ दीन्हेहु राजु अखण्ड ॥ 49(क) ॥

जो सम्पति सिव रावनहि दीन्हि दिएँ दस माथ।

सोइ सम्पदा बिभीषनहि सकुचि दीन्ह रघुनाथ ॥ 49(ख) ॥

अस प्रभु छाड़इ भजहिं जे आना। ते नर पसु बिनु पूँछ बिषाना ॥

निज जन जानि ताहि अपनावा। प्रभु सुभाव कपि कुल मन भावा ॥

पुनि सर्बग्य सर्ब उर बासी। सर्बरूप सब रहित उदासी ॥

बोले बचन नीति प्रतिपालक। कारन मनुज दनुज कुल घालक ॥

सुनु कपीस लङ्कापति बीरा। केहि बिधि तरिअ जलधि गम्भीरा ॥

सङ्कुल मकर उरग झष जाती। अति अगाध दुस्तर सब भाँती ॥

कह लङ्केस सुनहु रघुनायक। कोटि सिन्धु सोषक तव सायक ॥

जद्यपि तदपि नीति असि गाई। बिनय करिअ सागर सन जाई ॥

दो. प्रभु तुम्हार कुलगुर जलधि कहिहि उपाय बिचारि।

बिनु प्रयास सागर तरिहि सकल भालु कपि धारि ॥ 50 ॥

सखा कही तुम्ह नीकि उपाई। करिअ दैव जौं होइ सहाई ॥

मन्त्र न यह लछिमन मन भावा। राम बचन सुनि अति दुख पावा ॥

नाथ दैव कर कवन भरोसा। सोषिअ सिन्धु करिअ मन रोसा ॥

कादर मन कहुँ एक अधारा। दैव दैव आलसी पुकारा ॥

सुनत बिहसि बोले रघुबीरा। ऐसेहिं करब धरहु मन धीरा ॥

अस कहि प्रभु अनुजहि समुझाई। सिन्धु समीप गे रघुराई ॥

प्रथम प्रनाम कीन्ह सिरु नाई। बैठे पुनि तट दर्भ डसाई ॥

जबहिं बिभीषन प्रभु पहिं आए। पाछें रावन दूत पठाए ॥

दो. सकल चरित तिन्ह देखे धरें कपट कपि देह।

प्रभु गुन हृदयँ सराहहिं सरनागत पर नेह ॥ 51 ॥

प्रगट बखानहिं राम सुभ्AU। अति सप्रेम गा बिसरि दुर्AU ॥

रिपु के दूत कपिन्ह तब जाने। सकल बाँधि कपीस पहिं आने ॥

कह सुग्रीव सुनहु सब बानर। अङ्ग भङ्ग करि पठवहु निसिचर ॥

सुनि सुग्रीव बचन कपि धाए। बाँधि कटक चहु पास फिराए ॥

बहु प्रकार मारन कपि लागे। दीन पुकारत तदपि न त्यागे ॥

जो हमार हर नासा काना। तेहि कोसलाधीस कै आना ॥

सुनि लछिमन सब निकट बोलाए। दया लागि हँसि तुरत छोडाए ॥

रावन कर दीजहु यह पाती। लछिमन बचन बाचु कुलघाती ॥

दो. कहेहु मुखागर मूढ़ सन मम सन्देसु उदार।

सीता देइ मिलेहु न त आवा काल तुम्हार ॥ 52 ॥

तुरत नाइ लछिमन पद माथा। चले दूत बरनत गुन गाथा ॥

कहत राम जसु लङ्काँ आए। रावन चरन सीस तिन्ह नाए ॥

बिहसि दसानन पूँछी बाता। कहसि न सुक आपनि कुसलाता ॥

पुनि कहु खबरि बिभीषन केरी। जाहि मृत्यु आई अति नेरी ॥

करत राज लङ्का सठ त्यागी। होइहि जब कर कीट अभागी ॥

पुनि कहु भालु कीस कटकाई। कठिन काल प्रेरित चलि आई ॥

जिन्ह के जीवन कर रखवारा। भयु मृदुल चित सिन्धु बिचारा ॥

कहु तपसिन्ह कै बात बहोरी। जिन्ह के हृदयँ त्रास अति मोरी ॥

दो. -की भि भेण्ट कि फिरि गे श्रवन सुजसु सुनि मोर।

कहसि न रिपु दल तेज बल बहुत चकित चित तोर ॥ 53 ॥

नाथ कृपा करि पूँछेहु जैसें। मानहु कहा क्रोध तजि तैसेम् ॥

मिला जाइ जब अनुज तुम्हारा। जातहिं राम तिलक तेहि सारा ॥

रावन दूत हमहि सुनि काना। कपिन्ह बाँधि दीन्हे दुख नाना ॥

श्रवन नासिका काटै लागे। राम सपथ दीन्हे हम त्यागे ॥

पूँछिहु नाथ राम कटकाई। बदन कोटि सत बरनि न जाई ॥

नाना बरन भालु कपि धारी। बिकटानन बिसाल भयकारी ॥

जेहिं पुर दहेउ हतेउ सुत तोरा। सकल कपिन्ह महँ तेहि बलु थोरा ॥

अमित नाम भट कठिन कराला। अमित नाग बल बिपुल बिसाला ॥

दो. द्विबिद मयन्द नील नल अङ्गद गद बिकटासि।

दधिमुख केहरि निसठ सठ जामवन्त बलरासि ॥ 54 ॥

ए कपि सब सुग्रीव समाना। इन्ह सम कोटिन्ह गनि को नाना ॥

राम कृपाँ अतुलित बल तिन्हहीं। तृन समान त्रेलोकहि गनहीम् ॥

अस मैं सुना श्रवन दसकन्धर। पदुम अठारह जूथप बन्दर ॥

नाथ कटक महँ सो कपि नाहीं। जो न तुम्हहि जीतै रन माहीम् ॥

परम क्रोध मीजहिं सब हाथा। आयसु पै न देहिं रघुनाथा ॥

सोषहिं सिन्धु सहित झष ब्याला। पूरहीं न त भरि कुधर बिसाला ॥

मर्दि गर्द मिलवहिं दससीसा। ऐसेइ बचन कहहिं सब कीसा ॥

गर्जहिं तर्जहिं सहज असङ्का। मानहु ग्रसन चहत हहिं लङ्का ॥

दो. -सहज सूर कपि भालु सब पुनि सिर पर प्रभु राम।

रावन काल कोटि कहु जीति सकहिं सङ्ग्राम ॥ 55 ॥

राम तेज बल बुधि बिपुलाई। तब भ्रातहि पूँछेउ नय नागर ॥

तासु बचन सुनि सागर पाहीं। मागत पन्थ कृपा मन माहीम् ॥

सुनत बचन बिहसा दससीसा। जौं असि मति सहाय कृत कीसा ॥

सहज भीरु कर बचन दृढ़आई। सागर सन ठानी मचलाई ॥

मूढ़ मृषा का करसि बड़आई। रिपु बल बुद्धि थाह मैं पाई ॥

सचिव सभीत बिभीषन जाकें। बिजय बिभूति कहाँ जग ताकेम् ॥

सुनि खल बचन दूत रिस बाढ़ई। समय बिचारि पत्रिका काढ़ई ॥

रामानुज दीन्ही यह पाती। नाथ बचाइ जुड़आवहु छाती ॥

बिहसि बाम कर लीन्ही रावन। सचिव बोलि सठ लाग बचावन ॥

दो. -बातन्ह मनहि रिझाइ सठ जनि घालसि कुल खीस।

राम बिरोध न उबरसि सरन बिष्नु अज ईस ॥ 56(क) ॥

की तजि मान अनुज इव प्रभु पद पङ्कज भृङ्ग।

होहि कि राम सरानल खल कुल सहित पतङ्ग ॥ 56(ख) ॥

सुनत सभय मन मुख मुसुकाई। कहत दसानन सबहि सुनाई ॥

भूमि परा कर गहत अकासा। लघु तापस कर बाग बिलासा ॥

कह सुक नाथ सत्य सब बानी। समुझहु छाड़इ प्रकृति अभिमानी ॥

सुनहु बचन मम परिहरि क्रोधा। नाथ राम सन तजहु बिरोधा ॥

अति कोमल रघुबीर सुभ्AU। जद्यपि अखिल लोक कर र्AU ॥

मिलत कृपा तुम्ह पर प्रभु करिही। उर अपराध न एकु धरिही ॥

जनकसुता रघुनाथहि दीजे। एतना कहा मोर प्रभु कीजे।

जब तेहिं कहा देन बैदेही। चरन प्रहार कीन्ह सठ तेही ॥

नाइ चरन सिरु चला सो तहाँ। कृपासिन्धु रघुनायक जहाँ ॥

करि प्रनामु निज कथा सुनाई। राम कृपाँ आपनि गति पाई ॥

रिषि अगस्ति कीं साप भवानी। राछस भयु रहा मुनि ग्यानी ॥

बन्दि राम पद बारहिं बारा। मुनि निज आश्रम कहुँ पगु धारा ॥

दो. बिनय न मानत जलधि जड़ गे तीन दिन बीति।

बोले राम सकोप तब भय बिनु होइ न प्रीति ॥ 57 ॥

लछिमन बान सरासन आनू। सोषौं बारिधि बिसिख कृसानू ॥

सठ सन बिनय कुटिल सन प्रीती। सहज कृपन सन सुन्दर नीती ॥

ममता रत सन ग्यान कहानी। अति लोभी सन बिरति बखानी ॥

क्रोधिहि सम कामिहि हरि कथा। ऊसर बीज बेँ फल जथा ॥

अस कहि रघुपति चाप चढ़आवा। यह मत लछिमन के मन भावा ॥

सङ्घानेउ प्रभु बिसिख कराला। उठी उदधि उर अन्तर ज्वाला ॥

मकर उरग झष गन अकुलाने। जरत जन्तु जलनिधि जब जाने ॥

कनक थार भरि मनि गन नाना। बिप्र रूप आयु तजि माना ॥

दो. काटेहिं पि कदरी फरि कोटि जतन कौ सीञ्च।

बिनय न मान खगेस सुनु डाटेहिं पि नव नीच ॥ 58 ॥

सभय सिन्धु गहि पद प्रभु केरे। छमहु नाथ सब अवगुन मेरे ॥

गगन समीर अनल जल धरनी। इन्ह कि नाथ सहज जड़ करनी ॥

तव प्रेरित मायाँ उपजाए। सृष्टि हेतु सब ग्रन्थनि गाए ॥

प्रभु आयसु जेहि कहँ जस अही। सो तेहि भाँति रहे सुख लही ॥

प्रभु भल कीन्ही मोहि सिख दीन्ही। मरजादा पुनि तुम्हरी कीन्ही ॥

ढोल गवाँर सूद्र पसु नारी। सकल ताड़ना के अधिकारी ॥

प्रभु प्रताप मैं जाब सुखाई। उतरिहि कटकु न मोरि बड़आई ॥

प्रभु अग्या अपेल श्रुति गाई। करौं सो बेगि जौ तुम्हहि सोहाई ॥

दो. सुनत बिनीत बचन अति कह कृपाल मुसुकाइ।

जेहि बिधि उतरै कपि कटकु तात सो कहहु उपाइ ॥ 59 ॥

नाथ नील नल कपि द्वौ भाई। लरिकाई रिषि आसिष पाई ॥

तिन्ह के परस किएँ गिरि भारे। तरिहहिं जलधि प्रताप तुम्हारे ॥

मैं पुनि उर धरि प्रभुताई। करिहुँ बल अनुमान सहाई ॥

एहि बिधि नाथ पयोधि बँधाइअ। जेहिं यह सुजसु लोक तिहुँ गाइअ ॥

एहि सर मम उत्तर तट बासी। हतहु नाथ खल नर अघ रासी ॥

सुनि कृपाल सागर मन पीरा। तुरतहिं हरी राम रनधीरा ॥

देखि राम बल पौरुष भारी। हरषि पयोनिधि भयु सुखारी ॥

सकल चरित कहि प्रभुहि सुनावा। चरन बन्दि पाथोधि सिधावा ॥

छं. निज भवन गवनेउ सिन्धु श्रीरघुपतिहि यह मत भायू।

यह चरित कलि मलहर जथामति दास तुलसी गायू ॥

सुख भवन संसय समन दवन बिषाद रघुपति गुन गना ॥

तजि सकल आस भरोस गावहि सुनहि सन्तत सठ मना ॥

दो. सकल सुमङ्गल दायक रघुनायक गुन गान।

सादर सुनहिं ते तरहिं भव सिन्धु बिना जलजान ॥ 60 ॥

मासपारायण, चौबीसवाँ विश्राम

इति श्रीमद्रामचरितमानसे सकलकलिकलुषविध्वंसने

पञ्चमः सोपानः समाप्तः ।

(सुन्दरकाण्ड समाप्त)