Shri Rama Charita Manasa - Sundarakanda — Oriya Script

ଶ୍ରୀଜାନକୀଵଲ୍ଲଭୋ ଵିଜଯତେ

ଶ୍ରୀରାମଚରିତମାନସ

ପଞ୍ଚମ ସୋପାନ (ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡ)

ଶାନ୍ତଂ ଶାଶ୍ଵତମପ୍ରମେଯମନଘଂ ନିର୍ଵାଣଶାନ୍ତିପ୍ରଦଂ

ବ୍ରହ୍ମାଶମ୍ଭୁଫଣୀନ୍ଦ୍ରସେଵ୍ଯମନିଶଂ ଵେଦାନ୍ତଵେଦ୍ଯଂ ଵିଭୁମ୍ ।

ରାମାଖ୍ଯଂ ଜଗଦୀଶ୍ଵରଂ ସୁରଗୁରୁଂ ମାଯାମନୁଷ୍ଯଂ ହରିଂ

ଵନ୍ଦେଽହଂ କରୁଣାକରଂ ରଘୁଵରଂ ଭୂପାଲଚୂଡ़ଆମଣିମ୍ ॥ 1 ॥

ନାନ୍ଯା ସ୍ପୃହା ରଘୁପତେ ହୃଦଯେଽସ୍ମଦୀଯେ

ସତ୍ଯଂ ଵଦାମି ଚ ଭଵାନଖିଲାନ୍ତରାତ୍ମା।

ଭକ୍ତିଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ରଘୁପୁଙ୍ଗଵ ନିର୍ଭରାଂ ମେ

କାମାଦିଦୋଷରହିତଂ କୁରୁ ମାନସଂ ଚ ॥ 2 ॥

ଅତୁଲିତବଲଧାମଂ ହେମଶୈଲାଭଦେହଂ

ଦନୁଜଵନକୃଶାନୁଂ ଜ୍ଞାନିନାମଗ୍ରଗଣ୍ଯମ୍।

ସକଲଗୁଣନିଧାନଂ ଵାନରାଣାମଧୀଶଂ

ରଘୁପତିପ୍ରିଯଭକ୍ତଂ ଵାତଜାତଂ ନମାମି ॥ 3 ॥

ଜାମଵନ୍ତ କେ ବଚନ ସୁହାଏ। ସୁନି ହନୁମନ୍ତ ହୃଦଯ ଅତି ଭାଏ ॥

ତବ ଲଗି ମୋହି ପରିଖେହୁ ତୁମ୍ହ ଭାଈ। ସହି ଦୁଖ କନ୍ଦ ମୂଲ ଫଲ ଖାଈ ॥

ଜବ ଲଗି ଆଵୌଂ ସୀତହି ଦେଖୀ। ହୋଇହି କାଜୁ ମୋହି ହରଷ ବିସେଷୀ ॥

ଯହ କହି ନାଇ ସବନ୍ହି କହୁଁ ମାଥା। ଚଲେଉ ହରଷି ହିଯଁ ଧରି ରଘୁନାଥା ॥

ସିନ୍ଧୁ ତୀର ଏକ ଭୂଧର ସୁନ୍ଦର। କୌତୁକ କୂଦି ଚଢ़ଏଉ ତା ଊପର ॥

ବାର ବାର ରଘୁବୀର ସଁଭାରୀ। ତରକେଉ ପଵନତନଯ ବଲ ଭାରୀ ॥

ଜେହିଂ ଗିରି ଚରନ ଦେଇ ହନୁମନ୍ତା। ଚଲେଉ ସୋ ଗା ପାତାଲ ତୁରନ୍ତା ॥

ଜିମି ଅମୋଘ ରଘୁପତି କର ବାନା। ଏହୀ ଭାଁତି ଚଲେଉ ହନୁମାନା ॥

ଜଲନିଧି ରଘୁପତି ଦୂତ ବିଚାରୀ। ତୈଂ ମୈନାକ ହୋହି ଶ୍ରମହାରୀ ॥

ଦୋ. ହନୂମାନ ତେହି ପରସା କର ପୁନି କୀନ୍ହ ପ୍ରନାମ।

ରାମ କାଜୁ କୀନ୍ହେଂ ବିନୁ ମୋହି କହାଁ ବିଶ୍ରାମ ॥ 1 ॥

ଜାତ ପଵନସୁତ ଦେଵନ୍ହ ଦେଖା। ଜାନୈଂ କହୁଁ ବଲ ବୁଦ୍ଧି ବିସେଷା ॥

ସୁରସା ନାମ ଅହିନ୍ହ କୈ ମାତା। ପଠିନ୍ହି ଆଇ କହୀ ତେହିଂ ବାତା ॥

ଆଜୁ ସୁରନ୍ହ ମୋହି ଦୀନ୍ହ ଅହାରା। ସୁନତ ବଚନ କହ ପଵନକୁମାରା ॥

ରାମ କାଜୁ କରି ଫିରି ମୈଂ ଆଵୌଂ। ସୀତା କି ସୁଧି ପ୍ରଭୁହି ସୁନାଵୌମ୍ ॥

ତବ ତଵ ବଦନ ପୈଠିହୁଁ ଆଈ। ସତ୍ଯ କହୁଁ ମୋହି ଜାନ ଦେ ମାଈ ॥

କବନେହୁଁ ଜତନ ଦେଇ ନହିଂ ଜାନା। ଗ୍ରସସି ନ ମୋହି କହେଉ ହନୁମାନା ॥

ଜୋଜନ ଭରି ତେହିଂ ବଦନୁ ପସାରା। କପି ତନୁ କୀନ୍ହ ଦୁଗୁନ ବିସ୍ତାରା ॥

ସୋରହ ଜୋଜନ ମୁଖ ତେହିଂ ଠଯୂ। ତୁରତ ପଵନସୁତ ବତ୍ତିସ ଭଯୂ ॥

ଜସ ଜସ ସୁରସା ବଦନୁ ବଢ़ଆଵା। ତାସୁ ଦୂନ କପି ରୂପ ଦେଖାଵା ॥

ସତ ଜୋଜନ ତେହିଂ ଆନନ କୀନ୍ହା। ଅତି ଲଘୁ ରୂପ ପଵନସୁତ ଲୀନ୍ହା ॥

ବଦନ ପିଠି ପୁନି ବାହେର ଆଵା। ମାଗା ବିଦା ତାହି ସିରୁ ନାଵା ॥

ମୋହି ସୁରନ୍ହ ଜେହି ଲାଗି ପଠାଵା। ବୁଧି ବଲ ମରମୁ ତୋର ମୈ ପାଵା ॥

ଦୋ. ରାମ କାଜୁ ସବୁ କରିହହୁ ତୁମ୍ହ ବଲ ବୁଦ୍ଧି ନିଧାନ।

ଆସିଷ ଦେହ ଗୀ ସୋ ହରଷି ଚଲେଉ ହନୁମାନ ॥ 2 ॥

ନିସିଚରି ଏକ ସିନ୍ଧୁ ମହୁଁ ରହୀ। କରି ମାଯା ନଭୁ କେ ଖଗ ଗହୀ ॥

ଜୀଵ ଜନ୍ତୁ ଜେ ଗଗନ ଉଡ़ଆହୀଂ। ଜଲ ବିଲୋକି ତିନ୍ହ କୈ ପରିଛାହୀମ୍ ॥

ଗହି ଛାହଁ ସକ ସୋ ନ ଉଡ़ଆଈ। ଏହି ବିଧି ସଦା ଗଗନଚର ଖାଈ ॥

ସୋଇ ଛଲ ହନୂମାନ କହଁ କୀନ୍ହା। ତାସୁ କପଟୁ କପି ତୁରତହିଂ ଚୀନ୍ହା ॥

ତାହି ମାରି ମାରୁତସୁତ ବୀରା। ବାରିଧି ପାର ଗଯୁ ମତିଧୀରା ॥

ତହାଁ ଜାଇ ଦେଖୀ ବନ ସୋଭା। ଗୁଞ୍ଜତ ଚଞ୍ଚରୀକ ମଧୁ ଲୋଭା ॥

ନାନା ତରୁ ଫଲ ଫୂଲ ସୁହାଏ। ଖଗ ମୃଗ ବୃନ୍ଦ ଦେଖି ମନ ଭାଏ ॥

ସୈଲ ବିସାଲ ଦେଖି ଏକ ଆଗେଂ। ତା ପର ଧାଇ ଚଢେଉ ଭଯ ତ୍ଯାଗେମ୍ ॥

ଉମା ନ କଛୁ କପି କୈ ଅଧିକାଈ। ପ୍ରଭୁ ପ୍ରତାପ ଜୋ କାଲହି ଖାଈ ॥

ଗିରି ପର ଚଢି ଲଙ୍କା ତେହିଂ ଦେଖୀ। କହି ନ ଜାଇ ଅତି ଦୁର୍ଗ ବିସେଷୀ ॥

ଅତି ଉତଙ୍ଗ ଜଲନିଧି ଚହୁ ପାସା। କନକ କୋଟ କର ପରମ ପ୍ରକାସା ॥

ଛଂ=କନକ କୋଟ ବିଚିତ୍ର ମନି କୃତ ସୁନ୍ଦରାଯତନା ଘନା।

ଚୁହଟ୍ଟ ହଟ୍ଟ ସୁବଟ୍ଟ ବୀଥୀଂ ଚାରୁ ପୁର ବହୁ ବିଧି ବନା ॥

ଗଜ ବାଜି ଖଚ୍ଚର ନିକର ପଦଚର ରଥ ବରୂଥିନ୍ହ କୋ ଗନୈ ॥

ବହୁରୂପ ନିସିଚର ଜୂଥ ଅତିବଲ ସେନ ବରନତ ନହିଂ ବନୈ ॥ 1 ॥

ବନ ବାଗ ଉପବନ ବାଟିକା ସର କୂପ ବାପୀଂ ସୋହହୀଂ।

ନର ନାଗ ସୁର ଗନ୍ଧର୍ବ କନ୍ଯା ରୂପ ମୁନି ମନ ମୋହହୀମ୍ ॥

କହୁଁ ମାଲ ଦେହ ବିସାଲ ସୈଲ ସମାନ ଅତିବଲ ଗର୍ଜହୀଂ।

ନାନା ଅଖାରେନ୍ହ ଭିରହିଂ ବହୁ ବିଧି ଏକ ଏକନ୍ହ ତର୍ଜହୀମ୍ ॥ 2 ॥

କରି ଜତନ ଭଟ କୋଟିନ୍ହ ବିକଟ ତନ ନଗର ଚହୁଁ ଦିସି ରଚ୍ଛହୀଂ।

କହୁଁ ମହିଷ ମାନଷୁ ଧେନୁ ଖର ଅଜ ଖଲ ନିସାଚର ଭଚ୍ଛହୀମ୍ ॥

ଏହି ଲାଗି ତୁଲସୀଦାସ ଇନ୍ହ କୀ କଥା କଛୁ ଏକ ହୈ କହୀ।

ରଘୁବୀର ସର ତୀରଥ ସରୀରନ୍ହି ତ୍ଯାଗି ଗତି ପୈହହିଂ ସହୀ ॥ 3 ॥

ଦୋ. ପୁର ରଖଵାରେ ଦେଖି ବହୁ କପି ମନ କୀନ୍ହ ବିଚାର।

ଅତି ଲଘୁ ରୂପ ଧରୌଂ ନିସି ନଗର କରୌଂ ପିସାର ॥ 3 ॥

ମସକ ସମାନ ରୂପ କପି ଧରୀ। ଲଙ୍କହି ଚଲେଉ ସୁମିରି ନରହରୀ ॥

ନାମ ଲଙ୍କିନୀ ଏକ ନିସିଚରୀ। ସୋ କହ ଚଲେସି ମୋହି ନିନ୍ଦରୀ ॥

ଜାନେହି ନହୀଂ ମରମୁ ସଠ ମୋରା। ମୋର ଅହାର ଜହାଁ ଲଗି ଚୋରା ॥

ମୁଠିକା ଏକ ମହା କପି ହନୀ। ରୁଧିର ବମତ ଧରନୀଂ ଢନମନୀ ॥

ପୁନି ସମ୍ଭାରି ଉଠି ସୋ ଲଙ୍କା। ଜୋରି ପାନି କର ବିନଯ ସଂସକା ॥

ଜବ ରାଵନହି ବ୍ରହ୍ମ ବର ଦୀନ୍ହା। ଚଲତ ବିରଞ୍ଚି କହା ମୋହି ଚୀନ୍ହା ॥

ବିକଲ ହୋସି ତୈଂ କପି କେଂ ମାରେ। ତବ ଜାନେସୁ ନିସିଚର ସଙ୍ଘାରେ ॥

ତାତ ମୋର ଅତି ପୁନ୍ଯ ବହୂତା। ଦେଖେଉଁ ନଯନ ରାମ କର ଦୂତା ॥

ଦୋ. ତାତ ସ୍ଵର୍ଗ ଅପବର୍ଗ ସୁଖ ଧରିଅ ତୁଲା ଏକ ଅଙ୍ଗ।

ତୂଲ ନ ତାହି ସକଲ ମିଲି ଜୋ ସୁଖ ଲଵ ସତସଙ୍ଗ ॥ 4 ॥

ପ୍ରବିସି ନଗର କୀଜେ ସବ କାଜା। ହୃଦଯଁ ରାଖି କୌସଲପୁର ରାଜା ॥

ଗରଲ ସୁଧା ରିପୁ କରହିଂ ମିତାଈ। ଗୋପଦ ସିନ୍ଧୁ ଅନଲ ସିତଲାଈ ॥

ଗରୁଡ़ ସୁମେରୁ ରେନୂ ସମ ତାହୀ। ରାମ କୃପା କରି ଚିତଵା ଜାହୀ ॥

ଅତି ଲଘୁ ରୂପ ଧରେଉ ହନୁମାନା। ପୈଠା ନଗର ସୁମିରି ଭଗଵାନା ॥

ମନ୍ଦିର ମନ୍ଦିର ପ୍ରତି କରି ସୋଧା। ଦେଖେ ଜହଁ ତହଁ ଅଗନିତ ଜୋଧା ॥

ଗଯୁ ଦସାନନ ମନ୍ଦିର ମାହୀଂ। ଅତି ବିଚିତ୍ର କହି ଜାତ ସୋ ନାହୀମ୍ ॥

ସଯନ କିଏ ଦେଖା କପି ତେହୀ। ମନ୍ଦିର ମହୁଁ ନ ଦୀଖି ବୈଦେହୀ ॥

ଭଵନ ଏକ ପୁନି ଦୀଖ ସୁହାଵା। ହରି ମନ୍ଦିର ତହଁ ଭିନ୍ନ ବନାଵା ॥

ଦୋ. ରାମାଯୁଧ ଅଙ୍କିତ ଗୃହ ସୋଭା ବରନି ନ ଜାଇ।

ନଵ ତୁଲସିକା ବୃନ୍ଦ ତହଁ ଦେଖି ହରଷି କପିରାଇ ॥ 5 ॥

ଲଙ୍କା ନିସିଚର ନିକର ନିଵାସା। ଇହାଁ କହାଁ ସଜ୍ଜନ କର ବାସା ॥

ମନ ମହୁଁ ତରକ କରୈ କପି ଲାଗା। ତେହୀଂ ସମଯ ବିଭୀଷନୁ ଜାଗା ॥

ରାମ ରାମ ତେହିଂ ସୁମିରନ କୀନ୍ହା। ହୃଦଯଁ ହରଷ କପି ସଜ୍ଜନ ଚୀନ୍ହା ॥

ଏହି ସନ ହଠି କରିହୁଁ ପହିଚାନୀ। ସାଧୁ ତେ ହୋଇ ନ କାରଜ ହାନୀ ॥

ବିପ୍ର ରୁପ ଧରି ବଚନ ସୁନାଏ। ସୁନତ ବିଭୀଷଣ ଉଠି ତହଁ ଆଏ ॥

କରି ପ୍ରନାମ ପୂଁଛୀ କୁସଲାଈ। ବିପ୍ର କହହୁ ନିଜ କଥା ବୁଝାଈ ॥

କୀ ତୁମ୍ହ ହରି ଦାସନ୍ହ ମହଁ କୋଈ। ମୋରେଂ ହୃଦଯ ପ୍ରୀତି ଅତି ହୋଈ ॥

କୀ ତୁମ୍ହ ରାମୁ ଦୀନ ଅନୁରାଗୀ। ଆଯହୁ ମୋହି କରନ ବଡ़ଭାଗୀ ॥

ଦୋ. ତବ ହନୁମନ୍ତ କହୀ ସବ ରାମ କଥା ନିଜ ନାମ।

ସୁନତ ଜୁଗଲ ତନ ପୁଲକ ମନ ମଗନ ସୁମିରି ଗୁନ ଗ୍ରାମ ॥ 6 ॥

ସୁନହୁ ପଵନସୁତ ରହନି ହମାରୀ। ଜିମି ଦସନନ୍ହି ମହୁଁ ଜୀଭ ବିଚାରୀ ॥

ତାତ କବହୁଁ ମୋହି ଜାନି ଅନାଥା। କରିହହିଂ କୃପା ଭାନୁକୁଲ ନାଥା ॥

ତାମସ ତନୁ କଛୁ ସାଧନ ନାହୀଂ। ପ୍ରୀତି ନ ପଦ ସରୋଜ ମନ ମାହୀମ୍ ॥

ଅବ ମୋହି ଭା ଭରୋସ ହନୁମନ୍ତା। ବିନୁ ହରିକୃପା ମିଲହିଂ ନହିଂ ସନ୍ତା ॥

ଜୌ ରଘୁବୀର ଅନୁଗ୍ରହ କୀନ୍ହା। ତୌ ତୁମ୍ହ ମୋହି ଦରସୁ ହଠି ଦୀନ୍ହା ॥

ସୁନହୁ ବିଭୀଷନ ପ୍ରଭୁ କୈ ରୀତୀ। କରହିଂ ସଦା ସେଵକ ପର ପ୍ରୀତୀ ॥

କହହୁ କଵନ ମୈଂ ପରମ କୁଲୀନା। କପି ଚଞ୍ଚଲ ସବହୀଂ ବିଧି ହୀନା ॥

ପ୍ରାତ ଲେଇ ଜୋ ନାମ ହମାରା। ତେହି ଦିନ ତାହି ନ ମିଲୈ ଅହାରା ॥

ଦୋ. ଅସ ମୈଂ ଅଧମ ସଖା ସୁନୁ ମୋହୂ ପର ରଘୁବୀର।

କୀନ୍ହୀ କୃପା ସୁମିରି ଗୁନ ଭରେ ବିଲୋଚନ ନୀର ॥ 7 ॥

ଜାନତହୂଁ ଅସ ସ୍ଵାମି ବିସାରୀ। ଫିରହିଂ ତେ କାହେ ନ ହୋହିଂ ଦୁଖାରୀ ॥

ଏହି ବିଧି କହତ ରାମ ଗୁନ ଗ୍ରାମା। ପାଵା ଅନିର୍ବାଚ୍ଯ ବିଶ୍ରାମା ॥

ପୁନି ସବ କଥା ବିଭୀଷନ କହୀ। ଜେହି ବିଧି ଜନକସୁତା ତହଁ ରହୀ ॥

ତବ ହନୁମନ୍ତ କହା ସୁନୁ ଭ୍ରାତା। ଦେଖୀ ଚହୁଁ ଜାନକୀ ମାତା ॥

ଜୁଗୁତି ବିଭୀଷନ ସକଲ ସୁନାଈ। ଚଲେଉ ପଵନସୁତ ବିଦା କରାଈ ॥

କରି ସୋଇ ରୂପ ଗଯୁ ପୁନି ତହଵାଁ। ବନ ଅସୋକ ସୀତା ରହ ଜହଵାଁ ॥

ଦେଖି ମନହି ମହୁଁ କୀନ୍ହ ପ୍ରନାମା। ବୈଠେହିଂ ବୀତି ଜାତ ନିସି ଜାମା ॥

କୃସ ତନ ସୀସ ଜଟା ଏକ ବେନୀ। ଜପତି ହୃଦଯଁ ରଘୁପତି ଗୁନ ଶ୍ରେନୀ ॥

ଦୋ. ନିଜ ପଦ ନଯନ ଦିଏଁ ମନ ରାମ ପଦ କମଲ ଲୀନ।

ପରମ ଦୁଖୀ ଭା ପଵନସୁତ ଦେଖି ଜାନକୀ ଦୀନ ॥ 8 ॥

ତରୁ ପଲ୍ଲଵ ମହୁଁ ରହା ଲୁକାଈ। କରି ବିଚାର କରୌଂ କା ଭାଈ ॥

ତେହି ଅଵସର ରାଵନୁ ତହଁ ଆଵା। ସଙ୍ଗ ନାରି ବହୁ କିଏଁ ବନାଵା ॥

ବହୁ ବିଧି ଖଲ ସୀତହି ସମୁଝାଵା। ସାମ ଦାନ ଭଯ ଭେଦ ଦେଖାଵା ॥

କହ ରାଵନୁ ସୁନୁ ସୁମୁଖି ସଯାନୀ। ମନ୍ଦୋଦରୀ ଆଦି ସବ ରାନୀ ॥

ତଵ ଅନୁଚରୀଂ କରୁଁ ପନ ମୋରା। ଏକ ବାର ବିଲୋକୁ ମମ ଓରା ॥

ତୃନ ଧରି ଓଟ କହତି ବୈଦେହୀ। ସୁମିରି ଅଵଧପତି ପରମ ସନେହୀ ॥

ସୁନୁ ଦସମୁଖ ଖଦ୍ଯୋତ ପ୍ରକାସା। କବହୁଁ କି ନଲିନୀ କରି ବିକାସା ॥

ଅସ ମନ ସମୁଝୁ କହତି ଜାନକୀ। ଖଲ ସୁଧି ନହିଂ ରଘୁବୀର ବାନ କୀ ॥

ସଠ ସୂନେ ହରି ଆନେହି ମୋହି। ଅଧମ ନିଲଜ୍ଜ ଲାଜ ନହିଂ ତୋହୀ ॥

ଦୋ. ଆପୁହି ସୁନି ଖଦ୍ଯୋତ ସମ ରାମହି ଭାନୁ ସମାନ।

ପରୁଷ ବଚନ ସୁନି କାଢ़ଇ ଅସି ବୋଲା ଅତି ଖିସିଆନ ॥ 9 ॥

ସୀତା ତୈଂ ମମ କୃତ ଅପମାନା। କଟିହୁଁ ତଵ ସିର କଠିନ କୃପାନା ॥

ନାହିଂ ତ ସପଦି ମାନୁ ମମ ବାନୀ। ସୁମୁଖି ହୋତି ନ ତ ଜୀଵନ ହାନୀ ॥

ସ୍ଯାମ ସରୋଜ ଦାମ ସମ ସୁନ୍ଦର। ପ୍ରଭୁ ଭୁଜ କରି କର ସମ ଦସକନ୍ଧର ॥

ସୋ ଭୁଜ କଣ୍ଠ କି ତଵ ଅସି ଘୋରା। ସୁନୁ ସଠ ଅସ ପ୍ରଵାନ ପନ ମୋରା ॥

ଚନ୍ଦ୍ରହାସ ହରୁ ମମ ପରିତାପଂ। ରଘୁପତି ବିରହ ଅନଲ ସଞ୍ଜାତମ୍ ॥

ସୀତଲ ନିସିତ ବହସି ବର ଧାରା। କହ ସୀତା ହରୁ ମମ ଦୁଖ ଭାରା ॥

ସୁନତ ବଚନ ପୁନି ମାରନ ଧାଵା। ମଯତନଯାଁ କହି ନୀତି ବୁଝାଵା ॥

କହେସି ସକଲ ନିସିଚରିନ୍ହ ବୋଲାଈ। ସୀତହି ବହୁ ବିଧି ତ୍ରାସହୁ ଜାଈ ॥

ମାସ ଦିଵସ ମହୁଁ କହା ନ ମାନା। ତୌ ମୈଂ ମାରବି କାଢ़ଇ କୃପାନା ॥

ଦୋ. ଭଵନ ଗଯୁ ଦସକନ୍ଧର ଇହାଁ ପିସାଚିନି ବୃନ୍ଦ।

ସୀତହି ତ୍ରାସ ଦେଖାଵହି ଧରହିଂ ରୂପ ବହୁ ମନ୍ଦ ॥ 10 ॥

ତ୍ରିଜଟା ନାମ ରାଚ୍ଛସୀ ଏକା। ରାମ ଚରନ ରତି ନିପୁନ ବିବେକା ॥

ସବନ୍ହୌ ବୋଲି ସୁନାଏସି ସପନା। ସୀତହି ସେଇ କରହୁ ହିତ ଅପନା ॥

ସପନେଂ ବାନର ଲଙ୍କା ଜାରୀ। ଜାତୁଧାନ ସେନା ସବ ମାରୀ ॥

ଖର ଆରୂଢ़ ନଗନ ଦସସୀସା। ମୁଣ୍ଡିତ ସିର ଖଣ୍ଡିତ ଭୁଜ ବୀସା ॥

ଏହି ବିଧି ସୋ ଦଚ୍ଛିନ ଦିସି ଜାଈ। ଲଙ୍କା ମନହୁଁ ବିଭୀଷନ ପାଈ ॥

ନଗର ଫିରୀ ରଘୁବୀର ଦୋହାଈ। ତବ ପ୍ରଭୁ ସୀତା ବୋଲି ପଠାଈ ॥

ଯହ ସପନା ମେଂ କହୁଁ ପୁକାରୀ। ହୋଇହି ସତ୍ଯ ଗେଁ ଦିନ ଚାରୀ ॥

ତାସୁ ବଚନ ସୁନି ତେ ସବ ଡରୀଂ। ଜନକସୁତା କେ ଚରନନ୍ହି ପରୀମ୍ ॥

ଦୋ. ଜହଁ ତହଁ ଗୀଂ ସକଲ ତବ ସୀତା କର ମନ ସୋଚ।

ମାସ ଦିଵସ ବୀତେଂ ମୋହି ମାରିହି ନିସିଚର ପୋଚ ॥ 11 ॥

ତ୍ରିଜଟା ସନ ବୋଲୀ କର ଜୋରୀ। ମାତୁ ବିପତି ସଙ୍ଗିନି ତୈଂ ମୋରୀ ॥

ତଜୌଂ ଦେହ କରୁ ବେଗି ଉପାଈ। ଦୁସହୁ ବିରହୁ ଅବ ନହିଂ ସହି ଜାଈ ॥

ଆନି କାଠ ରଚୁ ଚିତା ବନାଈ। ମାତୁ ଅନଲ ପୁନି ଦେହି ଲଗାଈ ॥

ସତ୍ଯ କରହି ମମ ପ୍ରୀତି ସଯାନୀ। ସୁନୈ କୋ ଶ୍ରଵନ ସୂଲ ସମ ବାନୀ ॥

ସୁନତ ବଚନ ପଦ ଗହି ସମୁଝାଏସି। ପ୍ରଭୁ ପ୍ରତାପ ବଲ ସୁଜସୁ ସୁନାଏସି ॥

ନିସି ନ ଅନଲ ମିଲ ସୁନୁ ସୁକୁମାରୀ। ଅସ କହି ସୋ ନିଜ ଭଵନ ସିଧାରୀ ॥

କହ ସୀତା ବିଧି ଭା ପ୍ରତିକୂଲା। ମିଲହି ନ ପାଵକ ମିଟିହି ନ ସୂଲା ॥

ଦେଖିଅତ ପ୍ରଗଟ ଗଗନ ଅଙ୍ଗାରା। ଅଵନି ନ ଆଵତ ଏକୁ ତାରା ॥

ପାଵକମଯ ସସି ସ୍ତ୍ରଵତ ନ ଆଗୀ। ମାନହୁଁ ମୋହି ଜାନି ହତଭାଗୀ ॥

ସୁନହି ବିନଯ ମମ ବିଟପ ଅସୋକା। ସତ୍ଯ ନାମ କରୁ ହରୁ ମମ ସୋକା ॥

ନୂତନ କିସଲଯ ଅନଲ ସମାନା। ଦେହି ଅଗିନି ଜନି କରହି ନିଦାନା ॥

ଦେଖି ପରମ ବିରହାକୁଲ ସୀତା। ସୋ ଛନ କପିହି କଲପ ସମ ବୀତା ॥

ସୋ. କପି କରି ହୃଦଯଁ ବିଚାର ଦୀନ୍ହି ମୁଦ୍ରିକା ଡାରୀ ତବ।

ଜନୁ ଅସୋକ ଅଙ୍ଗାର ଦୀନ୍ହି ହରଷି ଉଠି କର ଗହେଉ ॥ 12 ॥

ତବ ଦେଖୀ ମୁଦ୍ରିକା ମନୋହର। ରାମ ନାମ ଅଙ୍କିତ ଅତି ସୁନ୍ଦର ॥

ଚକିତ ଚିତଵ ମୁଦରୀ ପହିଚାନୀ। ହରଷ ବିଷାଦ ହୃଦଯଁ ଅକୁଲାନୀ ॥

ଜୀତି କୋ ସକି ଅଜଯ ରଘୁରାଈ। ମାଯା ତେଂ ଅସି ରଚି ନହିଂ ଜାଈ ॥

ସୀତା ମନ ବିଚାର କର ନାନା। ମଧୁର ବଚନ ବୋଲେଉ ହନୁମାନା ॥

ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଗୁନ ବରନୈଂ ଲାଗା। ସୁନତହିଂ ସୀତା କର ଦୁଖ ଭାଗା ॥

ଲାଗୀଂ ସୁନୈଂ ଶ୍ରଵନ ମନ ଲାଈ। ଆଦିହୁ ତେଂ ସବ କଥା ସୁନାଈ ॥

ଶ୍ରଵନାମୃତ ଜେହିଂ କଥା ସୁହାଈ। କହି ସୋ ପ୍ରଗଟ ହୋତି କିନ ଭାଈ ॥

ତବ ହନୁମନ୍ତ ନିକଟ ଚଲି ଗଯୂ। ଫିରି ବୈଣ୍ଠୀଂ ମନ ବିସମଯ ଭଯୂ ॥

ରାମ ଦୂତ ମୈଂ ମାତୁ ଜାନକୀ। ସତ୍ଯ ସପଥ କରୁନାନିଧାନ କୀ ॥

ଯହ ମୁଦ୍ରିକା ମାତୁ ମୈଂ ଆନୀ। ଦୀନ୍ହି ରାମ ତୁମ୍ହ କହଁ ସହିଦାନୀ ॥

ନର ବାନରହି ସଙ୍ଗ କହୁ କୈସେଂ। କହି କଥା ଭି ସଙ୍ଗତି ଜୈସେମ୍ ॥

ଦୋ. କପି କେ ବଚନ ସପ୍ରେମ ସୁନି ଉପଜା ମନ ବିସ୍ଵାସ ॥

ଜାନା ମନ କ୍ରମ ବଚନ ଯହ କୃପାସିନ୍ଧୁ କର ଦାସ ॥ 13 ॥

ହରିଜନ ଜାନି ପ୍ରୀତି ଅତି ଗାଢ़ଈ। ସଜଲ ନଯନ ପୁଲକାଵଲି ବାଢ़ଈ ॥

ବୂଡ़ତ ବିରହ ଜଲଧି ହନୁମାନା। ଭଯୁ ତାତ ମୋଂ କହୁଁ ଜଲଜାନା ॥

ଅବ କହୁ କୁସଲ ଜାଉଁ ବଲିହାରୀ। ଅନୁଜ ସହିତ ସୁଖ ଭଵନ ଖରାରୀ ॥

କୋମଲଚିତ କୃପାଲ ରଘୁରାଈ। କପି କେହି ହେତୁ ଧରୀ ନିଠୁରାଈ ॥

ସହଜ ବାନି ସେଵକ ସୁଖ ଦାଯକ। କବହୁଁକ ସୁରତି କରତ ରଘୁନାଯକ ॥

କବହୁଁ ନଯନ ମମ ସୀତଲ ତାତା। ହୋଇହହି ନିରଖି ସ୍ଯାମ ମୃଦୁ ଗାତା ॥

ବଚନୁ ନ ଆଵ ନଯନ ଭରେ ବାରୀ। ଅହହ ନାଥ ହୌଂ ନିପଟ ବିସାରୀ ॥

ଦେଖି ପରମ ବିରହାକୁଲ ସୀତା। ବୋଲା କପି ମୃଦୁ ବଚନ ବିନୀତା ॥

ମାତୁ କୁସଲ ପ୍ରଭୁ ଅନୁଜ ସମେତା। ତଵ ଦୁଖ ଦୁଖୀ ସୁକୃପା ନିକେତା ॥

ଜନି ଜନନୀ ମାନହୁ ଜିଯଁ ଊନା। ତୁମ୍ହ ତେ ପ୍ରେମୁ ରାମ କେଂ ଦୂନା ॥

ଦୋ. ରଘୁପତି କର ସନ୍ଦେସୁ ଅବ ସୁନୁ ଜନନୀ ଧରି ଧୀର।

ଅସ କହି କପି ଗଦ ଗଦ ଭଯୁ ଭରେ ବିଲୋଚନ ନୀର ॥ 14 ॥

କହେଉ ରାମ ବିଯୋଗ ତଵ ସୀତା। ମୋ କହୁଁ ସକଲ ଭେ ବିପରୀତା ॥

ନଵ ତରୁ କିସଲଯ ମନହୁଁ କୃସାନୂ। କାଲନିସା ସମ ନିସି ସସି ଭାନୂ ॥

କୁବଲଯ ବିପିନ କୁନ୍ତ ବନ ସରିସା। ବାରିଦ ତପତ ତେଲ ଜନୁ ବରିସା ॥

ଜେ ହିତ ରହେ କରତ ତେଇ ପୀରା। ଉରଗ ସ୍ଵାସ ସମ ତ୍ରିବିଧ ସମୀରା ॥

କହେହୂ ତେଂ କଛୁ ଦୁଖ ଘଟି ହୋଈ। କାହି କହୌଂ ଯହ ଜାନ ନ କୋଈ ॥

ତତ୍ତ୍ଵ ପ୍ରେମ କର ମମ ଅରୁ ତୋରା। ଜାନତ ପ୍ରିଯା ଏକୁ ମନୁ ମୋରା ॥

ସୋ ମନୁ ସଦା ରହତ ତୋହି ପାହୀଂ। ଜାନୁ ପ୍ରୀତି ରସୁ ଏତେନହି ମାହୀମ୍ ॥

ପ୍ରଭୁ ସନ୍ଦେସୁ ସୁନତ ବୈଦେହୀ। ମଗନ ପ୍ରେମ ତନ ସୁଧି ନହିଂ ତେହୀ ॥

କହ କପି ହୃଦଯଁ ଧୀର ଧରୁ ମାତା। ସୁମିରୁ ରାମ ସେଵକ ସୁଖଦାତା ॥

ଉର ଆନହୁ ରଘୁପତି ପ୍ରଭୁତାଈ। ସୁନି ମମ ବଚନ ତଜହୁ କଦରାଈ ॥

ଦୋ. ନିସିଚର ନିକର ପତଙ୍ଗ ସମ ରଘୁପତି ବାନ କୃସାନୁ।

ଜନନୀ ହୃଦଯଁ ଧୀର ଧରୁ ଜରେ ନିସାଚର ଜାନୁ ॥ 15 ॥

ଜୌଂ ରଘୁବୀର ହୋତି ସୁଧି ପାଈ। କରତେ ନହିଂ ବିଲମ୍ବୁ ରଘୁରାଈ ॥

ରାମବାନ ରବି ଉଏଁ ଜାନକୀ। ତମ ବରୂଥ କହଁ ଜାତୁଧାନ କୀ ॥

ଅବହିଂ ମାତୁ ମୈଂ ଜାଉଁ ଲଵାଈ। ପ୍ରଭୁ ଆଯସୁ ନହିଂ ରାମ ଦୋହାଈ ॥

କଛୁକ ଦିଵସ ଜନନୀ ଧରୁ ଧୀରା। କପିନ୍ହ ସହିତ ଐହହିଂ ରଘୁବୀରା ॥

ନିସିଚର ମାରି ତୋହି ଲୈ ଜୈହହିଂ। ତିହୁଁ ପୁର ନାରଦାଦି ଜସୁ ଗୈହହିମ୍ ॥

ହୈଂ ସୁତ କପି ସବ ତୁମ୍ହହି ସମାନା। ଜାତୁଧାନ ଅତି ଭଟ ବଲଵାନା ॥

ମୋରେଂ ହୃଦଯ ପରମ ସନ୍ଦେହା। ସୁନି କପି ପ୍ରଗଟ କୀନ୍ହ ନିଜ ଦେହା ॥

କନକ ଭୂଧରାକାର ସରୀରା। ସମର ଭଯଙ୍କର ଅତିବଲ ବୀରା ॥

ସୀତା ମନ ଭରୋସ ତବ ଭଯୂ। ପୁନି ଲଘୁ ରୂପ ପଵନସୁତ ଲଯୂ ॥

ଦୋ. ସୁନୁ ମାତା ସାଖାମୃଗ ନହିଂ ବଲ ବୁଦ୍ଧି ବିସାଲ।

ପ୍ରଭୁ ପ୍ରତାପ ତେଂ ଗରୁଡ़ହି ଖାଇ ପରମ ଲଘୁ ବ୍ଯାଲ ॥ 16 ॥

ମନ ସନ୍ତୋଷ ସୁନତ କପି ବାନୀ। ଭଗତି ପ୍ରତାପ ତେଜ ବଲ ସାନୀ ॥

ଆସିଷ ଦୀନ୍ହି ରାମପ୍ରିଯ ଜାନା। ହୋହୁ ତାତ ବଲ ସୀଲ ନିଧାନା ॥

ଅଜର ଅମର ଗୁନନିଧି ସୁତ ହୋହୂ। କରହୁଁ ବହୁତ ରଘୁନାଯକ ଛୋହୂ ॥

କରହୁଁ କୃପା ପ୍ରଭୁ ଅସ ସୁନି କାନା। ନିର୍ଭର ପ୍ରେମ ମଗନ ହନୁମାନା ॥

ବାର ବାର ନାଏସି ପଦ ସୀସା। ବୋଲା ବଚନ ଜୋରି କର କୀସା ॥

ଅବ କୃତକୃତ୍ଯ ଭଯୁଁ ମୈଂ ମାତା। ଆସିଷ ତଵ ଅମୋଘ ବିଖ୍ଯାତା ॥

ସୁନହୁ ମାତୁ ମୋହି ଅତିସଯ ଭୂଖା। ଲାଗି ଦେଖି ସୁନ୍ଦର ଫଲ ରୂଖା ॥

ସୁନୁ ସୁତ କରହିଂ ବିପିନ ରଖଵାରୀ। ପରମ ସୁଭଟ ରଜନୀଚର ଭାରୀ ॥

ତିନ୍ହ କର ଭଯ ମାତା ମୋହି ନାହୀଂ। ଜୌଂ ତୁମ୍ହ ସୁଖ ମାନହୁ ମନ ମାହୀମ୍ ॥

ଦୋ. ଦେଖି ବୁଦ୍ଧି ବଲ ନିପୁନ କପି କହେଉ ଜାନକୀଂ ଜାହୁ।

ରଘୁପତି ଚରନ ହୃଦଯଁ ଧରି ତାତ ମଧୁର ଫଲ ଖାହୁ ॥ 17 ॥

ଚଲେଉ ନାଇ ସିରୁ ପୈଠେଉ ବାଗା। ଫଲ ଖାଏସି ତରୁ ତୋରୈଂ ଲାଗା ॥

ରହେ ତହାଁ ବହୁ ଭଟ ରଖଵାରେ। କଛୁ ମାରେସି କଛୁ ଜାଇ ପୁକାରେ ॥

ନାଥ ଏକ ଆଵା କପି ଭାରୀ। ତେହିଂ ଅସୋକ ବାଟିକା ଉଜାରୀ ॥

ଖାଏସି ଫଲ ଅରୁ ବିଟପ ଉପାରେ। ରଚ୍ଛକ ମର୍ଦି ମର୍ଦି ମହି ଡାରେ ॥

ସୁନି ରାଵନ ପଠେ ଭଟ ନାନା। ତିନ୍ହହି ଦେଖି ଗର୍ଜେଉ ହନୁମାନା ॥

ସବ ରଜନୀଚର କପି ସଙ୍ଘାରେ। ଗେ ପୁକାରତ କଛୁ ଅଧମାରେ ॥

ପୁନି ପଠଯୁ ତେହିଂ ଅଚ୍ଛକୁମାରା। ଚଲା ସଙ୍ଗ ଲୈ ସୁଭଟ ଅପାରା ॥

ଆଵତ ଦେଖି ବିଟପ ଗହି ତର୍ଜା। ତାହି ନିପାତି ମହାଧୁନି ଗର୍ଜା ॥

ଦୋ. କଛୁ ମାରେସି କଛୁ ମର୍ଦେସି କଛୁ ମିଲେସି ଧରି ଧୂରି।

କଛୁ ପୁନି ଜାଇ ପୁକାରେ ପ୍ରଭୁ ମର୍କଟ ବଲ ଭୂରି ॥ 18 ॥

ସୁନି ସୁତ ବଧ ଲଙ୍କେସ ରିସାନା। ପଠେସି ମେଘନାଦ ବଲଵାନା ॥

ମାରସି ଜନି ସୁତ ବାନ୍ଧେସୁ ତାହୀ। ଦେଖିଅ କପିହି କହାଁ କର ଆହୀ ॥

ଚଲା ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ଅତୁଲିତ ଜୋଧା। ବନ୍ଧୁ ନିଧନ ସୁନି ଉପଜା କ୍ରୋଧା ॥

କପି ଦେଖା ଦାରୁନ ଭଟ ଆଵା। କଟକଟାଇ ଗର୍ଜା ଅରୁ ଧାଵା ॥

ଅତି ବିସାଲ ତରୁ ଏକ ଉପାରା। ବିରଥ କୀନ୍ହ ଲଙ୍କେସ କୁମାରା ॥

ରହେ ମହାଭଟ ତାକେ ସଙ୍ଗା। ଗହି ଗହି କପି ମର୍ଦି ନିଜ ଅଙ୍ଗା ॥

ତିନ୍ହହି ନିପାତି ତାହି ସନ ବାଜା। ଭିରେ ଜୁଗଲ ମାନହୁଁ ଗଜରାଜା।

ମୁଠିକା ମାରି ଚଢ़ଆ ତରୁ ଜାଈ। ତାହି ଏକ ଛନ ମୁରୁଛା ଆଈ ॥

ଉଠି ବହୋରି କୀନ୍ହିସି ବହୁ ମାଯା। ଜୀତି ନ ଜାଇ ପ୍ରଭଞ୍ଜନ ଜାଯା ॥

ଦୋ. ବ୍ରହ୍ମ ଅସ୍ତ୍ର ତେହିଂ ସାଁଧା କପି ମନ କୀନ୍ହ ବିଚାର।

ଜୌଂ ନ ବ୍ରହ୍ମସର ମାନୁଁ ମହିମା ମିଟି ଅପାର ॥ 19 ॥

ବ୍ରହ୍ମବାନ କପି କହୁଁ ତେହି ମାରା। ପରତିହୁଁ ବାର କଟକୁ ସଙ୍ଘାରା ॥

ତେହି ଦେଖା କପି ମୁରୁଛିତ ଭଯୂ। ନାଗପାସ ବାଁଧେସି ଲୈ ଗଯୂ ॥

ଜାସୁ ନାମ ଜପି ସୁନହୁ ଭଵାନୀ। ଭଵ ବନ୍ଧନ କାଟହିଂ ନର ଗ୍ଯାନୀ ॥

ତାସୁ ଦୂତ କି ବନ୍ଧ ତରୁ ଆଵା। ପ୍ରଭୁ କାରଜ ଲଗି କପିହିଂ ବଁଧାଵା ॥

କପି ବନ୍ଧନ ସୁନି ନିସିଚର ଧାଏ। କୌତୁକ ଲାଗି ସଭାଁ ସବ ଆଏ ॥

ଦସମୁଖ ସଭା ଦୀଖି କପି ଜାଈ। କହି ନ ଜାଇ କଛୁ ଅତି ପ୍ରଭୁତାଈ ॥

କର ଜୋରେଂ ସୁର ଦିସିପ ବିନୀତା। ଭୃକୁଟି ବିଲୋକତ ସକଲ ସଭୀତା ॥

ଦେଖି ପ୍ରତାପ ନ କପି ମନ ସଙ୍କା। ଜିମି ଅହିଗନ ମହୁଁ ଗରୁଡ़ ଅସଙ୍କା ॥

ଦୋ. କପିହି ବିଲୋକି ଦସାନନ ବିହସା କହି ଦୁର୍ବାଦ।

ସୁତ ବଧ ସୁରତି କୀନ୍ହି ପୁନି ଉପଜା ହୃଦଯଁ ବିଷାଦ ॥ 20 ॥

କହ ଲଙ୍କେସ କଵନ ତୈଂ କୀସା। କେହିଂ କେ ବଲ ଘାଲେହି ବନ ଖୀସା ॥

କୀ ଧୌଂ ଶ୍ରଵନ ସୁନେହି ନହିଂ ମୋହୀ। ଦେଖୁଁ ଅତି ଅସଙ୍କ ସଠ ତୋହୀ ॥

ମାରେ ନିସିଚର କେହିଂ ଅପରାଧା। କହୁ ସଠ ତୋହି ନ ପ୍ରାନ କି ବାଧା ॥

ସୁନ ରାଵନ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ନିକାଯା। ପାଇ ଜାସୁ ବଲ ବିରଚିତ ମାଯା ॥

ଜାକେଂ ବଲ ବିରଞ୍ଚି ହରି ଈସା। ପାଲତ ସୃଜତ ହରତ ଦସସୀସା।

ଜା ବଲ ସୀସ ଧରତ ସହସାନନ। ଅଣ୍ଡକୋସ ସମେତ ଗିରି କାନନ ॥

ଧରି ଜୋ ବିବିଧ ଦେହ ସୁରତ୍ରାତା। ତୁମ୍ହ ତେ ସଠନ୍ହ ସିଖାଵନୁ ଦାତା।

ହର କୋଦଣ୍ଡ କଠିନ ଜେହି ଭଞ୍ଜା। ତେହି ସମେତ ନୃପ ଦଲ ମଦ ଗଞ୍ଜା ॥

ଖର ଦୂଷନ ତ୍ରିସିରା ଅରୁ ବାଲୀ। ବଧେ ସକଲ ଅତୁଲିତ ବଲସାଲୀ ॥

ଦୋ. ଜାକେ ବଲ ଲଵଲେସ ତେଂ ଜିତେହୁ ଚରାଚର ଝାରି।

ତାସୁ ଦୂତ ମୈଂ ଜା କରି ହରି ଆନେହୁ ପ୍ରିଯ ନାରି ॥ 21 ॥

ଜାନୁଁ ମୈଂ ତୁମ୍ହାରି ପ୍ରଭୁତାଈ। ସହସବାହୁ ସନ ପରୀ ଲରାଈ ॥

ସମର ବାଲି ସନ କରି ଜସୁ ପାଵା। ସୁନି କପି ବଚନ ବିହସି ବିହରାଵା ॥

ଖାଯୁଁ ଫଲ ପ୍ରଭୁ ଲାଗୀ ଭୂଁଖା। କପି ସୁଭାଵ ତେଂ ତୋରେଉଁ ରୂଖା ॥

ସବ କେଂ ଦେହ ପରମ ପ୍ରିଯ ସ୍ଵାମୀ। ମାରହିଂ ମୋହି କୁମାରଗ ଗାମୀ ॥

ଜିନ୍ହ ମୋହି ମାରା ତେ ମୈଂ ମାରେ। ତେହି ପର ବାଁଧେଉ ତନଯଁ ତୁମ୍ହାରେ ॥

ମୋହି ନ କଛୁ ବାଁଧେ କି ଲାଜା। କୀନ୍ହ ଚହୁଁ ନିଜ ପ୍ରଭୁ କର କାଜା ॥

ବିନତୀ କରୁଁ ଜୋରି କର ରାଵନ। ସୁନହୁ ମାନ ତଜି ମୋର ସିଖାଵନ ॥

ଦେଖହୁ ତୁମ୍ହ ନିଜ କୁଲହି ବିଚାରୀ। ଭ୍ରମ ତଜି ଭଜହୁ ଭଗତ ଭଯ ହାରୀ ॥

ଜାକେଂ ଡର ଅତି କାଲ ଡେରାଈ। ଜୋ ସୁର ଅସୁର ଚରାଚର ଖାଈ ॥

ତାସୋଂ ବଯରୁ କବହୁଁ ନହିଂ କୀଜୈ। ମୋରେ କହେଂ ଜାନକୀ ଦୀଜୈ ॥

ଦୋ. ପ୍ରନତପାଲ ରଘୁନାଯକ କରୁନା ସିନ୍ଧୁ ଖରାରି।

ଗେଁ ସରନ ପ୍ରଭୁ ରାଖିହୈଂ ତଵ ଅପରାଧ ବିସାରି ॥ 22 ॥

ରାମ ଚରନ ପଙ୍କଜ ଉର ଧରହୂ। ଲଙ୍କା ଅଚଲ ରାଜ ତୁମ୍ହ କରହୂ ॥

ରିଷି ପୁଲିସ୍ତ ଜସୁ ବିମଲ ମଂଯକା। ତେହି ସସି ମହୁଁ ଜନି ହୋହୁ କଲଙ୍କା ॥

ରାମ ନାମ ବିନୁ ଗିରା ନ ସୋହା। ଦେଖୁ ବିଚାରି ତ୍ଯାଗି ମଦ ମୋହା ॥

ବସନ ହୀନ ନହିଂ ସୋହ ସୁରାରୀ। ସବ ଭୂଷଣ ଭୂଷିତ ବର ନାରୀ ॥

ରାମ ବିମୁଖ ସମ୍ପତି ପ୍ରଭୁତାଈ। ଜାଇ ରହୀ ପାଈ ବିନୁ ପାଈ ॥

ସଜଲ ମୂଲ ଜିନ୍ହ ସରିତନ୍ହ ନାହୀଂ। ବରଷି ଗେ ପୁନି ତବହିଂ ସୁଖାହୀମ୍ ॥

ସୁନୁ ଦସକଣ୍ଠ କହୁଁ ପନ ରୋପୀ। ବିମୁଖ ରାମ ତ୍ରାତା ନହିଂ କୋପୀ ॥

ସଙ୍କର ସହସ ବିଷ୍ନୁ ଅଜ ତୋହୀ। ସକହିଂ ନ ରାଖି ରାମ କର ଦ୍ରୋହୀ ॥

ଦୋ. ମୋହମୂଲ ବହୁ ସୂଲ ପ୍ରଦ ତ୍ଯାଗହୁ ତମ ଅଭିମାନ।

ଭଜହୁ ରାମ ରଘୁନାଯକ କୃପା ସିନ୍ଧୁ ଭଗଵାନ ॥ 23 ॥

ଜଦପି କହି କପି ଅତି ହିତ ବାନୀ। ଭଗତି ବିବେକ ବିରତି ନଯ ସାନୀ ॥

ବୋଲା ବିହସି ମହା ଅଭିମାନୀ। ମିଲା ହମହି କପି ଗୁର ବଡ़ ଗ୍ଯାନୀ ॥

ମୃତ୍ଯୁ ନିକଟ ଆଈ ଖଲ ତୋହୀ। ଲାଗେସି ଅଧମ ସିଖାଵନ ମୋହୀ ॥

ଉଲଟା ହୋଇହି କହ ହନୁମାନା। ମତିଭ୍ରମ ତୋର ପ୍ରଗଟ ମୈଂ ଜାନା ॥

ସୁନି କପି ବଚନ ବହୁତ ଖିସିଆନା। ବେଗି ନ ହରହୁଁ ମୂଢ़ କର ପ୍ରାନା ॥

ସୁନତ ନିସାଚର ମାରନ ଧାଏ। ସଚିଵନ୍ହ ସହିତ ବିଭୀଷନୁ ଆଏ।

ନାଇ ସୀସ କରି ବିନଯ ବହୂତା। ନୀତି ବିରୋଧ ନ ମାରିଅ ଦୂତା ॥

ଆନ ଦଣ୍ଡ କଛୁ କରିଅ ଗୋସାଁଈ। ସବହୀଂ କହା ମନ୍ତ୍ର ଭଲ ଭାଈ ॥

ସୁନତ ବିହସି ବୋଲା ଦସକନ୍ଧର। ଅଙ୍ଗ ଭଙ୍ଗ କରି ପଠିଅ ବନ୍ଦର ॥

ଦୋ. କପି କେଂ ମମତା ପୂଁଛ ପର ସବହି କହୁଁ ସମୁଝାଇ।

ତେଲ ବୋରି ପଟ ବାଁଧି ପୁନି ପାଵକ ଦେହୁ ଲଗାଇ ॥ 24 ॥

ପୂଁଛହୀନ ବାନର ତହଁ ଜାଇହି। ତବ ସଠ ନିଜ ନାଥହି ଲି ଆଇହି ॥

ଜିନ୍ହ କୈ କୀନ୍ହସି ବହୁତ ବଡ़ଆଈ। ଦେଖେଉଁûମୈଂ ତିନ୍ହ କୈ ପ୍ରଭୁତାଈ ॥

ବଚନ ସୁନତ କପି ମନ ମୁସୁକାନା। ଭି ସହାଯ ସାରଦ ମୈଂ ଜାନା ॥

ଜାତୁଧାନ ସୁନି ରାଵନ ବଚନା। ଲାଗେ ରଚୈଂ ମୂଢ़ ସୋଇ ରଚନା ॥

ରହା ନ ନଗର ବସନ ଘୃତ ତେଲା। ବାଢ़ଈ ପୂଁଛ କୀନ୍ହ କପି ଖେଲା ॥

କୌତୁକ କହଁ ଆଏ ପୁରବାସୀ। ମାରହିଂ ଚରନ କରହିଂ ବହୁ ହାଁସୀ ॥

ବାଜହିଂ ଢୋଲ ଦେହିଂ ସବ ତାରୀ। ନଗର ଫେରି ପୁନି ପୂଁଛ ପ୍ରଜାରୀ ॥

ପାଵକ ଜରତ ଦେଖି ହନୁମନ୍ତା। ଭଯୁ ପରମ ଲଘୁ ରୁପ ତୁରନ୍ତା ॥

ନିବୁକି ଚଢ़ଏଉ କପି କନକ ଅଟାରୀଂ। ଭୀ ସଭୀତ ନିସାଚର ନାରୀମ୍ ॥

ଦୋ. ହରି ପ୍ରେରିତ ତେହି ଅଵସର ଚଲେ ମରୁତ ଉନଚାସ।

ଅଟ୍ଟହାସ କରି ଗର୍ଜ़ଆ କପି ବଢ़ଇ ଲାଗ ଅକାସ ॥ 25 ॥

ଦେହ ବିସାଲ ପରମ ହରୁଆଈ। ମନ୍ଦିର ତେଂ ମନ୍ଦିର ଚଢ़ ଧାଈ ॥

ଜରି ନଗର ଭା ଲୋଗ ବିହାଲା। ଝପଟ ଲପଟ ବହୁ କୋଟି କରାଲା ॥

ତାତ ମାତୁ ହା ସୁନିଅ ପୁକାରା। ଏହି ଅଵସର କୋ ହମହି ଉବାରା ॥

ହମ ଜୋ କହା ଯହ କପି ନହିଂ ହୋଈ। ବାନର ରୂପ ଧରେଂ ସୁର କୋଈ ॥

ସାଧୁ ଅଵଗ୍ଯା କର ଫଲୁ ଐସା। ଜରି ନଗର ଅନାଥ କର ଜୈସା ॥

ଜାରା ନଗରୁ ନିମିଷ ଏକ ମାହୀଂ। ଏକ ବିଭୀଷନ କର ଗୃହ ନାହୀମ୍ ॥

ତା କର ଦୂତ ଅନଲ ଜେହିଂ ସିରିଜା। ଜରା ନ ସୋ ତେହି କାରନ ଗିରିଜା ॥

ଉଲଟି ପଲଟି ଲଙ୍କା ସବ ଜାରୀ। କୂଦି ପରା ପୁନି ସିନ୍ଧୁ ମଝାରୀ ॥

ଦୋ. ପୂଁଛ ବୁଝାଇ ଖୋଇ ଶ୍ରମ ଧରି ଲଘୁ ରୂପ ବହୋରି।

ଜନକସୁତା କେ ଆଗେଂ ଠାଢ़ ଭଯୁ କର ଜୋରି ॥ 26 ॥

ମାତୁ ମୋହି ଦୀଜେ କଛୁ ଚୀନ୍ହା। ଜୈସେଂ ରଘୁନାଯକ ମୋହି ଦୀନ୍ହା ॥

ଚୂଡ़ଆମନି ଉତାରି ତବ ଦଯୂ। ହରଷ ସମେତ ପଵନସୁତ ଲଯୂ ॥

କହେହୁ ତାତ ଅସ ମୋର ପ୍ରନାମା। ସବ ପ୍ରକାର ପ୍ରଭୁ ପୂରନକାମା ॥

ଦୀନ ଦଯାଲ ବିରିଦୁ ସମ୍ଭାରୀ। ହରହୁ ନାଥ ମମ ସଙ୍କଟ ଭାରୀ ॥

ତାତ ସକ୍ରସୁତ କଥା ସୁନାଏହୁ। ବାନ ପ୍ରତାପ ପ୍ରଭୁହି ସମୁଝାଏହୁ ॥

ମାସ ଦିଵସ ମହୁଁ ନାଥୁ ନ ଆଵା। ତୌ ପୁନି ମୋହି ଜିଅତ ନହିଂ ପାଵା ॥

କହୁ କପି କେହି ବିଧି ରାଖୌଂ ପ୍ରାନା। ତୁମ୍ହହୂ ତାତ କହତ ଅବ ଜାନା ॥

ତୋହି ଦେଖି ସୀତଲି ଭି ଛାତୀ। ପୁନି ମୋ କହୁଁ ସୋଇ ଦିନୁ ସୋ ରାତୀ ॥

ଦୋ. ଜନକସୁତହି ସମୁଝାଇ କରି ବହୁ ବିଧି ଧୀରଜୁ ଦୀନ୍ହ।

ଚରନ କମଲ ସିରୁ ନାଇ କପି ଗଵନୁ ରାମ ପହିଂ କୀନ୍ହ ॥ 27 ॥

ଚଲତ ମହାଧୁନି ଗର୍ଜେସି ଭାରୀ। ଗର୍ଭ ସ୍ତ୍ରଵହିଂ ସୁନି ନିସିଚର ନାରୀ ॥

ନାଘି ସିନ୍ଧୁ ଏହି ପାରହି ଆଵା। ସବଦ କିଲକିଲା କପିନ୍ହ ସୁନାଵା ॥

ହରଷେ ସବ ବିଲୋକି ହନୁମାନା। ନୂତନ ଜନ୍ମ କପିନ୍ହ ତବ ଜାନା ॥

ମୁଖ ପ୍ରସନ୍ନ ତନ ତେଜ ବିରାଜା। କୀନ୍ହେସି ରାମଚନ୍ଦ୍ର କର କାଜା ॥

ମିଲେ ସକଲ ଅତି ଭେ ସୁଖାରୀ। ତଲଫତ ମୀନ ପାଵ ଜିମି ବାରୀ ॥

ଚଲେ ହରଷି ରଘୁନାଯକ ପାସା। ପୂଁଛତ କହତ ନଵଲ ଇତିହାସା ॥

ତବ ମଧୁବନ ଭୀତର ସବ ଆଏ। ଅଙ୍ଗଦ ସମ୍ମତ ମଧୁ ଫଲ ଖାଏ ॥

ରଖଵାରେ ଜବ ବରଜନ ଲାଗେ। ମୁଷ୍ଟି ପ୍ରହାର ହନତ ସବ ଭାଗେ ॥

ଦୋ. ଜାଇ ପୁକାରେ ତେ ସବ ବନ ଉଜାର ଜୁବରାଜ।

ସୁନି ସୁଗ୍ରୀଵ ହରଷ କପି କରି ଆଏ ପ୍ରଭୁ କାଜ ॥ 28 ॥

ଜୌଂ ନ ହୋତି ସୀତା ସୁଧି ପାଈ। ମଧୁବନ କେ ଫଲ ସକହିଂ କି ଖାଈ ॥

ଏହି ବିଧି ମନ ବିଚାର କର ରାଜା। ଆଇ ଗେ କପି ସହିତ ସମାଜା ॥

ଆଇ ସବନ୍ହି ନାଵା ପଦ ସୀସା। ମିଲେଉ ସବନ୍ହି ଅତି ପ୍ରେମ କପୀସା ॥

ପୂଁଛୀ କୁସଲ କୁସଲ ପଦ ଦେଖୀ। ରାମ କୃପାଁ ଭା କାଜୁ ବିସେଷୀ ॥

ନାଥ କାଜୁ କୀନ୍ହେଉ ହନୁମାନା। ରାଖେ ସକଲ କପିନ୍ହ କେ ପ୍ରାନା ॥

ସୁନି ସୁଗ୍ରୀଵ ବହୁରି ତେହି ମିଲେଊ। କପିନ୍ହ ସହିତ ରଘୁପତି ପହିଂ ଚଲେଊ।

ରାମ କପିନ୍ହ ଜବ ଆଵତ ଦେଖା। କିଏଁ କାଜୁ ମନ ହରଷ ବିସେଷା ॥

ଫଟିକ ସିଲା ବୈଠେ ଦ୍ଵୌ ଭାଈ। ପରେ ସକଲ କପି ଚରନନ୍ହି ଜାଈ ॥

ଦୋ. ପ୍ରୀତି ସହିତ ସବ ଭେଟେ ରଘୁପତି କରୁନା ପୁଞ୍ଜ।

ପୂଁଛୀ କୁସଲ ନାଥ ଅବ କୁସଲ ଦେଖି ପଦ କଞ୍ଜ ॥ 29 ॥

ଜାମଵନ୍ତ କହ ସୁନୁ ରଘୁରାଯା। ଜା ପର ନାଥ କରହୁ ତୁମ୍ହ ଦାଯା ॥

ତାହି ସଦା ସୁଭ କୁସଲ ନିରନ୍ତର। ସୁର ନର ମୁନି ପ୍ରସନ୍ନ ତା ଊପର ॥

ସୋଇ ବିଜୀ ବିନୀ ଗୁନ ସାଗର। ତାସୁ ସୁଜସୁ ତ୍ରେଲୋକ ଉଜାଗର ॥

ପ୍ରଭୁ କୀଂ କୃପା ଭଯୁ ସବୁ କାଜୂ। ଜନ୍ମ ହମାର ସୁଫଲ ଭା ଆଜୂ ॥

ନାଥ ପଵନସୁତ କୀନ୍ହି ଜୋ କରନୀ। ସହସହୁଁ ମୁଖ ନ ଜାଇ ସୋ ବରନୀ ॥

ପଵନତନଯ କେ ଚରିତ ସୁହାଏ। ଜାମଵନ୍ତ ରଘୁପତିହି ସୁନାଏ ॥

ସୁନତ କୃପାନିଧି ମନ ଅତି ଭାଏ। ପୁନି ହନୁମାନ ହରଷି ହିଯଁ ଲାଏ ॥

କହହୁ ତାତ କେହି ଭାଁତି ଜାନକୀ। ରହତି କରତି ରଚ୍ଛା ସ୍ଵପ୍ରାନ କୀ ॥

ଦୋ. ନାମ ପାହରୁ ଦିଵସ ନିସି ଧ୍ଯାନ ତୁମ୍ହାର କପାଟ।

ଲୋଚନ ନିଜ ପଦ ଜନ୍ତ୍ରିତ ଜାହିଂ ପ୍ରାନ କେହିଂ ବାଟ ॥ 30 ॥

ଚଲତ ମୋହି ଚୂଡ़ଆମନି ଦୀନ୍ହୀ। ରଘୁପତି ହୃଦଯଁ ଲାଇ ସୋଇ ଲୀନ୍ହୀ ॥

ନାଥ ଜୁଗଲ ଲୋଚନ ଭରି ବାରୀ। ବଚନ କହେ କଛୁ ଜନକକୁମାରୀ ॥

ଅନୁଜ ସମେତ ଗହେହୁ ପ୍ରଭୁ ଚରନା। ଦୀନ ବନ୍ଧୁ ପ୍ରନତାରତି ହରନା ॥

ମନ କ୍ରମ ବଚନ ଚରନ ଅନୁରାଗୀ। କେହି ଅପରାଧ ନାଥ ହୌଂ ତ୍ଯାଗୀ ॥

ଅଵଗୁନ ଏକ ମୋର ମୈଂ ମାନା। ବିଛୁରତ ପ୍ରାନ ନ କୀନ୍ହ ପଯାନା ॥

ନାଥ ସୋ ନଯନନ୍ହି କୋ ଅପରାଧା। ନିସରତ ପ୍ରାନ କରିହିଂ ହଠି ବାଧା ॥

ବିରହ ଅଗିନି ତନୁ ତୂଲ ସମୀରା। ସ୍ଵାସ ଜରି ଛନ ମାହିଂ ସରୀରା ॥

ନଯନ ସ୍ତ୍ରଵହି ଜଲୁ ନିଜ ହିତ ଲାଗୀ। ଜରୈଂ ନ ପାଵ ଦେହ ବିରହାଗୀ।

ସୀତା କେ ଅତି ବିପତି ବିସାଲା। ବିନହିଂ କହେଂ ଭଲି ଦୀନଦଯାଲା ॥

ଦୋ. ନିମିଷ ନିମିଷ କରୁନାନିଧି ଜାହିଂ କଲପ ସମ ବୀତି।

ବେଗି ଚଲିଯ ପ୍ରଭୁ ଆନିଅ ଭୁଜ ବଲ ଖଲ ଦଲ ଜୀତି ॥ 31 ॥

ସୁନି ସୀତା ଦୁଖ ପ୍ରଭୁ ସୁଖ ଅଯନା। ଭରି ଆଏ ଜଲ ରାଜିଵ ନଯନା ॥

ବଚନ କାଁଯ ମନ ମମ ଗତି ଜାହୀ। ସପନେହୁଁ ବୂଝିଅ ବିପତି କି ତାହୀ ॥

କହ ହନୁମନ୍ତ ବିପତି ପ୍ରଭୁ ସୋଈ। ଜବ ତଵ ସୁମିରନ ଭଜନ ନ ହୋଈ ॥

କେତିକ ବାତ ପ୍ରଭୁ ଜାତୁଧାନ କୀ। ରିପୁହି ଜୀତି ଆନିବୀ ଜାନକୀ ॥

ସୁନୁ କପି ତୋହି ସମାନ ଉପକାରୀ। ନହିଂ କୌ ସୁର ନର ମୁନି ତନୁଧାରୀ ॥

ପ୍ରତି ଉପକାର କରୌଂ କା ତୋରା। ସନମୁଖ ହୋଇ ନ ସକତ ମନ ମୋରା ॥

ସୁନୁ ସୁତ ଉରିନ ମୈଂ ନାହୀଂ। ଦେଖେଉଁ କରି ବିଚାର ମନ ମାହୀମ୍ ॥

ପୁନି ପୁନି କପିହି ଚିତଵ ସୁରତ୍ରାତା। ଲୋଚନ ନୀର ପୁଲକ ଅତି ଗାତା ॥

ଦୋ. ସୁନି ପ୍ରଭୁ ବଚନ ବିଲୋକି ମୁଖ ଗାତ ହରଷି ହନୁମନ୍ତ।

ଚରନ ପରେଉ ପ୍ରେମାକୁଲ ତ୍ରାହି ତ୍ରାହି ଭଗଵନ୍ତ ॥ 32 ॥

ବାର ବାର ପ୍ରଭୁ ଚହି ଉଠାଵା। ପ୍ରେମ ମଗନ ତେହି ଉଠବ ନ ଭାଵା ॥

ପ୍ରଭୁ କର ପଙ୍କଜ କପି କେଂ ସୀସା। ସୁମିରି ସୋ ଦସା ମଗନ ଗୌରୀସା ॥

ସାଵଧାନ ମନ କରି ପୁନି ସଙ୍କର। ଲାଗେ କହନ କଥା ଅତି ସୁନ୍ଦର ॥

କପି ଉଠାଇ ପ୍ରଭୁ ହୃଦଯଁ ଲଗାଵା। କର ଗହି ପରମ ନିକଟ ବୈଠାଵା ॥

କହୁ କପି ରାଵନ ପାଲିତ ଲଙ୍କା। କେହି ବିଧି ଦହେଉ ଦୁର୍ଗ ଅତି ବଙ୍କା ॥

ପ୍ରଭୁ ପ୍ରସନ୍ନ ଜାନା ହନୁମାନା। ବୋଲା ବଚନ ବିଗତ ଅଭିମାନା ॥

ସାଖାମୃଗ କେ ବଡ़ଇ ମନୁସାଈ। ସାଖା ତେଂ ସାଖା ପର ଜାଈ ॥

ନାଘି ସିନ୍ଧୁ ହାଟକପୁର ଜାରା। ନିସିଚର ଗନ ବିଧି ବିପିନ ଉଜାରା।

ସୋ ସବ ତଵ ପ୍ରତାପ ରଘୁରାଈ। ନାଥ ନ କଛୂ ମୋରି ପ୍ରଭୁତାଈ ॥

ଦୋ. ତା କହୁଁ ପ୍ରଭୁ କଛୁ ଅଗମ ନହିଂ ଜା ପର ତୁମ୍ହ ଅନୁକୁଲ।

ତବ ପ୍ରଭାଵଁ ବଡ़ଵାନଲହିଂ ଜାରି ସକି ଖଲୁ ତୂଲ ॥ 33 ॥

ନାଥ ଭଗତି ଅତି ସୁଖଦାଯନୀ। ଦେହୁ କୃପା କରି ଅନପାଯନୀ ॥

ସୁନି ପ୍ରଭୁ ପରମ ସରଲ କପି ବାନୀ। ଏଵମସ୍ତୁ ତବ କହେଉ ଭଵାନୀ ॥

ଉମା ରାମ ସୁଭାଉ ଜେହିଂ ଜାନା। ତାହି ଭଜନୁ ତଜି ଭାଵ ନ ଆନା ॥

ଯହ ସଂଵାଦ ଜାସୁ ଉର ଆଵା। ରଘୁପତି ଚରନ ଭଗତି ସୋଇ ପାଵା ॥

ସୁନି ପ୍ରଭୁ ବଚନ କହହିଂ କପିବୃନ୍ଦା। ଜଯ ଜଯ ଜଯ କୃପାଲ ସୁଖକନ୍ଦା ॥

ତବ ରଘୁପତି କପିପତିହି ବୋଲାଵା। କହା ଚଲୈଂ କର କରହୁ ବନାଵା ॥

ଅବ ବିଲମ୍ବୁ କେହି କାରନ କୀଜେ। ତୁରତ କପିନ୍ହ କହୁଁ ଆଯସୁ ଦୀଜେ ॥

କୌତୁକ ଦେଖି ସୁମନ ବହୁ ବରଷୀ। ନଭ ତେଂ ଭଵନ ଚଲେ ସୁର ହରଷୀ ॥

ଦୋ. କପିପତି ବେଗି ବୋଲାଏ ଆଏ ଜୂଥପ ଜୂଥ।

ନାନା ବରନ ଅତୁଲ ବଲ ବାନର ଭାଲୁ ବରୂଥ ॥ 34 ॥

ପ୍ରଭୁ ପଦ ପଙ୍କଜ ନାଵହିଂ ସୀସା। ଗରଜହିଂ ଭାଲୁ ମହାବଲ କୀସା ॥

ଦେଖୀ ରାମ ସକଲ କପି ସେନା। ଚିତି କୃପା କରି ରାଜିଵ ନୈନା ॥

ରାମ କୃପା ବଲ ପାଇ କପିନ୍ଦା। ଭେ ପଚ୍ଛଜୁତ ମନହୁଁ ଗିରିନ୍ଦା ॥

ହରଷି ରାମ ତବ କୀନ୍ହ ପଯାନା। ସଗୁନ ଭେ ସୁନ୍ଦର ସୁଭ ନାନା ॥

ଜାସୁ ସକଲ ମଙ୍ଗଲମଯ କୀତୀ। ତାସୁ ପଯାନ ସଗୁନ ଯହ ନୀତୀ ॥

ପ୍ରଭୁ ପଯାନ ଜାନା ବୈଦେହୀଂ। ଫରକି ବାମ ଅଁଗ ଜନୁ କହି ଦେହୀମ୍ ॥

ଜୋଇ ଜୋଇ ସଗୁନ ଜାନକିହି ହୋଈ। ଅସଗୁନ ଭଯୁ ରାଵନହି ସୋଈ ॥

ଚଲା କଟକୁ କୋ ବରନୈଂ ପାରା। ଗର୍ଜହି ବାନର ଭାଲୁ ଅପାରା ॥

ନଖ ଆଯୁଧ ଗିରି ପାଦପଧାରୀ। ଚଲେ ଗଗନ ମହି ଇଚ୍ଛାଚାରୀ ॥

କେହରିନାଦ ଭାଲୁ କପି କରହୀଂ। ଡଗମଗାହିଂ ଦିଗ୍ଗଜ ଚିକ୍କରହୀମ୍ ॥

ଛଂ. ଚିକ୍କରହିଂ ଦିଗ୍ଗଜ ଡୋଲ ମହି ଗିରି ଲୋଲ ସାଗର ଖରଭରେ।

ମନ ହରଷ ସଭ ଗନ୍ଧର୍ବ ସୁର ମୁନି ନାଗ କିନ୍ନର ଦୁଖ ଟରେ ॥

କଟକଟହିଂ ମର୍କଟ ବିକଟ ଭଟ ବହୁ କୋଟି କୋଟିନ୍ହ ଧାଵହୀଂ।

ଜଯ ରାମ ପ୍ରବଲ ପ୍ରତାପ କୋସଲନାଥ ଗୁନ ଗନ ଗାଵହୀମ୍ ॥ 1 ॥

ସହି ସକ ନ ଭାର ଉଦାର ଅହିପତି ବାର ବାରହିଂ ମୋହୀ।

ଗହ ଦସନ ପୁନି ପୁନି କମଠ ପୃଷ୍ଟ କଠୋର ସୋ କିମି ସୋହୀ ॥

ରଘୁବୀର ରୁଚିର ପ୍ରଯାନ ପ୍ରସ୍ଥିତି ଜାନି ପରମ ସୁହାଵନୀ।

ଜନୁ କମଠ ଖର୍ପର ସର୍ପରାଜ ସୋ ଲିଖତ ଅବିଚଲ ପାଵନୀ ॥ 2 ॥

ଦୋ. ଏହି ବିଧି ଜାଇ କୃପାନିଧି ଉତରେ ସାଗର ତୀର।

ଜହଁ ତହଁ ଲାଗେ ଖାନ ଫଲ ଭାଲୁ ବିପୁଲ କପି ବୀର ॥ 35 ॥

ଉହାଁ ନିସାଚର ରହହିଂ ସସଙ୍କା। ଜବ ତେ ଜାରି ଗଯୁ କପି ଲଙ୍କା ॥

ନିଜ ନିଜ ଗୃହଁ ସବ କରହିଂ ବିଚାରା। ନହିଂ ନିସିଚର କୁଲ କେର ଉବାରା ॥

ଜାସୁ ଦୂତ ବଲ ବରନି ନ ଜାଈ। ତେହି ଆଏଁ ପୁର କଵନ ଭଲାଈ ॥

ଦୂତନ୍ହି ସନ ସୁନି ପୁରଜନ ବାନୀ। ମନ୍ଦୋଦରୀ ଅଧିକ ଅକୁଲାନୀ ॥

ରହସି ଜୋରି କର ପତି ପଗ ଲାଗୀ। ବୋଲୀ ବଚନ ନୀତି ରସ ପାଗୀ ॥

କନ୍ତ କରଷ ହରି ସନ ପରିହରହୂ। ମୋର କହା ଅତି ହିତ ହିଯଁ ଧରହୁ ॥

ସମୁଝତ ଜାସୁ ଦୂତ କି କରନୀ। ସ୍ତ୍ରଵହୀଂ ଗର୍ଭ ରଜନୀଚର ଧରନୀ ॥

ତାସୁ ନାରି ନିଜ ସଚିଵ ବୋଲାଈ। ପଠଵହୁ କନ୍ତ ଜୋ ଚହହୁ ଭଲାଈ ॥

ତବ କୁଲ କମଲ ବିପିନ ଦୁଖଦାଈ। ସୀତା ସୀତ ନିସା ସମ ଆଈ ॥

ସୁନହୁ ନାଥ ସୀତା ବିନୁ ଦୀନ୍ହେଂ। ହିତ ନ ତୁମ୍ହାର ସମ୍ଭୁ ଅଜ କୀନ୍ହେମ୍ ॥

ଦୋ. -ରାମ ବାନ ଅହି ଗନ ସରିସ ନିକର ନିସାଚର ଭେକ।

ଜବ ଲଗି ଗ୍ରସତ ନ ତବ ଲଗି ଜତନୁ କରହୁ ତଜି ଟେକ ॥ 36 ॥

ଶ୍ରଵନ ସୁନୀ ସଠ ତା କରି ବାନୀ। ବିହସା ଜଗତ ବିଦିତ ଅଭିମାନୀ ॥

ସଭଯ ସୁଭାଉ ନାରି କର ସାଚା। ମଙ୍ଗଲ ମହୁଁ ଭଯ ମନ ଅତି କାଚା ॥

ଜୌଂ ଆଵି ମର୍କଟ କଟକାଈ। ଜିଅହିଂ ବିଚାରେ ନିସିଚର ଖାଈ ॥

କମ୍ପହିଂ ଲୋକପ ଜାକୀ ତ୍ରାସା। ତାସୁ ନାରି ସଭୀତ ବଡ़ଇ ହାସା ॥

ଅସ କହି ବିହସି ତାହି ଉର ଲାଈ। ଚଲେଉ ସଭାଁ ମମତା ଅଧିକାଈ ॥

ମନ୍ଦୋଦରୀ ହୃଦଯଁ କର ଚିନ୍ତା। ଭଯୁ କନ୍ତ ପର ବିଧି ବିପରୀତା ॥

ବୈଠେଉ ସଭାଁ ଖବରି ଅସି ପାଈ। ସିନ୍ଧୁ ପାର ସେନା ସବ ଆଈ ॥

ବୂଝେସି ସଚିଵ ଉଚିତ ମତ କହହୂ। ତେ ସବ ହଁସେ ମଷ୍ଟ କରି ରହହୂ ॥

ଜିତେହୁ ସୁରାସୁର ତବ ଶ୍ରମ ନାହୀଂ। ନର ବାନର କେହି ଲେଖେ ମାହୀ ॥

ଦୋ. ସଚିଵ ବୈଦ ଗୁର ତୀନି ଜୌଂ ପ୍ରିଯ ବୋଲହିଂ ଭଯ ଆସ।

ରାଜ ଧର୍ମ ତନ ତୀନି କର ହୋଇ ବେଗିହୀଂ ନାସ ॥ 37 ॥

ସୋଇ ରାଵନ କହୁଁ ବନି ସହାଈ। ଅସ୍ତୁତି କରହିଂ ସୁନାଇ ସୁନାଈ ॥

ଅଵସର ଜାନି ବିଭୀଷନୁ ଆଵା। ଭ୍ରାତା ଚରନ ସୀସୁ ତେହିଂ ନାଵା ॥

ପୁନି ସିରୁ ନାଇ ବୈଠ ନିଜ ଆସନ। ବୋଲା ବଚନ ପାଇ ଅନୁସାସନ ॥

ଜୌ କୃପାଲ ପୂଁଛିହୁ ମୋହି ବାତା। ମତି ଅନୁରୁପ କହୁଁ ହିତ ତାତା ॥

ଜୋ ଆପନ ଚାହୈ କଲ୍ଯାନା। ସୁଜସୁ ସୁମତି ସୁଭ ଗତି ସୁଖ ନାନା ॥

ସୋ ପରନାରି ଲିଲାର ଗୋସାଈଂ। ତଜୁ ଚୁଥି କେ ଚନ୍ଦ କି ନାଈ ॥

ଚୌଦହ ଭୁଵନ ଏକ ପତି ହୋଈ। ଭୂତଦ୍ରୋହ ତିଷ୍ଟି ନହିଂ ସୋଈ ॥

ଗୁନ ସାଗର ନାଗର ନର ଜୋଊ। ଅଲପ ଲୋଭ ଭଲ କହି ନ କୋଊ ॥

ଦୋ. କାମ କ୍ରୋଧ ମଦ ଲୋଭ ସବ ନାଥ ନରକ କେ ପନ୍ଥ।

ସବ ପରିହରି ରଘୁବୀରହି ଭଜହୁ ଭଜହିଂ ଜେହି ସନ୍ତ ॥ 38 ॥

ତାତ ରାମ ନହିଂ ନର ଭୂପାଲା। ଭୁଵନେସ୍ଵର କାଲହୁ କର କାଲା ॥

ବ୍ରହ୍ମ ଅନାମଯ ଅଜ ଭଗଵନ୍ତା। ବ୍ଯାପକ ଅଜିତ ଅନାଦି ଅନନ୍ତା ॥

ଗୋ ଦ୍ଵିଜ ଧେନୁ ଦେଵ ହିତକାରୀ। କୃପାସିନ୍ଧୁ ମାନୁଷ ତନୁଧାରୀ ॥

ଜନ ରଞ୍ଜନ ଭଞ୍ଜନ ଖଲ ବ୍ରାତା। ବେଦ ଧର୍ମ ରଚ୍ଛକ ସୁନୁ ଭ୍ରାତା ॥

ତାହି ବଯରୁ ତଜି ନାଇଅ ମାଥା। ପ୍ରନତାରତି ଭଞ୍ଜନ ରଘୁନାଥା ॥

ଦେହୁ ନାଥ ପ୍ରଭୁ କହୁଁ ବୈଦେହୀ। ଭଜହୁ ରାମ ବିନୁ ହେତୁ ସନେହୀ ॥

ସରନ ଗେଁ ପ୍ରଭୁ ତାହୁ ନ ତ୍ଯାଗା। ବିସ୍ଵ ଦ୍ରୋହ କୃତ ଅଘ ଜେହି ଲାଗା ॥

ଜାସୁ ନାମ ତ୍ରଯ ତାପ ନସାଵନ। ସୋଇ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରଗଟ ସମୁଝୁ ଜିଯଁ ରାଵନ ॥

ଦୋ. ବାର ବାର ପଦ ଲାଗୁଁ ବିନଯ କରୁଁ ଦସସୀସ।

ପରିହରି ମାନ ମୋହ ମଦ ଭଜହୁ କୋସଲାଧୀସ ॥ 39(କ) ॥

ମୁନି ପୁଲସ୍ତି ନିଜ ସିଷ୍ଯ ସନ କହି ପଠୀ ଯହ ବାତ।

ତୁରତ ସୋ ମୈଂ ପ୍ରଭୁ ସନ କହୀ ପାଇ ସୁଅଵସରୁ ତାତ ॥ 39(ଖ) ॥

ମାଲ୍ଯଵନ୍ତ ଅତି ସଚିଵ ସଯାନା। ତାସୁ ବଚନ ସୁନି ଅତି ସୁଖ ମାନା ॥

ତାତ ଅନୁଜ ତଵ ନୀତି ବିଭୂଷନ। ସୋ ଉର ଧରହୁ ଜୋ କହତ ବିଭୀଷନ ॥

ରିପୁ ଉତକରଷ କହତ ସଠ ଦୋଊ। ଦୂରି ନ କରହୁ ଇହାଁ ହି କୋଊ ॥

ମାଲ୍ଯଵନ୍ତ ଗୃହ ଗଯୁ ବହୋରୀ। କହି ବିଭୀଷନୁ ପୁନି କର ଜୋରୀ ॥

ସୁମତି କୁମତି ସବ କେଂ ଉର ରହହୀଂ। ନାଥ ପୁରାନ ନିଗମ ଅସ କହହୀମ୍ ॥

ଜହାଁ ସୁମତି ତହଁ ସମ୍ପତି ନାନା। ଜହାଁ କୁମତି ତହଁ ବିପତି ନିଦାନା ॥

ତଵ ଉର କୁମତି ବସୀ ବିପରୀତା। ହିତ ଅନହିତ ମାନହୁ ରିପୁ ପ୍ରୀତା ॥

କାଲରାତି ନିସିଚର କୁଲ କେରୀ। ତେହି ସୀତା ପର ପ୍ରୀତି ଘନେରୀ ॥

ଦୋ. ତାତ ଚରନ ଗହି ମାଗୁଁ ରାଖହୁ ମୋର ଦୁଲାର।

ସୀତ ଦେହୁ ରାମ କହୁଁ ଅହିତ ନ ହୋଇ ତୁମ୍ହାର ॥ 40 ॥

ବୁଧ ପୁରାନ ଶ୍ରୁତି ସମ୍ମତ ବାନୀ। କହୀ ବିଭୀଷନ ନୀତି ବଖାନୀ ॥

ସୁନତ ଦସାନନ ଉଠା ରିସାଈ। ଖଲ ତୋହି ନିକଟ ମୁତ୍ଯୁ ଅବ ଆଈ ॥

ଜିଅସି ସଦା ସଠ ମୋର ଜିଆଵା। ରିପୁ କର ପଚ୍ଛ ମୂଢ़ ତୋହି ଭାଵା ॥

କହସି ନ ଖଲ ଅସ କୋ ଜଗ ମାହୀଂ। ଭୁଜ ବଲ ଜାହି ଜିତା ମୈଂ ନାହୀ ॥

ମମ ପୁର ବସି ତପସିନ୍ହ ପର ପ୍ରୀତୀ। ସଠ ମିଲୁ ଜାଇ ତିନ୍ହହି କହୁ ନୀତୀ ॥

ଅସ କହି କୀନ୍ହେସି ଚରନ ପ୍ରହାରା। ଅନୁଜ ଗହେ ପଦ ବାରହିଂ ବାରା ॥

ଉମା ସନ୍ତ କି ଇହି ବଡ़ଆଈ। ମନ୍ଦ କରତ ଜୋ କରି ଭଲାଈ ॥

ତୁମ୍ହ ପିତୁ ସରିସ ଭଲେହିଂ ମୋହି ମାରା। ରାମୁ ଭଜେଂ ହିତ ନାଥ ତୁମ୍ହାରା ॥

ସଚିଵ ସଙ୍ଗ ଲୈ ନଭ ପଥ ଗଯୂ। ସବହି ସୁନାଇ କହତ ଅସ ଭଯୂ ॥

ଦୋ0=ରାମୁ ସତ୍ଯସଙ୍କଲ୍ପ ପ୍ରଭୁ ସଭା କାଲବସ ତୋରି।

ମୈ ରଘୁବୀର ସରନ ଅବ ଜାଉଁ ଦେହୁ ଜନି ଖୋରି ॥ 41 ॥

ଅସ କହି ଚଲା ବିଭୀଷନୁ ଜବହୀଂ। ଆଯୂହୀନ ଭେ ସବ ତବହୀମ୍ ॥

ସାଧୁ ଅଵଗ୍ଯା ତୁରତ ଭଵାନୀ। କର କଲ୍ଯାନ ଅଖିଲ କୈ ହାନୀ ॥

ରାଵନ ଜବହିଂ ବିଭୀଷନ ତ୍ଯାଗା। ଭଯୁ ବିଭଵ ବିନୁ ତବହିଂ ଅଭାଗା ॥

ଚଲେଉ ହରଷି ରଘୁନାଯକ ପାହୀଂ। କରତ ମନୋରଥ ବହୁ ମନ ମାହୀମ୍ ॥

ଦେଖିହୁଁ ଜାଇ ଚରନ ଜଲଜାତା। ଅରୁନ ମୃଦୁଲ ସେଵକ ସୁଖଦାତା ॥

ଜେ ପଦ ପରସି ତରୀ ରିଷିନାରୀ। ଦଣ୍ଡକ କାନନ ପାଵନକାରୀ ॥

ଜେ ପଦ ଜନକସୁତାଁ ଉର ଲାଏ। କପଟ କୁରଙ୍ଗ ସଙ୍ଗ ଧର ଧାଏ ॥

ହର ଉର ସର ସରୋଜ ପଦ ଜେଈ। ଅହୋଭାଗ୍ଯ ମୈ ଦେଖିହୁଁ ତେଈ ॥

ଦୋ0= ଜିନ୍ହ ପାଯନ୍ହ କେ ପାଦୁକନ୍ହି ଭରତୁ ରହେ ମନ ଲାଇ।

ତେ ପଦ ଆଜୁ ବିଲୋକିହୁଁ ଇନ୍ହ ନଯନନ୍ହି ଅବ ଜାଇ ॥ 42 ॥

ଏହି ବିଧି କରତ ସପ୍ରେମ ବିଚାରା। ଆଯୁ ସପଦି ସିନ୍ଧୁ ଏହିଂ ପାରା ॥

କପିନ୍ହ ବିଭୀଷନୁ ଆଵତ ଦେଖା। ଜାନା କୌ ରିପୁ ଦୂତ ବିସେଷା ॥

ତାହି ରାଖି କପୀସ ପହିଂ ଆଏ। ସମାଚାର ସବ ତାହି ସୁନାଏ ॥

କହ ସୁଗ୍ରୀଵ ସୁନହୁ ରଘୁରାଈ। ଆଵା ମିଲନ ଦସାନନ ଭାଈ ॥

କହ ପ୍ରଭୁ ସଖା ବୂଝିଐ କାହା। କହି କପୀସ ସୁନହୁ ନରନାହା ॥

ଜାନି ନ ଜାଇ ନିସାଚର ମାଯା। କାମରୂପ କେହି କାରନ ଆଯା ॥

ଭେଦ ହମାର ଲେନ ସଠ ଆଵା। ରାଖିଅ ବାଁଧି ମୋହି ଅସ ଭାଵା ॥

ସଖା ନୀତି ତୁମ୍ହ ନୀକି ବିଚାରୀ। ମମ ପନ ସରନାଗତ ଭଯହାରୀ ॥

ସୁନି ପ୍ରଭୁ ବଚନ ହରଷ ହନୁମାନା। ସରନାଗତ ବଚ୍ଛଲ ଭଗଵାନା ॥

ଦୋ0=ସରନାଗତ କହୁଁ ଜେ ତଜହିଂ ନିଜ ଅନହିତ ଅନୁମାନି।

ତେ ନର ପାଵଁର ପାପମଯ ତିନ୍ହହି ବିଲୋକତ ହାନି ॥ 43 ॥

କୋଟି ବିପ୍ର ବଧ ଲାଗହିଂ ଜାହୂ। ଆଏଁ ସରନ ତଜୁଁ ନହିଂ ତାହୂ ॥

ସନମୁଖ ହୋଇ ଜୀଵ ମୋହି ଜବହୀଂ। ଜନ୍ମ କୋଟି ଅଘ ନାସହିଂ ତବହୀମ୍ ॥

ପାପଵନ୍ତ କର ସହଜ ସୁଭ୍AU। ଭଜନୁ ମୋର ତେହି ଭାଵ ନ କ୍AU ॥

ଜୌଂ ପୈ ଦୁଷ୍ଟହୃଦଯ ସୋଇ ହୋଈ। ମୋରେଂ ସନମୁଖ ଆଵ କି ସୋଈ ॥

ନିର୍ମଲ ମନ ଜନ ସୋ ମୋହି ପାଵା। ମୋହି କପଟ ଛଲ ଛିଦ୍ର ନ ଭାଵା ॥

ଭେଦ ଲେନ ପଠଵା ଦସସୀସା। ତବହୁଁ ନ କଛୁ ଭଯ ହାନି କପୀସା ॥

ଜଗ ମହୁଁ ସଖା ନିସାଚର ଜେତେ। ଲଛିମନୁ ହନି ନିମିଷ ମହୁଁ ତେତେ ॥

ଜୌଂ ସଭୀତ ଆଵା ସରନାଈ। ରଖିହୁଁ ତାହି ପ୍ରାନ କୀ ନାଈ ॥

ଦୋ0=ଉଭଯ ଭାଁତି ତେହି ଆନହୁ ହଁସି କହ କୃପାନିକେତ।

ଜଯ କୃପାଲ କହି ଚଲେ ଅଙ୍ଗଦ ହନୂ ସମେତ ॥ 44 ॥

ସାଦର ତେହି ଆଗେଂ କରି ବାନର। ଚଲେ ଜହାଁ ରଘୁପତି କରୁନାକର ॥

ଦୂରିହି ତେ ଦେଖେ ଦ୍ଵୌ ଭ୍ରାତା। ନଯନାନନ୍ଦ ଦାନ କେ ଦାତା ॥

ବହୁରି ରାମ ଛବିଧାମ ବିଲୋକୀ। ରହେଉ ଠଟୁକି ଏକଟକ ପଲ ରୋକୀ ॥

ଭୁଜ ପ୍ରଲମ୍ବ କଞ୍ଜାରୁନ ଲୋଚନ। ସ୍ଯାମଲ ଗାତ ପ୍ରନତ ଭଯ ମୋଚନ ॥

ସିଙ୍ଘ କନ୍ଧ ଆଯତ ଉର ସୋହା। ଆନନ ଅମିତ ମଦନ ମନ ମୋହା ॥

ନଯନ ନୀର ପୁଲକିତ ଅତି ଗାତା। ମନ ଧରି ଧୀର କହୀ ମୃଦୁ ବାତା ॥

ନାଥ ଦସାନନ କର ମୈଂ ଭ୍ରାତା। ନିସିଚର ବଂସ ଜନମ ସୁରତ୍ରାତା ॥

ସହଜ ପାପପ୍ରିଯ ତାମସ ଦେହା। ଜଥା ଉଲୂକହି ତମ ପର ନେହା ॥

ଦୋ. ଶ୍ରଵନ ସୁଜସୁ ସୁନି ଆଯୁଁ ପ୍ରଭୁ ଭଞ୍ଜନ ଭଵ ଭୀର।

ତ୍ରାହି ତ୍ରାହି ଆରତି ହରନ ସରନ ସୁଖଦ ରଘୁବୀର ॥ 45 ॥

ଅସ କହି କରତ ଦଣ୍ଡଵତ ଦେଖା। ତୁରତ ଉଠେ ପ୍ରଭୁ ହରଷ ବିସେଷା ॥

ଦୀନ ବଚନ ସୁନି ପ୍ରଭୁ ମନ ଭାଵା। ଭୁଜ ବିସାଲ ଗହି ହୃଦଯଁ ଲଗାଵା ॥

ଅନୁଜ ସହିତ ମିଲି ଢିଗ ବୈଠାରୀ। ବୋଲେ ବଚନ ଭଗତ ଭଯହାରୀ ॥

କହୁ ଲଙ୍କେସ ସହିତ ପରିଵାରା। କୁସଲ କୁଠାହର ବାସ ତୁମ୍ହାରା ॥

ଖଲ ମଣ୍ଡଲୀଂ ବସହୁ ଦିନୁ ରାତୀ। ସଖା ଧରମ ନିବହି କେହି ଭାଁତୀ ॥

ମୈଂ ଜାନୁଁ ତୁମ୍ହାରି ସବ ରୀତୀ। ଅତି ନଯ ନିପୁନ ନ ଭାଵ ଅନୀତୀ ॥

ବରୁ ଭଲ ବାସ ନରକ କର ତାତା। ଦୁଷ୍ଟ ସଙ୍ଗ ଜନି ଦେଇ ବିଧାତା ॥

ଅବ ପଦ ଦେଖି କୁସଲ ରଘୁରାଯା। ଜୌଂ ତୁମ୍ହ କୀନ୍ହ ଜାନି ଜନ ଦାଯା ॥

ଦୋ. ତବ ଲଗି କୁସଲ ନ ଜୀଵ କହୁଁ ସପନେହୁଁ ମନ ବିଶ୍ରାମ।

ଜବ ଲଗି ଭଜତ ନ ରାମ କହୁଁ ସୋକ ଧାମ ତଜି କାମ ॥ 46 ॥

ତବ ଲଗି ହୃଦଯଁ ବସତ ଖଲ ନାନା। ଲୋଭ ମୋହ ମଚ୍ଛର ମଦ ମାନା ॥

ଜବ ଲଗି ଉର ନ ବସତ ରଘୁନାଥା। ଧରେଂ ଚାପ ସାଯକ କଟି ଭାଥା ॥

ମମତା ତରୁନ ତମୀ ଅଁଧିଆରୀ। ରାଗ ଦ୍ଵେଷ ଉଲୂକ ସୁଖକାରୀ ॥

ତବ ଲଗି ବସତି ଜୀଵ ମନ ମାହୀଂ। ଜବ ଲଗି ପ୍ରଭୁ ପ୍ରତାପ ରବି ନାହୀମ୍ ॥

ଅବ ମୈଂ କୁସଲ ମିଟେ ଭଯ ଭାରେ। ଦେଖି ରାମ ପଦ କମଲ ତୁମ୍ହାରେ ॥

ତୁମ୍ହ କୃପାଲ ଜା ପର ଅନୁକୂଲା। ତାହି ନ ବ୍ଯାପ ତ୍ରିବିଧ ଭଵ ସୂଲା ॥

ମୈଂ ନିସିଚର ଅତି ଅଧମ ସୁଭ୍AU। ସୁଭ ଆଚରନୁ କୀନ୍ହ ନହିଂ କ୍AU ॥

ଜାସୁ ରୂପ ମୁନି ଧ୍ଯାନ ନ ଆଵା। ତେହିଂ ପ୍ରଭୁ ହରଷି ହୃଦଯଁ ମୋହି ଲାଵା ॥

ଦୋ. -ଅହୋଭାଗ୍ଯ ମମ ଅମିତ ଅତି ରାମ କୃପା ସୁଖ ପୁଞ୍ଜ।

ଦେଖେଉଁ ନଯନ ବିରଞ୍ଚି ସିବ ସେବ୍ଯ ଜୁଗଲ ପଦ କଞ୍ଜ ॥ 47 ॥

ସୁନହୁ ସଖା ନିଜ କହୁଁ ସୁଭ୍AU। ଜାନ ଭୁସୁଣ୍ଡି ସମ୍ଭୁ ଗିରିଜ୍AU ॥

ଜୌଂ ନର ହୋଇ ଚରାଚର ଦ୍ରୋହୀ। ଆଵେ ସଭଯ ସରନ ତକି ମୋହୀ ॥

ତଜି ମଦ ମୋହ କପଟ ଛଲ ନାନା। କରୁଁ ସଦ୍ଯ ତେହି ସାଧୁ ସମାନା ॥

ଜନନୀ ଜନକ ବନ୍ଧୁ ସୁତ ଦାରା। ତନୁ ଧନୁ ଭଵନ ସୁହ୍ରଦ ପରିଵାରା ॥

ସବ କୈ ମମତା ତାଗ ବଟୋରୀ। ମମ ପଦ ମନହି ବାଁଧ ବରି ଡୋରୀ ॥

ସମଦରସୀ ଇଚ୍ଛା କଛୁ ନାହୀଂ। ହରଷ ସୋକ ଭଯ ନହିଂ ମନ ମାହୀମ୍ ॥

ଅସ ସଜ୍ଜନ ମମ ଉର ବସ କୈସେଂ। ଲୋଭୀ ହୃଦଯଁ ବସି ଧନୁ ଜୈସେମ୍ ॥

ତୁମ୍ହ ସାରିଖେ ସନ୍ତ ପ୍ରିଯ ମୋରେଂ। ଧରୁଁ ଦେହ ନହିଂ ଆନ ନିହୋରେମ୍ ॥

ଦୋ. ସଗୁନ ଉପାସକ ପରହିତ ନିରତ ନୀତି ଦୃଢ़ ନେମ।

ତେ ନର ପ୍ରାନ ସମାନ ମମ ଜିନ୍ହ କେଂ ଦ୍ଵିଜ ପଦ ପ୍ରେମ ॥ 48 ॥

ସୁନୁ ଲଙ୍କେସ ସକଲ ଗୁନ ତୋରେଂ। ତାତେଂ ତୁମ୍ହ ଅତିସଯ ପ୍ରିଯ ମୋରେମ୍ ॥

ରାମ ବଚନ ସୁନି ବାନର ଜୂଥା। ସକଲ କହହିଂ ଜଯ କୃପା ବରୂଥା ॥

ସୁନତ ବିଭୀଷନୁ ପ୍ରଭୁ କୈ ବାନୀ। ନହିଂ ଅଘାତ ଶ୍ରଵନାମୃତ ଜାନୀ ॥

ପଦ ଅମ୍ବୁଜ ଗହି ବାରହିଂ ବାରା। ହୃଦଯଁ ସମାତ ନ ପ୍ରେମୁ ଅପାରା ॥

ସୁନହୁ ଦେଵ ସଚରାଚର ସ୍ଵାମୀ। ପ୍ରନତପାଲ ଉର ଅନ୍ତରଜାମୀ ॥

ଉର କଛୁ ପ୍ରଥମ ବାସନା ରହୀ। ପ୍ରଭୁ ପଦ ପ୍ରୀତି ସରିତ ସୋ ବହୀ ॥

ଅବ କୃପାଲ ନିଜ ଭଗତି ପାଵନୀ। ଦେହୁ ସଦା ସିଵ ମନ ଭାଵନୀ ॥

ଏଵମସ୍ତୁ କହି ପ୍ରଭୁ ରନଧୀରା। ମାଗା ତୁରତ ସିନ୍ଧୁ କର ନୀରା ॥

ଜଦପି ସଖା ତଵ ଇଚ୍ଛା ନାହୀଂ। ମୋର ଦରସୁ ଅମୋଘ ଜଗ ମାହୀମ୍ ॥

ଅସ କହି ରାମ ତିଲକ ତେହି ସାରା। ସୁମନ ବୃଷ୍ଟି ନଭ ଭୀ ଅପାରା ॥

ଦୋ. ରାଵନ କ୍ରୋଧ ଅନଲ ନିଜ ସ୍ଵାସ ସମୀର ପ୍ରଚଣ୍ଡ।

ଜରତ ବିଭୀଷନୁ ରାଖେଉ ଦୀନ୍ହେହୁ ରାଜୁ ଅଖଣ୍ଡ ॥ 49(କ) ॥

ଜୋ ସମ୍ପତି ସିଵ ରାଵନହି ଦୀନ୍ହି ଦିଏଁ ଦସ ମାଥ।

ସୋଇ ସମ୍ପଦା ବିଭୀଷନହି ସକୁଚି ଦୀନ୍ହ ରଘୁନାଥ ॥ 49(ଖ) ॥

ଅସ ପ୍ରଭୁ ଛାଡ़ଇ ଭଜହିଂ ଜେ ଆନା। ତେ ନର ପସୁ ବିନୁ ପୂଁଛ ବିଷାନା ॥

ନିଜ ଜନ ଜାନି ତାହି ଅପନାଵା। ପ୍ରଭୁ ସୁଭାଵ କପି କୁଲ ମନ ଭାଵା ॥

ପୁନି ସର୍ବଗ୍ଯ ସର୍ବ ଉର ବାସୀ। ସର୍ବରୂପ ସବ ରହିତ ଉଦାସୀ ॥

ବୋଲେ ବଚନ ନୀତି ପ୍ରତିପାଲକ। କାରନ ମନୁଜ ଦନୁଜ କୁଲ ଘାଲକ ॥

ସୁନୁ କପୀସ ଲଙ୍କାପତି ବୀରା। କେହି ବିଧି ତରିଅ ଜଲଧି ଗମ୍ଭୀରା ॥

ସଙ୍କୁଲ ମକର ଉରଗ ଝଷ ଜାତୀ। ଅତି ଅଗାଧ ଦୁସ୍ତର ସବ ଭାଁତୀ ॥

କହ ଲଙ୍କେସ ସୁନହୁ ରଘୁନାଯକ। କୋଟି ସିନ୍ଧୁ ସୋଷକ ତଵ ସାଯକ ॥

ଜଦ୍ଯପି ତଦପି ନୀତି ଅସି ଗାଈ। ବିନଯ କରିଅ ସାଗର ସନ ଜାଈ ॥

ଦୋ. ପ୍ରଭୁ ତୁମ୍ହାର କୁଲଗୁର ଜଲଧି କହିହି ଉପାଯ ବିଚାରି।

ବିନୁ ପ୍ରଯାସ ସାଗର ତରିହି ସକଲ ଭାଲୁ କପି ଧାରି ॥ 50 ॥

ସଖା କହୀ ତୁମ୍ହ ନୀକି ଉପାଈ। କରିଅ ଦୈଵ ଜୌଂ ହୋଇ ସହାଈ ॥

ମନ୍ତ୍ର ନ ଯହ ଲଛିମନ ମନ ଭାଵା। ରାମ ବଚନ ସୁନି ଅତି ଦୁଖ ପାଵା ॥

ନାଥ ଦୈଵ କର କଵନ ଭରୋସା। ସୋଷିଅ ସିନ୍ଧୁ କରିଅ ମନ ରୋସା ॥

କାଦର ମନ କହୁଁ ଏକ ଅଧାରା। ଦୈଵ ଦୈଵ ଆଲସୀ ପୁକାରା ॥

ସୁନତ ବିହସି ବୋଲେ ରଘୁବୀରା। ଐସେହିଂ କରବ ଧରହୁ ମନ ଧୀରା ॥

ଅସ କହି ପ୍ରଭୁ ଅନୁଜହି ସମୁଝାଈ। ସିନ୍ଧୁ ସମୀପ ଗେ ରଘୁରାଈ ॥

ପ୍ରଥମ ପ୍ରନାମ କୀନ୍ହ ସିରୁ ନାଈ। ବୈଠେ ପୁନି ତଟ ଦର୍ଭ ଡସାଈ ॥

ଜବହିଂ ବିଭୀଷନ ପ୍ରଭୁ ପହିଂ ଆଏ। ପାଛେଂ ରାଵନ ଦୂତ ପଠାଏ ॥

ଦୋ. ସକଲ ଚରିତ ତିନ୍ହ ଦେଖେ ଧରେଂ କପଟ କପି ଦେହ।

ପ୍ରଭୁ ଗୁନ ହୃଦଯଁ ସରାହହିଂ ସରନାଗତ ପର ନେହ ॥ 51 ॥

ପ୍ରଗଟ ବଖାନହିଂ ରାମ ସୁଭ୍AU। ଅତି ସପ୍ରେମ ଗା ବିସରି ଦୁର୍AU ॥

ରିପୁ କେ ଦୂତ କପିନ୍ହ ତବ ଜାନେ। ସକଲ ବାଁଧି କପୀସ ପହିଂ ଆନେ ॥

କହ ସୁଗ୍ରୀଵ ସୁନହୁ ସବ ବାନର। ଅଙ୍ଗ ଭଙ୍ଗ କରି ପଠଵହୁ ନିସିଚର ॥

ସୁନି ସୁଗ୍ରୀଵ ବଚନ କପି ଧାଏ। ବାଁଧି କଟକ ଚହୁ ପାସ ଫିରାଏ ॥

ବହୁ ପ୍ରକାର ମାରନ କପି ଲାଗେ। ଦୀନ ପୁକାରତ ତଦପି ନ ତ୍ଯାଗେ ॥

ଜୋ ହମାର ହର ନାସା କାନା। ତେହି କୋସଲାଧୀସ କୈ ଆନା ॥

ସୁନି ଲଛିମନ ସବ ନିକଟ ବୋଲାଏ। ଦଯା ଲାଗି ହଁସି ତୁରତ ଛୋଡାଏ ॥

ରାଵନ କର ଦୀଜହୁ ଯହ ପାତୀ। ଲଛିମନ ବଚନ ବାଚୁ କୁଲଘାତୀ ॥

ଦୋ. କହେହୁ ମୁଖାଗର ମୂଢ़ ସନ ମମ ସନ୍ଦେସୁ ଉଦାର।

ସୀତା ଦେଇ ମିଲେହୁ ନ ତ ଆଵା କାଲ ତୁମ୍ହାର ॥ 52 ॥

ତୁରତ ନାଇ ଲଛିମନ ପଦ ମାଥା। ଚଲେ ଦୂତ ବରନତ ଗୁନ ଗାଥା ॥

କହତ ରାମ ଜସୁ ଲଙ୍କାଁ ଆଏ। ରାଵନ ଚରନ ସୀସ ତିନ୍ହ ନାଏ ॥

ବିହସି ଦସାନନ ପୂଁଛୀ ବାତା। କହସି ନ ସୁକ ଆପନି କୁସଲାତା ॥

ପୁନି କହୁ ଖବରି ବିଭୀଷନ କେରୀ। ଜାହି ମୃତ୍ଯୁ ଆଈ ଅତି ନେରୀ ॥

କରତ ରାଜ ଲଙ୍କା ସଠ ତ୍ଯାଗୀ। ହୋଇହି ଜବ କର କୀଟ ଅଭାଗୀ ॥

ପୁନି କହୁ ଭାଲୁ କୀସ କଟକାଈ। କଠିନ କାଲ ପ୍ରେରିତ ଚଲି ଆଈ ॥

ଜିନ୍ହ କେ ଜୀଵନ କର ରଖଵାରା। ଭଯୁ ମୃଦୁଲ ଚିତ ସିନ୍ଧୁ ବିଚାରା ॥

କହୁ ତପସିନ୍ହ କୈ ବାତ ବହୋରୀ। ଜିନ୍ହ କେ ହୃଦଯଁ ତ୍ରାସ ଅତି ମୋରୀ ॥

ଦୋ. -କୀ ଭି ଭେଣ୍ଟ କି ଫିରି ଗେ ଶ୍ରଵନ ସୁଜସୁ ସୁନି ମୋର।

କହସି ନ ରିପୁ ଦଲ ତେଜ ବଲ ବହୁତ ଚକିତ ଚିତ ତୋର ॥ 53 ॥

ନାଥ କୃପା କରି ପୂଁଛେହୁ ଜୈସେଂ। ମାନହୁ କହା କ୍ରୋଧ ତଜି ତୈସେମ୍ ॥

ମିଲା ଜାଇ ଜବ ଅନୁଜ ତୁମ୍ହାରା। ଜାତହିଂ ରାମ ତିଲକ ତେହି ସାରା ॥

ରାଵନ ଦୂତ ହମହି ସୁନି କାନା। କପିନ୍ହ ବାଁଧି ଦୀନ୍ହେ ଦୁଖ ନାନା ॥

ଶ୍ରଵନ ନାସିକା କାଟୈ ଲାଗେ। ରାମ ସପଥ ଦୀନ୍ହେ ହମ ତ୍ଯାଗେ ॥

ପୂଁଛିହୁ ନାଥ ରାମ କଟକାଈ। ବଦନ କୋଟି ସତ ବରନି ନ ଜାଈ ॥

ନାନା ବରନ ଭାଲୁ କପି ଧାରୀ। ବିକଟାନନ ବିସାଲ ଭଯକାରୀ ॥

ଜେହିଂ ପୁର ଦହେଉ ହତେଉ ସୁତ ତୋରା। ସକଲ କପିନ୍ହ ମହଁ ତେହି ବଲୁ ଥୋରା ॥

ଅମିତ ନାମ ଭଟ କଠିନ କରାଲା। ଅମିତ ନାଗ ବଲ ବିପୁଲ ବିସାଲା ॥

ଦୋ. ଦ୍ଵିବିଦ ମଯନ୍ଦ ନୀଲ ନଲ ଅଙ୍ଗଦ ଗଦ ବିକଟାସି।

ଦଧିମୁଖ କେହରି ନିସଠ ସଠ ଜାମଵନ୍ତ ବଲରାସି ॥ 54 ॥

ଏ କପି ସବ ସୁଗ୍ରୀଵ ସମାନା। ଇନ୍ହ ସମ କୋଟିନ୍ହ ଗନି କୋ ନାନା ॥

ରାମ କୃପାଁ ଅତୁଲିତ ବଲ ତିନ୍ହହୀଂ। ତୃନ ସମାନ ତ୍ରେଲୋକହି ଗନହୀମ୍ ॥

ଅସ ମୈଂ ସୁନା ଶ୍ରଵନ ଦସକନ୍ଧର। ପଦୁମ ଅଠାରହ ଜୂଥପ ବନ୍ଦର ॥

ନାଥ କଟକ ମହଁ ସୋ କପି ନାହୀଂ। ଜୋ ନ ତୁମ୍ହହି ଜୀତୈ ରନ ମାହୀମ୍ ॥

ପରମ କ୍ରୋଧ ମୀଜହିଂ ସବ ହାଥା। ଆଯସୁ ପୈ ନ ଦେହିଂ ରଘୁନାଥା ॥

ସୋଷହିଂ ସିନ୍ଧୁ ସହିତ ଝଷ ବ୍ଯାଲା। ପୂରହୀଂ ନ ତ ଭରି କୁଧର ବିସାଲା ॥

ମର୍ଦି ଗର୍ଦ ମିଲଵହିଂ ଦସସୀସା। ଐସେଇ ବଚନ କହହିଂ ସବ କୀସା ॥

ଗର୍ଜହିଂ ତର୍ଜହିଂ ସହଜ ଅସଙ୍କା। ମାନହୁ ଗ୍ରସନ ଚହତ ହହିଂ ଲଙ୍କା ॥

ଦୋ. -ସହଜ ସୂର କପି ଭାଲୁ ସବ ପୁନି ସିର ପର ପ୍ରଭୁ ରାମ।

ରାଵନ କାଲ କୋଟି କହୁ ଜୀତି ସକହିଂ ସଙ୍ଗ୍ରାମ ॥ 55 ॥

ରାମ ତେଜ ବଲ ବୁଧି ବିପୁଲାଈ। ତବ ଭ୍ରାତହି ପୂଁଛେଉ ନଯ ନାଗର ॥

ତାସୁ ବଚନ ସୁନି ସାଗର ପାହୀଂ। ମାଗତ ପନ୍ଥ କୃପା ମନ ମାହୀମ୍ ॥

ସୁନତ ବଚନ ବିହସା ଦସସୀସା। ଜୌଂ ଅସି ମତି ସହାଯ କୃତ କୀସା ॥

ସହଜ ଭୀରୁ କର ବଚନ ଦୃଢ़ଆଈ। ସାଗର ସନ ଠାନୀ ମଚଲାଈ ॥

ମୂଢ़ ମୃଷା କା କରସି ବଡ़ଆଈ। ରିପୁ ବଲ ବୁଦ୍ଧି ଥାହ ମୈଂ ପାଈ ॥

ସଚିଵ ସଭୀତ ବିଭୀଷନ ଜାକେଂ। ବିଜଯ ବିଭୂତି କହାଁ ଜଗ ତାକେମ୍ ॥

ସୁନି ଖଲ ବଚନ ଦୂତ ରିସ ବାଢ़ଈ। ସମଯ ବିଚାରି ପତ୍ରିକା କାଢ़ଈ ॥

ରାମାନୁଜ ଦୀନ୍ହୀ ଯହ ପାତୀ। ନାଥ ବଚାଇ ଜୁଡ़ଆଵହୁ ଛାତୀ ॥

ବିହସି ବାମ କର ଲୀନ୍ହୀ ରାଵନ। ସଚିଵ ବୋଲି ସଠ ଲାଗ ବଚାଵନ ॥

ଦୋ. -ବାତନ୍ହ ମନହି ରିଝାଇ ସଠ ଜନି ଘାଲସି କୁଲ ଖୀସ।

ରାମ ବିରୋଧ ନ ଉବରସି ସରନ ବିଷ୍ନୁ ଅଜ ଈସ ॥ 56(କ) ॥

କୀ ତଜି ମାନ ଅନୁଜ ଇଵ ପ୍ରଭୁ ପଦ ପଙ୍କଜ ଭୃଙ୍ଗ।

ହୋହି କି ରାମ ସରାନଲ ଖଲ କୁଲ ସହିତ ପତଙ୍ଗ ॥ 56(ଖ) ॥

ସୁନତ ସଭଯ ମନ ମୁଖ ମୁସୁକାଈ। କହତ ଦସାନନ ସବହି ସୁନାଈ ॥

ଭୂମି ପରା କର ଗହତ ଅକାସା। ଲଘୁ ତାପସ କର ବାଗ ବିଲାସା ॥

କହ ସୁକ ନାଥ ସତ୍ଯ ସବ ବାନୀ। ସମୁଝହୁ ଛାଡ़ଇ ପ୍ରକୃତି ଅଭିମାନୀ ॥

ସୁନହୁ ବଚନ ମମ ପରିହରି କ୍ରୋଧା। ନାଥ ରାମ ସନ ତଜହୁ ବିରୋଧା ॥

ଅତି କୋମଲ ରଘୁବୀର ସୁଭ୍AU। ଜଦ୍ଯପି ଅଖିଲ ଲୋକ କର ର୍AU ॥

ମିଲତ କୃପା ତୁମ୍ହ ପର ପ୍ରଭୁ କରିହୀ। ଉର ଅପରାଧ ନ ଏକୁ ଧରିହୀ ॥

ଜନକସୁତା ରଘୁନାଥହି ଦୀଜେ। ଏତନା କହା ମୋର ପ୍ରଭୁ କୀଜେ।

ଜବ ତେହିଂ କହା ଦେନ ବୈଦେହୀ। ଚରନ ପ୍ରହାର କୀନ୍ହ ସଠ ତେହୀ ॥

ନାଇ ଚରନ ସିରୁ ଚଲା ସୋ ତହାଁ। କୃପାସିନ୍ଧୁ ରଘୁନାଯକ ଜହାଁ ॥

କରି ପ୍ରନାମୁ ନିଜ କଥା ସୁନାଈ। ରାମ କୃପାଁ ଆପନି ଗତି ପାଈ ॥

ରିଷି ଅଗସ୍ତି କୀଂ ସାପ ଭଵାନୀ। ରାଛସ ଭଯୁ ରହା ମୁନି ଗ୍ଯାନୀ ॥

ବନ୍ଦି ରାମ ପଦ ବାରହିଂ ବାରା। ମୁନି ନିଜ ଆଶ୍ରମ କହୁଁ ପଗୁ ଧାରା ॥

ଦୋ. ବିନଯ ନ ମାନତ ଜଲଧି ଜଡ़ ଗେ ତୀନ ଦିନ ବୀତି।

ବୋଲେ ରାମ ସକୋପ ତବ ଭଯ ବିନୁ ହୋଇ ନ ପ୍ରୀତି ॥ 57 ॥

ଲଛିମନ ବାନ ସରାସନ ଆନୂ। ସୋଷୌଂ ବାରିଧି ବିସିଖ କୃସାନୂ ॥

ସଠ ସନ ବିନଯ କୁଟିଲ ସନ ପ୍ରୀତୀ। ସହଜ କୃପନ ସନ ସୁନ୍ଦର ନୀତୀ ॥

ମମତା ରତ ସନ ଗ୍ଯାନ କହାନୀ। ଅତି ଲୋଭୀ ସନ ବିରତି ବଖାନୀ ॥

କ୍ରୋଧିହି ସମ କାମିହି ହରି କଥା। ଊସର ବୀଜ ବେଁ ଫଲ ଜଥା ॥

ଅସ କହି ରଘୁପତି ଚାପ ଚଢ़ଆଵା। ଯହ ମତ ଲଛିମନ କେ ମନ ଭାଵା ॥

ସଙ୍ଘାନେଉ ପ୍ରଭୁ ବିସିଖ କରାଲା। ଉଠୀ ଉଦଧି ଉର ଅନ୍ତର ଜ୍ଵାଲା ॥

ମକର ଉରଗ ଝଷ ଗନ ଅକୁଲାନେ। ଜରତ ଜନ୍ତୁ ଜଲନିଧି ଜବ ଜାନେ ॥

କନକ ଥାର ଭରି ମନି ଗନ ନାନା। ବିପ୍ର ରୂପ ଆଯୁ ତଜି ମାନା ॥

ଦୋ. କାଟେହିଂ ପି କଦରୀ ଫରି କୋଟି ଜତନ କୌ ସୀଞ୍ଚ।

ବିନଯ ନ ମାନ ଖଗେସ ସୁନୁ ଡାଟେହିଂ ପି ନଵ ନୀଚ ॥ 58 ॥

ସଭଯ ସିନ୍ଧୁ ଗହି ପଦ ପ୍ରଭୁ କେରେ। ଛମହୁ ନାଥ ସବ ଅଵଗୁନ ମେରେ ॥

ଗଗନ ସମୀର ଅନଲ ଜଲ ଧରନୀ। ଇନ୍ହ କି ନାଥ ସହଜ ଜଡ़ କରନୀ ॥

ତଵ ପ୍ରେରିତ ମାଯାଁ ଉପଜାଏ। ସୃଷ୍ଟି ହେତୁ ସବ ଗ୍ରନ୍ଥନି ଗାଏ ॥

ପ୍ରଭୁ ଆଯସୁ ଜେହି କହଁ ଜସ ଅହୀ। ସୋ ତେହି ଭାଁତି ରହେ ସୁଖ ଲହୀ ॥

ପ୍ରଭୁ ଭଲ କୀନ୍ହୀ ମୋହି ସିଖ ଦୀନ୍ହୀ। ମରଜାଦା ପୁନି ତୁମ୍ହରୀ କୀନ୍ହୀ ॥

ଢୋଲ ଗଵାଁର ସୂଦ୍ର ପସୁ ନାରୀ। ସକଲ ତାଡ़ନା କେ ଅଧିକାରୀ ॥

ପ୍ରଭୁ ପ୍ରତାପ ମୈଂ ଜାବ ସୁଖାଈ। ଉତରିହି କଟକୁ ନ ମୋରି ବଡ़ଆଈ ॥

ପ୍ରଭୁ ଅଗ୍ଯା ଅପେଲ ଶ୍ରୁତି ଗାଈ। କରୌଂ ସୋ ବେଗି ଜୌ ତୁମ୍ହହି ସୋହାଈ ॥

ଦୋ. ସୁନତ ବିନୀତ ବଚନ ଅତି କହ କୃପାଲ ମୁସୁକାଇ।

ଜେହି ବିଧି ଉତରୈ କପି କଟକୁ ତାତ ସୋ କହହୁ ଉପାଇ ॥ 59 ॥

ନାଥ ନୀଲ ନଲ କପି ଦ୍ଵୌ ଭାଈ। ଲରିକାଈ ରିଷି ଆସିଷ ପାଈ ॥

ତିନ୍ହ କେ ପରସ କିଏଁ ଗିରି ଭାରେ। ତରିହହିଂ ଜଲଧି ପ୍ରତାପ ତୁମ୍ହାରେ ॥

ମୈଂ ପୁନି ଉର ଧରି ପ୍ରଭୁତାଈ। କରିହୁଁ ବଲ ଅନୁମାନ ସହାଈ ॥

ଏହି ବିଧି ନାଥ ପଯୋଧି ବଁଧାଇଅ। ଜେହିଂ ଯହ ସୁଜସୁ ଲୋକ ତିହୁଁ ଗାଇଅ ॥

ଏହି ସର ମମ ଉତ୍ତର ତଟ ବାସୀ। ହତହୁ ନାଥ ଖଲ ନର ଅଘ ରାସୀ ॥

ସୁନି କୃପାଲ ସାଗର ମନ ପୀରା। ତୁରତହିଂ ହରୀ ରାମ ରନଧୀରା ॥

ଦେଖି ରାମ ବଲ ପୌରୁଷ ଭାରୀ। ହରଷି ପଯୋନିଧି ଭଯୁ ସୁଖାରୀ ॥

ସକଲ ଚରିତ କହି ପ୍ରଭୁହି ସୁନାଵା। ଚରନ ବନ୍ଦି ପାଥୋଧି ସିଧାଵା ॥

ଛଂ. ନିଜ ଭଵନ ଗଵନେଉ ସିନ୍ଧୁ ଶ୍ରୀରଘୁପତିହି ଯହ ମତ ଭାଯୂ।

ଯହ ଚରିତ କଲି ମଲହର ଜଥାମତି ଦାସ ତୁଲସୀ ଗାଯୂ ॥

ସୁଖ ଭଵନ ସଂସଯ ସମନ ଦଵନ ବିଷାଦ ରଘୁପତି ଗୁନ ଗନା ॥

ତଜି ସକଲ ଆସ ଭରୋସ ଗାଵହି ସୁନହି ସନ୍ତତ ସଠ ମନା ॥

ଦୋ. ସକଲ ସୁମଙ୍ଗଲ ଦାଯକ ରଘୁନାଯକ ଗୁନ ଗାନ।

ସାଦର ସୁନହିଂ ତେ ତରହିଂ ଭଵ ସିନ୍ଧୁ ବିନା ଜଲଜାନ ॥ 60 ॥

ମାସପାରାଯଣ, ଚୌବୀସଵାଁ ଵିଶ୍ରାମ

ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମଚରିତମାନସେ ସକଲକଲିକଲୁଷଵିଧ୍ଵଂସନେ

ପଞ୍ଚମଃ ସୋପାନଃ ସମାପ୍ତଃ ।

(ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡ ସମାପ୍ତ)

Roman (IAST) Transliteration

śrījānakīvallabho vijayate

śrīrāmacaritamānasa

pañcama sopāna (sundarakāṇḍa)

śāntaṃ śāśvatamaprameyamanaghaṃ nirvāṇaśāntipradaṃ

brahmāśambhuphaṇīndrasevyamaniśaṃ vedāntavedyaṃ vibhum |

rāmākhyaṃ jagadīśvaraṃ suraguruṃ māyāmanuṣyaṃ hariṃ

vande'haṃ karuṇākaraṃ raghuvaraṃ bhūpālacūḍa़āmaṇim || 1 ||

nānyā spṛhā raghupate hṛdaye'smadīye

satyaṃ vadāmi ca bhavānakhilāntarātmā|

bhaktiṃ prayaccha raghupuṅgava nirbharāṃ me

kāmādidoṣarahitaṃ kuru mānasaṃ ca || 2 ||

atulitabaladhāmaṃ hemaśailābhadehaṃ

danujavanakṛśānuṃ jñānināmagragaṇyam|

sakalaguṇanidhānaṃ vānarāṇāmadhīśaṃ

raghupatipriyabhaktaṃ vātajātaṃ namāmi || 3 ||

jāmavanta ke bacana suhāe| suni hanumanta hṛdaya ati bhāe ||

taba lagi mohi parikhehu tumha bhāī| sahi dukha kanda mūla phala khāī ||

jaba lagi āvauṃ sītahi dekhī| hoihi kāju mohi haraṣa biseṣī ||

yaha kahi nāi sabanhi kahu~ māthā| caleu haraṣi hiya~ dhari raghunāthā ||

sindhu tīra eka bhūdhara sundara| kautuka kūdi caḍha़eu tā ūpara ||

bāra bāra raghubīra sa~bhārī| tarakeu pavanatanaya bala bhārī ||

jehiṃ giri carana dei hanumantā| caleu so gā pātāla turantā ||

jimi amogha raghupati kara bānā| ehī bhā~ti caleu hanumānā ||

jalanidhi raghupati dūta bicārī| taiṃ maināka hohi śramahārī ||

do. hanūmāna tehi parasā kara puni kīnha pranāma|

rāma kāju kīnheṃ binu mohi kahā~ biśrāma || 1 ||

jāta pavanasuta devanha dekhā| jānaiṃ kahu~ bala buddhi biseṣā ||

surasā nāma ahinha kai mātā| paṭhinhi āi kahī tehiṃ bātā ||

āju suranha mohi dīnha ahārā| sunata bacana kaha pavanakumārā ||

rāma kāju kari phiri maiṃ āvauṃ| sītā ki sudhi prabhuhi sunāvaum ||

taba tava badana paiṭhihu~ āī| satya kahu~ mohi jāna de māī ||

kabanehu~ jatana dei nahiṃ jānā| grasasi na mohi kaheu hanumānā ||

jojana bhari tehiṃ badanu pasārā| kapi tanu kīnha duguna bistārā ||

soraha jojana mukha tehiṃ ṭhayū| turata pavanasuta battisa bhayū ||

jasa jasa surasā badanu baḍha़āvā| tāsu dūna kapi rūpa dekhāvā ||

sata jojana tehiṃ ānana kīnhā| ati laghu rūpa pavanasuta līnhā ||

badana piṭhi puni bāhera āvā| māgā bidā tāhi siru nāvā ||

mohi suranha jehi lāgi paṭhāvā| budhi bala maramu tora mai pāvā ||

do. rāma kāju sabu karihahu tumha bala buddhi nidhāna|

āsiṣa deha gī so haraṣi caleu hanumāna || 2 ||

nisicari eka sindhu mahu~ rahī| kari māyā nabhu ke khaga gahī ||

jīva jantu je gagana uḍa़āhīṃ| jala biloki tinha kai parichāhīm ||

gahi chāha~ saka so na uḍa़āī| ehi bidhi sadā gaganacara khāī ||

soi chala hanūmāna kaha~ kīnhā| tāsu kapaṭu kapi turatahiṃ cīnhā ||

tāhi māri mārutasuta bīrā| bāridhi pāra gayu matidhīrā ||

tahā~ jāi dekhī bana sobhā| guñjata cañcarīka madhu lobhā ||

nānā taru phala phūla suhāe| khaga mṛga bṛnda dekhi mana bhāe ||

saila bisāla dekhi eka āgeṃ| tā para dhāi caḍheu bhaya tyāgem ||

umā na kachu kapi kai adhikāī| prabhu pratāpa jo kālahi khāī ||

giri para caḍhi laṅkā tehiṃ dekhī| kahi na jāi ati durga biseṣī ||

ati utaṅga jalanidhi cahu pāsā| kanaka koṭa kara parama prakāsā ||

chaṃ=kanaka koṭa bicitra mani kṛta sundarāyatanā ghanā|

cuhaṭṭa haṭṭa subaṭṭa bīthīṃ cāru pura bahu bidhi banā ||

gaja bāji khaccara nikara padacara ratha barūthinha ko ganai ||

bahurūpa nisicara jūtha atibala sena baranata nahiṃ banai || 1 ||

bana bāga upabana bāṭikā sara kūpa bāpīṃ sohahīṃ|

nara nāga sura gandharba kanyā rūpa muni mana mohahīm ||

kahu~ māla deha bisāla saila samāna atibala garjahīṃ|

nānā akhārenha bhirahiṃ bahu bidhi eka ekanha tarjahīm || 2 ||

kari jatana bhaṭa koṭinha bikaṭa tana nagara cahu~ disi racchahīṃ|

kahu~ mahiṣa mānaṣu dhenu khara aja khala nisācara bhacchahīm ||

ehi lāgi tulasīdāsa inha kī kathā kachu eka hai kahī|

raghubīra sara tīratha sarīranhi tyāgi gati paihahiṃ sahī || 3 ||

do. pura rakhavāre dekhi bahu kapi mana kīnha bicāra|

ati laghu rūpa dharauṃ nisi nagara karauṃ pisāra || 3 ||

masaka samāna rūpa kapi dharī| laṅkahi caleu sumiri naraharī ||

nāma laṅkinī eka nisicarī| so kaha calesi mohi nindarī ||

jānehi nahīṃ maramu saṭha morā| mora ahāra jahā~ lagi corā ||

muṭhikā eka mahā kapi hanī| rudhira bamata dharanīṃ ḍhanamanī ||

puni sambhāri uṭhi so laṅkā| jori pāni kara binaya saṃsakā ||

jaba rāvanahi brahma bara dīnhā| calata birañci kahā mohi cīnhā ||

bikala hosi taiṃ kapi keṃ māre| taba jānesu nisicara saṅghāre ||

tāta mora ati punya bahūtā| dekheu~ nayana rāma kara dūtā ||

do. tāta svarga apabarga sukha dharia tulā eka aṅga|

tūla na tāhi sakala mili jo sukha lava satasaṅga || 4 ||

prabisi nagara kīje saba kājā| hṛdaya~ rākhi kausalapura rājā ||

garala sudhā ripu karahiṃ mitāī| gopada sindhu anala sitalāī ||

garuḍa़ sumeru renū sama tāhī| rāma kṛpā kari citavā jāhī ||

ati laghu rūpa dhareu hanumānā| paiṭhā nagara sumiri bhagavānā ||

mandira mandira prati kari sodhā| dekhe jaha~ taha~ aganita jodhā ||

gayu dasānana mandira māhīṃ| ati bicitra kahi jāta so nāhīm ||

sayana kie dekhā kapi tehī| mandira mahu~ na dīkhi baidehī ||

bhavana eka puni dīkha suhāvā| hari mandira taha~ bhinna banāvā ||

do. rāmāyudha aṅkita gṛha sobhā barani na jāi|

nava tulasikā bṛnda taha~ dekhi haraṣi kapirāi || 5 ||

laṅkā nisicara nikara nivāsā| ihā~ kahā~ sajjana kara bāsā ||

mana mahu~ taraka karai kapi lāgā| tehīṃ samaya bibhīṣanu jāgā ||

rāma rāma tehiṃ sumirana kīnhā| hṛdaya~ haraṣa kapi sajjana cīnhā ||

ehi sana haṭhi karihu~ pahicānī| sādhu te hoi na kāraja hānī ||

bipra rupa dhari bacana sunāe| sunata bibhīṣaṇa uṭhi taha~ āe ||

kari pranāma pū~chī kusalāī| bipra kahahu nija kathā bujhāī ||

kī tumha hari dāsanha maha~ koī| moreṃ hṛdaya prīti ati hoī ||

kī tumha rāmu dīna anurāgī| āyahu mohi karana baḍa़bhāgī ||

do. taba hanumanta kahī saba rāma kathā nija nāma|

sunata jugala tana pulaka mana magana sumiri guna grāma || 6 ||

sunahu pavanasuta rahani hamārī| jimi dasananhi mahu~ jībha bicārī ||

tāta kabahu~ mohi jāni anāthā| karihahiṃ kṛpā bhānukula nāthā ||

tāmasa tanu kachu sādhana nāhīṃ| prīti na pada saroja mana māhīm ||

aba mohi bhā bharosa hanumantā| binu harikṛpā milahiṃ nahiṃ santā ||

jau raghubīra anugraha kīnhā| tau tumha mohi darasu haṭhi dīnhā ||

sunahu bibhīṣana prabhu kai rītī| karahiṃ sadā sevaka para prītī ||

kahahu kavana maiṃ parama kulīnā| kapi cañcala sabahīṃ bidhi hīnā ||

prāta lei jo nāma hamārā| tehi dina tāhi na milai ahārā ||

do. asa maiṃ adhama sakhā sunu mohū para raghubīra|

kīnhī kṛpā sumiri guna bhare bilocana nīra || 7 ||

jānatahū~ asa svāmi bisārī| phirahiṃ te kāhe na hohiṃ dukhārī ||

ehi bidhi kahata rāma guna grāmā| pāvā anirbācya biśrāmā ||

puni saba kathā bibhīṣana kahī| jehi bidhi janakasutā taha~ rahī ||

taba hanumanta kahā sunu bhrātā| dekhī cahu~ jānakī mātā ||

juguti bibhīṣana sakala sunāī| caleu pavanasuta bidā karāī ||

kari soi rūpa gayu puni tahavā~| bana asoka sītā raha jahavā~ ||

dekhi manahi mahu~ kīnha pranāmā| baiṭhehiṃ bīti jāta nisi jāmā ||

kṛsa tana sīsa jaṭā eka benī| japati hṛdaya~ raghupati guna śrenī ||

do. nija pada nayana die~ mana rāma pada kamala līna|

parama dukhī bhā pavanasuta dekhi jānakī dīna || 8 ||

taru pallava mahu~ rahā lukāī| kari bicāra karauṃ kā bhāī ||

tehi avasara rāvanu taha~ āvā| saṅga nāri bahu kie~ banāvā ||

bahu bidhi khala sītahi samujhāvā| sāma dāna bhaya bheda dekhāvā ||

kaha rāvanu sunu sumukhi sayānī| mandodarī ādi saba rānī ||

tava anucarīṃ karu~ pana morā| eka bāra biloku mama orā ||

tṛna dhari oṭa kahati baidehī| sumiri avadhapati parama sanehī ||

sunu dasamukha khadyota prakāsā| kabahu~ ki nalinī kari bikāsā ||

asa mana samujhu kahati jānakī| khala sudhi nahiṃ raghubīra bāna kī ||

saṭha sūne hari ānehi mohi| adhama nilajja lāja nahiṃ tohī ||

do. āpuhi suni khadyota sama rāmahi bhānu samāna|

paruṣa bacana suni kāḍha़i asi bolā ati khisiāna || 9 ||

sītā taiṃ mama kṛta apamānā| kaṭihu~ tava sira kaṭhina kṛpānā ||

nāhiṃ ta sapadi mānu mama bānī| sumukhi hoti na ta jīvana hānī ||

syāma saroja dāma sama sundara| prabhu bhuja kari kara sama dasakandhara ||

so bhuja kaṇṭha ki tava asi ghorā| sunu saṭha asa pravāna pana morā ||

candrahāsa haru mama paritāpaṃ| raghupati biraha anala sañjātam ||

sītala nisita bahasi bara dhārā| kaha sītā haru mama dukha bhārā ||

sunata bacana puni mārana dhāvā| mayatanayā~ kahi nīti bujhāvā ||

kahesi sakala nisicarinha bolāī| sītahi bahu bidhi trāsahu jāī ||

māsa divasa mahu~ kahā na mānā| tau maiṃ mārabi kāḍha़i kṛpānā ||

do. bhavana gayu dasakandhara ihā~ pisācini bṛnda|

sītahi trāsa dekhāvahi dharahiṃ rūpa bahu manda || 10 ||

trijaṭā nāma rācchasī ekā| rāma carana rati nipuna bibekā ||

sabanhau boli sunāesi sapanā| sītahi sei karahu hita apanā ||

sapaneṃ bānara laṅkā jārī| jātudhāna senā saba mārī ||

khara ārūḍha़ nagana dasasīsā| muṇḍita sira khaṇḍita bhuja bīsā ||

ehi bidhi so dacchina disi jāī| laṅkā manahu~ bibhīṣana pāī ||

nagara phirī raghubīra dohāī| taba prabhu sītā boli paṭhāī ||

yaha sapanā meṃ kahu~ pukārī| hoihi satya ge~ dina cārī ||

tāsu bacana suni te saba ḍarīṃ| janakasutā ke carananhi parīm ||

do. jaha~ taha~ gīṃ sakala taba sītā kara mana soca|

māsa divasa bīteṃ mohi mārihi nisicara poca || 11 ||

trijaṭā sana bolī kara jorī| mātu bipati saṅgini taiṃ morī ||

tajauṃ deha karu begi upāī| dusahu birahu aba nahiṃ sahi jāī ||

āni kāṭha racu citā banāī| mātu anala puni dehi lagāī ||

satya karahi mama prīti sayānī| sunai ko śravana sūla sama bānī ||

sunata bacana pada gahi samujhāesi| prabhu pratāpa bala sujasu sunāesi ||

nisi na anala mila sunu sukumārī| asa kahi so nija bhavana sidhārī ||

kaha sītā bidhi bhā pratikūlā| milahi na pāvaka miṭihi na sūlā ||

dekhiata pragaṭa gagana aṅgārā| avani na āvata eku tārā ||

pāvakamaya sasi stravata na āgī| mānahu~ mohi jāni hatabhāgī ||

sunahi binaya mama biṭapa asokā| satya nāma karu haru mama sokā ||

nūtana kisalaya anala samānā| dehi agini jani karahi nidānā ||

dekhi parama birahākula sītā| so chana kapihi kalapa sama bītā ||

so. kapi kari hṛdaya~ bicāra dīnhi mudrikā ḍārī taba|

janu asoka aṅgāra dīnhi haraṣi uṭhi kara gaheu || 12 ||

taba dekhī mudrikā manohara| rāma nāma aṅkita ati sundara ||

cakita citava mudarī pahicānī| haraṣa biṣāda hṛdaya~ akulānī ||

jīti ko saki ajaya raghurāī| māyā teṃ asi raci nahiṃ jāī ||

sītā mana bicāra kara nānā| madhura bacana boleu hanumānā ||

rāmacandra guna baranaiṃ lāgā| sunatahiṃ sītā kara dukha bhāgā ||

lāgīṃ sunaiṃ śravana mana lāī| ādihu teṃ saba kathā sunāī ||

śravanāmṛta jehiṃ kathā suhāī| kahi so pragaṭa hoti kina bhāī ||

taba hanumanta nikaṭa cali gayū| phiri baiṇṭhīṃ mana bisamaya bhayū ||

rāma dūta maiṃ mātu jānakī| satya sapatha karunānidhāna kī ||

yaha mudrikā mātu maiṃ ānī| dīnhi rāma tumha kaha~ sahidānī ||

nara bānarahi saṅga kahu kaiseṃ| kahi kathā bhi saṅgati jaisem ||

do. kapi ke bacana saprema suni upajā mana bisvāsa ||

jānā mana krama bacana yaha kṛpāsindhu kara dāsa || 13 ||

harijana jāni prīti ati gāḍha़ī| sajala nayana pulakāvali bāḍha़ī ||

būḍa़ta biraha jaladhi hanumānā| bhayu tāta moṃ kahu~ jalajānā ||

aba kahu kusala jāu~ balihārī| anuja sahita sukha bhavana kharārī ||

komalacita kṛpāla raghurāī| kapi kehi hetu dharī niṭhurāī ||

sahaja bāni sevaka sukha dāyaka| kabahu~ka surati karata raghunāyaka ||

kabahu~ nayana mama sītala tātā| hoihahi nirakhi syāma mṛdu gātā ||

bacanu na āva nayana bhare bārī| ahaha nātha hauṃ nipaṭa bisārī ||

dekhi parama birahākula sītā| bolā kapi mṛdu bacana binītā ||

mātu kusala prabhu anuja sametā| tava dukha dukhī sukṛpā niketā ||

jani jananī mānahu jiya~ ūnā| tumha te premu rāma keṃ dūnā ||

do. raghupati kara sandesu aba sunu jananī dhari dhīra|

asa kahi kapi gada gada bhayu bhare bilocana nīra || 14 ||

kaheu rāma biyoga tava sītā| mo kahu~ sakala bhe biparītā ||

nava taru kisalaya manahu~ kṛsānū| kālanisā sama nisi sasi bhānū ||

kubalaya bipina kunta bana sarisā| bārida tapata tela janu barisā ||

je hita rahe karata tei pīrā| uraga svāsa sama tribidha samīrā ||

kahehū teṃ kachu dukha ghaṭi hoī| kāhi kahauṃ yaha jāna na koī ||

tattva prema kara mama aru torā| jānata priyā eku manu morā ||

so manu sadā rahata tohi pāhīṃ| jānu prīti rasu etenahi māhīm ||

prabhu sandesu sunata baidehī| magana prema tana sudhi nahiṃ tehī ||

kaha kapi hṛdaya~ dhīra dharu mātā| sumiru rāma sevaka sukhadātā ||

ura ānahu raghupati prabhutāī| suni mama bacana tajahu kadarāī ||

do. nisicara nikara pataṅga sama raghupati bāna kṛsānu|

jananī hṛdaya~ dhīra dharu jare nisācara jānu || 15 ||

jauṃ raghubīra hoti sudhi pāī| karate nahiṃ bilambu raghurāī ||

rāmabāna rabi ue~ jānakī| tama barūtha kaha~ jātudhāna kī ||

abahiṃ mātu maiṃ jāu~ lavāī| prabhu āyasu nahiṃ rāma dohāī ||

kachuka divasa jananī dharu dhīrā| kapinha sahita aihahiṃ raghubīrā ||

nisicara māri tohi lai jaihahiṃ| tihu~ pura nāradādi jasu gaihahim ||

haiṃ suta kapi saba tumhahi samānā| jātudhāna ati bhaṭa balavānā ||

moreṃ hṛdaya parama sandehā| suni kapi pragaṭa kīnha nija dehā ||

kanaka bhūdharākāra sarīrā| samara bhayaṅkara atibala bīrā ||

sītā mana bharosa taba bhayū| puni laghu rūpa pavanasuta layū ||

do. sunu mātā sākhāmṛga nahiṃ bala buddhi bisāla|

prabhu pratāpa teṃ garuḍa़hi khāi parama laghu byāla || 16 ||

mana santoṣa sunata kapi bānī| bhagati pratāpa teja bala sānī ||

āsiṣa dīnhi rāmapriya jānā| hohu tāta bala sīla nidhānā ||

ajara amara gunanidhi suta hohū| karahu~ bahuta raghunāyaka chohū ||

karahu~ kṛpā prabhu asa suni kānā| nirbhara prema magana hanumānā ||

bāra bāra nāesi pada sīsā| bolā bacana jori kara kīsā ||

aba kṛtakṛtya bhayu~ maiṃ mātā| āsiṣa tava amogha bikhyātā ||

sunahu mātu mohi atisaya bhūkhā| lāgi dekhi sundara phala rūkhā ||

sunu suta karahiṃ bipina rakhavārī| parama subhaṭa rajanīcara bhārī ||

tinha kara bhaya mātā mohi nāhīṃ| jauṃ tumha sukha mānahu mana māhīm ||

do. dekhi buddhi bala nipuna kapi kaheu jānakīṃ jāhu|

raghupati carana hṛdaya~ dhari tāta madhura phala khāhu || 17 ||

caleu nāi siru paiṭheu bāgā| phala khāesi taru toraiṃ lāgā ||

rahe tahā~ bahu bhaṭa rakhavāre| kachu māresi kachu jāi pukāre ||

nātha eka āvā kapi bhārī| tehiṃ asoka bāṭikā ujārī ||

khāesi phala aru biṭapa upāre| racchaka mardi mardi mahi ḍāre ||

suni rāvana paṭhe bhaṭa nānā| tinhahi dekhi garjeu hanumānā ||

saba rajanīcara kapi saṅghāre| ge pukārata kachu adhamāre ||

puni paṭhayu tehiṃ acchakumārā| calā saṅga lai subhaṭa apārā ||

āvata dekhi biṭapa gahi tarjā| tāhi nipāti mahādhuni garjā ||

do. kachu māresi kachu mardesi kachu milesi dhari dhūri|

kachu puni jāi pukāre prabhu markaṭa bala bhūri || 18 ||

suni suta badha laṅkesa risānā| paṭhesi meghanāda balavānā ||

mārasi jani suta bāndhesu tāhī| dekhia kapihi kahā~ kara āhī ||

calā indrajita atulita jodhā| bandhu nidhana suni upajā krodhā ||

kapi dekhā dāruna bhaṭa āvā| kaṭakaṭāi garjā aru dhāvā ||

ati bisāla taru eka upārā| biratha kīnha laṅkesa kumārā ||

rahe mahābhaṭa tāke saṅgā| gahi gahi kapi mardi nija aṅgā ||

tinhahi nipāti tāhi sana bājā| bhire jugala mānahu~ gajarājā|

muṭhikā māri caḍha़ā taru jāī| tāhi eka chana muruchā āī ||

uṭhi bahori kīnhisi bahu māyā| jīti na jāi prabhañjana jāyā ||

do. brahma astra tehiṃ sā~dhā kapi mana kīnha bicāra|

jauṃ na brahmasara mānu~ mahimā miṭi apāra || 19 ||

brahmabāna kapi kahu~ tehi mārā| paratihu~ bāra kaṭaku saṅghārā ||

tehi dekhā kapi muruchita bhayū| nāgapāsa bā~dhesi lai gayū ||

jāsu nāma japi sunahu bhavānī| bhava bandhana kāṭahiṃ nara gyānī ||

tāsu dūta ki bandha taru āvā| prabhu kāraja lagi kapihiṃ ba~dhāvā ||

kapi bandhana suni nisicara dhāe| kautuka lāgi sabhā~ saba āe ||

dasamukha sabhā dīkhi kapi jāī| kahi na jāi kachu ati prabhutāī ||

kara joreṃ sura disipa binītā| bhṛkuṭi bilokata sakala sabhītā ||

dekhi pratāpa na kapi mana saṅkā| jimi ahigana mahu~ garuḍa़ asaṅkā ||

do. kapihi biloki dasānana bihasā kahi durbāda|

suta badha surati kīnhi puni upajā hṛdaya~ biṣāda || 20 ||

kaha laṅkesa kavana taiṃ kīsā| kehiṃ ke bala ghālehi bana khīsā ||

kī dhauṃ śravana sunehi nahiṃ mohī| dekhu~ ati asaṅka saṭha tohī ||

māre nisicara kehiṃ aparādhā| kahu saṭha tohi na prāna ki bādhā ||

suna rāvana brahmāṇḍa nikāyā| pāi jāsu bala biracita māyā ||

jākeṃ bala birañci hari īsā| pālata sṛjata harata dasasīsā|

jā bala sīsa dharata sahasānana| aṇḍakosa sameta giri kānana ||

dhari jo bibidha deha suratrātā| tumha te saṭhanha sikhāvanu dātā|

hara kodaṇḍa kaṭhina jehi bhañjā| tehi sameta nṛpa dala mada gañjā ||

khara dūṣana trisirā aru bālī| badhe sakala atulita balasālī ||

do. jāke bala lavalesa teṃ jitehu carācara jhāri|

tāsu dūta maiṃ jā kari hari ānehu priya nāri || 21 ||

jānu~ maiṃ tumhāri prabhutāī| sahasabāhu sana parī larāī ||

samara bāli sana kari jasu pāvā| suni kapi bacana bihasi biharāvā ||

khāyu~ phala prabhu lāgī bhū~khā| kapi subhāva teṃ toreu~ rūkhā ||

saba keṃ deha parama priya svāmī| mārahiṃ mohi kumāraga gāmī ||

jinha mohi mārā te maiṃ māre| tehi para bā~dheu tanaya~ tumhāre ||

mohi na kachu bā~dhe ki lājā| kīnha cahu~ nija prabhu kara kājā ||

binatī karu~ jori kara rāvana| sunahu māna taji mora sikhāvana ||

dekhahu tumha nija kulahi bicārī| bhrama taji bhajahu bhagata bhaya hārī ||

jākeṃ ḍara ati kāla ḍerāī| jo sura asura carācara khāī ||

tāsoṃ bayaru kabahu~ nahiṃ kījai| more kaheṃ jānakī dījai ||

do. pranatapāla raghunāyaka karunā sindhu kharāri|

ge~ sarana prabhu rākhihaiṃ tava aparādha bisāri || 22 ||

rāma carana paṅkaja ura dharahū| laṅkā acala rāja tumha karahū ||

riṣi pulista jasu bimala maṃyakā| tehi sasi mahu~ jani hohu kalaṅkā ||

rāma nāma binu girā na sohā| dekhu bicāri tyāgi mada mohā ||

basana hīna nahiṃ soha surārī| saba bhūṣaṇa bhūṣita bara nārī ||

rāma bimukha sampati prabhutāī| jāi rahī pāī binu pāī ||

sajala mūla jinha saritanha nāhīṃ| baraṣi ge puni tabahiṃ sukhāhīm ||

sunu dasakaṇṭha kahu~ pana ropī| bimukha rāma trātā nahiṃ kopī ||

saṅkara sahasa biṣnu aja tohī| sakahiṃ na rākhi rāma kara drohī ||

do. mohamūla bahu sūla prada tyāgahu tama abhimāna|

bhajahu rāma raghunāyaka kṛpā sindhu bhagavāna || 23 ||

jadapi kahi kapi ati hita bānī| bhagati bibeka birati naya sānī ||

bolā bihasi mahā abhimānī| milā hamahi kapi gura baḍa़ gyānī ||

mṛtyu nikaṭa āī khala tohī| lāgesi adhama sikhāvana mohī ||

ulaṭā hoihi kaha hanumānā| matibhrama tora pragaṭa maiṃ jānā ||

suni kapi bacana bahuta khisiānā| begi na harahu~ mūḍha़ kara prānā ||

sunata nisācara mārana dhāe| sacivanha sahita bibhīṣanu āe|

nāi sīsa kari binaya bahūtā| nīti birodha na māria dūtā ||

āna daṇḍa kachu karia gosā~ī| sabahīṃ kahā mantra bhala bhāī ||

sunata bihasi bolā dasakandhara| aṅga bhaṅga kari paṭhia bandara ||

do. kapi keṃ mamatā pū~cha para sabahi kahu~ samujhāi|

tela bori paṭa bā~dhi puni pāvaka dehu lagāi || 24 ||

pū~chahīna bānara taha~ jāihi| taba saṭha nija nāthahi li āihi ||

jinha kai kīnhasi bahuta baḍa़āī| dekheu~ûmaiṃ tinha kai prabhutāī ||

bacana sunata kapi mana musukānā| bhi sahāya sārada maiṃ jānā ||

jātudhāna suni rāvana bacanā| lāge racaiṃ mūḍha़ soi racanā ||

rahā na nagara basana ghṛta telā| bāḍha़ī pū~cha kīnha kapi khelā ||

kautuka kaha~ āe purabāsī| mārahiṃ carana karahiṃ bahu hā~sī ||

bājahiṃ ḍhola dehiṃ saba tārī| nagara pheri puni pū~cha prajārī ||

pāvaka jarata dekhi hanumantā| bhayu parama laghu rupa turantā ||

nibuki caḍha़eu kapi kanaka aṭārīṃ| bhī sabhīta nisācara nārīm ||

do. hari prerita tehi avasara cale maruta unacāsa|

aṭṭahāsa kari garja़ā kapi baḍha़i lāga akāsa || 25 ||

deha bisāla parama haruāī| mandira teṃ mandira caḍha़ dhāī ||

jari nagara bhā loga bihālā| jhapaṭa lapaṭa bahu koṭi karālā ||

tāta mātu hā sunia pukārā| ehi avasara ko hamahi ubārā ||

hama jo kahā yaha kapi nahiṃ hoī| bānara rūpa dhareṃ sura koī ||

sādhu avagyā kara phalu aisā| jari nagara anātha kara jaisā ||

jārā nagaru nimiṣa eka māhīṃ| eka bibhīṣana kara gṛha nāhīm ||

tā kara dūta anala jehiṃ sirijā| jarā na so tehi kārana girijā ||

ulaṭi palaṭi laṅkā saba jārī| kūdi parā puni sindhu majhārī ||

do. pū~cha bujhāi khoi śrama dhari laghu rūpa bahori|

janakasutā ke āgeṃ ṭhāḍha़ bhayu kara jori || 26 ||

mātu mohi dīje kachu cīnhā| jaiseṃ raghunāyaka mohi dīnhā ||

cūḍa़āmani utāri taba dayū| haraṣa sameta pavanasuta layū ||

kahehu tāta asa mora pranāmā| saba prakāra prabhu pūranakāmā ||

dīna dayāla biridu sambhārī| harahu nātha mama saṅkaṭa bhārī ||

tāta sakrasuta kathā sunāehu| bāna pratāpa prabhuhi samujhāehu ||

māsa divasa mahu~ nāthu na āvā| tau puni mohi jiata nahiṃ pāvā ||

kahu kapi kehi bidhi rākhauṃ prānā| tumhahū tāta kahata aba jānā ||

tohi dekhi sītali bhi chātī| puni mo kahu~ soi dinu so rātī ||

do. janakasutahi samujhāi kari bahu bidhi dhīraju dīnha|

carana kamala siru nāi kapi gavanu rāma pahiṃ kīnha || 27 ||

calata mahādhuni garjesi bhārī| garbha stravahiṃ suni nisicara nārī ||

nāghi sindhu ehi pārahi āvā| sabada kilakilā kapinha sunāvā ||

haraṣe saba biloki hanumānā| nūtana janma kapinha taba jānā ||

mukha prasanna tana teja birājā| kīnhesi rāmacandra kara kājā ||

mile sakala ati bhe sukhārī| talaphata mīna pāva jimi bārī ||

cale haraṣi raghunāyaka pāsā| pū~chata kahata navala itihāsā ||

taba madhubana bhītara saba āe| aṅgada sammata madhu phala khāe ||

rakhavāre jaba barajana lāge| muṣṭi prahāra hanata saba bhāge ||

do. jāi pukāre te saba bana ujāra jubarāja|

suni sugrīva haraṣa kapi kari āe prabhu kāja || 28 ||

jauṃ na hoti sītā sudhi pāī| madhubana ke phala sakahiṃ ki khāī ||

ehi bidhi mana bicāra kara rājā| āi ge kapi sahita samājā ||

āi sabanhi nāvā pada sīsā| mileu sabanhi ati prema kapīsā ||

pū~chī kusala kusala pada dekhī| rāma kṛpā~ bhā kāju biseṣī ||

nātha kāju kīnheu hanumānā| rākhe sakala kapinha ke prānā ||

suni sugrīva bahuri tehi mileū| kapinha sahita raghupati pahiṃ caleū|

rāma kapinha jaba āvata dekhā| kie~ kāju mana haraṣa biseṣā ||

phaṭika silā baiṭhe dvau bhāī| pare sakala kapi carananhi jāī ||

do. prīti sahita saba bheṭe raghupati karunā puñja|

pū~chī kusala nātha aba kusala dekhi pada kañja || 29 ||

jāmavanta kaha sunu raghurāyā| jā para nātha karahu tumha dāyā ||

tāhi sadā subha kusala nirantara| sura nara muni prasanna tā ūpara ||

soi bijī binī guna sāgara| tāsu sujasu treloka ujāgara ||

prabhu kīṃ kṛpā bhayu sabu kājū| janma hamāra suphala bhā ājū ||

nātha pavanasuta kīnhi jo karanī| sahasahu~ mukha na jāi so baranī ||

pavanatanaya ke carita suhāe| jāmavanta raghupatihi sunāe ||

sunata kṛpānidhi mana ati bhāe| puni hanumāna haraṣi hiya~ lāe ||

kahahu tāta kehi bhā~ti jānakī| rahati karati racchā svaprāna kī ||

do. nāma pāharu divasa nisi dhyāna tumhāra kapāṭa|

locana nija pada jantrita jāhiṃ prāna kehiṃ bāṭa || 30 ||

calata mohi cūḍa़āmani dīnhī| raghupati hṛdaya~ lāi soi līnhī ||

nātha jugala locana bhari bārī| bacana kahe kachu janakakumārī ||

anuja sameta gahehu prabhu caranā| dīna bandhu pranatārati haranā ||

mana krama bacana carana anurāgī| kehi aparādha nātha hauṃ tyāgī ||

avaguna eka mora maiṃ mānā| bichurata prāna na kīnha payānā ||

nātha so nayananhi ko aparādhā| nisarata prāna karihiṃ haṭhi bādhā ||

biraha agini tanu tūla samīrā| svāsa jari chana māhiṃ sarīrā ||

nayana stravahi jalu nija hita lāgī| jaraiṃ na pāva deha birahāgī|

sītā ke ati bipati bisālā| binahiṃ kaheṃ bhali dīnadayālā ||

do. nimiṣa nimiṣa karunānidhi jāhiṃ kalapa sama bīti|

begi caliya prabhu ānia bhuja bala khala dala jīti || 31 ||

suni sītā dukha prabhu sukha ayanā| bhari āe jala rājiva nayanā ||

bacana kā~ya mana mama gati jāhī| sapanehu~ būjhia bipati ki tāhī ||

kaha hanumanta bipati prabhu soī| jaba tava sumirana bhajana na hoī ||

ketika bāta prabhu jātudhāna kī| ripuhi jīti ānibī jānakī ||

sunu kapi tohi samāna upakārī| nahiṃ kau sura nara muni tanudhārī ||

prati upakāra karauṃ kā torā| sanamukha hoi na sakata mana morā ||

sunu suta urina maiṃ nāhīṃ| dekheu~ kari bicāra mana māhīm ||

puni puni kapihi citava suratrātā| locana nīra pulaka ati gātā ||

do. suni prabhu bacana biloki mukha gāta haraṣi hanumanta|

carana pareu premākula trāhi trāhi bhagavanta || 32 ||

bāra bāra prabhu cahi uṭhāvā| prema magana tehi uṭhaba na bhāvā ||

prabhu kara paṅkaja kapi keṃ sīsā| sumiri so dasā magana gaurīsā ||

sāvadhāna mana kari puni saṅkara| lāge kahana kathā ati sundara ||

kapi uṭhāi prabhu hṛdaya~ lagāvā| kara gahi parama nikaṭa baiṭhāvā ||

kahu kapi rāvana pālita laṅkā| kehi bidhi daheu durga ati baṅkā ||

prabhu prasanna jānā hanumānā| bolā bacana bigata abhimānā ||

sākhāmṛga ke baḍa़i manusāī| sākhā teṃ sākhā para jāī ||

nāghi sindhu hāṭakapura jārā| nisicara gana bidhi bipina ujārā|

so saba tava pratāpa raghurāī| nātha na kachū mori prabhutāī ||

do. tā kahu~ prabhu kachu agama nahiṃ jā para tumha anukula|

taba prabhāva~ baḍa़vānalahiṃ jāri saki khalu tūla || 33 ||

nātha bhagati ati sukhadāyanī| dehu kṛpā kari anapāyanī ||

suni prabhu parama sarala kapi bānī| evamastu taba kaheu bhavānī ||

umā rāma subhāu jehiṃ jānā| tāhi bhajanu taji bhāva na ānā ||

yaha saṃvāda jāsu ura āvā| raghupati carana bhagati soi pāvā ||

suni prabhu bacana kahahiṃ kapibṛndā| jaya jaya jaya kṛpāla sukhakandā ||

taba raghupati kapipatihi bolāvā| kahā calaiṃ kara karahu banāvā ||

aba bilambu kehi kārana kīje| turata kapinha kahu~ āyasu dīje ||

kautuka dekhi sumana bahu baraṣī| nabha teṃ bhavana cale sura haraṣī ||

do. kapipati begi bolāe āe jūthapa jūtha|

nānā barana atula bala bānara bhālu barūtha || 34 ||

prabhu pada paṅkaja nāvahiṃ sīsā| garajahiṃ bhālu mahābala kīsā ||

dekhī rāma sakala kapi senā| citi kṛpā kari rājiva nainā ||

rāma kṛpā bala pāi kapindā| bhe pacchajuta manahu~ girindā ||

haraṣi rāma taba kīnha payānā| saguna bhe sundara subha nānā ||

jāsu sakala maṅgalamaya kītī| tāsu payāna saguna yaha nītī ||

prabhu payāna jānā baidehīṃ| pharaki bāma a~ga janu kahi dehīm ||

joi joi saguna jānakihi hoī| asaguna bhayu rāvanahi soī ||

calā kaṭaku ko baranaiṃ pārā| garjahi bānara bhālu apārā ||

nakha āyudha giri pādapadhārī| cale gagana mahi icchācārī ||

keharināda bhālu kapi karahīṃ| ḍagamagāhiṃ diggaja cikkarahīm ||

chaṃ. cikkarahiṃ diggaja ḍola mahi giri lola sāgara kharabhare|

mana haraṣa sabha gandharba sura muni nāga kinnara dukha ṭare ||

kaṭakaṭahiṃ markaṭa bikaṭa bhaṭa bahu koṭi koṭinha dhāvahīṃ|

jaya rāma prabala pratāpa kosalanātha guna gana gāvahīm || 1 ||

sahi saka na bhāra udāra ahipati bāra bārahiṃ mohī|

gaha dasana puni puni kamaṭha pṛṣṭa kaṭhora so kimi sohī ||

raghubīra rucira prayāna prasthiti jāni parama suhāvanī|

janu kamaṭha kharpara sarparāja so likhata abicala pāvanī || 2 ||

do. ehi bidhi jāi kṛpānidhi utare sāgara tīra|

jaha~ taha~ lāge khāna phala bhālu bipula kapi bīra || 35 ||

uhā~ nisācara rahahiṃ sasaṅkā| jaba te jāri gayu kapi laṅkā ||

nija nija gṛha~ saba karahiṃ bicārā| nahiṃ nisicara kula kera ubārā ||

jāsu dūta bala barani na jāī| tehi āe~ pura kavana bhalāī ||

dūtanhi sana suni purajana bānī| mandodarī adhika akulānī ||

rahasi jori kara pati paga lāgī| bolī bacana nīti rasa pāgī ||

kanta karaṣa hari sana pariharahū| mora kahā ati hita hiya~ dharahu ||

samujhata jāsu dūta ki karanī| stravahīṃ garbha rajanīcara dharanī ||

tāsu nāri nija saciva bolāī| paṭhavahu kanta jo cahahu bhalāī ||

taba kula kamala bipina dukhadāī| sītā sīta nisā sama āī ||

sunahu nātha sītā binu dīnheṃ| hita na tumhāra sambhu aja kīnhem ||

do. -rāma bāna ahi gana sarisa nikara nisācara bheka|

jaba lagi grasata na taba lagi jatanu karahu taji ṭeka || 36 ||

śravana sunī saṭha tā kari bānī| bihasā jagata bidita abhimānī ||

sabhaya subhāu nāri kara sācā| maṅgala mahu~ bhaya mana ati kācā ||

jauṃ āvi markaṭa kaṭakāī| jiahiṃ bicāre nisicara khāī ||

kampahiṃ lokapa jākī trāsā| tāsu nāri sabhīta baḍa़i hāsā ||

asa kahi bihasi tāhi ura lāī| caleu sabhā~ mamatā adhikāī ||

mandodarī hṛdaya~ kara cintā| bhayu kanta para bidhi biparītā ||

baiṭheu sabhā~ khabari asi pāī| sindhu pāra senā saba āī ||

būjhesi saciva ucita mata kahahū| te saba ha~se maṣṭa kari rahahū ||

jitehu surāsura taba śrama nāhīṃ| nara bānara kehi lekhe māhī ||

do. saciva baida gura tīni jauṃ priya bolahiṃ bhaya āsa|

rāja dharma tana tīni kara hoi begihīṃ nāsa || 37 ||

soi rāvana kahu~ bani sahāī| astuti karahiṃ sunāi sunāī ||

avasara jāni bibhīṣanu āvā| bhrātā carana sīsu tehiṃ nāvā ||

puni siru nāi baiṭha nija āsana| bolā bacana pāi anusāsana ||

jau kṛpāla pū~chihu mohi bātā| mati anurupa kahu~ hita tātā ||

jo āpana cāhai kalyānā| sujasu sumati subha gati sukha nānā ||

so paranāri lilāra gosāīṃ| taju cuthi ke canda ki nāī ||

caudaha bhuvana eka pati hoī| bhūtadroha tiṣṭi nahiṃ soī ||

guna sāgara nāgara nara joū| alapa lobha bhala kahi na koū ||

do. kāma krodha mada lobha saba nātha naraka ke pantha|

saba parihari raghubīrahi bhajahu bhajahiṃ jehi santa || 38 ||

tāta rāma nahiṃ nara bhūpālā| bhuvanesvara kālahu kara kālā ||

brahma anāmaya aja bhagavantā| byāpaka ajita anādi anantā ||

go dvija dhenu deva hitakārī| kṛpāsindhu mānuṣa tanudhārī ||

jana rañjana bhañjana khala brātā| beda dharma racchaka sunu bhrātā ||

tāhi bayaru taji nāia māthā| pranatārati bhañjana raghunāthā ||

dehu nātha prabhu kahu~ baidehī| bhajahu rāma binu hetu sanehī ||

sarana ge~ prabhu tāhu na tyāgā| bisva droha kṛta agha jehi lāgā ||

jāsu nāma traya tāpa nasāvana| soi prabhu pragaṭa samujhu jiya~ rāvana ||

do. bāra bāra pada lāgu~ binaya karu~ dasasīsa|

parihari māna moha mada bhajahu kosalādhīsa || 39(ka) ||

muni pulasti nija siṣya sana kahi paṭhī yaha bāta|

turata so maiṃ prabhu sana kahī pāi suavasaru tāta || 39(kha) ||

mālyavanta ati saciva sayānā| tāsu bacana suni ati sukha mānā ||

tāta anuja tava nīti bibhūṣana| so ura dharahu jo kahata bibhīṣana ||

ripu utakaraṣa kahata saṭha doū| dūri na karahu ihā~ hi koū ||

mālyavanta gṛha gayu bahorī| kahi bibhīṣanu puni kara jorī ||

sumati kumati saba keṃ ura rahahīṃ| nātha purāna nigama asa kahahīm ||

jahā~ sumati taha~ sampati nānā| jahā~ kumati taha~ bipati nidānā ||

tava ura kumati basī biparītā| hita anahita mānahu ripu prītā ||

kālarāti nisicara kula kerī| tehi sītā para prīti ghanerī ||

do. tāta carana gahi māgu~ rākhahu mora dulāra|

sīta dehu rāma kahu~ ahita na hoi tumhāra || 40 ||

budha purāna śruti sammata bānī| kahī bibhīṣana nīti bakhānī ||

sunata dasānana uṭhā risāī| khala tohi nikaṭa mutyu aba āī ||

jiasi sadā saṭha mora jiāvā| ripu kara paccha mūḍha़ tohi bhāvā ||

kahasi na khala asa ko jaga māhīṃ| bhuja bala jāhi jitā maiṃ nāhī ||

mama pura basi tapasinha para prītī| saṭha milu jāi tinhahi kahu nītī ||

asa kahi kīnhesi carana prahārā| anuja gahe pada bārahiṃ bārā ||

umā santa ki ihi baḍa़āī| manda karata jo kari bhalāī ||

tumha pitu sarisa bhalehiṃ mohi mārā| rāmu bhajeṃ hita nātha tumhārā ||

saciva saṅga lai nabha patha gayū| sabahi sunāi kahata asa bhayū ||

do0=rāmu satyasaṅkalpa prabhu sabhā kālabasa tori|

mai raghubīra sarana aba jāu~ dehu jani khori || 41 ||

asa kahi calā bibhīṣanu jabahīṃ| āyūhīna bhe saba tabahīm ||

sādhu avagyā turata bhavānī| kara kalyāna akhila kai hānī ||

rāvana jabahiṃ bibhīṣana tyāgā| bhayu bibhava binu tabahiṃ abhāgā ||

caleu haraṣi raghunāyaka pāhīṃ| karata manoratha bahu mana māhīm ||

dekhihu~ jāi carana jalajātā| aruna mṛdula sevaka sukhadātā ||

je pada parasi tarī riṣinārī| daṇḍaka kānana pāvanakārī ||

je pada janakasutā~ ura lāe| kapaṭa kuraṅga saṅga dhara dhāe ||

hara ura sara saroja pada jeī| ahobhāgya mai dekhihu~ teī ||

do0= jinha pāyanha ke pādukanhi bharatu rahe mana lāi|

te pada āju bilokihu~ inha nayananhi aba jāi || 42 ||

ehi bidhi karata saprema bicārā| āyu sapadi sindhu ehiṃ pārā ||

kapinha bibhīṣanu āvata dekhā| jānā kau ripu dūta biseṣā ||

tāhi rākhi kapīsa pahiṃ āe| samācāra saba tāhi sunāe ||

kaha sugrīva sunahu raghurāī| āvā milana dasānana bhāī ||

kaha prabhu sakhā būjhiai kāhā| kahi kapīsa sunahu naranāhā ||

jāni na jāi nisācara māyā| kāmarūpa kehi kārana āyā ||

bheda hamāra lena saṭha āvā| rākhia bā~dhi mohi asa bhāvā ||

sakhā nīti tumha nīki bicārī| mama pana saranāgata bhayahārī ||

suni prabhu bacana haraṣa hanumānā| saranāgata bacchala bhagavānā ||

do0=saranāgata kahu~ je tajahiṃ nija anahita anumāni|

te nara pāva~ra pāpamaya tinhahi bilokata hāni || 43 ||

koṭi bipra badha lāgahiṃ jāhū| āe~ sarana taju~ nahiṃ tāhū ||

sanamukha hoi jīva mohi jabahīṃ| janma koṭi agha nāsahiṃ tabahīm ||

pāpavanta kara sahaja subhAU| bhajanu mora tehi bhāva na kAU ||

jauṃ pai duṣṭahṛdaya soi hoī| moreṃ sanamukha āva ki soī ||

nirmala mana jana so mohi pāvā| mohi kapaṭa chala chidra na bhāvā ||

bheda lena paṭhavā dasasīsā| tabahu~ na kachu bhaya hāni kapīsā ||

jaga mahu~ sakhā nisācara jete| lachimanu hani nimiṣa mahu~ tete ||

jauṃ sabhīta āvā saranāī| rakhihu~ tāhi prāna kī nāī ||

do0=ubhaya bhā~ti tehi ānahu ha~si kaha kṛpāniketa|

jaya kṛpāla kahi cale aṅgada hanū sameta || 44 ||

sādara tehi āgeṃ kari bānara| cale jahā~ raghupati karunākara ||

dūrihi te dekhe dvau bhrātā| nayanānanda dāna ke dātā ||

bahuri rāma chabidhāma bilokī| raheu ṭhaṭuki ekaṭaka pala rokī ||

bhuja pralamba kañjāruna locana| syāmala gāta pranata bhaya mocana ||

siṅgha kandha āyata ura sohā| ānana amita madana mana mohā ||

nayana nīra pulakita ati gātā| mana dhari dhīra kahī mṛdu bātā ||

nātha dasānana kara maiṃ bhrātā| nisicara baṃsa janama suratrātā ||

sahaja pāpapriya tāmasa dehā| jathā ulūkahi tama para nehā ||

do. śravana sujasu suni āyu~ prabhu bhañjana bhava bhīra|

trāhi trāhi ārati harana sarana sukhada raghubīra || 45 ||

asa kahi karata daṇḍavata dekhā| turata uṭhe prabhu haraṣa biseṣā ||

dīna bacana suni prabhu mana bhāvā| bhuja bisāla gahi hṛdaya~ lagāvā ||

anuja sahita mili ḍhiga baiṭhārī| bole bacana bhagata bhayahārī ||

kahu laṅkesa sahita parivārā| kusala kuṭhāhara bāsa tumhārā ||

khala maṇḍalīṃ basahu dinu rātī| sakhā dharama nibahi kehi bhā~tī ||

maiṃ jānu~ tumhāri saba rītī| ati naya nipuna na bhāva anītī ||

baru bhala bāsa naraka kara tātā| duṣṭa saṅga jani dei bidhātā ||

aba pada dekhi kusala raghurāyā| jauṃ tumha kīnha jāni jana dāyā ||

do. taba lagi kusala na jīva kahu~ sapanehu~ mana biśrāma|

jaba lagi bhajata na rāma kahu~ soka dhāma taji kāma || 46 ||

taba lagi hṛdaya~ basata khala nānā| lobha moha macchara mada mānā ||

jaba lagi ura na basata raghunāthā| dhareṃ cāpa sāyaka kaṭi bhāthā ||

mamatā taruna tamī a~dhiārī| rāga dveṣa ulūka sukhakārī ||

taba lagi basati jīva mana māhīṃ| jaba lagi prabhu pratāpa rabi nāhīm ||

aba maiṃ kusala miṭe bhaya bhāre| dekhi rāma pada kamala tumhāre ||

tumha kṛpāla jā para anukūlā| tāhi na byāpa tribidha bhava sūlā ||

maiṃ nisicara ati adhama subhAU| subha ācaranu kīnha nahiṃ kAU ||

jāsu rūpa muni dhyāna na āvā| tehiṃ prabhu haraṣi hṛdaya~ mohi lāvā ||

do. -ahobhāgya mama amita ati rāma kṛpā sukha puñja|

dekheu~ nayana birañci siba sebya jugala pada kañja || 47 ||

sunahu sakhā nija kahu~ subhAU| jāna bhusuṇḍi sambhu girijAU ||

jauṃ nara hoi carācara drohī| āve sabhaya sarana taki mohī ||

taji mada moha kapaṭa chala nānā| karu~ sadya tehi sādhu samānā ||

jananī janaka bandhu suta dārā| tanu dhanu bhavana suhrada parivārā ||

saba kai mamatā tāga baṭorī| mama pada manahi bā~dha bari ḍorī ||

samadarasī icchā kachu nāhīṃ| haraṣa soka bhaya nahiṃ mana māhīm ||

asa sajjana mama ura basa kaiseṃ| lobhī hṛdaya~ basi dhanu jaisem ||

tumha sārikhe santa priya moreṃ| dharu~ deha nahiṃ āna nihorem ||

do. saguna upāsaka parahita nirata nīti dṛḍha़ nema|

te nara prāna samāna mama jinha keṃ dvija pada prema || 48 ||

sunu laṅkesa sakala guna toreṃ| tāteṃ tumha atisaya priya morem ||

rāma bacana suni bānara jūthā| sakala kahahiṃ jaya kṛpā barūthā ||

sunata bibhīṣanu prabhu kai bānī| nahiṃ aghāta śravanāmṛta jānī ||

pada ambuja gahi bārahiṃ bārā| hṛdaya~ samāta na premu apārā ||

sunahu deva sacarācara svāmī| pranatapāla ura antarajāmī ||

ura kachu prathama bāsanā rahī| prabhu pada prīti sarita so bahī ||

aba kṛpāla nija bhagati pāvanī| dehu sadā siva mana bhāvanī ||

evamastu kahi prabhu ranadhīrā| māgā turata sindhu kara nīrā ||

jadapi sakhā tava icchā nāhīṃ| mora darasu amogha jaga māhīm ||

asa kahi rāma tilaka tehi sārā| sumana bṛṣṭi nabha bhī apārā ||

do. rāvana krodha anala nija svāsa samīra pracaṇḍa|

jarata bibhīṣanu rākheu dīnhehu rāju akhaṇḍa || 49(ka) ||

jo sampati siva rāvanahi dīnhi die~ dasa mātha|

soi sampadā bibhīṣanahi sakuci dīnha raghunātha || 49(kha) ||

asa prabhu chāḍa़i bhajahiṃ je ānā| te nara pasu binu pū~cha biṣānā ||

nija jana jāni tāhi apanāvā| prabhu subhāva kapi kula mana bhāvā ||

puni sarbagya sarba ura bāsī| sarbarūpa saba rahita udāsī ||

bole bacana nīti pratipālaka| kārana manuja danuja kula ghālaka ||

sunu kapīsa laṅkāpati bīrā| kehi bidhi taria jaladhi gambhīrā ||

saṅkula makara uraga jhaṣa jātī| ati agādha dustara saba bhā~tī ||

kaha laṅkesa sunahu raghunāyaka| koṭi sindhu soṣaka tava sāyaka ||

jadyapi tadapi nīti asi gāī| binaya karia sāgara sana jāī ||

do. prabhu tumhāra kulagura jaladhi kahihi upāya bicāri|

binu prayāsa sāgara tarihi sakala bhālu kapi dhāri || 50 ||

sakhā kahī tumha nīki upāī| karia daiva jauṃ hoi sahāī ||

mantra na yaha lachimana mana bhāvā| rāma bacana suni ati dukha pāvā ||

nātha daiva kara kavana bharosā| soṣia sindhu karia mana rosā ||

kādara mana kahu~ eka adhārā| daiva daiva ālasī pukārā ||

sunata bihasi bole raghubīrā| aisehiṃ karaba dharahu mana dhīrā ||

asa kahi prabhu anujahi samujhāī| sindhu samīpa ge raghurāī ||

prathama pranāma kīnha siru nāī| baiṭhe puni taṭa darbha ḍasāī ||

jabahiṃ bibhīṣana prabhu pahiṃ āe| pācheṃ rāvana dūta paṭhāe ||

do. sakala carita tinha dekhe dhareṃ kapaṭa kapi deha|

prabhu guna hṛdaya~ sarāhahiṃ saranāgata para neha || 51 ||

pragaṭa bakhānahiṃ rāma subhAU| ati saprema gā bisari durAU ||

ripu ke dūta kapinha taba jāne| sakala bā~dhi kapīsa pahiṃ āne ||

kaha sugrīva sunahu saba bānara| aṅga bhaṅga kari paṭhavahu nisicara ||

suni sugrīva bacana kapi dhāe| bā~dhi kaṭaka cahu pāsa phirāe ||

bahu prakāra mārana kapi lāge| dīna pukārata tadapi na tyāge ||

jo hamāra hara nāsā kānā| tehi kosalādhīsa kai ānā ||

suni lachimana saba nikaṭa bolāe| dayā lāgi ha~si turata choḍāe ||

rāvana kara dījahu yaha pātī| lachimana bacana bācu kulaghātī ||

do. kahehu mukhāgara mūḍha़ sana mama sandesu udāra|

sītā dei milehu na ta āvā kāla tumhāra || 52 ||

turata nāi lachimana pada māthā| cale dūta baranata guna gāthā ||

kahata rāma jasu laṅkā~ āe| rāvana carana sīsa tinha nāe ||

bihasi dasānana pū~chī bātā| kahasi na suka āpani kusalātā ||

puni kahu khabari bibhīṣana kerī| jāhi mṛtyu āī ati nerī ||

karata rāja laṅkā saṭha tyāgī| hoihi jaba kara kīṭa abhāgī ||

puni kahu bhālu kīsa kaṭakāī| kaṭhina kāla prerita cali āī ||

jinha ke jīvana kara rakhavārā| bhayu mṛdula cita sindhu bicārā ||

kahu tapasinha kai bāta bahorī| jinha ke hṛdaya~ trāsa ati morī ||

do. -kī bhi bheṇṭa ki phiri ge śravana sujasu suni mora|

kahasi na ripu dala teja bala bahuta cakita cita tora || 53 ||

nātha kṛpā kari pū~chehu jaiseṃ| mānahu kahā krodha taji taisem ||

milā jāi jaba anuja tumhārā| jātahiṃ rāma tilaka tehi sārā ||

rāvana dūta hamahi suni kānā| kapinha bā~dhi dīnhe dukha nānā ||

śravana nāsikā kāṭai lāge| rāma sapatha dīnhe hama tyāge ||

pū~chihu nātha rāma kaṭakāī| badana koṭi sata barani na jāī ||

nānā barana bhālu kapi dhārī| bikaṭānana bisāla bhayakārī ||

jehiṃ pura daheu hateu suta torā| sakala kapinha maha~ tehi balu thorā ||

amita nāma bhaṭa kaṭhina karālā| amita nāga bala bipula bisālā ||

do. dvibida mayanda nīla nala aṅgada gada bikaṭāsi|

dadhimukha kehari nisaṭha saṭha jāmavanta balarāsi || 54 ||

e kapi saba sugrīva samānā| inha sama koṭinha gani ko nānā ||

rāma kṛpā~ atulita bala tinhahīṃ| tṛna samāna trelokahi ganahīm ||

asa maiṃ sunā śravana dasakandhara| paduma aṭhāraha jūthapa bandara ||

nātha kaṭaka maha~ so kapi nāhīṃ| jo na tumhahi jītai rana māhīm ||

parama krodha mījahiṃ saba hāthā| āyasu pai na dehiṃ raghunāthā ||

soṣahiṃ sindhu sahita jhaṣa byālā| pūrahīṃ na ta bhari kudhara bisālā ||

mardi garda milavahiṃ dasasīsā| aisei bacana kahahiṃ saba kīsā ||

garjahiṃ tarjahiṃ sahaja asaṅkā| mānahu grasana cahata hahiṃ laṅkā ||

do. -sahaja sūra kapi bhālu saba puni sira para prabhu rāma|

rāvana kāla koṭi kahu jīti sakahiṃ saṅgrāma || 55 ||

rāma teja bala budhi bipulāī| taba bhrātahi pū~cheu naya nāgara ||

tāsu bacana suni sāgara pāhīṃ| māgata pantha kṛpā mana māhīm ||

sunata bacana bihasā dasasīsā| jauṃ asi mati sahāya kṛta kīsā ||

sahaja bhīru kara bacana dṛḍha़āī| sāgara sana ṭhānī macalāī ||

mūḍha़ mṛṣā kā karasi baḍa़āī| ripu bala buddhi thāha maiṃ pāī ||

saciva sabhīta bibhīṣana jākeṃ| bijaya bibhūti kahā~ jaga tākem ||

suni khala bacana dūta risa bāḍha़ī| samaya bicāri patrikā kāḍha़ī ||

rāmānuja dīnhī yaha pātī| nātha bacāi juḍa़āvahu chātī ||

bihasi bāma kara līnhī rāvana| saciva boli saṭha lāga bacāvana ||

do. -bātanha manahi rijhāi saṭha jani ghālasi kula khīsa|

rāma birodha na ubarasi sarana biṣnu aja īsa || 56(ka) ||

kī taji māna anuja iva prabhu pada paṅkaja bhṛṅga|

hohi ki rāma sarānala khala kula sahita pataṅga || 56(kha) ||

sunata sabhaya mana mukha musukāī| kahata dasānana sabahi sunāī ||

bhūmi parā kara gahata akāsā| laghu tāpasa kara bāga bilāsā ||

kaha suka nātha satya saba bānī| samujhahu chāḍa़i prakṛti abhimānī ||

sunahu bacana mama parihari krodhā| nātha rāma sana tajahu birodhā ||

ati komala raghubīra subhAU| jadyapi akhila loka kara rAU ||

milata kṛpā tumha para prabhu karihī| ura aparādha na eku dharihī ||

janakasutā raghunāthahi dīje| etanā kahā mora prabhu kīje|

jaba tehiṃ kahā dena baidehī| carana prahāra kīnha saṭha tehī ||

nāi carana siru calā so tahā~| kṛpāsindhu raghunāyaka jahā~ ||

kari pranāmu nija kathā sunāī| rāma kṛpā~ āpani gati pāī ||

riṣi agasti kīṃ sāpa bhavānī| rāchasa bhayu rahā muni gyānī ||

bandi rāma pada bārahiṃ bārā| muni nija āśrama kahu~ pagu dhārā ||

do. binaya na mānata jaladhi jaḍa़ ge tīna dina bīti|

bole rāma sakopa taba bhaya binu hoi na prīti || 57 ||

lachimana bāna sarāsana ānū| soṣauṃ bāridhi bisikha kṛsānū ||

saṭha sana binaya kuṭila sana prītī| sahaja kṛpana sana sundara nītī ||

mamatā rata sana gyāna kahānī| ati lobhī sana birati bakhānī ||

krodhihi sama kāmihi hari kathā| ūsara bīja be~ phala jathā ||

asa kahi raghupati cāpa caḍha़āvā| yaha mata lachimana ke mana bhāvā ||

saṅghāneu prabhu bisikha karālā| uṭhī udadhi ura antara jvālā ||

makara uraga jhaṣa gana akulāne| jarata jantu jalanidhi jaba jāne ||

kanaka thāra bhari mani gana nānā| bipra rūpa āyu taji mānā ||

do. kāṭehiṃ pi kadarī phari koṭi jatana kau sīñca|

binaya na māna khagesa sunu ḍāṭehiṃ pi nava nīca || 58 ||

sabhaya sindhu gahi pada prabhu kere| chamahu nātha saba avaguna mere ||

gagana samīra anala jala dharanī| inha ki nātha sahaja jaḍa़ karanī ||

tava prerita māyā~ upajāe| sṛṣṭi hetu saba granthani gāe ||

prabhu āyasu jehi kaha~ jasa ahī| so tehi bhā~ti rahe sukha lahī ||

prabhu bhala kīnhī mohi sikha dīnhī| marajādā puni tumharī kīnhī ||

ḍhola gavā~ra sūdra pasu nārī| sakala tāḍa़nā ke adhikārī ||

prabhu pratāpa maiṃ jāba sukhāī| utarihi kaṭaku na mori baḍa़āī ||

prabhu agyā apela śruti gāī| karauṃ so begi jau tumhahi sohāī ||

do. sunata binīta bacana ati kaha kṛpāla musukāi|

jehi bidhi utarai kapi kaṭaku tāta so kahahu upāi || 59 ||

nātha nīla nala kapi dvau bhāī| larikāī riṣi āsiṣa pāī ||

tinha ke parasa kie~ giri bhāre| tarihahiṃ jaladhi pratāpa tumhāre ||

maiṃ puni ura dhari prabhutāī| karihu~ bala anumāna sahāī ||

ehi bidhi nātha payodhi ba~dhāia| jehiṃ yaha sujasu loka tihu~ gāia ||

ehi sara mama uttara taṭa bāsī| hatahu nātha khala nara agha rāsī ||

suni kṛpāla sāgara mana pīrā| turatahiṃ harī rāma ranadhīrā ||

dekhi rāma bala pauruṣa bhārī| haraṣi payonidhi bhayu sukhārī ||

sakala carita kahi prabhuhi sunāvā| carana bandi pāthodhi sidhāvā ||

chaṃ. nija bhavana gavaneu sindhu śrīraghupatihi yaha mata bhāyū|

yaha carita kali malahara jathāmati dāsa tulasī gāyū ||

sukha bhavana saṃsaya samana davana biṣāda raghupati guna ganā ||

taji sakala āsa bharosa gāvahi sunahi santata saṭha manā ||

do. sakala sumaṅgala dāyaka raghunāyaka guna gāna|

sādara sunahiṃ te tarahiṃ bhava sindhu binā jalajāna || 60 ||

māsapārāyaṇa, caubīsavā~ viśrāma

iti śrīmadrāmacaritamānase sakalakalikaluṣavidhvaṃsane

pañcamaḥ sopānaḥ samāptaḥ |

(sundarakāṇḍa samāpta)

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीजानकीवल्लभो विजयते

श्रीरामचरितमानस

पञ्चम सोपान (सुन्दरकाण्ड)

शान्तं शाश्वतमप्रमेयमनघं निर्वाणशान्तिप्रदं

ब्रह्माशम्भुफणीन्द्रसेव्यमनिशं वेदान्तवेद्यं विभुम् ।

रामाख्यं जगदीश्वरं सुरगुरुं मायामनुष्यं हरिं

वन्देऽहं करुणाकरं रघुवरं भूपालचूड़आमणिम् ॥ 1 ॥

नान्या स्पृहा रघुपते हृदयेऽस्मदीये

सत्यं वदामि च भवानखिलान्तरात्मा।

भक्तिं प्रयच्छ रघुपुङ्गव निर्भरां मे

कामादिदोषरहितं कुरु मानसं च ॥ 2 ॥

अतुलितबलधामं हेमशैलाभदेहं

दनुजवनकृशानुं ज्ञानिनामग्रगण्यम्।

सकलगुणनिधानं वानराणामधीशं

रघुपतिप्रियभक्तं वातजातं नमामि ॥ 3 ॥

जामवन्त के बचन सुहाए। सुनि हनुमन्त हृदय अति भाए ॥

तब लगि मोहि परिखेहु तुम्ह भाई। सहि दुख कन्द मूल फल खाई ॥

जब लगि आवौं सीतहि देखी। होइहि काजु मोहि हरष बिसेषी ॥

यह कहि नाइ सबन्हि कहुँ माथा। चलेउ हरषि हियँ धरि रघुनाथा ॥

सिन्धु तीर एक भूधर सुन्दर। कौतुक कूदि चढ़एउ ता ऊपर ॥

बार बार रघुबीर सँभारी। तरकेउ पवनतनय बल भारी ॥

जेहिं गिरि चरन देइ हनुमन्ता। चलेउ सो गा पाताल तुरन्ता ॥

जिमि अमोघ रघुपति कर बाना। एही भाँति चलेउ हनुमाना ॥

जलनिधि रघुपति दूत बिचारी। तैं मैनाक होहि श्रमहारी ॥

दो. हनूमान तेहि परसा कर पुनि कीन्ह प्रनाम।

राम काजु कीन्हें बिनु मोहि कहाँ बिश्राम ॥ 1 ॥

जात पवनसुत देवन्ह देखा। जानैं कहुँ बल बुद्धि बिसेषा ॥

सुरसा नाम अहिन्ह कै माता। पठिन्हि आइ कही तेहिं बाता ॥

आजु सुरन्ह मोहि दीन्ह अहारा। सुनत बचन कह पवनकुमारा ॥

राम काजु करि फिरि मैं आवौं। सीता कि सुधि प्रभुहि सुनावौम् ॥

तब तव बदन पैठिहुँ आई। सत्य कहुँ मोहि जान दे माई ॥

कबनेहुँ जतन देइ नहिं जाना। ग्रससि न मोहि कहेउ हनुमाना ॥

जोजन भरि तेहिं बदनु पसारा। कपि तनु कीन्ह दुगुन बिस्तारा ॥

सोरह जोजन मुख तेहिं ठयू। तुरत पवनसुत बत्तिस भयू ॥

जस जस सुरसा बदनु बढ़आवा। तासु दून कपि रूप देखावा ॥

सत जोजन तेहिं आनन कीन्हा। अति लघु रूप पवनसुत लीन्हा ॥

बदन पिठि पुनि बाहेर आवा। मागा बिदा ताहि सिरु नावा ॥

मोहि सुरन्ह जेहि लागि पठावा। बुधि बल मरमु तोर मै पावा ॥

दो. राम काजु सबु करिहहु तुम्ह बल बुद्धि निधान।

आसिष देह गी सो हरषि चलेउ हनुमान ॥ 2 ॥

निसिचरि एक सिन्धु महुँ रही। करि माया नभु के खग गही ॥

जीव जन्तु जे गगन उड़आहीं। जल बिलोकि तिन्ह कै परिछाहीम् ॥

गहि छाहँ सक सो न उड़आई। एहि बिधि सदा गगनचर खाई ॥

सोइ छल हनूमान कहँ कीन्हा। तासु कपटु कपि तुरतहिं चीन्हा ॥

ताहि मारि मारुतसुत बीरा। बारिधि पार गयु मतिधीरा ॥

तहाँ जाइ देखी बन सोभा। गुञ्जत चञ्चरीक मधु लोभा ॥

नाना तरु फल फूल सुहाए। खग मृग बृन्द देखि मन भाए ॥

सैल बिसाल देखि एक आगें। ता पर धाइ चढेउ भय त्यागेम् ॥

उमा न कछु कपि कै अधिकाई। प्रभु प्रताप जो कालहि खाई ॥

गिरि पर चढि लङ्का तेहिं देखी। कहि न जाइ अति दुर्ग बिसेषी ॥

अति उतङ्ग जलनिधि चहु पासा। कनक कोट कर परम प्रकासा ॥

छं=कनक कोट बिचित्र मनि कृत सुन्दरायतना घना।

चुहट्ट हट्ट सुबट्ट बीथीं चारु पुर बहु बिधि बना ॥

गज बाजि खच्चर निकर पदचर रथ बरूथिन्ह को गनै ॥

बहुरूप निसिचर जूथ अतिबल सेन बरनत नहिं बनै ॥ 1 ॥

बन बाग उपबन बाटिका सर कूप बापीं सोहहीं।

नर नाग सुर गन्धर्ब कन्या रूप मुनि मन मोहहीम् ॥

कहुँ माल देह बिसाल सैल समान अतिबल गर्जहीं।

नाना अखारेन्ह भिरहिं बहु बिधि एक एकन्ह तर्जहीम् ॥ 2 ॥

करि जतन भट कोटिन्ह बिकट तन नगर चहुँ दिसि रच्छहीं।

कहुँ महिष मानषु धेनु खर अज खल निसाचर भच्छहीम् ॥

एहि लागि तुलसीदास इन्ह की कथा कछु एक है कही।

रघुबीर सर तीरथ सरीरन्हि त्यागि गति पैहहिं सही ॥ 3 ॥

दो. पुर रखवारे देखि बहु कपि मन कीन्ह बिचार।

अति लघु रूप धरौं निसि नगर करौं पिसार ॥ 3 ॥

मसक समान रूप कपि धरी। लङ्कहि चलेउ सुमिरि नरहरी ॥

नाम लङ्किनी एक निसिचरी। सो कह चलेसि मोहि निन्दरी ॥

जानेहि नहीं मरमु सठ मोरा। मोर अहार जहाँ लगि चोरा ॥

मुठिका एक महा कपि हनी। रुधिर बमत धरनीं ढनमनी ॥

पुनि सम्भारि उठि सो लङ्का। जोरि पानि कर बिनय संसका ॥

जब रावनहि ब्रह्म बर दीन्हा। चलत बिरञ्चि कहा मोहि चीन्हा ॥

बिकल होसि तैं कपि कें मारे। तब जानेसु निसिचर सङ्घारे ॥

तात मोर अति पुन्य बहूता। देखेउँ नयन राम कर दूता ॥

दो. तात स्वर्ग अपबर्ग सुख धरिअ तुला एक अङ्ग।

तूल न ताहि सकल मिलि जो सुख लव सतसङ्ग ॥ 4 ॥

प्रबिसि नगर कीजे सब काजा। हृदयँ राखि कौसलपुर राजा ॥

गरल सुधा रिपु करहिं मिताई। गोपद सिन्धु अनल सितलाई ॥

गरुड़ सुमेरु रेनू सम ताही। राम कृपा करि चितवा जाही ॥

अति लघु रूप धरेउ हनुमाना। पैठा नगर सुमिरि भगवाना ॥

मन्दिर मन्दिर प्रति करि सोधा। देखे जहँ तहँ अगनित जोधा ॥

गयु दसानन मन्दिर माहीं। अति बिचित्र कहि जात सो नाहीम् ॥

सयन किए देखा कपि तेही। मन्दिर महुँ न दीखि बैदेही ॥

भवन एक पुनि दीख सुहावा। हरि मन्दिर तहँ भिन्न बनावा ॥

दो. रामायुध अङ्कित गृह सोभा बरनि न जाइ।

नव तुलसिका बृन्द तहँ देखि हरषि कपिराइ ॥ 5 ॥

लङ्का निसिचर निकर निवासा। इहाँ कहाँ सज्जन कर बासा ॥

मन महुँ तरक करै कपि लागा। तेहीं समय बिभीषनु जागा ॥

राम राम तेहिं सुमिरन कीन्हा। हृदयँ हरष कपि सज्जन चीन्हा ॥

एहि सन हठि करिहुँ पहिचानी। साधु ते होइ न कारज हानी ॥

बिप्र रुप धरि बचन सुनाए। सुनत बिभीषण उठि तहँ आए ॥

करि प्रनाम पूँछी कुसलाई। बिप्र कहहु निज कथा बुझाई ॥

की तुम्ह हरि दासन्ह महँ कोई। मोरें हृदय प्रीति अति होई ॥

की तुम्ह रामु दीन अनुरागी। आयहु मोहि करन बड़भागी ॥

दो. तब हनुमन्त कही सब राम कथा निज नाम।

सुनत जुगल तन पुलक मन मगन सुमिरि गुन ग्राम ॥ 6 ॥

सुनहु पवनसुत रहनि हमारी। जिमि दसनन्हि महुँ जीभ बिचारी ॥

तात कबहुँ मोहि जानि अनाथा। करिहहिं कृपा भानुकुल नाथा ॥

तामस तनु कछु साधन नाहीं। प्रीति न पद सरोज मन माहीम् ॥

अब मोहि भा भरोस हनुमन्ता। बिनु हरिकृपा मिलहिं नहिं सन्ता ॥

जौ रघुबीर अनुग्रह कीन्हा। तौ तुम्ह मोहि दरसु हठि दीन्हा ॥

सुनहु बिभीषन प्रभु कै रीती। करहिं सदा सेवक पर प्रीती ॥

कहहु कवन मैं परम कुलीना। कपि चञ्चल सबहीं बिधि हीना ॥

प्रात लेइ जो नाम हमारा। तेहि दिन ताहि न मिलै अहारा ॥

दो. अस मैं अधम सखा सुनु मोहू पर रघुबीर।

कीन्ही कृपा सुमिरि गुन भरे बिलोचन नीर ॥ 7 ॥

जानतहूँ अस स्वामि बिसारी। फिरहिं ते काहे न होहिं दुखारी ॥

एहि बिधि कहत राम गुन ग्रामा। पावा अनिर्बाच्य बिश्रामा ॥

पुनि सब कथा बिभीषन कही। जेहि बिधि जनकसुता तहँ रही ॥

तब हनुमन्त कहा सुनु भ्राता। देखी चहुँ जानकी माता ॥

जुगुति बिभीषन सकल सुनाई। चलेउ पवनसुत बिदा कराई ॥

करि सोइ रूप गयु पुनि तहवाँ। बन असोक सीता रह जहवाँ ॥

देखि मनहि महुँ कीन्ह प्रनामा। बैठेहिं बीति जात निसि जामा ॥

कृस तन सीस जटा एक बेनी। जपति हृदयँ रघुपति गुन श्रेनी ॥

दो. निज पद नयन दिएँ मन राम पद कमल लीन।

परम दुखी भा पवनसुत देखि जानकी दीन ॥ 8 ॥

तरु पल्लव महुँ रहा लुकाई। करि बिचार करौं का भाई ॥

तेहि अवसर रावनु तहँ आवा। सङ्ग नारि बहु किएँ बनावा ॥

बहु बिधि खल सीतहि समुझावा। साम दान भय भेद देखावा ॥

कह रावनु सुनु सुमुखि सयानी। मन्दोदरी आदि सब रानी ॥

तव अनुचरीं करुँ पन मोरा। एक बार बिलोकु मम ओरा ॥

तृन धरि ओट कहति बैदेही। सुमिरि अवधपति परम सनेही ॥

सुनु दसमुख खद्योत प्रकासा। कबहुँ कि नलिनी करि बिकासा ॥

अस मन समुझु कहति जानकी। खल सुधि नहिं रघुबीर बान की ॥

सठ सूने हरि आनेहि मोहि। अधम निलज्ज लाज नहिं तोही ॥

दो. आपुहि सुनि खद्योत सम रामहि भानु समान।

परुष बचन सुनि काढ़इ असि बोला अति खिसिआन ॥ 9 ॥

सीता तैं मम कृत अपमाना। कटिहुँ तव सिर कठिन कृपाना ॥

नाहिं त सपदि मानु मम बानी। सुमुखि होति न त जीवन हानी ॥

स्याम सरोज दाम सम सुन्दर। प्रभु भुज करि कर सम दसकन्धर ॥

सो भुज कण्ठ कि तव असि घोरा। सुनु सठ अस प्रवान पन मोरा ॥

चन्द्रहास हरु मम परितापं। रघुपति बिरह अनल सञ्जातम् ॥

सीतल निसित बहसि बर धारा। कह सीता हरु मम दुख भारा ॥

सुनत बचन पुनि मारन धावा। मयतनयाँ कहि नीति बुझावा ॥

कहेसि सकल निसिचरिन्ह बोलाई। सीतहि बहु बिधि त्रासहु जाई ॥

मास दिवस महुँ कहा न माना। तौ मैं मारबि काढ़इ कृपाना ॥

दो. भवन गयु दसकन्धर इहाँ पिसाचिनि बृन्द।

सीतहि त्रास देखावहि धरहिं रूप बहु मन्द ॥ 10 ॥

त्रिजटा नाम राच्छसी एका। राम चरन रति निपुन बिबेका ॥

सबन्हौ बोलि सुनाएसि सपना। सीतहि सेइ करहु हित अपना ॥

सपनें बानर लङ्का जारी। जातुधान सेना सब मारी ॥

खर आरूढ़ नगन दससीसा। मुण्डित सिर खण्डित भुज बीसा ॥

एहि बिधि सो दच्छिन दिसि जाई। लङ्का मनहुँ बिभीषन पाई ॥

नगर फिरी रघुबीर दोहाई। तब प्रभु सीता बोलि पठाई ॥

यह सपना में कहुँ पुकारी। होइहि सत्य गेँ दिन चारी ॥

तासु बचन सुनि ते सब डरीं। जनकसुता के चरनन्हि परीम् ॥

दो. जहँ तहँ गीं सकल तब सीता कर मन सोच।

मास दिवस बीतें मोहि मारिहि निसिचर पोच ॥ 11 ॥

त्रिजटा सन बोली कर जोरी। मातु बिपति सङ्गिनि तैं मोरी ॥

तजौं देह करु बेगि उपाई। दुसहु बिरहु अब नहिं सहि जाई ॥

आनि काठ रचु चिता बनाई। मातु अनल पुनि देहि लगाई ॥

सत्य करहि मम प्रीति सयानी। सुनै को श्रवन सूल सम बानी ॥

सुनत बचन पद गहि समुझाएसि। प्रभु प्रताप बल सुजसु सुनाएसि ॥

निसि न अनल मिल सुनु सुकुमारी। अस कहि सो निज भवन सिधारी ॥

कह सीता बिधि भा प्रतिकूला। मिलहि न पावक मिटिहि न सूला ॥

देखिअत प्रगट गगन अङ्गारा। अवनि न आवत एकु तारा ॥

पावकमय ससि स्त्रवत न आगी। मानहुँ मोहि जानि हतभागी ॥

सुनहि बिनय मम बिटप असोका। सत्य नाम करु हरु मम सोका ॥

नूतन किसलय अनल समाना। देहि अगिनि जनि करहि निदाना ॥

देखि परम बिरहाकुल सीता। सो छन कपिहि कलप सम बीता ॥

सो. कपि करि हृदयँ बिचार दीन्हि मुद्रिका डारी तब।

जनु असोक अङ्गार दीन्हि हरषि उठि कर गहेउ ॥ 12 ॥

तब देखी मुद्रिका मनोहर। राम नाम अङ्कित अति सुन्दर ॥

चकित चितव मुदरी पहिचानी। हरष बिषाद हृदयँ अकुलानी ॥

जीति को सकि अजय रघुराई। माया तें असि रचि नहिं जाई ॥

सीता मन बिचार कर नाना। मधुर बचन बोलेउ हनुमाना ॥

रामचन्द्र गुन बरनैं लागा। सुनतहिं सीता कर दुख भागा ॥

लागीं सुनैं श्रवन मन लाई। आदिहु तें सब कथा सुनाई ॥

श्रवनामृत जेहिं कथा सुहाई। कहि सो प्रगट होति किन भाई ॥

तब हनुमन्त निकट चलि गयू। फिरि बैण्ठीं मन बिसमय भयू ॥

राम दूत मैं मातु जानकी। सत्य सपथ करुनानिधान की ॥

यह मुद्रिका मातु मैं आनी। दीन्हि राम तुम्ह कहँ सहिदानी ॥

नर बानरहि सङ्ग कहु कैसें। कहि कथा भि सङ्गति जैसेम् ॥

दो. कपि के बचन सप्रेम सुनि उपजा मन बिस्वास ॥

जाना मन क्रम बचन यह कृपासिन्धु कर दास ॥ 13 ॥

हरिजन जानि प्रीति अति गाढ़ई। सजल नयन पुलकावलि बाढ़ई ॥

बूड़त बिरह जलधि हनुमाना। भयु तात मों कहुँ जलजाना ॥

अब कहु कुसल जाउँ बलिहारी। अनुज सहित सुख भवन खरारी ॥

कोमलचित कृपाल रघुराई। कपि केहि हेतु धरी निठुराई ॥

सहज बानि सेवक सुख दायक। कबहुँक सुरति करत रघुनायक ॥

कबहुँ नयन मम सीतल ताता। होइहहि निरखि स्याम मृदु गाता ॥

बचनु न आव नयन भरे बारी। अहह नाथ हौं निपट बिसारी ॥

देखि परम बिरहाकुल सीता। बोला कपि मृदु बचन बिनीता ॥

मातु कुसल प्रभु अनुज समेता। तव दुख दुखी सुकृपा निकेता ॥

जनि जननी मानहु जियँ ऊना। तुम्ह ते प्रेमु राम कें दूना ॥

दो. रघुपति कर सन्देसु अब सुनु जननी धरि धीर।

अस कहि कपि गद गद भयु भरे बिलोचन नीर ॥ 14 ॥

कहेउ राम बियोग तव सीता। मो कहुँ सकल भे बिपरीता ॥

नव तरु किसलय मनहुँ कृसानू। कालनिसा सम निसि ससि भानू ॥

कुबलय बिपिन कुन्त बन सरिसा। बारिद तपत तेल जनु बरिसा ॥

जे हित रहे करत तेइ पीरा। उरग स्वास सम त्रिबिध समीरा ॥

कहेहू तें कछु दुख घटि होई। काहि कहौं यह जान न कोई ॥

तत्त्व प्रेम कर मम अरु तोरा। जानत प्रिया एकु मनु मोरा ॥

सो मनु सदा रहत तोहि पाहीं। जानु प्रीति रसु एतेनहि माहीम् ॥

प्रभु सन्देसु सुनत बैदेही। मगन प्रेम तन सुधि नहिं तेही ॥

कह कपि हृदयँ धीर धरु माता। सुमिरु राम सेवक सुखदाता ॥

उर आनहु रघुपति प्रभुताई। सुनि मम बचन तजहु कदराई ॥

दो. निसिचर निकर पतङ्ग सम रघुपति बान कृसानु।

जननी हृदयँ धीर धरु जरे निसाचर जानु ॥ 15 ॥

जौं रघुबीर होति सुधि पाई। करते नहिं बिलम्बु रघुराई ॥

रामबान रबि उएँ जानकी। तम बरूथ कहँ जातुधान की ॥

अबहिं मातु मैं जाउँ लवाई। प्रभु आयसु नहिं राम दोहाई ॥

कछुक दिवस जननी धरु धीरा। कपिन्ह सहित ऐहहिं रघुबीरा ॥

निसिचर मारि तोहि लै जैहहिं। तिहुँ पुर नारदादि जसु गैहहिम् ॥

हैं सुत कपि सब तुम्हहि समाना। जातुधान अति भट बलवाना ॥

मोरें हृदय परम सन्देहा। सुनि कपि प्रगट कीन्ह निज देहा ॥

कनक भूधराकार सरीरा। समर भयङ्कर अतिबल बीरा ॥

सीता मन भरोस तब भयू। पुनि लघु रूप पवनसुत लयू ॥

दो. सुनु माता साखामृग नहिं बल बुद्धि बिसाल।

प्रभु प्रताप तें गरुड़हि खाइ परम लघु ब्याल ॥ 16 ॥

मन सन्तोष सुनत कपि बानी। भगति प्रताप तेज बल सानी ॥

आसिष दीन्हि रामप्रिय जाना। होहु तात बल सील निधाना ॥

अजर अमर गुननिधि सुत होहू। करहुँ बहुत रघुनायक छोहू ॥

करहुँ कृपा प्रभु अस सुनि काना। निर्भर प्रेम मगन हनुमाना ॥

बार बार नाएसि पद सीसा। बोला बचन जोरि कर कीसा ॥

अब कृतकृत्य भयुँ मैं माता। आसिष तव अमोघ बिख्याता ॥

सुनहु मातु मोहि अतिसय भूखा। लागि देखि सुन्दर फल रूखा ॥

सुनु सुत करहिं बिपिन रखवारी। परम सुभट रजनीचर भारी ॥

तिन्ह कर भय माता मोहि नाहीं। जौं तुम्ह सुख मानहु मन माहीम् ॥

दो. देखि बुद्धि बल निपुन कपि कहेउ जानकीं जाहु।

रघुपति चरन हृदयँ धरि तात मधुर फल खाहु ॥ 17 ॥

चलेउ नाइ सिरु पैठेउ बागा। फल खाएसि तरु तोरैं लागा ॥

रहे तहाँ बहु भट रखवारे। कछु मारेसि कछु जाइ पुकारे ॥

नाथ एक आवा कपि भारी। तेहिं असोक बाटिका उजारी ॥

खाएसि फल अरु बिटप उपारे। रच्छक मर्दि मर्दि महि डारे ॥

सुनि रावन पठे भट नाना। तिन्हहि देखि गर्जेउ हनुमाना ॥

सब रजनीचर कपि सङ्घारे। गे पुकारत कछु अधमारे ॥

पुनि पठयु तेहिं अच्छकुमारा। चला सङ्ग लै सुभट अपारा ॥

आवत देखि बिटप गहि तर्जा। ताहि निपाति महाधुनि गर्जा ॥

दो. कछु मारेसि कछु मर्देसि कछु मिलेसि धरि धूरि।

कछु पुनि जाइ पुकारे प्रभु मर्कट बल भूरि ॥ 18 ॥

सुनि सुत बध लङ्केस रिसाना। पठेसि मेघनाद बलवाना ॥

मारसि जनि सुत बान्धेसु ताही। देखिअ कपिहि कहाँ कर आही ॥

चला इन्द्रजित अतुलित जोधा। बन्धु निधन सुनि उपजा क्रोधा ॥

कपि देखा दारुन भट आवा। कटकटाइ गर्जा अरु धावा ॥

अति बिसाल तरु एक उपारा। बिरथ कीन्ह लङ्केस कुमारा ॥

रहे महाभट ताके सङ्गा। गहि गहि कपि मर्दि निज अङ्गा ॥

तिन्हहि निपाति ताहि सन बाजा। भिरे जुगल मानहुँ गजराजा।

मुठिका मारि चढ़आ तरु जाई। ताहि एक छन मुरुछा आई ॥

उठि बहोरि कीन्हिसि बहु माया। जीति न जाइ प्रभञ्जन जाया ॥

दो. ब्रह्म अस्त्र तेहिं साँधा कपि मन कीन्ह बिचार।

जौं न ब्रह्मसर मानुँ महिमा मिटि अपार ॥ 19 ॥

ब्रह्मबान कपि कहुँ तेहि मारा। परतिहुँ बार कटकु सङ्घारा ॥

तेहि देखा कपि मुरुछित भयू। नागपास बाँधेसि लै गयू ॥

जासु नाम जपि सुनहु भवानी। भव बन्धन काटहिं नर ग्यानी ॥

तासु दूत कि बन्ध तरु आवा। प्रभु कारज लगि कपिहिं बँधावा ॥

कपि बन्धन सुनि निसिचर धाए। कौतुक लागि सभाँ सब आए ॥

दसमुख सभा दीखि कपि जाई। कहि न जाइ कछु अति प्रभुताई ॥

कर जोरें सुर दिसिप बिनीता। भृकुटि बिलोकत सकल सभीता ॥

देखि प्रताप न कपि मन सङ्का। जिमि अहिगन महुँ गरुड़ असङ्का ॥

दो. कपिहि बिलोकि दसानन बिहसा कहि दुर्बाद।

सुत बध सुरति कीन्हि पुनि उपजा हृदयँ बिषाद ॥ 20 ॥

कह लङ्केस कवन तैं कीसा। केहिं के बल घालेहि बन खीसा ॥

की धौं श्रवन सुनेहि नहिं मोही। देखुँ अति असङ्क सठ तोही ॥

मारे निसिचर केहिं अपराधा। कहु सठ तोहि न प्रान कि बाधा ॥

सुन रावन ब्रह्माण्ड निकाया। पाइ जासु बल बिरचित माया ॥

जाकें बल बिरञ्चि हरि ईसा। पालत सृजत हरत दससीसा।

जा बल सीस धरत सहसानन। अण्डकोस समेत गिरि कानन ॥

धरि जो बिबिध देह सुरत्राता। तुम्ह ते सठन्ह सिखावनु दाता।

हर कोदण्ड कठिन जेहि भञ्जा। तेहि समेत नृप दल मद गञ्जा ॥

खर दूषन त्रिसिरा अरु बाली। बधे सकल अतुलित बलसाली ॥

दो. जाके बल लवलेस तें जितेहु चराचर झारि।

तासु दूत मैं जा करि हरि आनेहु प्रिय नारि ॥ 21 ॥

जानुँ मैं तुम्हारि प्रभुताई। सहसबाहु सन परी लराई ॥

समर बालि सन करि जसु पावा। सुनि कपि बचन बिहसि बिहरावा ॥

खायुँ फल प्रभु लागी भूँखा। कपि सुभाव तें तोरेउँ रूखा ॥

सब कें देह परम प्रिय स्वामी। मारहिं मोहि कुमारग गामी ॥

जिन्ह मोहि मारा ते मैं मारे। तेहि पर बाँधेउ तनयँ तुम्हारे ॥

मोहि न कछु बाँधे कि लाजा। कीन्ह चहुँ निज प्रभु कर काजा ॥

बिनती करुँ जोरि कर रावन। सुनहु मान तजि मोर सिखावन ॥

देखहु तुम्ह निज कुलहि बिचारी। भ्रम तजि भजहु भगत भय हारी ॥

जाकें डर अति काल डेराई। जो सुर असुर चराचर खाई ॥

तासों बयरु कबहुँ नहिं कीजै। मोरे कहें जानकी दीजै ॥

दो. प्रनतपाल रघुनायक करुना सिन्धु खरारि।

गेँ सरन प्रभु राखिहैं तव अपराध बिसारि ॥ 22 ॥

राम चरन पङ्कज उर धरहू। लङ्का अचल राज तुम्ह करहू ॥

रिषि पुलिस्त जसु बिमल मंयका। तेहि ससि महुँ जनि होहु कलङ्का ॥

राम नाम बिनु गिरा न सोहा। देखु बिचारि त्यागि मद मोहा ॥

बसन हीन नहिं सोह सुरारी। सब भूषण भूषित बर नारी ॥

राम बिमुख सम्पति प्रभुताई। जाइ रही पाई बिनु पाई ॥

सजल मूल जिन्ह सरितन्ह नाहीं। बरषि गे पुनि तबहिं सुखाहीम् ॥

सुनु दसकण्ठ कहुँ पन रोपी। बिमुख राम त्राता नहिं कोपी ॥

सङ्कर सहस बिष्नु अज तोही। सकहिं न राखि राम कर द्रोही ॥

दो. मोहमूल बहु सूल प्रद त्यागहु तम अभिमान।

भजहु राम रघुनायक कृपा सिन्धु भगवान ॥ 23 ॥

जदपि कहि कपि अति हित बानी। भगति बिबेक बिरति नय सानी ॥

बोला बिहसि महा अभिमानी। मिला हमहि कपि गुर बड़ ग्यानी ॥

मृत्यु निकट आई खल तोही। लागेसि अधम सिखावन मोही ॥

उलटा होइहि कह हनुमाना। मतिभ्रम तोर प्रगट मैं जाना ॥

सुनि कपि बचन बहुत खिसिआना। बेगि न हरहुँ मूढ़ कर प्राना ॥

सुनत निसाचर मारन धाए। सचिवन्ह सहित बिभीषनु आए।

नाइ सीस करि बिनय बहूता। नीति बिरोध न मारिअ दूता ॥

आन दण्ड कछु करिअ गोसाँई। सबहीं कहा मन्त्र भल भाई ॥

सुनत बिहसि बोला दसकन्धर। अङ्ग भङ्ग करि पठिअ बन्दर ॥

दो. कपि कें ममता पूँछ पर सबहि कहुँ समुझाइ।

तेल बोरि पट बाँधि पुनि पावक देहु लगाइ ॥ 24 ॥

पूँछहीन बानर तहँ जाइहि। तब सठ निज नाथहि लि आइहि ॥

जिन्ह कै कीन्हसि बहुत बड़आई। देखेउँûमैं तिन्ह कै प्रभुताई ॥

बचन सुनत कपि मन मुसुकाना। भि सहाय सारद मैं जाना ॥

जातुधान सुनि रावन बचना। लागे रचैं मूढ़ सोइ रचना ॥

रहा न नगर बसन घृत तेला। बाढ़ई पूँछ कीन्ह कपि खेला ॥

कौतुक कहँ आए पुरबासी। मारहिं चरन करहिं बहु हाँसी ॥

बाजहिं ढोल देहिं सब तारी। नगर फेरि पुनि पूँछ प्रजारी ॥

पावक जरत देखि हनुमन्ता। भयु परम लघु रुप तुरन्ता ॥

निबुकि चढ़एउ कपि कनक अटारीं। भी सभीत निसाचर नारीम् ॥

दो. हरि प्रेरित तेहि अवसर चले मरुत उनचास।

अट्टहास करि गर्ज़आ कपि बढ़इ लाग अकास ॥ 25 ॥

देह बिसाल परम हरुआई। मन्दिर तें मन्दिर चढ़ धाई ॥

जरि नगर भा लोग बिहाला। झपट लपट बहु कोटि कराला ॥

तात मातु हा सुनिअ पुकारा। एहि अवसर को हमहि उबारा ॥

हम जो कहा यह कपि नहिं होई। बानर रूप धरें सुर कोई ॥

साधु अवग्या कर फलु ऐसा। जरि नगर अनाथ कर जैसा ॥

जारा नगरु निमिष एक माहीं। एक बिभीषन कर गृह नाहीम् ॥

ता कर दूत अनल जेहिं सिरिजा। जरा न सो तेहि कारन गिरिजा ॥

उलटि पलटि लङ्का सब जारी। कूदि परा पुनि सिन्धु मझारी ॥

दो. पूँछ बुझाइ खोइ श्रम धरि लघु रूप बहोरि।

जनकसुता के आगें ठाढ़ भयु कर जोरि ॥ 26 ॥

मातु मोहि दीजे कछु चीन्हा। जैसें रघुनायक मोहि दीन्हा ॥

चूड़आमनि उतारि तब दयू। हरष समेत पवनसुत लयू ॥

कहेहु तात अस मोर प्रनामा। सब प्रकार प्रभु पूरनकामा ॥

दीन दयाल बिरिदु सम्भारी। हरहु नाथ मम सङ्कट भारी ॥

तात सक्रसुत कथा सुनाएहु। बान प्रताप प्रभुहि समुझाएहु ॥

मास दिवस महुँ नाथु न आवा। तौ पुनि मोहि जिअत नहिं पावा ॥

कहु कपि केहि बिधि राखौं प्राना। तुम्हहू तात कहत अब जाना ॥

तोहि देखि सीतलि भि छाती। पुनि मो कहुँ सोइ दिनु सो राती ॥

दो. जनकसुतहि समुझाइ करि बहु बिधि धीरजु दीन्ह।

चरन कमल सिरु नाइ कपि गवनु राम पहिं कीन्ह ॥ 27 ॥

चलत महाधुनि गर्जेसि भारी। गर्भ स्त्रवहिं सुनि निसिचर नारी ॥

नाघि सिन्धु एहि पारहि आवा। सबद किलकिला कपिन्ह सुनावा ॥

हरषे सब बिलोकि हनुमाना। नूतन जन्म कपिन्ह तब जाना ॥

मुख प्रसन्न तन तेज बिराजा। कीन्हेसि रामचन्द्र कर काजा ॥

मिले सकल अति भे सुखारी। तलफत मीन पाव जिमि बारी ॥

चले हरषि रघुनायक पासा। पूँछत कहत नवल इतिहासा ॥

तब मधुबन भीतर सब आए। अङ्गद सम्मत मधु फल खाए ॥

रखवारे जब बरजन लागे। मुष्टि प्रहार हनत सब भागे ॥

दो. जाइ पुकारे ते सब बन उजार जुबराज।

सुनि सुग्रीव हरष कपि करि आए प्रभु काज ॥ 28 ॥

जौं न होति सीता सुधि पाई। मधुबन के फल सकहिं कि खाई ॥

एहि बिधि मन बिचार कर राजा। आइ गे कपि सहित समाजा ॥

आइ सबन्हि नावा पद सीसा। मिलेउ सबन्हि अति प्रेम कपीसा ॥

पूँछी कुसल कुसल पद देखी। राम कृपाँ भा काजु बिसेषी ॥

नाथ काजु कीन्हेउ हनुमाना। राखे सकल कपिन्ह के प्राना ॥

सुनि सुग्रीव बहुरि तेहि मिलेऊ। कपिन्ह सहित रघुपति पहिं चलेऊ।

राम कपिन्ह जब आवत देखा। किएँ काजु मन हरष बिसेषा ॥

फटिक सिला बैठे द्वौ भाई। परे सकल कपि चरनन्हि जाई ॥

दो. प्रीति सहित सब भेटे रघुपति करुना पुञ्ज।

पूँछी कुसल नाथ अब कुसल देखि पद कञ्ज ॥ 29 ॥

जामवन्त कह सुनु रघुराया। जा पर नाथ करहु तुम्ह दाया ॥

ताहि सदा सुभ कुसल निरन्तर। सुर नर मुनि प्रसन्न ता ऊपर ॥

सोइ बिजी बिनी गुन सागर। तासु सुजसु त्रेलोक उजागर ॥

प्रभु कीं कृपा भयु सबु काजू। जन्म हमार सुफल भा आजू ॥

नाथ पवनसुत कीन्हि जो करनी। सहसहुँ मुख न जाइ सो बरनी ॥

पवनतनय के चरित सुहाए। जामवन्त रघुपतिहि सुनाए ॥

सुनत कृपानिधि मन अति भाए। पुनि हनुमान हरषि हियँ लाए ॥

कहहु तात केहि भाँति जानकी। रहति करति रच्छा स्वप्रान की ॥

दो. नाम पाहरु दिवस निसि ध्यान तुम्हार कपाट।

लोचन निज पद जन्त्रित जाहिं प्रान केहिं बाट ॥ 30 ॥

चलत मोहि चूड़आमनि दीन्ही। रघुपति हृदयँ लाइ सोइ लीन्ही ॥

नाथ जुगल लोचन भरि बारी। बचन कहे कछु जनककुमारी ॥

अनुज समेत गहेहु प्रभु चरना। दीन बन्धु प्रनतारति हरना ॥

मन क्रम बचन चरन अनुरागी। केहि अपराध नाथ हौं त्यागी ॥

अवगुन एक मोर मैं माना। बिछुरत प्रान न कीन्ह पयाना ॥

नाथ सो नयनन्हि को अपराधा। निसरत प्रान करिहिं हठि बाधा ॥

बिरह अगिनि तनु तूल समीरा। स्वास जरि छन माहिं सरीरा ॥

नयन स्त्रवहि जलु निज हित लागी। जरैं न पाव देह बिरहागी।

सीता के अति बिपति बिसाला। बिनहिं कहें भलि दीनदयाला ॥

दो. निमिष निमिष करुनानिधि जाहिं कलप सम बीति।

बेगि चलिय प्रभु आनिअ भुज बल खल दल जीति ॥ 31 ॥

सुनि सीता दुख प्रभु सुख अयना। भरि आए जल राजिव नयना ॥

बचन काँय मन मम गति जाही। सपनेहुँ बूझिअ बिपति कि ताही ॥

कह हनुमन्त बिपति प्रभु सोई। जब तव सुमिरन भजन न होई ॥

केतिक बात प्रभु जातुधान की। रिपुहि जीति आनिबी जानकी ॥

सुनु कपि तोहि समान उपकारी। नहिं कौ सुर नर मुनि तनुधारी ॥

प्रति उपकार करौं का तोरा। सनमुख होइ न सकत मन मोरा ॥

सुनु सुत उरिन मैं नाहीं। देखेउँ करि बिचार मन माहीम् ॥

पुनि पुनि कपिहि चितव सुरत्राता। लोचन नीर पुलक अति गाता ॥

दो. सुनि प्रभु बचन बिलोकि मुख गात हरषि हनुमन्त।

चरन परेउ प्रेमाकुल त्राहि त्राहि भगवन्त ॥ 32 ॥

बार बार प्रभु चहि उठावा। प्रेम मगन तेहि उठब न भावा ॥

प्रभु कर पङ्कज कपि कें सीसा। सुमिरि सो दसा मगन गौरीसा ॥

सावधान मन करि पुनि सङ्कर। लागे कहन कथा अति सुन्दर ॥

कपि उठाइ प्रभु हृदयँ लगावा। कर गहि परम निकट बैठावा ॥

कहु कपि रावन पालित लङ्का। केहि बिधि दहेउ दुर्ग अति बङ्का ॥

प्रभु प्रसन्न जाना हनुमाना। बोला बचन बिगत अभिमाना ॥

साखामृग के बड़इ मनुसाई। साखा तें साखा पर जाई ॥

नाघि सिन्धु हाटकपुर जारा। निसिचर गन बिधि बिपिन उजारा।

सो सब तव प्रताप रघुराई। नाथ न कछू मोरि प्रभुताई ॥

दो. ता कहुँ प्रभु कछु अगम नहिं जा पर तुम्ह अनुकुल।

तब प्रभावँ बड़वानलहिं जारि सकि खलु तूल ॥ 33 ॥

नाथ भगति अति सुखदायनी। देहु कृपा करि अनपायनी ॥

सुनि प्रभु परम सरल कपि बानी। एवमस्तु तब कहेउ भवानी ॥

उमा राम सुभाउ जेहिं जाना। ताहि भजनु तजि भाव न आना ॥

यह संवाद जासु उर आवा। रघुपति चरन भगति सोइ पावा ॥

सुनि प्रभु बचन कहहिं कपिबृन्दा। जय जय जय कृपाल सुखकन्दा ॥

तब रघुपति कपिपतिहि बोलावा। कहा चलैं कर करहु बनावा ॥

अब बिलम्बु केहि कारन कीजे। तुरत कपिन्ह कहुँ आयसु दीजे ॥

कौतुक देखि सुमन बहु बरषी। नभ तें भवन चले सुर हरषी ॥

दो. कपिपति बेगि बोलाए आए जूथप जूथ।

नाना बरन अतुल बल बानर भालु बरूथ ॥ 34 ॥

प्रभु पद पङ्कज नावहिं सीसा। गरजहिं भालु महाबल कीसा ॥

देखी राम सकल कपि सेना। चिति कृपा करि राजिव नैना ॥

राम कृपा बल पाइ कपिन्दा। भे पच्छजुत मनहुँ गिरिन्दा ॥

हरषि राम तब कीन्ह पयाना। सगुन भे सुन्दर सुभ नाना ॥

जासु सकल मङ्गलमय कीती। तासु पयान सगुन यह नीती ॥

प्रभु पयान जाना बैदेहीं। फरकि बाम अँग जनु कहि देहीम् ॥

जोइ जोइ सगुन जानकिहि होई। असगुन भयु रावनहि सोई ॥

चला कटकु को बरनैं पारा। गर्जहि बानर भालु अपारा ॥

नख आयुध गिरि पादपधारी। चले गगन महि इच्छाचारी ॥

केहरिनाद भालु कपि करहीं। डगमगाहिं दिग्गज चिक्करहीम् ॥

छं. चिक्करहिं दिग्गज डोल महि गिरि लोल सागर खरभरे।

मन हरष सभ गन्धर्ब सुर मुनि नाग किन्नर दुख टरे ॥

कटकटहिं मर्कट बिकट भट बहु कोटि कोटिन्ह धावहीं।

जय राम प्रबल प्रताप कोसलनाथ गुन गन गावहीम् ॥ 1 ॥

सहि सक न भार उदार अहिपति बार बारहिं मोही।

गह दसन पुनि पुनि कमठ पृष्ट कठोर सो किमि सोही ॥

रघुबीर रुचिर प्रयान प्रस्थिति जानि परम सुहावनी।

जनु कमठ खर्पर सर्पराज सो लिखत अबिचल पावनी ॥ 2 ॥

दो. एहि बिधि जाइ कृपानिधि उतरे सागर तीर।

जहँ तहँ लागे खान फल भालु बिपुल कपि बीर ॥ 35 ॥

उहाँ निसाचर रहहिं ससङ्का। जब ते जारि गयु कपि लङ्का ॥

निज निज गृहँ सब करहिं बिचारा। नहिं निसिचर कुल केर उबारा ॥

जासु दूत बल बरनि न जाई। तेहि आएँ पुर कवन भलाई ॥

दूतन्हि सन सुनि पुरजन बानी। मन्दोदरी अधिक अकुलानी ॥

रहसि जोरि कर पति पग लागी। बोली बचन नीति रस पागी ॥

कन्त करष हरि सन परिहरहू। मोर कहा अति हित हियँ धरहु ॥

समुझत जासु दूत कि करनी। स्त्रवहीं गर्भ रजनीचर धरनी ॥

तासु नारि निज सचिव बोलाई। पठवहु कन्त जो चहहु भलाई ॥

तब कुल कमल बिपिन दुखदाई। सीता सीत निसा सम आई ॥

सुनहु नाथ सीता बिनु दीन्हें। हित न तुम्हार सम्भु अज कीन्हेम् ॥

दो. -राम बान अहि गन सरिस निकर निसाचर भेक।

जब लगि ग्रसत न तब लगि जतनु करहु तजि टेक ॥ 36 ॥

श्रवन सुनी सठ ता करि बानी। बिहसा जगत बिदित अभिमानी ॥

सभय सुभाउ नारि कर साचा। मङ्गल महुँ भय मन अति काचा ॥

जौं आवि मर्कट कटकाई। जिअहिं बिचारे निसिचर खाई ॥

कम्पहिं लोकप जाकी त्रासा। तासु नारि सभीत बड़इ हासा ॥

अस कहि बिहसि ताहि उर लाई। चलेउ सभाँ ममता अधिकाई ॥

मन्दोदरी हृदयँ कर चिन्ता। भयु कन्त पर बिधि बिपरीता ॥

बैठेउ सभाँ खबरि असि पाई। सिन्धु पार सेना सब आई ॥

बूझेसि सचिव उचित मत कहहू। ते सब हँसे मष्ट करि रहहू ॥

जितेहु सुरासुर तब श्रम नाहीं। नर बानर केहि लेखे माही ॥

दो. सचिव बैद गुर तीनि जौं प्रिय बोलहिं भय आस।

राज धर्म तन तीनि कर होइ बेगिहीं नास ॥ 37 ॥

सोइ रावन कहुँ बनि सहाई। अस्तुति करहिं सुनाइ सुनाई ॥

अवसर जानि बिभीषनु आवा। भ्राता चरन सीसु तेहिं नावा ॥

पुनि सिरु नाइ बैठ निज आसन। बोला बचन पाइ अनुसासन ॥

जौ कृपाल पूँछिहु मोहि बाता। मति अनुरुप कहुँ हित ताता ॥

जो आपन चाहै कल्याना। सुजसु सुमति सुभ गति सुख नाना ॥

सो परनारि लिलार गोसाईं। तजु चुथि के चन्द कि नाई ॥

चौदह भुवन एक पति होई। भूतद्रोह तिष्टि नहिं सोई ॥

गुन सागर नागर नर जोऊ। अलप लोभ भल कहि न कोऊ ॥

दो. काम क्रोध मद लोभ सब नाथ नरक के पन्थ।

सब परिहरि रघुबीरहि भजहु भजहिं जेहि सन्त ॥ 38 ॥

तात राम नहिं नर भूपाला। भुवनेस्वर कालहु कर काला ॥

ब्रह्म अनामय अज भगवन्ता। ब्यापक अजित अनादि अनन्ता ॥

गो द्विज धेनु देव हितकारी। कृपासिन्धु मानुष तनुधारी ॥

जन रञ्जन भञ्जन खल ब्राता। बेद धर्म रच्छक सुनु भ्राता ॥

ताहि बयरु तजि नाइअ माथा। प्रनतारति भञ्जन रघुनाथा ॥

देहु नाथ प्रभु कहुँ बैदेही। भजहु राम बिनु हेतु सनेही ॥

सरन गेँ प्रभु ताहु न त्यागा। बिस्व द्रोह कृत अघ जेहि लागा ॥

जासु नाम त्रय ताप नसावन। सोइ प्रभु प्रगट समुझु जियँ रावन ॥

दो. बार बार पद लागुँ बिनय करुँ दससीस।

परिहरि मान मोह मद भजहु कोसलाधीस ॥ 39(क) ॥

मुनि पुलस्ति निज सिष्य सन कहि पठी यह बात।

तुरत सो मैं प्रभु सन कही पाइ सुअवसरु तात ॥ 39(ख) ॥

माल्यवन्त अति सचिव सयाना। तासु बचन सुनि अति सुख माना ॥

तात अनुज तव नीति बिभूषन। सो उर धरहु जो कहत बिभीषन ॥

रिपु उतकरष कहत सठ दोऊ। दूरि न करहु इहाँ हि कोऊ ॥

माल्यवन्त गृह गयु बहोरी। कहि बिभीषनु पुनि कर जोरी ॥

सुमति कुमति सब कें उर रहहीं। नाथ पुरान निगम अस कहहीम् ॥

जहाँ सुमति तहँ सम्पति नाना। जहाँ कुमति तहँ बिपति निदाना ॥

तव उर कुमति बसी बिपरीता। हित अनहित मानहु रिपु प्रीता ॥

कालराति निसिचर कुल केरी। तेहि सीता पर प्रीति घनेरी ॥

दो. तात चरन गहि मागुँ राखहु मोर दुलार।

सीत देहु राम कहुँ अहित न होइ तुम्हार ॥ 40 ॥

बुध पुरान श्रुति सम्मत बानी। कही बिभीषन नीति बखानी ॥

सुनत दसानन उठा रिसाई। खल तोहि निकट मुत्यु अब आई ॥

जिअसि सदा सठ मोर जिआवा। रिपु कर पच्छ मूढ़ तोहि भावा ॥

कहसि न खल अस को जग माहीं। भुज बल जाहि जिता मैं नाही ॥

मम पुर बसि तपसिन्ह पर प्रीती। सठ मिलु जाइ तिन्हहि कहु नीती ॥

अस कहि कीन्हेसि चरन प्रहारा। अनुज गहे पद बारहिं बारा ॥

उमा सन्त कि इहि बड़आई। मन्द करत जो करि भलाई ॥

तुम्ह पितु सरिस भलेहिं मोहि मारा। रामु भजें हित नाथ तुम्हारा ॥

सचिव सङ्ग लै नभ पथ गयू। सबहि सुनाइ कहत अस भयू ॥

दो0=रामु सत्यसङ्कल्प प्रभु सभा कालबस तोरि।

मै रघुबीर सरन अब जाउँ देहु जनि खोरि ॥ 41 ॥

अस कहि चला बिभीषनु जबहीं। आयूहीन भे सब तबहीम् ॥

साधु अवग्या तुरत भवानी। कर कल्यान अखिल कै हानी ॥

रावन जबहिं बिभीषन त्यागा। भयु बिभव बिनु तबहिं अभागा ॥

चलेउ हरषि रघुनायक पाहीं। करत मनोरथ बहु मन माहीम् ॥

देखिहुँ जाइ चरन जलजाता। अरुन मृदुल सेवक सुखदाता ॥

जे पद परसि तरी रिषिनारी। दण्डक कानन पावनकारी ॥

जे पद जनकसुताँ उर लाए। कपट कुरङ्ग सङ्ग धर धाए ॥

हर उर सर सरोज पद जेई। अहोभाग्य मै देखिहुँ तेई ॥

दो0= जिन्ह पायन्ह के पादुकन्हि भरतु रहे मन लाइ।

ते पद आजु बिलोकिहुँ इन्ह नयनन्हि अब जाइ ॥ 42 ॥

एहि बिधि करत सप्रेम बिचारा। आयु सपदि सिन्धु एहिं पारा ॥

कपिन्ह बिभीषनु आवत देखा। जाना कौ रिपु दूत बिसेषा ॥

ताहि राखि कपीस पहिं आए। समाचार सब ताहि सुनाए ॥

कह सुग्रीव सुनहु रघुराई। आवा मिलन दसानन भाई ॥

कह प्रभु सखा बूझिऐ काहा। कहि कपीस सुनहु नरनाहा ॥

जानि न जाइ निसाचर माया। कामरूप केहि कारन आया ॥

भेद हमार लेन सठ आवा। राखिअ बाँधि मोहि अस भावा ॥

सखा नीति तुम्ह नीकि बिचारी। मम पन सरनागत भयहारी ॥

सुनि प्रभु बचन हरष हनुमाना। सरनागत बच्छल भगवाना ॥

दो0=सरनागत कहुँ जे तजहिं निज अनहित अनुमानि।

ते नर पावँर पापमय तिन्हहि बिलोकत हानि ॥ 43 ॥

कोटि बिप्र बध लागहिं जाहू। आएँ सरन तजुँ नहिं ताहू ॥

सनमुख होइ जीव मोहि जबहीं। जन्म कोटि अघ नासहिं तबहीम् ॥

पापवन्त कर सहज सुभ्AU। भजनु मोर तेहि भाव न क्AU ॥

जौं पै दुष्टहृदय सोइ होई। मोरें सनमुख आव कि सोई ॥

निर्मल मन जन सो मोहि पावा। मोहि कपट छल छिद्र न भावा ॥

भेद लेन पठवा दससीसा। तबहुँ न कछु भय हानि कपीसा ॥

जग महुँ सखा निसाचर जेते। लछिमनु हनि निमिष महुँ तेते ॥

जौं सभीत आवा सरनाई। रखिहुँ ताहि प्रान की नाई ॥

दो0=उभय भाँति तेहि आनहु हँसि कह कृपानिकेत।

जय कृपाल कहि चले अङ्गद हनू समेत ॥ 44 ॥

सादर तेहि आगें करि बानर। चले जहाँ रघुपति करुनाकर ॥

दूरिहि ते देखे द्वौ भ्राता। नयनानन्द दान के दाता ॥

बहुरि राम छबिधाम बिलोकी। रहेउ ठटुकि एकटक पल रोकी ॥

भुज प्रलम्ब कञ्जारुन लोचन। स्यामल गात प्रनत भय मोचन ॥

सिङ्घ कन्ध आयत उर सोहा। आनन अमित मदन मन मोहा ॥

नयन नीर पुलकित अति गाता। मन धरि धीर कही मृदु बाता ॥

नाथ दसानन कर मैं भ्राता। निसिचर बंस जनम सुरत्राता ॥

सहज पापप्रिय तामस देहा। जथा उलूकहि तम पर नेहा ॥

दो. श्रवन सुजसु सुनि आयुँ प्रभु भञ्जन भव भीर।

त्राहि त्राहि आरति हरन सरन सुखद रघुबीर ॥ 45 ॥

अस कहि करत दण्डवत देखा। तुरत उठे प्रभु हरष बिसेषा ॥

दीन बचन सुनि प्रभु मन भावा। भुज बिसाल गहि हृदयँ लगावा ॥

अनुज सहित मिलि ढिग बैठारी। बोले बचन भगत भयहारी ॥

कहु लङ्केस सहित परिवारा। कुसल कुठाहर बास तुम्हारा ॥

खल मण्डलीं बसहु दिनु राती। सखा धरम निबहि केहि भाँती ॥

मैं जानुँ तुम्हारि सब रीती। अति नय निपुन न भाव अनीती ॥

बरु भल बास नरक कर ताता। दुष्ट सङ्ग जनि देइ बिधाता ॥

अब पद देखि कुसल रघुराया। जौं तुम्ह कीन्ह जानि जन दाया ॥

दो. तब लगि कुसल न जीव कहुँ सपनेहुँ मन बिश्राम।

जब लगि भजत न राम कहुँ सोक धाम तजि काम ॥ 46 ॥

तब लगि हृदयँ बसत खल नाना। लोभ मोह मच्छर मद माना ॥

जब लगि उर न बसत रघुनाथा। धरें चाप सायक कटि भाथा ॥

ममता तरुन तमी अँधिआरी। राग द्वेष उलूक सुखकारी ॥

तब लगि बसति जीव मन माहीं। जब लगि प्रभु प्रताप रबि नाहीम् ॥

अब मैं कुसल मिटे भय भारे। देखि राम पद कमल तुम्हारे ॥

तुम्ह कृपाल जा पर अनुकूला। ताहि न ब्याप त्रिबिध भव सूला ॥

मैं निसिचर अति अधम सुभ्AU। सुभ आचरनु कीन्ह नहिं क्AU ॥

जासु रूप मुनि ध्यान न आवा। तेहिं प्रभु हरषि हृदयँ मोहि लावा ॥

दो. -अहोभाग्य मम अमित अति राम कृपा सुख पुञ्ज।

देखेउँ नयन बिरञ्चि सिब सेब्य जुगल पद कञ्ज ॥ 47 ॥

सुनहु सखा निज कहुँ सुभ्AU। जान भुसुण्डि सम्भु गिरिज्AU ॥

जौं नर होइ चराचर द्रोही। आवे सभय सरन तकि मोही ॥

तजि मद मोह कपट छल नाना। करुँ सद्य तेहि साधु समाना ॥

जननी जनक बन्धु सुत दारा। तनु धनु भवन सुह्रद परिवारा ॥

सब कै ममता ताग बटोरी। मम पद मनहि बाँध बरि डोरी ॥

समदरसी इच्छा कछु नाहीं। हरष सोक भय नहिं मन माहीम् ॥

अस सज्जन मम उर बस कैसें। लोभी हृदयँ बसि धनु जैसेम् ॥

तुम्ह सारिखे सन्त प्रिय मोरें। धरुँ देह नहिं आन निहोरेम् ॥

दो. सगुन उपासक परहित निरत नीति दृढ़ नेम।

ते नर प्रान समान मम जिन्ह कें द्विज पद प्रेम ॥ 48 ॥

सुनु लङ्केस सकल गुन तोरें। तातें तुम्ह अतिसय प्रिय मोरेम् ॥

राम बचन सुनि बानर जूथा। सकल कहहिं जय कृपा बरूथा ॥

सुनत बिभीषनु प्रभु कै बानी। नहिं अघात श्रवनामृत जानी ॥

पद अम्बुज गहि बारहिं बारा। हृदयँ समात न प्रेमु अपारा ॥

सुनहु देव सचराचर स्वामी। प्रनतपाल उर अन्तरजामी ॥

उर कछु प्रथम बासना रही। प्रभु पद प्रीति सरित सो बही ॥

अब कृपाल निज भगति पावनी। देहु सदा सिव मन भावनी ॥

एवमस्तु कहि प्रभु रनधीरा। मागा तुरत सिन्धु कर नीरा ॥

जदपि सखा तव इच्छा नाहीं। मोर दरसु अमोघ जग माहीम् ॥

अस कहि राम तिलक तेहि सारा। सुमन बृष्टि नभ भी अपारा ॥

दो. रावन क्रोध अनल निज स्वास समीर प्रचण्ड।

जरत बिभीषनु राखेउ दीन्हेहु राजु अखण्ड ॥ 49(क) ॥

जो सम्पति सिव रावनहि दीन्हि दिएँ दस माथ।

सोइ सम्पदा बिभीषनहि सकुचि दीन्ह रघुनाथ ॥ 49(ख) ॥

अस प्रभु छाड़इ भजहिं जे आना। ते नर पसु बिनु पूँछ बिषाना ॥

निज जन जानि ताहि अपनावा। प्रभु सुभाव कपि कुल मन भावा ॥

पुनि सर्बग्य सर्ब उर बासी। सर्बरूप सब रहित उदासी ॥

बोले बचन नीति प्रतिपालक। कारन मनुज दनुज कुल घालक ॥

सुनु कपीस लङ्कापति बीरा। केहि बिधि तरिअ जलधि गम्भीरा ॥

सङ्कुल मकर उरग झष जाती। अति अगाध दुस्तर सब भाँती ॥

कह लङ्केस सुनहु रघुनायक। कोटि सिन्धु सोषक तव सायक ॥

जद्यपि तदपि नीति असि गाई। बिनय करिअ सागर सन जाई ॥

दो. प्रभु तुम्हार कुलगुर जलधि कहिहि उपाय बिचारि।

बिनु प्रयास सागर तरिहि सकल भालु कपि धारि ॥ 50 ॥

सखा कही तुम्ह नीकि उपाई। करिअ दैव जौं होइ सहाई ॥

मन्त्र न यह लछिमन मन भावा। राम बचन सुनि अति दुख पावा ॥

नाथ दैव कर कवन भरोसा। सोषिअ सिन्धु करिअ मन रोसा ॥

कादर मन कहुँ एक अधारा। दैव दैव आलसी पुकारा ॥

सुनत बिहसि बोले रघुबीरा। ऐसेहिं करब धरहु मन धीरा ॥

अस कहि प्रभु अनुजहि समुझाई। सिन्धु समीप गे रघुराई ॥

प्रथम प्रनाम कीन्ह सिरु नाई। बैठे पुनि तट दर्भ डसाई ॥

जबहिं बिभीषन प्रभु पहिं आए। पाछें रावन दूत पठाए ॥

दो. सकल चरित तिन्ह देखे धरें कपट कपि देह।

प्रभु गुन हृदयँ सराहहिं सरनागत पर नेह ॥ 51 ॥

प्रगट बखानहिं राम सुभ्AU। अति सप्रेम गा बिसरि दुर्AU ॥

रिपु के दूत कपिन्ह तब जाने। सकल बाँधि कपीस पहिं आने ॥

कह सुग्रीव सुनहु सब बानर। अङ्ग भङ्ग करि पठवहु निसिचर ॥

सुनि सुग्रीव बचन कपि धाए। बाँधि कटक चहु पास फिराए ॥

बहु प्रकार मारन कपि लागे। दीन पुकारत तदपि न त्यागे ॥

जो हमार हर नासा काना। तेहि कोसलाधीस कै आना ॥

सुनि लछिमन सब निकट बोलाए। दया लागि हँसि तुरत छोडाए ॥

रावन कर दीजहु यह पाती। लछिमन बचन बाचु कुलघाती ॥

दो. कहेहु मुखागर मूढ़ सन मम सन्देसु उदार।

सीता देइ मिलेहु न त आवा काल तुम्हार ॥ 52 ॥

तुरत नाइ लछिमन पद माथा। चले दूत बरनत गुन गाथा ॥

कहत राम जसु लङ्काँ आए। रावन चरन सीस तिन्ह नाए ॥

बिहसि दसानन पूँछी बाता। कहसि न सुक आपनि कुसलाता ॥

पुनि कहु खबरि बिभीषन केरी। जाहि मृत्यु आई अति नेरी ॥

करत राज लङ्का सठ त्यागी। होइहि जब कर कीट अभागी ॥

पुनि कहु भालु कीस कटकाई। कठिन काल प्रेरित चलि आई ॥

जिन्ह के जीवन कर रखवारा। भयु मृदुल चित सिन्धु बिचारा ॥

कहु तपसिन्ह कै बात बहोरी। जिन्ह के हृदयँ त्रास अति मोरी ॥

दो. -की भि भेण्ट कि फिरि गे श्रवन सुजसु सुनि मोर।

कहसि न रिपु दल तेज बल बहुत चकित चित तोर ॥ 53 ॥

नाथ कृपा करि पूँछेहु जैसें। मानहु कहा क्रोध तजि तैसेम् ॥

मिला जाइ जब अनुज तुम्हारा। जातहिं राम तिलक तेहि सारा ॥

रावन दूत हमहि सुनि काना। कपिन्ह बाँधि दीन्हे दुख नाना ॥

श्रवन नासिका काटै लागे। राम सपथ दीन्हे हम त्यागे ॥

पूँछिहु नाथ राम कटकाई। बदन कोटि सत बरनि न जाई ॥

नाना बरन भालु कपि धारी। बिकटानन बिसाल भयकारी ॥

जेहिं पुर दहेउ हतेउ सुत तोरा। सकल कपिन्ह महँ तेहि बलु थोरा ॥

अमित नाम भट कठिन कराला। अमित नाग बल बिपुल बिसाला ॥

दो. द्विबिद मयन्द नील नल अङ्गद गद बिकटासि।

दधिमुख केहरि निसठ सठ जामवन्त बलरासि ॥ 54 ॥

ए कपि सब सुग्रीव समाना। इन्ह सम कोटिन्ह गनि को नाना ॥

राम कृपाँ अतुलित बल तिन्हहीं। तृन समान त्रेलोकहि गनहीम् ॥

अस मैं सुना श्रवन दसकन्धर। पदुम अठारह जूथप बन्दर ॥

नाथ कटक महँ सो कपि नाहीं। जो न तुम्हहि जीतै रन माहीम् ॥

परम क्रोध मीजहिं सब हाथा। आयसु पै न देहिं रघुनाथा ॥

सोषहिं सिन्धु सहित झष ब्याला। पूरहीं न त भरि कुधर बिसाला ॥

मर्दि गर्द मिलवहिं दससीसा। ऐसेइ बचन कहहिं सब कीसा ॥

गर्जहिं तर्जहिं सहज असङ्का। मानहु ग्रसन चहत हहिं लङ्का ॥

दो. -सहज सूर कपि भालु सब पुनि सिर पर प्रभु राम।

रावन काल कोटि कहु जीति सकहिं सङ्ग्राम ॥ 55 ॥

राम तेज बल बुधि बिपुलाई। तब भ्रातहि पूँछेउ नय नागर ॥

तासु बचन सुनि सागर पाहीं। मागत पन्थ कृपा मन माहीम् ॥

सुनत बचन बिहसा दससीसा। जौं असि मति सहाय कृत कीसा ॥

सहज भीरु कर बचन दृढ़आई। सागर सन ठानी मचलाई ॥

मूढ़ मृषा का करसि बड़आई। रिपु बल बुद्धि थाह मैं पाई ॥

सचिव सभीत बिभीषन जाकें। बिजय बिभूति कहाँ जग ताकेम् ॥

सुनि खल बचन दूत रिस बाढ़ई। समय बिचारि पत्रिका काढ़ई ॥

रामानुज दीन्ही यह पाती। नाथ बचाइ जुड़आवहु छाती ॥

बिहसि बाम कर लीन्ही रावन। सचिव बोलि सठ लाग बचावन ॥

दो. -बातन्ह मनहि रिझाइ सठ जनि घालसि कुल खीस।

राम बिरोध न उबरसि सरन बिष्नु अज ईस ॥ 56(क) ॥

की तजि मान अनुज इव प्रभु पद पङ्कज भृङ्ग।

होहि कि राम सरानल खल कुल सहित पतङ्ग ॥ 56(ख) ॥

सुनत सभय मन मुख मुसुकाई। कहत दसानन सबहि सुनाई ॥

भूमि परा कर गहत अकासा। लघु तापस कर बाग बिलासा ॥

कह सुक नाथ सत्य सब बानी। समुझहु छाड़इ प्रकृति अभिमानी ॥

सुनहु बचन मम परिहरि क्रोधा। नाथ राम सन तजहु बिरोधा ॥

अति कोमल रघुबीर सुभ्AU। जद्यपि अखिल लोक कर र्AU ॥

मिलत कृपा तुम्ह पर प्रभु करिही। उर अपराध न एकु धरिही ॥

जनकसुता रघुनाथहि दीजे। एतना कहा मोर प्रभु कीजे।

जब तेहिं कहा देन बैदेही। चरन प्रहार कीन्ह सठ तेही ॥

नाइ चरन सिरु चला सो तहाँ। कृपासिन्धु रघुनायक जहाँ ॥

करि प्रनामु निज कथा सुनाई। राम कृपाँ आपनि गति पाई ॥

रिषि अगस्ति कीं साप भवानी। राछस भयु रहा मुनि ग्यानी ॥

बन्दि राम पद बारहिं बारा। मुनि निज आश्रम कहुँ पगु धारा ॥

दो. बिनय न मानत जलधि जड़ गे तीन दिन बीति।

बोले राम सकोप तब भय बिनु होइ न प्रीति ॥ 57 ॥

लछिमन बान सरासन आनू। सोषौं बारिधि बिसिख कृसानू ॥

सठ सन बिनय कुटिल सन प्रीती। सहज कृपन सन सुन्दर नीती ॥

ममता रत सन ग्यान कहानी। अति लोभी सन बिरति बखानी ॥

क्रोधिहि सम कामिहि हरि कथा। ऊसर बीज बेँ फल जथा ॥

अस कहि रघुपति चाप चढ़आवा। यह मत लछिमन के मन भावा ॥

सङ्घानेउ प्रभु बिसिख कराला। उठी उदधि उर अन्तर ज्वाला ॥

मकर उरग झष गन अकुलाने। जरत जन्तु जलनिधि जब जाने ॥

कनक थार भरि मनि गन नाना। बिप्र रूप आयु तजि माना ॥

दो. काटेहिं पि कदरी फरि कोटि जतन कौ सीञ्च।

बिनय न मान खगेस सुनु डाटेहिं पि नव नीच ॥ 58 ॥

सभय सिन्धु गहि पद प्रभु केरे। छमहु नाथ सब अवगुन मेरे ॥

गगन समीर अनल जल धरनी। इन्ह कि नाथ सहज जड़ करनी ॥

तव प्रेरित मायाँ उपजाए। सृष्टि हेतु सब ग्रन्थनि गाए ॥

प्रभु आयसु जेहि कहँ जस अही। सो तेहि भाँति रहे सुख लही ॥

प्रभु भल कीन्ही मोहि सिख दीन्ही। मरजादा पुनि तुम्हरी कीन्ही ॥

ढोल गवाँर सूद्र पसु नारी। सकल ताड़ना के अधिकारी ॥

प्रभु प्रताप मैं जाब सुखाई। उतरिहि कटकु न मोरि बड़आई ॥

प्रभु अग्या अपेल श्रुति गाई। करौं सो बेगि जौ तुम्हहि सोहाई ॥

दो. सुनत बिनीत बचन अति कह कृपाल मुसुकाइ।

जेहि बिधि उतरै कपि कटकु तात सो कहहु उपाइ ॥ 59 ॥

नाथ नील नल कपि द्वौ भाई। लरिकाई रिषि आसिष पाई ॥

तिन्ह के परस किएँ गिरि भारे। तरिहहिं जलधि प्रताप तुम्हारे ॥

मैं पुनि उर धरि प्रभुताई। करिहुँ बल अनुमान सहाई ॥

एहि बिधि नाथ पयोधि बँधाइअ। जेहिं यह सुजसु लोक तिहुँ गाइअ ॥

एहि सर मम उत्तर तट बासी। हतहु नाथ खल नर अघ रासी ॥

सुनि कृपाल सागर मन पीरा। तुरतहिं हरी राम रनधीरा ॥

देखि राम बल पौरुष भारी। हरषि पयोनिधि भयु सुखारी ॥

सकल चरित कहि प्रभुहि सुनावा। चरन बन्दि पाथोधि सिधावा ॥

छं. निज भवन गवनेउ सिन्धु श्रीरघुपतिहि यह मत भायू।

यह चरित कलि मलहर जथामति दास तुलसी गायू ॥

सुख भवन संसय समन दवन बिषाद रघुपति गुन गना ॥

तजि सकल आस भरोस गावहि सुनहि सन्तत सठ मना ॥

दो. सकल सुमङ्गल दायक रघुनायक गुन गान।

सादर सुनहिं ते तरहिं भव सिन्धु बिना जलजान ॥ 60 ॥

मासपारायण, चौबीसवाँ विश्राम

इति श्रीमद्रामचरितमानसे सकलकलिकलुषविध्वंसने

पञ्चमः सोपानः समाप्तः ।

(सुन्दरकाण्ड समाप्त)