𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌦𑍍𑌵𑌾𑌲𑍍𑌮𑍀𑌕𑍀𑌯 𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯𑌣𑍇 𑌬𑌾𑌲𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡𑌮𑍍 ।
𑌅𑌥 𑌤𑍍𑌰𑌿𑌪𑌞𑍍𑌚𑌾𑌶𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃 ।
𑌏𑌵𑌮𑍁𑌕𑍍𑌤𑌾 𑌵𑌸𑌿𑌷𑍍𑌠𑍇𑌨 𑌶𑌬𑌲𑌾 𑌶𑌤𑍍𑌰𑍁𑌸𑍂𑌦𑌨 ।
𑌵𑌿𑌦𑌧𑍇 𑌕𑌾𑌮𑌧𑍁𑌕𑍍𑌕𑌾𑌮𑌾𑌨𑍍𑌯𑌸𑍍𑌯 𑌯𑌸𑍍𑌯 𑌯𑌥𑍇𑌪𑍍𑌸𑌿𑌤𑌮𑍍 ॥ 1 ॥
𑌇𑌕𑍍𑌷𑍂𑌨𑍍𑌮𑌧𑍂𑌂 𑌸𑍍𑌤𑌥𑌾 𑌲𑌾𑌜𑌾𑌨𑍍𑌮𑍈𑌰𑍇𑌯𑌾𑌂𑌶𑍍𑌚 𑌵𑌰𑌾𑌸𑌨𑌾𑌨𑍍 ।
𑌪𑌾𑌨𑌾𑌨𑌿 𑌚 𑌮𑌹𑌾𑌰𑍍𑌹𑌾𑌣𑌿 𑌭𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯𑌾𑌂𑌶𑍍𑌚𑍋𑌚𑍍𑌚𑌾𑌵𑌚𑌾𑌂 𑌸𑍍𑌤𑌥𑌾 ॥ 2 ॥
𑌉𑌷𑍍𑌣𑌾𑌢𑍍𑌯𑌸𑍍𑌯𑍋𑌦𑌨𑌸𑍍𑌯𑌾𑌤𑍍𑌰 𑌰𑌾𑌶𑌯𑌃 𑌪𑌰𑍍𑌵𑌤𑍋𑌪𑌮𑌾𑌃 ।
𑌮𑍃𑌷𑍍𑌟𑌾𑌨𑍍𑌨𑌾𑌨𑌿 𑌚 𑌸𑍂𑌪𑌾𑌶𑍍𑌚 𑌦𑌧𑌿𑌕𑍁𑌲𑍍𑌯𑌾𑌸𑍍𑌤𑌥𑍈𑌵 𑌚 ॥ 3 ॥
𑌨𑌾𑌨𑌾𑌸𑍍𑌵𑌾𑌦𑍁𑌰𑌸𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌚 𑌷𑌾𑌡𑌬𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌤𑌥𑍈𑌵 𑌚 ।
𑌭𑌾𑌜𑌨𑌾𑌨𑌿 𑌸𑍁𑌪𑍂𑌰𑍍𑌣𑌾𑌨𑌿 𑌗𑍗𑌡𑌾𑌨𑌿 𑌚 𑌸𑌹𑌸𑍍𑌰𑌶𑌃 ॥ 4 ॥
𑌸𑌰𑍍𑌵𑌮𑌾𑌸𑍀𑌤𑍍𑌸𑍁𑌸𑌨𑍍𑌤𑍁𑌷𑍍𑌠𑌂 𑌹𑍃𑌷𑍍𑌟𑌪𑍁𑌷𑍍𑌟𑌜𑌨𑌾𑌯𑍁𑌤𑌮𑍍 ।
𑌵𑌿𑌶𑍍𑌵𑌾𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑌬𑌲𑌂 𑌰𑌾𑌮 𑌵𑌸𑌿𑌷𑍍𑌠𑍇𑌨𑌾𑌭𑌿𑌤𑌰𑍍𑌪𑌿𑌤𑌮𑍍 ॥ 5 ॥
𑌵𑌿𑌶𑍍𑌵𑌾𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑍋𑌽𑌪𑌿 𑌰𑌾𑌜𑌰𑍍𑌷𑌿𑌰𑍍𑌹𑍃𑌷𑍍𑌟𑌃 𑌪𑍁𑌷𑍍𑌟𑌸𑍍𑌤𑌦𑌾𑌭𑌵𑌤𑍍 ।
𑌸𑌾𑌨𑍍𑌤𑌃𑌪𑍁𑌰𑌵𑌰𑍋 𑌰𑌾𑌜𑌾 𑌸𑌬𑍍𑌰𑌾𑌹𑍍𑌮𑌣𑌪𑍁𑌰𑍋𑌹𑌿𑌤𑌃 ॥ 6 ॥
𑌸𑌾𑌮𑌾𑌤𑍍𑌯𑍋 𑌮𑌨𑍍𑌤𑍍𑌰𑌿𑌸𑌹𑌿𑌤𑌸𑍍𑌸𑌭𑍃𑌤𑍍𑌯𑌃 𑌪𑍂𑌜𑌿𑌤𑌸𑍍𑌤𑌦𑌾 ।
𑌯𑍁𑌕𑍍𑌤𑌃 𑌪𑌰𑌮𑌹𑌰𑍍𑌷𑍇𑌣 𑌵𑌸𑌿𑌷𑍍𑌠𑌮𑌿𑌦𑌮𑌬𑍍𑌰𑌵𑍀𑌤𑍍 ॥ 7 ॥
𑌪𑍂𑌜𑌿𑌤𑍋𑌽𑌹𑌂 𑌤𑍍𑌵𑌯𑌾 𑌬𑍍𑌰𑌹𑍍𑌮𑌨𑍍 𑌪𑍂𑌜𑌾𑌰𑍍𑌹𑍇𑌣 𑌸𑍁𑌸𑌤𑍍𑌕𑍃𑌤𑌃 ।
𑌶𑍍𑌰𑍂𑌯𑌤𑌾𑌮𑌭𑌿𑌧𑌾𑌸𑍍𑌯𑌾𑌮𑌿 𑌵𑌾𑌕𑍍𑌯𑌂 𑌵𑌾𑌕𑍍𑌯𑌵𑌿𑌶𑌾𑌰𑌦 ॥ 8 ॥
𑌗𑌵𑌾𑌂 𑌶𑌤𑌸𑌹𑌸𑍍𑌰𑍇𑌣 𑌦𑍀𑌯𑌤𑌾𑌂 𑌶𑌬𑌲𑌾 𑌮𑌮 ।
𑌰𑌤𑍍𑌨𑌂 𑌹𑌿 𑌭𑌗𑌵𑌨𑍍𑌨𑍇𑌤𑌦𑍍𑌰𑌤𑍍𑌨𑌹𑌾𑌰𑍀 𑌚 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌰𑍍𑌥𑌿𑌵𑌃 ॥ 9 ॥
𑌤𑌸𑍍𑌮𑌾𑌨𑍍𑌮𑍇 𑌶𑌬𑌲𑌾𑌂 𑌦𑍇𑌹𑌿 𑌮𑌮𑍈𑌷𑌾 𑌧𑌰𑍍𑌮𑌤𑍋 𑌦𑍍𑌵𑌿𑌜 ।
𑌏𑌵𑌮𑍁𑌕𑍍𑌤𑌸𑍍𑌤𑍁 𑌭𑌗𑌵𑌾𑌨𑍍𑌵𑌸𑌿𑌷𑍍𑌠𑍋 𑌮𑍁𑌨𑌿𑌸𑌤𑍍𑌤𑌮𑌃 ।
𑌵𑌿𑌶𑍍𑌵𑌾𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑍇𑌣 𑌧𑌰𑍍𑌮𑌾𑌤𑍍𑌮𑌾 𑌪𑍍𑌰𑌤𑍍𑌯𑍁𑌵𑌾𑌚 𑌮𑌹𑍀𑌪𑌤𑌿𑌮𑍍 ॥ 10 ॥
𑌨𑌾𑌹𑌂 𑌶𑌤𑌸𑌹𑌸𑍍𑌰𑍇𑌣 𑌨𑌾𑌪𑌿 𑌕𑍋𑌟𑌿𑌶𑌤𑍈𑌰𑍍𑌗𑌵𑌾𑌮𑍍 ।
𑌰𑌾𑌜𑌨𑍍 𑌦𑌾𑌸𑍍𑌯𑌾𑌮𑌿 𑌶𑌬𑌲𑌾𑌂 𑌰𑌾𑌶𑌿𑌭𑍀 𑌰𑌜𑌤𑌸𑍍𑌯 𑌚 ॥ 11 ॥
𑌨 𑌪𑌰𑌿𑌤𑍍𑌯𑌾𑌗𑌮𑌰𑍍𑌹𑍇𑌯𑌂 𑌮𑌤𑍍𑌸𑌕𑌾𑌶𑌾𑌦𑌰𑌿𑌨𑍍𑌦𑌮 ।
𑌶𑌾𑌶𑍍𑌵𑌤𑍀 𑌶𑌬𑌲𑌾 𑌮𑌹𑍍𑌯𑌂 𑌕𑍀𑌰𑍍𑌤𑌿𑌰𑌾𑌤𑍍𑌮𑌵𑌤𑍋 𑌯𑌥𑌾 ॥ 12 ॥
𑌅𑌸𑍍𑌯𑌾𑌂 𑌹𑌵𑍍𑌯𑌂 𑌚 𑌕𑌵𑍍𑌯𑌂 𑌚 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌣𑌯𑌾𑌤𑍍𑌰𑌾 𑌤𑌥𑍈𑌵 𑌚 ।
𑌆𑌯𑌤𑍍𑌤𑌮𑌗𑍍𑌨𑌿𑌹𑍋𑌤𑍍𑌰𑌂 𑌚 𑌬𑌲𑌿𑌰𑍍𑌹𑍋𑌮𑌸𑍍𑌤𑌥𑍈𑌵 𑌚 ॥ 13 ॥
𑌸𑍍𑌵𑌾𑌹𑌾𑌕𑌾𑌰𑌵𑌷𑌟𑍍𑌕𑌾𑌰𑍗 𑌵𑌿𑌦𑍍𑌯𑌾𑌶𑍍𑌚 𑌵𑌿𑌵𑌿𑌧𑌾 𑌸𑍍𑌤𑌥𑌾 ।
𑌆𑌯𑌤𑍍𑌤𑌮𑌤𑍍𑌰 𑌰𑌾𑌜𑌰𑍍𑌷𑍇 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌮𑍇𑌤𑌨𑍍𑌨 𑌸𑌂𑌶𑌯𑌃 ॥ 14 ॥
𑌸𑌰𑍍𑌵𑌸𑍍𑌵𑌮𑍇𑌤𑌤𑍍𑌸𑌤𑍍𑌯𑍇𑌨 𑌮𑌮 𑌤𑍁𑌷𑍍𑌟𑌿𑌕𑌰𑍀 𑌸𑌦𑌾 ।
𑌕𑌾𑌰𑌣𑍈𑌰𑍍𑌬𑌹𑍁𑌭𑍀 𑌰𑌾𑌜𑌨𑍍𑌨 𑌦𑌾𑌸𑍍𑌯𑍇 𑌶𑌬𑌲𑌾𑌂 𑌤𑌵 ॥ 15 ॥
𑌵𑌸𑌿𑌷𑍍𑌠𑍇𑌨𑍈𑌵𑌮𑍁𑌕𑍍𑌤𑌸𑍍𑌤𑍁 𑌵𑌿𑌶𑍍𑌵𑌾𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑍋𑌽𑌬𑍍𑌰𑌵𑍀𑌤𑍍𑌤𑌤𑌃 ।
𑌸𑌂𑌰𑌬𑍍𑌧𑌤𑌰𑌮𑌤𑍍𑌯𑌰𑍍𑌥𑌂 𑌵𑌾𑌕𑍍𑌯𑌂 𑌵𑌾𑌕𑍍𑌯𑌵𑌿𑌶𑌾𑌰𑌦𑌃 ॥ 16 ॥
𑌹𑍈𑌰𑌣𑍍𑌯𑌕𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯𑌾𑌗𑍍𑌰𑍈𑌵𑍇𑌯𑌾𑌨𑍍 𑌸𑍁𑌵𑌰𑍍𑌣𑌾𑌙𑍍𑌕𑍁𑌶𑌭𑍂𑌷𑌿𑌤𑌾𑌨𑍍 ।
𑌦𑌦𑌾𑌮𑌿 𑌕𑍁𑌞𑍍𑌜𑌰𑌾𑌂𑌸𑍍𑌤𑍇𑌷𑌾𑌂 𑌸𑌹𑌸𑍍𑌰𑌾𑌣𑌿 𑌚𑌤𑍁𑌰𑍍𑌦𑌶 ॥ 17 ॥
𑌹𑍈𑌰𑌣𑍍𑌯𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌰𑌥𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌚 𑌶𑍍𑌵𑍇𑌤𑌾𑌶𑍍𑌵𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌚𑌤𑍁𑌰𑍍𑌯𑍁𑌜𑌾𑌮𑍍 ।
𑌦𑌦𑌾𑌮𑌿 𑌤𑍇 𑌶𑌤𑌾𑌨𑍍𑌯𑌷𑍍𑌟𑍗 𑌕𑌿𑌙𑍍𑌕𑌿𑌣𑍀𑌕𑌵𑌿𑌭𑍂𑌷𑌿𑌤𑌾𑌨𑍍 ॥ 18 ॥
𑌹𑌯𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌦𑍇𑌶𑌜𑌾𑌤𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌕𑍁𑌲𑌜𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌮𑌹𑍗𑌜𑌸𑌾𑌮𑍍 ।
𑌸𑌹𑌸𑍍𑌰𑌮𑍇𑌕𑌂 𑌦𑌶 𑌚 𑌦𑌦𑌾𑌮𑌿 𑌤𑌵 𑌸𑍁𑌵𑍍𑌰𑌤 ॥ 19 ॥
𑌨𑌾𑌨𑌾𑌵𑌰𑍍𑌣𑌵𑌿𑌭𑌕𑍍𑌤𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌵𑌯𑌸𑍍𑌸𑍍𑌥𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌤𑌥𑍈𑌵 𑌚 ।
𑌦𑌦𑌾𑌮𑍍𑌯𑍇𑌕𑌾𑌂 𑌗𑌵𑌾𑌂 𑌕𑍋𑌟𑌿𑌂 𑌶𑌬𑌲𑌾 𑌦𑍀𑌯𑌤𑌾𑌂 𑌮𑌮 ॥ 20 ॥
𑌯𑌾𑌵𑌦𑌿𑌚𑍍𑌛𑌸𑌿 𑌰𑌤𑍍𑌨𑌂 𑌵𑌾 𑌹𑌿𑌰𑌣𑍍𑌯𑌂 𑌵𑌾 𑌦𑍍𑌵𑌿𑌜𑍋𑌤𑍍𑌤𑌮 ।
𑌤𑌾𑌵𑌦𑍍𑌦𑌦𑌾𑌮𑌿 𑌤𑌤𑍍𑌸𑌰𑍍𑌵𑌂 𑌶𑌬𑌲𑌾 𑌦𑍀𑌯𑌤𑌾𑌂 𑌮𑌮 ॥ 21 ॥
𑌏𑌵𑌮𑍁𑌕𑍍𑌤𑌸𑍍𑌤𑍁 𑌭𑌗𑌵𑌾𑌨𑍍 𑌵𑌿𑌶𑍍𑌵𑌾𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑍇𑌣 𑌧𑍀𑌮𑌤𑌾 ।
𑌨 𑌦𑌾𑌸𑍍𑌯𑌾𑌮𑍀𑌤𑌿 𑌶𑌬𑌲𑌾𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌹 𑌰𑌾𑌜𑌨𑍍 𑌕𑌥𑌞𑍍𑌚𑌨 ॥ 22 ॥
𑌏𑌤𑌦𑍇𑌵 𑌹𑌿 𑌮𑍇 𑌰𑌤𑍍𑌨𑌮𑍇𑌤𑌦𑍇𑌵 𑌹𑌿 𑌮𑍇 𑌧𑌨𑌮𑍍 ।
𑌏𑌤𑌦𑍇𑌵 𑌹𑌿 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌸𑍍𑌵𑌮𑍇𑌤𑌦𑍇𑌵 𑌹𑌿 𑌜𑍀𑌵𑌿𑌤𑌮𑍍 ॥ 23 ॥
𑌦𑌰𑍍𑌶𑌶𑍍𑌚 𑌪𑍂𑌰𑍍𑌣𑌮𑌾𑌸𑌶𑍍𑌚 𑌯𑌜𑍍𑌞𑌾𑌶𑍍𑌚𑍈𑌵𑌾𑌪𑍍𑌤𑌦𑌕𑍍𑌷𑌿𑌣𑌾𑌃 ।
𑌏𑌤𑌦𑍇𑌵 𑌹𑌿 𑌮𑍇 𑌰𑌾𑌜𑌨𑍍 𑌵𑌿𑌵𑌿𑌧𑌾𑌶𑍍𑌚 𑌕𑍍𑌰𑌿𑌯𑌾𑌸𑍍𑌤𑌥𑌾 ॥ 24 ॥
𑌅𑌦𑍋𑌮𑍂𑌲𑌾𑌃 𑌕𑍍𑌰𑌿𑌯𑌾𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌵𑌾 𑌮𑌮 𑌰𑌾𑌜𑌨𑍍𑌨 𑌸𑌂𑌶𑌯𑌃 ।
𑌬𑌹𑍁𑌨𑌾 𑌕𑌿𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌲𑌾𑌪𑍇𑌨 𑌨 𑌦𑌾𑌸𑍍𑌯𑍇 𑌕𑌾𑌮𑌦𑍋𑌹𑌿𑌨𑍀𑌮𑍍 ॥ 25 ॥
𑌇𑌤𑍍𑌯𑌾𑌰𑍍𑌷𑍇 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌦𑍍𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯𑌣𑍇 𑌵𑌾𑌲𑍍𑌮𑍀𑌕𑍀𑌯 𑌆𑌦𑌿𑌕𑌾𑌵𑍍𑌯𑍇 𑌬𑌾𑌲𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡𑍇 𑌤𑍍𑌰𑌿𑌪𑌞𑍍𑌚𑌾𑌶𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃 ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha tripañcāśassargaḥ |
evamuktā vasiṣṭhena śabalā śatrusūdana |
vidadhe kāmadhukkāmānyasya yasya yathepsitam || 1 ||
ikṣūnmadhūṃ stathā lājānmaireyāṃśca varāsanān |
pānāni ca mahārhāṇi bhakṣyāṃścoccāvacāṃ stathā || 2 ||
uṣṇāḍhyasyodanasyātra rāśayaḥ parvatopamāḥ |
mṛṣṭānnāni ca sūpāśca dadhikulyāstathaiva ca || 3 ||
nānāsvādurasānāṃ ca ṣāḍabānāṃ tathaiva ca |
bhājanāni supūrṇāni gauḍāni ca sahasraśaḥ || 4 ||
sarvamāsītsusantuṣṭhaṃ hṛṣṭapuṣṭajanāyutam |
viśvāmitrabalaṃ rāma vasiṣṭhenābhitarpitam || 5 ||
viśvāmitro'pi rājarṣirhṛṣṭaḥ puṣṭastadābhavat |
sāntaḥpuravaro rājā sabrāhmaṇapurohitaḥ || 6 ||
sāmātyo mantrisahitassabhṛtyaḥ pūjitastadā |
yuktaḥ paramaharṣeṇa vasiṣṭhamidamabravīt || 7 ||
pūjito'haṃ tvayā brahman pūjārheṇa susatkṛtaḥ |
śrūyatāmabhidhāsyāmi vākyaṃ vākyaviśārada || 8 ||
gavāṃ śatasahasreṇa dīyatāṃ śabalā mama |
ratnaṃ hi bhagavannetadratnahārī ca prārthivaḥ || 9 ||
tasmānme śabalāṃ dehi mamaiṣā dharmato dvija |
evamuktastu bhagavānvasiṣṭho munisattamaḥ |
viśvāmitreṇa dharmātmā pratyuvāca mahīpatim || 10 ||
nāhaṃ śatasahasreṇa nāpi koṭiśatairgavām |
rājan dāsyāmi śabalāṃ rāśibhī rajatasya ca || 11 ||
na parityāgamarheyaṃ matsakāśādarindama |
śāśvatī śabalā mahyaṃ kīrtirātmavato yathā || 12 ||
asyāṃ havyaṃ ca kavyaṃ ca prāṇayātrā tathaiva ca |
āyattamagnihotraṃ ca balirhomastathaiva ca || 13 ||
svāhākāravaṣaṭkārau vidyāśca vividhā stathā |
āyattamatra rājarṣe sarvametanna saṃśayaḥ || 14 ||
sarvasvametatsatyena mama tuṣṭikarī sadā |
kāraṇairbahubhī rājanna dāsye śabalāṃ tava || 15 ||
vasiṣṭhenaivamuktastu viśvāmitro'bravīttataḥ |
saṃrabdhataramatyarthaṃ vākyaṃ vākyaviśāradaḥ || 16 ||
hairaṇyakakṣyāgraiveyān suvarṇāṅkuśabhūṣitān |
dadāmi kuñjarāṃsteṣāṃ sahasrāṇi caturdaśa || 17 ||
hairaṇyānāṃ rathānāṃ ca śvetāśvānāṃ caturyujām |
dadāmi te śatānyaṣṭau kiṅkiṇīkavibhūṣitān || 18 ||
hayānāṃ deśajātānāṃ kulajānāṃ mahaujasām |
sahasramekaṃ daśa ca dadāmi tava suvrata || 19 ||
nānāvarṇavibhaktānāṃ vayassthānāṃ tathaiva ca |
dadāmyekāṃ gavāṃ koṭiṃ śabalā dīyatāṃ mama || 20 ||
yāvadicchasi ratnaṃ vā hiraṇyaṃ vā dvijottama |
tāvaddadāmi tatsarvaṃ śabalā dīyatāṃ mama || 21 ||
evamuktastu bhagavān viśvāmitreṇa dhīmatā |
na dāsyāmīti śabalāṃ prāha rājan kathañcana || 22 ||
etadeva hi me ratnametadeva hi me dhanam |
etadeva hi sarvasvametadeva hi jīvitam || 23 ||
darśaśca pūrṇamāsaśca yajñāścaivāptadakṣiṇāḥ |
etadeva hi me rājan vividhāśca kriyāstathā || 24 ||
adomūlāḥ kriyāssarvā mama rājanna saṃśayaḥ |
bahunā kiṃ pralāpena na dāsye kāmadohinīm || 25 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe tripañcāśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।
अथ त्रिपञ्चाशस्सर्गः ।
एवमुक्ता वसिष्ठेन शबला शत्रुसूदन ।
विदधे कामधुक्कामान्यस्य यस्य यथेप्सितम् ॥ 1 ॥
इक्षून्मधूं स्तथा लाजान्मैरेयांश्च वरासनान् ।
पानानि च महार्हाणि भक्ष्यांश्चोच्चावचां स्तथा ॥ 2 ॥
उष्णाढ्यस्योदनस्यात्र राशयः पर्वतोपमाः ।
मृष्टान्नानि च सूपाश्च दधिकुल्यास्तथैव च ॥ 3 ॥
नानास्वादुरसानां च षाडबानां तथैव च ।
भाजनानि सुपूर्णानि गौडानि च सहस्रशः ॥ 4 ॥
सर्वमासीत्सुसन्तुष्ठं हृष्टपुष्टजनायुतम् ।
विश्वामित्रबलं राम वसिष्ठेनाभितर्पितम् ॥ 5 ॥
विश्वामित्रोऽपि राजर्षिर्हृष्टः पुष्टस्तदाभवत् ।
सान्तःपुरवरो राजा सब्राह्मणपुरोहितः ॥ 6 ॥
सामात्यो मन्त्रिसहितस्सभृत्यः पूजितस्तदा ।
युक्तः परमहर्षेण वसिष्ठमिदमब्रवीत् ॥ 7 ॥
पूजितोऽहं त्वया ब्रह्मन् पूजार्हेण सुसत्कृतः ।
श्रूयतामभिधास्यामि वाक्यं वाक्यविशारद ॥ 8 ॥
गवां शतसहस्रेण दीयतां शबला मम ।
रत्नं हि भगवन्नेतद्रत्नहारी च प्रार्थिवः ॥ 9 ॥
तस्मान्मे शबलां देहि ममैषा धर्मतो द्विज ।
एवमुक्तस्तु भगवान्वसिष्ठो मुनिसत्तमः ।
विश्वामित्रेण धर्मात्मा प्रत्युवाच महीपतिम् ॥ 10 ॥
नाहं शतसहस्रेण नापि कोटिशतैर्गवाम् ।
राजन् दास्यामि शबलां राशिभी रजतस्य च ॥ 11 ॥
न परित्यागमर्हेयं मत्सकाशादरिन्दम ।
शाश्वती शबला मह्यं कीर्तिरात्मवतो यथा ॥ 12 ॥
अस्यां हव्यं च कव्यं च प्राणयात्रा तथैव च ।
आयत्तमग्निहोत्रं च बलिर्होमस्तथैव च ॥ 13 ॥
स्वाहाकारवषट्कारौ विद्याश्च विविधा स्तथा ।
आयत्तमत्र राजर्षे सर्वमेतन्न संशयः ॥ 14 ॥
सर्वस्वमेतत्सत्येन मम तुष्टिकरी सदा ।
कारणैर्बहुभी राजन्न दास्ये शबलां तव ॥ 15 ॥
वसिष्ठेनैवमुक्तस्तु विश्वामित्रोऽब्रवीत्ततः ।
संरब्धतरमत्यर्थं वाक्यं वाक्यविशारदः ॥ 16 ॥
हैरण्यकक्ष्याग्रैवेयान् सुवर्णाङ्कुशभूषितान् ।
ददामि कुञ्जरांस्तेषां सहस्राणि चतुर्दश ॥ 17 ॥
हैरण्यानां रथानां च श्वेताश्वानां चतुर्युजाम् ।
ददामि ते शतान्यष्टौ किङ्किणीकविभूषितान् ॥ 18 ॥
हयानां देशजातानां कुलजानां महौजसाम् ।
सहस्रमेकं दश च ददामि तव सुव्रत ॥ 19 ॥
नानावर्णविभक्तानां वयस्स्थानां तथैव च ।
ददाम्येकां गवां कोटिं शबला दीयतां मम ॥ 20 ॥
यावदिच्छसि रत्नं वा हिरण्यं वा द्विजोत्तम ।
तावद्ददामि तत्सर्वं शबला दीयतां मम ॥ 21 ॥
एवमुक्तस्तु भगवान् विश्वामित्रेण धीमता ।
न दास्यामीति शबलां प्राह राजन् कथञ्चन ॥ 22 ॥
एतदेव हि मे रत्नमेतदेव हि मे धनम् ।
एतदेव हि सर्वस्वमेतदेव हि जीवितम् ॥ 23 ॥
दर्शश्च पूर्णमासश्च यज्ञाश्चैवाप्तदक्षिणाः ।
एतदेव हि मे राजन् विविधाश्च क्रियास्तथा ॥ 24 ॥
अदोमूलाः क्रियास्सर्वा मम राजन्न संशयः ।
बहुना किं प्रलापेन न दास्ये कामदोहिनीम् ॥ 25 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे त्रिपञ्चाशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha tripañcāśassargaḥ |
evamuktā vasiṣṭhena śabalā śatrusūdana |
vidadhe kāmadhukkāmānyasya yasya yathepsitam || 1 ||
ikṣūnmadhūṃ stathā lājānmaireyāṃśca varāsanān |
pānāni ca mahārhāṇi bhakṣyāṃścoccāvacāṃ stathā || 2 ||
uṣṇāḍhyasyodanasyātra rāśayaḥ parvatopamāḥ |
mṛṣṭānnāni ca sūpāśca dadhikulyāstathaiva ca || 3 ||
nānāsvādurasānāṃ ca ṣāḍabānāṃ tathaiva ca |
bhājanāni supūrṇāni gauḍāni ca sahasraśaḥ || 4 ||
sarvamāsītsusantuṣṭhaṃ hṛṣṭapuṣṭajanāyutam |
viśvāmitrabalaṃ rāma vasiṣṭhenābhitarpitam || 5 ||
viśvāmitro'pi rājarṣirhṛṣṭaḥ puṣṭastadābhavat |
sāntaḥpuravaro rājā sabrāhmaṇapurohitaḥ || 6 ||
sāmātyo mantrisahitassabhṛtyaḥ pūjitastadā |
yuktaḥ paramaharṣeṇa vasiṣṭhamidamabravīt || 7 ||
pūjito'haṃ tvayā brahman pūjārheṇa susatkṛtaḥ |
śrūyatāmabhidhāsyāmi vākyaṃ vākyaviśārada || 8 ||
gavāṃ śatasahasreṇa dīyatāṃ śabalā mama |
ratnaṃ hi bhagavannetadratnahārī ca prārthivaḥ || 9 ||
tasmānme śabalāṃ dehi mamaiṣā dharmato dvija |
evamuktastu bhagavānvasiṣṭho munisattamaḥ |
viśvāmitreṇa dharmātmā pratyuvāca mahīpatim || 10 ||
nāhaṃ śatasahasreṇa nāpi koṭiśatairgavām |
rājan dāsyāmi śabalāṃ rāśibhī rajatasya ca || 11 ||
na parityāgamarheyaṃ matsakāśādarindama |
śāśvatī śabalā mahyaṃ kīrtirātmavato yathā || 12 ||
asyāṃ havyaṃ ca kavyaṃ ca prāṇayātrā tathaiva ca |
āyattamagnihotraṃ ca balirhomastathaiva ca || 13 ||
svāhākāravaṣaṭkārau vidyāśca vividhā stathā |
āyattamatra rājarṣe sarvametanna saṃśayaḥ || 14 ||
sarvasvametatsatyena mama tuṣṭikarī sadā |
kāraṇairbahubhī rājanna dāsye śabalāṃ tava || 15 ||
vasiṣṭhenaivamuktastu viśvāmitro'bravīttataḥ |
saṃrabdhataramatyarthaṃ vākyaṃ vākyaviśāradaḥ || 16 ||
hairaṇyakakṣyāgraiveyān suvarṇāṅkuśabhūṣitān |
dadāmi kuñjarāṃsteṣāṃ sahasrāṇi caturdaśa || 17 ||
hairaṇyānāṃ rathānāṃ ca śvetāśvānāṃ caturyujām |
dadāmi te śatānyaṣṭau kiṅkiṇīkavibhūṣitān || 18 ||
hayānāṃ deśajātānāṃ kulajānāṃ mahaujasām |
sahasramekaṃ daśa ca dadāmi tava suvrata || 19 ||
nānāvarṇavibhaktānāṃ vayassthānāṃ tathaiva ca |
dadāmyekāṃ gavāṃ koṭiṃ śabalā dīyatāṃ mama || 20 ||
yāvadicchasi ratnaṃ vā hiraṇyaṃ vā dvijottama |
tāvaddadāmi tatsarvaṃ śabalā dīyatāṃ mama || 21 ||
evamuktastu bhagavān viśvāmitreṇa dhīmatā |
na dāsyāmīti śabalāṃ prāha rājan kathañcana || 22 ||
etadeva hi me ratnametadeva hi me dhanam |
etadeva hi sarvasvametadeva hi jīvitam || 23 ||
darśaśca pūrṇamāsaśca yajñāścaivāptadakṣiṇāḥ |
etadeva hi me rājan vividhāśca kriyāstathā || 24 ||
adomūlāḥ kriyāssarvā mama rājanna saṃśayaḥ |
bahunā kiṃ pralāpena na dāsye kāmadohinīm || 25 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe tripañcāśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Grantha script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.