4.1 - Yunjanah Prathamammanah - Krishna Yajurveda Taittiriya Samhita Pathah — Bengali Script

কৃষ্ণ যজুর্বেদীয তৈত্তিরীয সংহিতাযা-ঞ্চতুর্থকাণ্ডে প্রথমঃ প্রশ্নঃ- অগ্নিচিত্যঙ্গ মন্ত্রপাঠাভিধানং

ও-ন্নমঃ পরমাত্মনে, শ্রী মহাগণপতযে নমঃ,

শ্রী গুরুভ্যো নমঃ । হ॒রিঃ॒ ওম্ ॥

যু॒ঞ্জা॒নঃ প্র॑থ॒ম-ম্মন॑স্ত॒ত্বায॑ সবি॒তা ধিযঃ॑ । অ॒গ্নি-ঞ্জ্যোতি॑র্নি॒চায্য॑ পৃথি॒ব্যা অদ্ধ্যা ঽভ॑রত্ ॥ যু॒ক্ত্বায॒ মন॑সা দে॒বান্-থ্সুব॑র্য॒তো ধি॒যা দিব᳚ম্ । বৃ॒হজ্জ্যোতিঃ॑ করিষ্য॒ত-স্স॑বি॒তা প্রসু॑বাতি॒ তান্ ॥ যু॒ক্তেন॒ মন॑সা ব॒য-ন্দে॒বস্য॑ সবি॒তু-স্স॒বে । সু॒ব॒র্গেযা॑য॒ শক্ত্যৈ᳚ ॥ যু॒ঞ্জতে॒ মন॑ উ॒ত যু॑ঞ্জতে॒ ধিযো॒ বিপ্রা॒ বিপ্র॑স্য বৃহ॒তো বি॑প॒শ্চিতঃ॑ । বি হোত্রা॑ দধে বযুনা॒ বিদেক॒ ই- [বযুনা॒ বিদেক॒ ইত্, ম॒হী দে॒বস্য॑] 1

-ন্ম॒হী দে॒বস্য॑ সবি॒তুঃ পরি॑ষ্টুতিঃ ॥ যু॒জে বা॒-ম্ব্রহ্ম॑ পূ॒র্ব্য-ন্নমো॑ভি॒র্বি শ্লোকা॑ যন্তি প॒থ্যে॑ব॒ সূরাঃ᳚ । শৃ॒ণ্বন্তি॒ বিশ্বে॑ অ॒মৃত॑স্য পু॒ত্রা আ যে ধামা॑নি দি॒ব্যানি॑ ত॒স্থুঃ ॥ যস্য॑ প্র॒যাণ॒মন্ব॒ন্য ইদ্য॒যুর্দে॒বা দে॒বস্য॑ মহি॒মান॒মর্চ॑তঃ । যঃ পার্থি॑বানি বিম॒মে স এত॑শো॒ রজাগ্ং॑সি দে॒ব-স্স॑বি॒তা ম॑হিত্ব॒না ॥ দেব॑ সবিতঃ॒ প্রসু॑ব য॒জ্ঞ-ম্প্রস॑ব [ ] 2

য॒জ্ঞপ॑তি॒-ম্ভগা॑য দি॒ব্যো গ॑ন্ধ॒র্বঃ । কে॒ত॒পূঃ কেত॑ন্নঃ পুনাতু বা॒চস্পতি॒র্বাচ॑ম॒দ্য স্ব॑দাতি নঃ ॥ ই॒ম-ন্নো॑ দেব সবিতর্য॒জ্ঞ-ম্প্রসু॑ব দেবা॒যুবগ্ং॑ সখি॒বিদগ্ং॑ সত্রা॒জিত॑-ন্ধন॒জিতগ্ং॑ সুব॒র্জিত᳚ম্ ॥ ঋ॒চা স্তোম॒গ্ং॒ সম॑র্ধয গায॒ত্রেণ॑ রথন্ত॒রম্ । বৃ॒হ-দ্গা॑য॒ত্রব॑র্তনি ॥ দে॒বস্য॑ ত্বা সবি॒তুঃ প্র॑স॒বে᳚ ঽশ্বিনো᳚র্বা॒হুভ্যা᳚-ম্পূ॒ষ্ণো হস্তা᳚ভ্যা-ঙ্গায॒ত্রেণ॒ ছন্দ॒সা ঽঽদ॑দে-ঽঙ্গির॒স্বদভ্রি॑রসি॒ নারি॑- [নারিঃ॑, অ॒সি॒ পৃ॒থি॒ব্যা-স্স॒ধস্থা॑-] 3

-রসি পৃথি॒ব্যা-স্স॒ধস্থা॑-দ॒গ্নি-ম্পু॑রী॒ষ্য॑মঙ্গির॒স্বদা ভ॑র॒ ত্রৈষ্টু॑ভেন ত্বা॒ ছন্দ॒সা ঽঽদ॑দে-ঽঙ্গির॒স্ব-দ্বভ্রি॑রসি॒ নারি॑রসি॒ ত্বযা॑ ব॒যগ্ং স॒ধস্থ॒ আগ্নিগ্ং শ॑কেম॒ খনি॑তু-ম্পুরী॒ষ্য॑-ঞ্জাগ॑তেন ত্বা॒ ছন্দ॒সা ঽঽদ॑দে-ঽঙ্গির॒স্বদ্ধস্ত॑ আ॒ধায॑ সবি॒তা বিভ্র॒দভ্রিগ্ং॑ হির॒ণ্যযী᳚ম্ । তযা॒ জ্যোতি॒রজ॑স্র॒-মিদ॒গ্নি-ঙ্খা॒ত্বী ন॒ আ ভ॒রানু॑ষ্টুভেন ত্বা॒ ছন্দ॒সা ঽঽদ॑দে-ঽঙ্গির॒স্বত্ ॥ 4 ॥

(ই--দ্য॒জ্ঞ-ম্প্রসু॑ব॒ - নারি॒ - রানু॑ষ্টুভেন ত্বা॒ ছন্দ॑সা॒ - ত্রীণি॑ চ) (অ. 1)

ই॒মাম॑গৃভ্ণ-ন্রশ॒নামৃ॒তস্য॒ পূর্ব॒ আযু॑ষি বি॒দথে॑ষু ক॒ব্যা । তযা॑ দে॒বা-স্সু॒তমা ব॑ভূবুর্-ঋ॒তস্য॒ সাম᳚ন্-থ্স॒রমা॒রপ॑ন্তী ॥ প্রতূ᳚র্তং-বাঁজি॒ন্না দ্র॑ব॒ বরি॑ষ্ঠা॒মনু॑ সং॒বঁত᳚ম্ । দি॒বি তে॒ জন্ম॑ পর॒মম॒ন্তরি॑ক্ষে॒ নাভিঃ॑ পৃথি॒ব্যামধি॒ যোনিঃ॑ ॥ যু॒ঞ্জাথা॒গ্ং॒ রাস॑ভং-যুঁ॒বম॒স্মিন্. যামে॑ বৃষণ্বসূ । অ॒গ্নি-ম্ভর॑ন্তমস্ম॒যুম্ ॥ যোগে॑যোগে ত॒বস্ত॑রং॒-বাঁজে॑বাজে হবামহে । সখা॑য॒ ইন্দ্র॑ম॒তযে᳚ ॥ প্র॒তূর্ব॒- [প্র॒তূর্বন্ন্॑, এহ্য॑ব॒ক্রাম॒ন্নশ॑স্তী] 5

-ন্নেহ্য॑ব॒ক্রাম॒ন্নশ॑স্তী রু॒দ্রস্য॒ গাণ॑পত্যা-ন্মযো॒ভূরেহি॑ । উ॒র্ব॑ন্তরি॑ক্ষ॒মন্বি॑হি স্ব॒স্তি গ॑ব্যূতি॒রভ॑যানি কৃ॒ণ্বন্ন্ ॥ পূ॒ষ্ণা স॒যুজা॑ স॒হ । পৃ॒থি॒ব্যা-স্স॒ধস্থা॑দ॒গ্নি-ম্পু॑রি॒ষ্য॑-মঙ্গির॒স্ব-দচ্ছে᳚হ্য॒গ্নি-ম্পু॑রী॒ষ্য॑ -মঙ্গির॒স্বদ-চ্ছে॑মো॒-ঽগ্নি-ম্পু॑রী॒ষ্য॑-মঙ্গির॒স্ব-দ্ভ॑রিষ্যামো॒-ঽগ্নি-ম্পু॑রী॒ষ্য॑-মঙ্গির॒স্ব-দ্ভ॑রামঃ ॥ অন্ব॒গ্নিরু॒ষসা॒-মগ্র॑মখ্য॒-দন্বহা॑নি প্রথ॒মো জা॒তবে॑দাঃ । অনু॒ সূর্য॑স্য [সূর্য॑স্য, পু॒রু॒ত্রা চ॑] 6

পুরু॒ত্রা চ॑ র॒শ্মীননু॒ দ্যাবা॑পৃথি॒বী আ ত॑তান ॥ আ॒গত্য॑ বা॒জ্যদ্ধ্ব॑ন॒-স্সর্বা॒ মৃধো॒ বিধূ॑নুতে । অ॒গ্নিগ্ং স॒ধস্থে॑ মহ॒তি চক্ষু॑ষা॒ নি চি॑কীষতে ॥ আ॒ক্রম্য॑ বাজি-ন্পৃথি॒বীম॒গ্নিমি॑চ্ছ রু॒চা ত্বম্ । ভূম্যা॑ বৃ॒ত্বায॑ নো ব্রূহি॒ যতঃ॒ খনা॑ম॒ তং-বঁ॒যম্ ॥ দ্যৌস্তে॑ পৃ॒ষ্ঠ-ম্পৃ॑থি॒বী স॒ধস্থ॑মা॒ত্মা ঽন্তরি॑ক্ষগ্ং সমু॒দ্রস্তে॒ যোনিঃ॑ । বি॒খ্যায॒ চক্ষু॑ষা॒ ত্বম॒ভি তি॑ষ্ঠ [ত্বম॒ভি তি॑ষ্ঠ, পৃ॒ত॒ন্য॒তঃ ।] 7

পৃতন্য॒তঃ ॥ উত্ক্রা॑ম মহ॒তে সৌভ॑গাযা॒-স্মাদা॒স্থানা᳚-দ্দ্রবিণো॒দা বা॑জিন্ন্ । ব॒যগ্গ্ স্যা॑ম সুম॒তৌ পৃ॑থি॒ব্যা অ॒গ্নি-ঙ্খ॑নি॒ষ্যন্ত॑ উ॒পস্থে॑ অস্যাঃ ॥ উদ॑ক্রমী-দ্দ্রবিণো॒দা বা॒জ্যর্বা-ঽক॒-স্স লো॒কগ্ং সুকৃ॑ত-ম্পৃথি॒ব্যাঃ । ততঃ॑ খনেম সু॒প্রতী॑কম॒গ্নিগ্ং সুবো॒ রুহা॑ণা॒ অধি॒ নাক॑ উত্ত॒মে ॥ অ॒পো দে॒বীরুপ॑ সৃজ॒ মধু॑মতীরয॒ক্ষ্মায॑ প্র॒জাভ্যঃ॑ । তাসা॒গ্॒ স্থানা॒দুজ্জি॑হতা॒-মোষ॑ধয-স্সুপিপ্প॒লাঃ ॥ জিঘ॑- [জিঘ॑র্মি, অ॒গ্নি-ম্মন॑সা] 8

-র্ম্য॒গ্নি-ম্মন॑সা ঘৃ॒তেন॑ প্রতি॒ক্ষ্যন্ত॒-ম্ভুব॑নানি॒ বিশ্বা᳚ । পৃ॒থু-ন্তি॑র॒শ্চা বয॑সা বৃ॒হন্তং॒-ব্যঁচি॑ষ্ঠ॒মন্নগ্ং॑ রভ॒সং-বিঁদা॑নম্ ॥ আ ত্বা॑ জিঘর্মি॒ বচ॑সা ঘৃ॒তেনা॑-ঽর॒ক্ষসা॒ মন॑সা॒ তজ্জু॑ষস্ব । মর্য॑শ্রী-স্স্পৃহ॒য-দ্ব॑র্ণো অ॒গ্নির্না-ঽভি॒মৃশে॑ ত॒নুবা॒ জর্হৃ॑ষাণঃ ॥ পরি॒ বাজ॑পতিঃ ক॒বির॒গ্নির্-হ॒ব্যান্য॑ক্রমীত্ । দধ॒-দ্রত্না॑নি দা॒শুষে᳚ ॥ পরি॑ ত্বা-ঽগ্নে॒ পুরং॑-বঁ॒যং-বিঁপ্রগ্ং॑ সহস্য ধীমহি । ধৃ॒ষ-দ্ব॑র্ণ-ন্দি॒বেদি॑বে ভে॒ত্তার॑-ম্ভঙ্গু॒রাব॑তঃ ॥ ত্বম॑গ্নে॒ দ্যুভি॒স্ত্ব-মা॑শুশু॒ক্ষণি॒স্ত্ব-ম॒দ্ভ্যস্ত্ব-মশ্ম॑ন॒স্পরি॑ । ত্বং-বঁনে᳚ভ্য॒ স্ত্বমোষ॑ধীভ্য॒ স্ত্ব-ন্নৃ॒ণা-ন্নৃ॑পতে জাযসে॒ শুচিঃ॑ ॥ 9 ॥

(প্র॒তূর্ব॒ন্থ্ - সূর্য॑স্য - তিষ্ঠ॒ - জিঘ॑র্মি - ভে॒ত্তারং॑ - ঁবিগ্ংশ॒তিশ্চ॑) (অ. 2)

দে॒বস্য॑ ত্বা সবি॒তুঃ প্র॑স॒বে᳚-ঽশ্বিনো᳚ র্বা॒হুভ্যা᳚-ম্পূ॒ষ্ণো হস্তা᳚ভ্যা-ম্পৃথি॒ব্যা-স্স॒ধস্থে॒-ঽগ্নি-ম্পু॑রী॒ষ্য॑-মঙ্গির॒স্ব-ত্খ॑নামি ॥ জ্যোতি॑ষ্মন্ত-ন্ত্বা-ঽগ্নে সু॒প্রতী॑ক॒মজ॑স্রেণ ভা॒নুনা॒ দীদ্যা॑নম্ । শি॒ব-ম্প্র॒জাভ্যো-ঽহিগ্ং॑ সন্ত-ম্পৃথি॒ব্যা-স্স॒ধস্থে॒-ঽগ্নি-ম্পু॑রী॒ষ্য॑ -মঙ্গির॒স্ব-ত্খ॑নামি ॥ অ॒পা-ম্পৃ॒ষ্ঠম॑সি স॒প্রথা॑ উ॒র্ব॑গ্নি-ম্ভ॑রি॒ষ্যদপ॑রাবপিষ্ঠম্ । বর্ধ॑মান-ম্ম॒হ আ চ॒ পুষ্ক॑র-ন্দি॒বো মাত্র॑যা বরি॒ণা প্র॑থস্ব ॥ শর্ম॑ চ স্থো॒ [শর্ম॑ চ স্থঃ, বর্ম॑ চ] 10

বর্ম॑ চ স্থো॒ অচ্ছি॑দ্রে বহু॒লে উ॒ভে । ব্যচ॑স্বতী॒ সং-বঁ॑সাথা-ম্ভ॒র্তম॒গ্নি-ম্পু॑রী॒ষ্য᳚ম্ ॥ সংবঁ॑সাথাগ্ং সুব॒র্বিদা॑ স॒মীচী॒ উর॑সা॒ ত্মনা᳚ । অ॒গ্নিম॒ন্ত র্ভ॑রি॒ষ্যন্তী॒ জ্যোতি॑ষ্মন্ত॒ মজ॑স্র॒মিত্ ॥ পু॒রী॒ষ্যো॑-ঽসি বি॒শ্বভ॑রাঃ । অথ॑র্বা ত্বা প্রথ॒মো নির॑মন্থদগ্নে ॥ ত্বাম॑গ্নে॒ পুষ্ক॑রা॒দদ্ধ্যথ॑র্বা॒ নির॑মন্থত । মূ॒র্ধ্নো বিশ্ব॑স্য বা॒ঘতঃ॑ ॥ তমু॑ ত্বা দ॒দ্ধ্যঙ্ঙৃষিঃ॑ পু॒ত্র ঈ॑ধে॒ [পু॒ত্র ঈ॑ধে, অথ॑র্বণঃ ।] 11

অথ॑র্বণঃ । বৃ॒ত্র॒হণ॑-ম্পুরন্দ॒রম্ ॥ তমু॑ ত্বা পা॒থ্যো বৃষা॒ সমী॑ধে দস্যু॒হন্ত॑মম্ । ধ॒ন॒ঞ্জ॒যগ্ং রণে॑রণে ॥ সীদ॑ হোত॒-স্স্ব উ॑ লো॒কে চি॑কি॒ত্বান্-থ্সা॒দযা॑ য॒জ্ঞগ্ং সু॑কৃ॒তস্য॒ যোনৌ᳚ । দে॒বা॒বীর্দে॒বান্. হ॒বিষা॑ যজা॒স্যগ্নে॑ বৃ॒হ-দ্যজ॑মানে॒ বযো॑ ধাঃ ॥ নি হোতা॑ হোতৃ॒ষদ॑নে॒ বিদা॑নস্ত্বে॒ষো দী॑দি॒বাগ্ং অ॑সদ-থ্সু॒দক্ষঃ॑ । অদ॑ব্ধব্রত প্রমতি॒র্বসি॑ষ্ঠ-স্সহস্র-ম্ভ॒র-শ্শুচি॑জিহ্বো অ॒গ্নিঃ ॥ সগ্ং সী॑দস্ব ম॒হাগ্ং অ॑সি॒ শোচ॑স্ব [শোচ॑স্ব, দে॒ব॒বীত॑মঃ ।] 12

দেব॒বীত॑মঃ । বি ধূ॒মম॑গ্নে অরু॒ষ-ম্মি॑যেদ্ধ্য সৃ॒জ প্র॑শস্ত দর্শ॒তম্ ॥ জনি॑ষ্বা॒ হি জেন্যো॒ অগ্রে॒ অহ্নাগ্ং॑ হি॒তো হি॒তেষ্ব॑রু॒ষো বনে॑ষু । দমে॑দমে স॒প্ত রত্না॒ দধা॑নো॒-ঽগ্নির্হোতা॒ নি ষ॑সাদা॒ যজী॑যান্ ॥ 13 ॥

(স্থ॒ - ঈ॒ধে॒ - শোচ॑স্ব - স॒প্তবিগ্ং॑শতিশ্চ) - (অ. 3)

স-ন্তে॑ বা॒যুর্মা॑ত॒রিশ্বা॑ দধাতূত্তা॒নাযৈ॒ হৃদ॑যং॒-যঁদ্বিলি॑ষ্টম্ । দে॒বানাং॒-যঁশ্চর॑তি প্রা॒ণথে॑ন॒ তস্মৈ॑ চ দেবি॒ বষ॑ডস্তু॒ তুভ্য᳚ম্ ॥ সুজা॑তো॒ জ্যোতি॑ষা স॒হ শর্ম॒ বরূ॑থ॒মা-ঽস॑দ॒-স্সুবঃ॑ । বাসো॑ অগ্নে বি॒শ্বরূ॑প॒গ্ং॒ সংব্যঁ॑যস্ব বিভাবসো ॥ উদু॑ তিষ্ঠ স্বদ্ধ্ব॒রাবা॑ নো দে॒ব্যা কৃ॒পা । দৃ॒শে চ॑ ভা॒সা বৃ॑হ॒তা সু॑শু॒ক্বনি॒রা-ঽগ্নে॑ যাহি সুশ॒স্তিভিঃ॑ ॥ 14 ॥

ঊ॒র্ধ্ব ঊ॒ ষু ণ॑ ঊ॒তযে॒ তিষ্ঠা॑ দে॒বো ন স॑বি॒তা । ঊ॒র্ধ্বো বাজ॑স্য॒ সনি॑তা॒ যদ॒ঞ্জিভি॑-র্বা॒ঘদ্ভি॑-র্বি॒হ্বযা॑মহে ॥ স জা॒তো গর্ভো॑ অসি॒ রোদ॑স্যো॒রগ্নে॒ চারু॒র্বিভৃ॑ত॒ ওষ॑ধীষু । চি॒ত্র-শ্শিশুঃ॒ পরি॒ তমাগ্॑স্য॒ক্তঃ প্র মা॒তৃভ্যো॒ অধি॒ কনি॑ক্রদদ্গাঃ ॥ স্থি॒রো ভ॑ব বী॒ড্ব॑ঙ্গ আ॒শুর্ভ॑ব বা॒জ্য॑র্বন্ন্ । পৃ॒থুর্ভ॑ব সু॒ষদ॒স্ত্বম॒গ্নেঃ পু॑রীষ॒বাহ॑নঃ ॥ শি॒বো ভ॑ব [ ] 15

প্র॒জাভ্যো॒ মানু॑ষীভ্য॒স্ত্বম॑ঙ্গিরঃ । মা দ্যাবা॑পৃথি॒বী অ॒ভি শূ॑শুচো॒ মা-ঽন্তরি॑ক্ষ॒-ম্মা বন॒স্পতীন্॑ ॥ প্রৈতু॑ বা॒জী কনি॑ক্রদ॒-ন্নান॑দ॒-দ্রাস॑ভঃ॒ পত্বা᳚ । ভর॑ন্ন॒গ্নি-ম্পু॑রী॒ষ্য॑-ম্মা পা॒দ্যাযু॑ষঃ পু॒রা ॥ রাস॑ভো বা॒-ঙ্কনি॑ক্রদ॒-থ্সুযু॑ক্তো বৃষণা॒ রথে᳚ । স বা॑ম॒গ্নি-ম্পু॑রী॒ষ্য॑মা॒শুর্দূ॒তো ব॑হাদি॒তঃ ॥ বৃষা॒-ঽগ্নিং-বৃঁষ॑ণ॒-ম্ভর॑ন্ন॒পা-ঙ্গর্ভগ্ং॑ সমু॒দ্রিয᳚ম্ । অগ্ন॒ আ যা॑হি [ ] 16

বী॒তয॑ ঋ॒তগ্ং স॒ত্যম্ ॥ ওষ॑ধযঃ॒ প্রতি॑ গৃহ্ণীতা॒-ঽগ্নিমে॒তগ্ং শি॒বমা॒যন্ত॑ম॒ভ্যত্র॑ যু॒ষ্মান্ । ব্যস্য॒ন্ বিশ্বা॒ অম॑তী॒ররা॑তী-র্নি॒ষীদ॑ন্নো॒ অপ॑ দুর্ম॒তিগ্ং হ॑নত্ ॥ ওষ॑ধযঃ॒ প্রতি॑ মোদদ্ধ্বমেন॒-ম্পুষ্পা॑বতী-স্সুপিপ্প॒লাঃ । অ॒যং-বোঁ॒ গর্ভ॑ ঋ॒ত্বিযঃ॑ প্র॒ত্নগ্ং স॒ধস্থ॒মা ঽস॑দত্ ॥ 17 ॥

(সু॒শ॒স্তিভিঃ॑ - শি॒বো ভ॑ব - যাহি॒ - ষট্ত্রিগ্ং॑শচ্চ) (অ. 4)

বি পাজ॑সা পৃ॒থুনা॒ শোশু॑চানো॒ বাধ॑স্ব দ্বি॒ষো র॒ক্ষসো॒ অমী॑বাঃ । সু॒শর্ম॑ণো বৃহ॒ত-শ্শর্ম॑ণি স্যাম॒গ্নের॒হগ্ং সু॒হব॑স্য॒ প্রণী॑তৌ ॥ আপো॒ হি ষ্ঠা ম॑যো॒ভুব॒স্তা ন॑ ঊ॒র্জে দ॑ধাতন । ম॒হে রণা॑য॒ চক্ষ॑সে ॥ যো বঃ॑ শি॒বত॑মো॒ রস॒স্তস্য॑ ভাজযতে॒হ নঃ॑ । উ॒শ॒তীরি॑ব মা॒তরঃ॑ ॥ তস্মা॒ অর॑-ঙ্গমাম বো॒ যস্য॒ ক্ষযা॑য॒ জিন্ব॑থ । আপো॑ জ॒নয॑থা চ নঃ ॥ মি॒ত্র- [মি॒ত্রঃ, স॒গ্ং॒সৃজ্য॑] 18

-স্স॒গ্ং॒সৃজ্য॑ পৃথি॒বী-ম্ভূমি॑-ঞ্চ॒ জ্যোতি॑ষা স॒হ । সুজা॑ত-ঞ্জা॒তবে॑দসম॒গ্নিং-বৈঁ᳚শ্বান॒রং-বিঁ॒ভুম্ ॥ অ॒য॒ক্ষ্মায॑ ত্বা॒ সগ্ং সৃ॑জামি প্র॒জাভ্যঃ॑ । বিশ্বে᳚ ত্বা দে॒বা বৈ᳚শ্বান॒রা-স্সগ্ং সৃ॑জ॒ন্ত্বা-নু॑ষ্টুভেন॒ ছন্দ॑সা-ঽঙ্গির॒স্বত্ ॥ রু॒দ্রা-স্স॒ভৃন্ত্য॑ পৃথি॒বী-ম্বৃ॒হজ্জ্যোতি॒-স্সমী॑ধিরে । তেষা᳚-ম্ভা॒নুরজ॑স্র॒ ইচ্ছু॒ক্রো দে॒বেষু॑ রোচতে ॥ সগ্ং সৃ॑ষ্টাং॒-বঁসু॑ভী রু॒দ্রৈর্ধীরৈঃ᳚ কর্ম॒ণ্যা᳚-ম্মৃদ᳚ম্ । হস্তা᳚ভ্যা-ম্মৃ॒দ্বী-ঙ্কৃ॒ত্বা সি॑নীবা॒লী ক॑রোতু॒ [সি॑নীবা॒লী ক॑রোতু, তাম্ ।] 19

তাম্ ॥ সি॒নী॒বা॒লী সু॑কপ॒র্দা সু॑কুরী॒রা স্বৌ॑প॒শা । সা তুভ্য॑মদিতে মহ॒ ওখা-ন্দ॑ধাতু॒ হস্ত॑যোঃ ॥ উ॒খা-ঙ্ক॑রোতু॒ শক্ত্যা॑ বা॒হুভ্যা॒-মদি॑তির্ধি॒যা । মা॒তা পু॒ত্রং-যঁথো॒পস্থে॒ সা-ঽগ্নি-ম্বি॑ভর্তু॒ গর্ভ॒ আ ॥ ম॒খস্য॒ শিরো॑-ঽসি য॒জ্ঞস্য॑ প॒দে স্থঃ॑ । বস॑বস্ত্বা কৃণ্বন্তু গায॒ত্রেণ॒ ছন্দ॑সা ঽঙ্গির॒স্ব-ত্পৃ॑থি॒ব্য॑সি রু॒দ্রাস্ত্বা॑ কৃণ্বন্তু॒ ত্রৈষ্টু॑ভেন॒ ছন্দ॑সা ঽঙ্গির॒স্বদ॒ন্তরি॑ক্ষম- [-ঽঙ্গির॒স্বদ॒ন্তরি॑ক্ষমসি, আ॒দি॒ত্যাস্ত্বা॑] 20

-স্যাদি॒ত্যাস্ত্বা॑ কৃণ্বন্তু॒ জাগ॑তেন॒ ছন্দ॑সা-ঽঙ্গির॒স্ব-দ্দ্যৌর॑সি॒ বিশ্বে᳚ ত্বা দে॒বা বৈ᳚শ্বান॒রাঃ কৃ॑ণ্ব॒ন্ত্বানু॑ষ্টুভেন॒ ছন্দ॑সা-ঽঙ্গির॒স্ব-দ্দিশো॑-ঽসি ধ্রু॒বা-ঽসি॑ ধা॒রযা॒ মযি॑ প্র॒জাগ্ং রা॒যস্পোষ॑-ঙ্গৌপ॒ত্যগ্ং সু॒বীর্যগ্ং॑ সজা॒তান্. যজ॑মানা॒যা-ঽদি॑ত্যৈ॒ রাস্না॒-ঽস্য দি॑তিস্তে॒ বিল॑-ঙ্গৃহ্ণাতু॒ পাঙ্ক্তে॑ন॒ ছন্দ॑সা ঽঙ্গির॒স্বত্ ॥ কৃ॒ত্বায॒ সা ম॒হীমু॒খা-ম্মৃ॒ন্মযীং॒-যোঁনি॑ম॒গ্নযে᳚ । তা-ম্পু॒ত্রেভ্য॒-স্স-ম্প্রা য॑চ্ছ॒দদি॑তি-শ্শ্র॒পযা॒নিতি॑ ॥ 21 ॥

(মি॒ত্রঃ - ক॑রো - ত্ব॒ন্তরি॑ক্ষমসি॒ - প্র - চ॒ত্বারি॑ চ) (অ. 5)

বস॑বস্ত্বা ধূপযন্তু গায॒ত্রেণ॒ ছন্দ॑সা-ঽঙ্গির॒স্ব-দ্রু॒দ্রাস্ত্বা॑ ধূপযন্তু॒ ত্রৈষ্টু॑ভেন॒ ছন্দ॑সা-ঽঙ্গির॒স্ব-দা॑দি॒ত্যাস্ত্বা॑ ধূপযন্তু॒ জাগ॑তেন॒ ছন্দ॑সা-ঽঙ্গির॒স্বদ্- বিশ্বে᳚ ত্বা দে॒বা বৈ᳚শ্বান॒রা ধূ॑পয॒ন্ত্বানু॑ষ্টুভেন॒ ছন্দ॑সা-ঽঙ্গির॒স্ব-দিন্দ্র॑স্ত্বা ধূপযত্বঙ্গির॒স্ব--দ্বিষ্ণু॑স্ত্বা ধূপযত্বঙ্গির॒স্ব-দ্বরু॑ণস্ত্বা ধূপযত্বঙ্গির॒স্ব-দদি॑তিস্ত্বা দে॒বী বি॒শ্বদে᳚ব্যাবতী পৃথি॒ব্যা-স্স॒ধস্থে᳚-ঽঙ্গির॒স্ব-ত্খ॑নত্ববট দে॒বানা᳚-ন্ত্বা॒ পত্নী᳚- [পত্নীঃ᳚, দে॒বী-র্বি॒শ্বদে᳚ব্যাবতীঃ] 22

-র্দে॒বী-র্বি॒শ্বদে᳚ব্যাবতীঃ পৃথি॒ব্যা-স্স॒ধস্থে᳚-ঽঙ্গির॒স্ব-দ্দ॑ধতূখে ধি॒ষণা᳚স্ত্বা দে॒বীর্বি॒শ্বদে᳚ব্যাবতীঃ পৃথি॒ব্যা-স্স॒ধস্থে᳚-ঽঙ্গির॒স্ব-দ॒ভীন্ধ॑তামুখে॒ গ্নাস্ত্বা॑ দে॒বীর্বি॒শ্বদে᳚ব্যাবতীঃ পৃথি॒ব্যা-স্স॒ধস্থে᳚-ঽঙ্গির॒স্ব-চ্ছ্র॑পযন্তূখে॒ বরূ᳚ত্রযো॒ জন॑যস্ত্বা দে॒বীর্বি॒শ্বদে᳚ব্যাবতীঃ পৃথি॒ব্যা-স্স॒ধস্থে᳚-ঽঙ্গির॒স্ব-ত্প॑চন্তূখে । মিত্রৈ॒তামু॒খা-ম্প॑চৈ॒ষা মা ভে॑দি । এ॒তা-ন্তে॒ পরি॑ দদা॒ম্যভি॑ত্ত্যৈ ॥ অ॒ভীমা- [অ॒ভীমাম্, ম॒হি॒না দিব॑-ম্মি॒ত্রো] 23

-ম্ম॑হি॒না দিব॑-ম্মি॒ত্রো ব॑ভূব স॒প্রথাঃ᳚ । উ॒ত শ্রব॑সা পৃথি॒বীম্ ॥ মি॒ত্রস্য॑ চর্ষণী॒ধৃত॒-শ্শ্রবো॑ দে॒বস্য॑ সান॒সিম্ । দ্যু॒ম্ন-ঞ্চি॒ত্রশ্র॑বস্তমম্ ॥ দে॒বস্ত্বা॑ সবি॒তোদ্ব॑পতু সুপা॒ণি-স্স্ব॑ঙ্গু॒রিঃ । সু॒বা॒হুরু॒ত শক্ত্যা᳚ ॥ অপ॑দ্যমানা পৃথি॒ব্যাশা॒ দিশ॒ আ পৃ॑ণ । উত্তি॑ষ্ঠ বৃহ॒তী ভ॑বো॒র্ধ্বা তি॑ষ্ঠ ধ্রু॒বা ত্বম্ ॥ বস॑ব॒স্ত্বা ঽঽচ্ছৃ॑ন্দন্তু গায॒ত্রেণ॒ ছন্দ॑সা-ঽঙ্গির॒স্ব-দ্রু॒দ্রাস্ত্বা-ঽঽ চ্ছৃ॑ন্দন্তু॒ ত্রৈষ্টু॑ভেন॒ ছন্দ॑সা-ঽঙ্গির॒স্ব-দা॑দি॒ত্যাস্ত্বা ঽঽচ্ছৃ॑ন্দন্তু॒ জাগ॑তেন॒ ছন্দ॑সা-ঽঙ্গির॒স্ব-দ্বিশ্বে᳚ ত্বা দে॒বা বৈ᳚শ্বান॒রা আ চ্ছৃ॑ন্দ॒ন্ত্বানু॑ষ্টুভেন॒ ছন্দ॑সা-ঽঙ্গির॒স্বত্ ॥ 24 ॥

(পত্নী॑ - রি॒মাগ্ং - রু॒দ্রাস্ত্বা-ঽঽ চ্ছৃ॑ন্দ॒ন্ত্বে - কা॒ন্ন বিগ্ং॑শ॒তিশ্চ॑) (অ. 6)

সমা᳚স্ত্বা-ঽগ্ন ঋ॒তবো॑ বর্ধযন্তু সংবঁথ্স॒রা ঋষ॑যো॒ যানি॑ স॒ত্যা । স-ন্দি॒ব্যেন॑ দীদিহি রোচ॒নেন॒ বিশ্বা॒ আ ভা॑হি প্র॒দিশঃ॑ পৃথি॒ব্যাঃ ॥ স-ঞ্চে॒দ্ধ্যস্বা᳚-ঽগ্নে॒ প্র চ॑ বোধযৈন॒মুচ্চ॑ তিষ্ঠ মহ॒তে সৌভ॑গায । মা চ॑ রিষদুপস॒ত্তা তে॑ অগ্নে ব্র॒হ্মাণ॑স্তে য॒শসঃ॑ সন্তু॒ মা-ঽন্যে ॥ ত্বাম॑গ্নে বৃণতে ব্রাহ্ম॒ণা ই॒মে শি॒বো অ॑গ্নে [ ] 25

সং॒-বঁর॑ণে ভবা নঃ । স॒প॒ত্ন॒হা নো॑ অভিমাতি॒জিচ্চ॒ স্বে গযে॑ জাগৃ॒হ্য প্র॑যুচ্ছন্ন্ ॥ ই॒হৈবাগ্নে॒ অধি॑ ধারযা র॒যি-ম্মা ত্বা॒ নিক্র॑-ন্পূর্ব॒চিতো॑ নিকা॒রিণঃ॑ । ক্ষ॒ত্রম॑গ্নে সু॒যম॑মস্তু॒ তুভ্য॑মুপস॒ত্তা ব॑র্ধতা-ন্তে॒ অনি॑ষ্টৃতঃ ॥ ক্ষ॒ত্রেণা᳚-ঽগ্নে॒ স্বাযু॒-স্সগ্ং র॑ভস্ব মি॒ত্রেণা᳚-ঽগ্নে মিত্র॒ধেযে॑ যতস্ব । স॒জা॒তানা᳚-ম্মদ্ধ্যম॒স্থা এ॑ধি॒ রাজ্ঞা॑মগ্নে বিহ॒ব্যো॑ দীদিহী॒হ ॥ অতি॒ [অতি॑, নিহো॒ অতি॒ স্রিধো] 26

নিহো॒ অতি॒ স্রিধো ঽত্যচি॑ত্তি॒-মত্যরা॑তিমগ্নে । বিশ্বা॒ হ্য॑গ্নে দুরি॒তা সহ॒স্বাথা॒স্মভ্যগ্ং॑ স॒হবী॑রাগ্ং র॒যিন্দাঃ᳚ ॥ অ॒না॒ধৃ॒ষ্যো জা॒তব॑দা॒ অনি॑ষ্টৃতো বি॒রাড॑গ্নে ক্ষত্র॒ভৃ-দ্দী॑দিহী॒হ । বিশ্বা॒ আশাঃ᳚ প্রমু॒ঞ্চ-ন্মানু॑ষীর্ভি॒য-শ্শি॒বাভি॑র॒দ্য পরি॑ পাহি নো বৃ॒ধে ॥ বৃহ॑স্পতে সবিতর্বো॒ধযৈ॑ন॒গ্ং॒ সগ্ংশি॑ত-ঞ্চিথ্স-ন্ত॒রাগ্ং সগ্ং শি॑শাধি । ব॒র্ধযৈ॑ন-ম্মহ॒তে সৌভ॑গায॒ [সৌভ॑গায, বিশ্ব॑ এন॒মনু॑ মদন্তু দে॒বাঃ ।] 27

বিশ্ব॑ এন॒মনু॑ মদন্তু দে॒বাঃ ॥ অ॒মু॒ত্র॒ভূযা॒দধ॒ যদ্য॒মস্য॒ বৃহ॑স্পতে অ॒ভিশ॑স্তে॒র মু॑ঞ্চঃ । প্রত্যৌ॑হতা-ম॒শ্বিনা॑ মৃ॒ত্যুম॑স্মা-দ্দে॒বানা॑-মগ্নে ভি॒ষজা॒ শচী॑ভিঃ ॥ উদ্ব॒য-ন্তম॑স॒স্পরি॒ পশ্য॑ন্তো॒ জ্যোতি॒রুত্ত॑রম্ । দে॒ব-ন্দে॑ব॒ত্রা সূর্য॒মগ॑ন্ম॒ জ্যোতি॑রুত্ত॒মম্ ॥ 28 ॥

(ই॒মে শি॒বো অ॒গ্নে - ঽতি॒ - সৌভ॑গায॒ - চতু॑স্ত্রিগ্ংশচ্চ) (অ. 7)

ঊ॒র্ধ্বা অ॑স্য স॒মিধো॑ ভবন্ত্যূ॒র্ধ্বা শু॒ক্রা শো॒চীগ্ষ্য॒গ্নেঃ । দ্যু॒মত্ত॑মা সু॒প্রতী॑কস্য সূ॒নোঃ ॥ তনূ॒নপা॒দসু॑রো বি॒শ্ববে॑দা দে॒বো দে॒বেষু॑ দে॒বঃ । প॒থ আ-ঽন॑ক্তি॒ মদ্ধ্বা॑ ঘৃ॒তেন॑ ॥ মদ্ধ্বা॑ য॒জ্ঞ-ন্ন॑ক্ষসে প্রীণা॒নো নরা॒শগ্ংসো॑ অগ্নে । সু॒কৃদ্দে॒ব-স্স॑বি॒তা বি॒শ্ববা॑রঃ ॥ অচ্ছা॒যমে॑তি॒ শব॑সা ঘৃ॒তেনে॑ডা॒নো বহ্নি॒র্নম॑সা । অ॒গ্নিগ্গ্ স্রুচো॑ অদ্ধ্ব॒রেষু॑ প্র॒যথ্সু॑ ॥ স য॑ক্ষদস্য মহি॒মান॑ম॒গ্নে-স্স [মহি॒মান॑ম॒গ্নে-স্সঃ, ঈ॒ ম॒ন্দ্রাসু॑ প্র॒যসঃ॑ ।] 29

ঈ॑ ম॒ন্দ্রাসু॑ প্র॒যসঃ॑ । বসু॒শ্চেতি॑ষ্ঠো বসু॒ধাত॑মশ্চ ॥ দ্বারো॑ দে॒বীরন্ব॑স্য॒ বিশ্বে᳚ ব্র॒তা দ॑দন্তে অ॒গ্নেঃ । উ॒রু॒ব্যচ॑সো॒ ধাম্না॒ পত্য॑মানাঃ ॥ তে অ॑স্য॒ যোষ॑ণে দি॒ব্যে ন যোনা॑বু॒ষাসা॒নক্তা᳚ । ই॒মং-যঁ॒জ্ঞম॑বতা মদ্ধ্ব॒র-ন্নঃ॑ ॥ দৈব্যা॑ হোতারাবূ॒র্ধ্ব-ম॑দ্ধ্ব॒র-ন্নো॒-ঽগ্নের্জি॒হ্বাম॒ভি গৃ॑ণীতম্ । কৃ॒ণু॒ত-ন্ন॒-স্স্বি॑ষ্টিম্ ॥ তি॒স্রো দে॒বীর্ব॒র্॒হিরেদগ্ং স॑দ॒ন্ত্বিডা॒ সর॑স্বতী॒ [সর॑স্বতী, ভার॑তী ।] 30

ভার॑তী । ম॒হী গৃ॑ণা॒না ॥ তন্ন॑স্তু॒রীপ॒মদ্ভু॑ত-ম্পুরু॒ক্ষু ত্বষ্টা॑ সু॒বীর᳚ম্ । রা॒যস্পোষং॒-বিঁ ষ্য॑তু॒ নাভি॑ম॒স্মে ॥ বন॑স্প॒তে-ঽব॑ সৃজা॒ ররা॑ণ॒স্ত্মনা॑ দে॒বেষু॑ । অ॒গ্নির্হ॒ব্যগ্ং শ॑মি॒তা সূ॑দযাতি ॥ অগ্নে॒ স্বাহা॑ কৃণুহি জাতবেদ॒ ইন্দ্রা॑য হ॒ব্যম্ । বিশ্বে॑ দে॒বা হ॒বিরি॒দ-ঞ্জু॑ষন্তাম্ ॥ হি॒র॒ণ্য॒গ॒র্ভ-স্সম॑বর্ত॒তাগ্রে॑ ভূ॒তস্য॑ জা॒তঃ পতি॒রেক॑ আসীত্ । স দা॑ধার পৃথি॒বী-ন্দ্যা- [পৃথি॒বী-ন্দ্যাম্, উ॒তেমা-ঙ্কস্মৈ॑] 31

-মু॒তেমা-ঙ্কস্মৈ॑ দে॒বায॑ হ॒বিষা॑ বিধেম ॥ যঃ প্রা॑ণ॒তো নি॑মিষ॒তো ম॑হি॒ত্বৈক॒ ইদ্রাজা॒ জগ॑তো ব॒ভূব॑ । য ঈশে॑ অ॒স্য দ্বি॒পদ॒শ্চতু॑ষ্পদঃ॒ কস্মৈ॑ দে॒বায॑ হ॒বিষা॑ বিধেম ॥ য আ᳚ত্ম॒দা ব॑ল॒দা যস্য॒ বিশ্ব॑ উ॒পাস॑তে প্র॒শিষং॒-যঁস্য॑ দে॒বাঃ । যস্য॑ ছা॒যা-ঽমৃতং॒-যঁস্য॑ মৃ॒ত্যুঃ কস্মৈ॑ দে॒বায॑ হ॒বিষা॑ বিধেম ॥ যস্যে॒মে হি॒মব॑ন্তো মহি॒ত্বা যস্য॑ সমু॒দ্রগ্ং র॒সযা॑ স॒হা- [স॒হ, আ॒হুঃ ।] 32

-ঽঽহুঃ । যস্যে॒মাঃ প্র॒দিশো॒ যস্য॑ বা॒হূ কস্মৈ॑ দে॒বায॑ হ॒বিষা॑ বিধেম ॥ য-ঙ্ক্রন্দ॑সী॒ অব॑সা তস্তভা॒নে অ॒ভ্যৈক্ষে॑তা॒-ম্মন॑সা॒ রেজ॑মানে । যত্রাধি॒ সূর॒ উদি॑তৌ॒ ব্যেতি॒ কস্মৈ॑ দে॒বায॑ হ॒বিষা॑ বিধেম ॥ যেন॒ দ্যৌরু॒গ্রা পৃ॑থি॒বী চ॑ দৃ॒ঢে যেন॒ সু॒বঃ॑ স্তভি॒তং-যেঁন॒ নাকঃ॑ । যো অ॒ন্তরি॑ক্ষে॒ রজ॑সো বি॒মানQঃকস্মৈ॑ দে॒বায॑ হ॒বিষা॑ বিধেম ॥ আপো॑ হ॒ যন্ম॑হ॒তী র্বিশ্ব॒- [যন্ম॑হ॒তী র্বিশ্ব᳚ম্, অয॒-ন্দক্ষ॒-ন্দধা॑না] 33

-মায॒-ন্দক্ষ॒-ন্দধা॑না জ॒নয॑ন্তীর॒গ্নিম্ । ততো॑ দে॒বানা॒-ন্নির॑বর্ত॒তাসু॒রেকঃ॒ কস্মৈ॑ দে॒বায॑ হ॒বিষা॑ বিধেম ॥ যশ্চি॒দাপো॑ মহি॒না প॒র্যপ॑শ্য॒-দ্দক্ষ॒-ন্দধা॑না জ॒নয॑ন্তীর॒গ্নিম্ । যো দে॒বেষ্বধি॑ দে॒ব এক॒ আসী॒-ত্কস্মৈ॑ দে॒বায॑ হ॒বিষা॑ বিধেম ॥ 34 ॥

(অ॒গ্নে-স্স - সর॑স্বতী॒ - দ্যাগ্ং - স॒হ - বিশ্বং॒ - চতু॑স্ত্রিগ্ংশচ্চ) (অ. 8)

(ঊ॒র্ধ্বা - যঃ প্রা॑ণ॒তো - য আ᳚ত্ম॒দা - যস্যে॒মে - যঙ্ক্রন্দ॑সী॒ - যেন॒ দ্যৌ- রাপো॑ হ॒ যত্ - ততো॑ দে॒বানাং॒ - ঁযশ্চি॒দাপো॒ - যো দে॒বেষু॒ - নব॑ )

আকূ॑তিম॒গ্নি-ম্প্র॒যুজ॒গ্গ্॒ স্বাহা॒ মনো॑ মে॒ধাম॒গ্নি-ম্প্র॒যুজ॒গ্গ্॒ স্বাহা॑ চি॒ত্তং-বিঁজ্ঞা॑তম॒গ্নি-ম্প্র॒যুজ॒গ্গ্॒ স্বাহা॑ বা॒চো বিধৃ॑তিম॒গ্নি-ম্প্র॒যুজ॒গ্গ্॒ স্বাহা᳚ প্র॒জাপ॑তযে॒ মন॑বে॒ স্বাহা॒-ঽগ্নযে॑ বৈশ্বান॒রায॒ স্বাহা॒ বিশ্বে॑ দে॒বস্য॑ নে॒তুর্মর্তো॑ বৃণীত স॒খ্যং-বিঁশ্বে॑ রা॒য ই॑ষুদ্ধ্যসি দ্যু॒ম্নং-বৃঁ॑ণীত পু॒ষ্যসে॒ স্বাহা॒ মা সু ভি॑ত্থা॒ মা সু রি॑ষো॒ দৃগ্ংহ॑স্ব বী॒ডয॑স্ব॒ সু । অম্ব॑ ধৃষ্ণু বী॒রয॑স্বা॒- [বী॒রয॑স্ব, অ॒গ্নিশ্চে॒দ-ঙ্ক॑রিষ্যথঃ ।] 35

-ঽগ্নিশ্চে॒দ-ঙ্ক॑রিষ্যথঃ ॥ দৃগ্ংহ॑স্ব দেবি পৃথিবি স্ব॒স্তয॑ আসু॒রী মা॒যা স্ব॒ধযা॑ কৃ॒তা-ঽসি॑ । জুষ্ট॑-ন্দে॒বানা॑মি॒দম॑স্তু হ॒ব্যমরি॑ষ্টা॒ ত্বমুদি॑হি য॒জ্ঞে অ॒স্মিন্ন্ ॥ মিত্রৈ॒তামু॒খা-ন্ত॑পৈ॒ষা মা ভে॑দি । এ॒তা-ন্তে॒ পরি॑ দদা॒ম্যভি॑ত্ত্যৈ ॥ দ্র্ব॑ন্ন-স্স॒র্পিরা॑সুতিঃ প্র॒ত্নো হোতা॒ বরে᳚ণ্যঃ । সহ॑সস্পু॒ত্রো অদ্ভু॑তঃ ॥ পর॑স্যা॒ অধি॑ সং॒বঁতো-ঽব॑রাগ্ং অ॒ভ্যা [অ॒ভ্যা, ত॒র॒ ।] 36

ত॑র । যত্রা॒হমস্মি॒ তাগ্ং অ॑ব ॥ প॒র॒মস্যাঃ᳚ পরা॒বতো॑ রো॒হিদ॑শ্ব ই॒হা-ঽগ॑হি । পু॒রী॒ষ্যঃ॑ পুরুপ্রি॒যো-ঽগ্নে॒ ত্ব-ন্ত॑রা॒ মৃধঃ॑ ॥ সীদ॒ ত্ব-ম্মা॒তুর॒স্যা উ॒পস্থে॒ বিশ্বা᳚ন্যগ্নে ব॒যুনা॑নি বি॒দ্বান্ । মৈনা॑ম॒র্চিষা॒ মা তপ॑সা॒-ঽভি শূ॑শুচো॒-ঽন্তর॑স্যাগ্ং শু॒ক্র জ্যো॑তি॒র্বি ভা॑হি ॥ অ॒ন্তর॑গ্নে রু॒চা ত্বমু॒খাযৈ॒ সদ॑নে॒ স্বে । তস্যা॒স্ত্বগ্ং হর॑সা॒ তপ॒ন্ জাত॑বেদ-শ্শি॒বো ভ॑ব ॥ শি॒বো ভূ॒ত্বা মহ্য॑ম॒গ্নে-ঽথো॑ সীদ শি॒বস্ত্বম্ । শি॒বাঃ কৃ॒ত্বা দিশ॒-স্সর্বা॒-স্স্বাং-যোঁনি॑মি॒হা-ঽঽস॑দঃ ॥ 37 ॥

(বী॒রয॒স্বা - ঽঽ - তপ॑ন্ - বিগ্ংশ॒তিশ্চ॑) (অ. 9)

যদ॑গ্নে॒ যানি॒ কানি॒ চা-ঽঽতে॒ দারূ॑ণি দ॒দ্ধ্মসি॑ । তদ॑স্তু॒ তুভ্য॒মি-দ্ঘৃ॒ত-ন্তজ্জু॑ষস্ব যবিষ্ঠ্য ॥ যদত্ত্যু॑প॒জিহ্বি॑কা॒ যদ্ব॒ম্রো অ॑তি॒সর্প॑তি । সর্ব॒-ন্তদ॑স্তু তে ঘৃ॒ত-ন্তজ্জু॑ষস্ব যবিষ্ঠ্য ॥ রাত্রিগ্ং॑ রাত্রি॒মপ্র॑যাব॒-ম্ভর॒ন্তো-ঽশ্বা॑যেব॒ তিষ্ঠ॑তে ঘা॒সম॑স্মৈ । রা॒যস্পোষে॑ণ॒ সমি॒ষা মদ॒ন্তো-ঽগ্নে॒ মা তে॒ প্রতি॑বেশা রিষাম ॥ নাভা॑ [নাভা᳚, পৃ॒থি॒ব্যা-স্স॑মিধা॒ন-] 38

পৃথি॒ব্যা-স্স॑মিধা॒ন-ম॒গ্নিগ্ং রা॒যস্পোষা॑য বৃহ॒তে হ॑বামহে । ই॒র॒ম্ম॒দ-ম্বৃ॒হদু॑ক্থং॒-যঁজ॑ত্র॒-ঞ্জেতা॑রম॒গ্নি-ম্পৃত॑নাসু সাস॒হিম্ ॥ যা-স্সেনা॑ অ॒ভীত্ব॑রীরা-ব্যা॒ধিনী॒-রুগ॑ণা উ॒ত । যে স্তে॒না যে চ॒ তস্ক॑রা॒স্তাগ্স্তে॑ অ॒গ্নে-ঽপি॑ দধাম্যা॒স্যে᳚ ॥ দগ্গ্ষ্ট্রা᳚ভ্যা-ম্ম॒লিম্লূ॒ন্ জম্ভ্যৈ॒-স্তস্ক॑রাগ্ং উ॒ত । হনূ᳚ভ্যাগ্ স্তে॒নান্-ভ॑গব॒স্তাগ্-স্ত্ব-ঙ্খা॑দ॒ সুখা॑দিতান্ ॥ যে জনে॑ষু ম॒লিম্ল॑ব-স্স্তে॒নাস॒-স্তস্ক॑রা॒ বনে᳚ । যে [ ] 39

কক্ষে᳚ষ্বঘা॒ যব॒স্তাগ্স্তে॑ দধামি॒ জম্ভ॑যোঃ ॥ যো অ॒স্মভ্য॑মরাতী॒যা-দ্যশ্চ॑ নো॒ দ্বেষ॑তে॒ জনঃ॑ । নিন্দা॒দ্যো অ॒স্মা-ন্দিফ্সা᳚চ্চ॒ সর্ব॒-ন্ত-ম্ম॑স্ম॒সা কু॑রু ॥ সগ্ংশি॑ত-ম্মে॒ ব্রহ্ম॒ সগ্ংশি॑তং-বীঁ॒র্য॑-ম্বল᳚ম্ । সগ্ংশি॑ত-ঙ্ক্ষ॒ত্র-ঞ্জি॒ষ্ণু যস্যা॒-ঽহমস্মি॑ পু॒রোহি॑তঃ ॥ উদে॑ষা-ম্বা॒হূ অ॑তির॒মুদ্বর্চ॒ উদূ॒ বল᳚ম্ । ক্ষি॒ণোমি॒ ব্রহ্ম॑ণা॒-ঽমিত্রা॒নুন্ন॑যামি॒ [-ঽমিত্রা॒-নুন্ন॑যামি, স্বাগ্ং অ॒হম্ ।] 40

স্বাগ্ং অ॒হম্ ॥ দৃ॒শা॒নো রু॒ক্ম উ॒র্ব্যা ব্য॑দ্যৌদ্দু॒র্মর্ষ॒মাযুঃ॑ শ্রি॒যে রু॑চা॒নঃ । অ॒গ্নির॒মৃতো॑ অভব॒দ্বযো॑-ভি॒র্যদে॑ন॒-ন্দ্যৌরজ॑নয-থ্সু॒রেতাঃ᳚ ॥ বিশ্বা॑ রূ॒পাণি॒ প্রতি॑ মুঞ্চতে ক॒বিঃ প্রা-ঽসা॑বীদ্ভ॒দ্র-ন্দ্বি॒পদে॒ চতু॑ষ্পদে । বি নাক॑মখ্য-থ্সবি॒তা বরে॒ণ্যো-ঽনু॑ প্র॒যাণ॑মু॒ষসো॒ বি॑রাজতি ॥ নক্তো॒ষাসা॒ সম॑নসা॒ বিরূ॑পে ধা॒পযে॑তে॒ শিশু॒মেকগ্ং॑ সমী॒চী । দ্যাবা॒ ক্ষামা॑ রু॒ক্মো [রু॒ক্মঃ, অ॒ন্তর্বি ভা॑তি] 41

অ॒ন্তর্বি ভা॑তি দে॒বা অ॒গ্নি-ন্ধা॑রয-ন্দ্রবিণো॒দাঃ ॥ সু॒প॒র্ণো॑-ঽসি গ॒রুত্মা᳚-ন্ত্রি॒বৃত্তে॒ শিরো॑ গায॒ত্র-ঞ্চক্ষু॒-স্স্তোম॑ আ॒ত্মা সাম॑ তে ত॒নূর্বা॑মদে॒ব্য-ম্বৃ॑হ-দ্রথন্ত॒রে প॒ক্ষৌ য॑জ্ঞায॒জ্ঞিয॒-ম্পুচ্ছ॒-ঞ্ছন্দা॒গ্॒স্যঙ্গা॑নি॒ ধিষ্ণি॑যা-শ্শ॒ফা যজূগ্ং॑ষি॒ নাম॑ ॥ সু॒প॒র্ণো॑-ঽসি গ॒রুত্মা॒-ন্দিব॑-ঙ্গচ্ছ॒ সুবঃ॑ পত ॥ 42 ॥

(নাভা॒ - বনে॒ যে - ন॑যামি॒ - ক্ষামা॑ রু॒ক্মো᳚ - ঽষ্টাত্রিগ্ং॑শচ্চ) (অ. 10)

অগ্নে॒ যং-যঁ॒জ্ঞম॑দ্ধ্ব॒রং-বিঁ॒শ্বতঃ॑ পরি॒ভূরসি॑ । স ইদ্দে॒বেষু॑ গচ্ছতি ॥ সোম॒ যাস্তে॑ মযো॒ভুব॑ ঊ॒তয॒-স্সন্তি॑ দা॒শুষে᳚ । তাভি॑র্নো-ঽবি॒তা ভ॑ব ॥ অ॒গ্নির্মূ॒র্ধা ভুবঃ॑ ॥ ত্বন্নঃ॑ সোম॒ , যা তে॒ ধামা॑নি ॥ ত-থ্স॑বি॒তুর্বরে᳚ণ্য॒-ম্ভর্গো॑ দে॒বস্য॑ ধীমহি । ধিযো॒ যো নঃ॑ প্রচো॒দযা᳚ত্ ॥ অচি॑ত্তী॒ যচ্চ॑কৃ॒মা দৈব্যে॒ জনে॑ দী॒নৈর্দক্ষৈঃ॒ প্রভূ॑তী পূরুষ॒ত্বতা᳚ । 43

দে॒বেষু॑ চ সবিত॒র্মানু॑ষেষু চ॒ ত্বন্নো॒ অত্র॑ সুবতা॒দনা॑গসঃ ॥ চো॒দ॒যি॒ত্রী সূ॒নৃতা॑না॒-ঞ্চেত॑ন্তী সুমতী॒নাম্ । য॒জ্ঞ-ন্দ॑ধে॒ সর॑স্বতী ॥ পাবী॑রবী ক॒ন্যা॑ চি॒ত্রাযু॒-স্সর॑স্বতী বী॒রপ॑ত্নী॒ ধিয॑-ন্ধাত্ । গ্নাভি॒রচ্ছি॑দ্রগ্ং শর॒ণগ্ং স॒জোষা॑ দুরা॒ধর্ষ॑-ঙ্গৃণ॒তে শর্ম॑ যগ্ংসত্ ॥ পূ॒ষা গা অন্বে॑তু নঃ পূ॒ষা র॑ক্ষ॒ত্বর্ব॑তঃ । পূ॒ষা বাজগ্ং॑ সনোতু নঃ ॥ শু॒ক্র-ন্তে॑ অ॒ন্যদ্য॑জ॒ত-ন্তে॑ অ॒ন্য- [অ॒ন্যত্, বিষু॑রূপে॒ অহ॑নী॒ দ্যৌরি॑বাসি ।] 44

-দ্বিষু॑রূপে॒ অহ॑নী॒ দ্যৌরি॑বাসি । বিশ্বা॒ হি মা॒যা অব॑সি স্বধাবো ভ॒দ্রা তে॑ পূষন্নি॒হ রা॒তির॑স্তু ॥ তে॑-ঽবর্ধন্ত॒ স্বত॑বসো মহিত্ব॒না ঽঽনাক॑-ন্ত॒স্থুরু॒রু চ॑ক্রিরে॒ সদঃ॑ । বিষ্ণু॒ র্যদ্ধা-ঽঽব॒-দ্বৃষ॑ণ-ম্মদ॒চ্যুতং॒-বঁযো॒ ন সী॑দ॒ন্নধি॑ ব॒র্॒হিষি॑ প্রি॒যে ॥ প্রচি॒ত্রম॒র্ক-ঙ্গৃ॑ণ॒তে তু॒রায॒ মারু॑তায॒ স্বত॑বসে ভরদ্ধ্বম্ । যে সহাগ্ং॑সি॒ সহ॑সা॒ সহ॑ন্তে॒ [সহ॑ন্তে, রেজ॑তে অগ্নে পৃথি॒বী ম॒খেভ্যঃ॑ ।] 45

রেজ॑তে অগ্নে পৃথি॒বী ম॒খেভ্যঃ॑ ॥ বিশ্বে॑ দে॒বা বিশ্বে॑ দেবাঃ ॥ দ্যাবা॑ নঃ পৃথি॒বী ই॒মগ্ং সি॒দ্ধ্রম॒দ্য দি॑বি॒স্পৃশ᳚ম্ । য॒জ্ঞ-ন্দে॒বেষু॒ যচ্ছতাম্ ॥ প্র পূ᳚র্ব॒জে পি॒তরা॒ নব্য॑সীভির্গী॒র্ভিঃ কৃ॑ণুদ্ধ্ব॒গ্ং॒ সদ॑নে ঋ॒তস্য॑ । আ নো᳚ দ্যাবাপৃথিবী॒ দৈব্যে॑ন॒ জনে॑ন যাত॒-ম্মহি॑ বাং॒-বঁরূ॑থম্ ॥ অ॒গ্নিগ্গ্ স্তোমে॑ন বোধয সমিধা॒নো অম॑র্ত্যম্ । হ॒ব্যা দে॒বেষু॑ নো দধত্ ॥ স হ॑ব্য॒বাডম॑র্ত্য উ॒শিগ্দূ॒তশ্চনো॑হিতঃ । অ॒গ্নির্ধি॒যা সমৃ॑ণ্বতি ॥ শন্নো॑ ভবন্তু॒, বাজে॑বাজে ॥ 46 ॥

(পু॒রু॒ষ॒ত্বতা॑ - যজ॒তন্তে॑ অ॒ন্যথ্ - সহ॑ন্তে॒ - চনো॑হিতো॒ - ঽষ্টৌ চ॑ ) (অ. 11)

(যু॒ঞ্জা॒ন - ই॒মাম॑গৃভ্ণন্ - দে॒বস্য॒ - সন্তে॒ - বি পাজ॑সা॒ - বস॑বস্ত্বা॒ - সমা᳚স্ত্বো॒ - র্ধ্বা - অ॒স্যাকূ॑তিং॒ - ঁযদ॑গ্নে॒ যান্ - যগ্নে॒ যং-যঁ॒জ্ঞ - মেকা॑দশ)

(যু॒ঞ্জা॒নো - বর্ম॑ চ স্থ - আদি॒ত্যস্ত্বা॒ - ভার॑তী॒ - স্বাগ্ং অ॒হগ্ং - ষট্চ॑ত্বারিগ্ংশত্ )

(যু॒ঞ্জা॒নো, বাজে॑বাজে)

॥ হরিঃ॑ ওম্ ॥

॥ কৃষ্ণ যজুর্বেদীয তৈত্তিরীয সংহিতাযা-ঞ্চতুর্থ কাণ্ডে প্রথমঃ প্রশ্ন-স্সমাপ্তঃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ñcaturthakāṇḍe prathamaḥ praśnaḥ- agnicityaṅga mantrapāṭhābhidhānaṃ

o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,

śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||

yu॒ñjā॒naḥ pra̭tha॒ma-mmana̭sta॒tvāya̭ savi॒tā dhiyaḥ̭ | a॒gni-ñjyoti̭rni॒cāyya̭ pṛthi॒vyā addhyā 'bha̭rat || yu॒ktvāya॒ mana̭sā de॒vān-thsuva̭rya॒to dhi॒yā diva᳚m | bṛ॒hajjyotiḥ̭ kariṣya॒ta-ssa̭vi॒tā prasṷvāti॒ tān || yu॒ktena॒ mana̭sā va॒ya-nde॒vasya̭ savi॒tu-ssa॒ve | su॒va॒rgeyā̭ya॒ śaktyai᳚ || yu॒ñjate॒ mana̭ u॒ta yṷñjate॒ dhiyo॒ viprā॒ vipra̭sya bṛha॒to vi̭pa॒ścitaḥ̭ | vi hotrā̭ dadhe vayunā॒ videka॒ i- [vayunā॒ videka॒ it, ma॒hī de॒vasya̭] 1

-nma॒hī de॒vasya̭ savi॒tuḥ pari̭ṣṭutiḥ || yu॒je vā॒-mbrahma̭ pū॒rvya-nnamo̭bhi॒rvi ślokā̭ yanti pa॒thyḙva॒ sūrāḥ᳚ | śṛ॒ṇvanti॒ viśvḙ a॒mṛta̭sya pu॒trā ā ye dhāmā̭ni di॒vyāni̭ ta॒sthuḥ || yasya̭ pra॒yāṇa॒manva॒nya idya॒yurde॒vā de॒vasya̭ mahi॒māna॒marca̭taḥ | yaḥ pārthi̭vāni vima॒me sa eta̭śo॒ rajāgṃ̭si de॒va-ssa̭vi॒tā ma̭hitva॒nā || deva̭ savitaḥ॒ prasṷva ya॒jña-mprasa̭va [ ] 2

ya॒jñapa̭ti॒-mbhagā̭ya di॒vyo ga̭ndha॒rvaḥ | ke॒ta॒pūḥ keta̭nnaḥ punātu vā॒caspati॒rvāca̭ma॒dya sva̭dāti naḥ || i॒ma-nno̭ deva savitarya॒jña-mprasṷva devā॒yuvagṃ̭ sakhi॒vidagṃ̭ satrā॒jita̭-ndhana॒jitagṃ̭ suva॒rjita᳚m || ṛ॒cā stoma॒gṃ॒ sama̭rdhaya gāya॒treṇa̭ rathanta॒ram | bṛ॒ha-dgā̭ya॒trava̭rtani || de॒vasya̭ tvā savi॒tuḥ pra̭sa॒ve᳚ 'śvino᳚rbā॒hubhyā᳚-mpū॒ṣṇo hastā᳚bhyā-ṅgāya॒treṇa॒ chanda॒sā ''da̭de-'ṅgira॒svadabhri̭rasi॒ nāri̭- [nāriḥ̭, a॒si॒ pṛ॒thi॒vyā-ssa॒dhasthā̭-] 3

-rasi pṛthi॒vyā-ssa॒dhasthā̭-da॒gni-mpṷrī॒ṣya̭maṅgira॒svadā bha̭ra॒ traiṣṭṷbhena tvā॒ chanda॒sā ''da̭de-'ṅgira॒sva-dbabhri̭rasi॒ nāri̭rasi॒ tvayā̭ va॒yagṃ sa॒dhastha॒ āgnigṃ śa̭kema॒ khani̭tu-mpurī॒ṣya̭-ñjāga̭tena tvā॒ chanda॒sā ''da̭de-'ṅgira॒svaddhasta̭ ā॒dhāya̭ savi॒tā bibhra॒dabhrigṃ̭ hira॒ṇyayī᳚m | tayā॒ jyoti॒raja̭sra॒-mida॒gni-ṅkhā॒tvī na॒ ā bha॒rānṷṣṭubhena tvā॒ chanda॒sā ''da̭de-'ṅgira॒svat || 4 ||

(i--dya॒jña-mprasṷva॒ - nāri॒ - rānṷṣṭubhena tvā॒ chanda̭sā॒ - trīṇi̭ ca) (a. 1)

i॒māma̭gṛbhṇa-nraśa॒nāmṛ॒tasya॒ pūrva॒ āyṷṣi vi॒dathḙṣu ka॒vyā | tayā̭ de॒vā-ssu॒tamā ba̭bhūvur-ṛ॒tasya॒ sāma᳚n-thsa॒ramā॒rapa̭ntī || pratū᳚rtaṃ-vā~ji॒nnā dra̭va॒ vari̭ṣṭhā॒manṷ saṃ॒va~ta᳚m | di॒vi te॒ janma̭ para॒mama॒ntari̭kṣe॒ nābhiḥ̭ pṛthi॒vyāmadhi॒ yoniḥ̭ || yu॒ñjāthā॒gṃ॒ rāsa̭bhaṃ-yu~॒vama॒smin. yāmḙ vṛṣaṇvasū | a॒gni-mbhara̭ntamasma॒yum || yogḙyoge ta॒vasta̭raṃ॒-vā~jḙvāje havāmahe | sakhā̭ya॒ indra̭ma॒taye᳚ || pra॒tūrva॒- [pra॒tūrvanṋ, ehya̭va॒krāma॒nnaśa̭stī] 5

-nnehya̭va॒krāma॒nnaśa̭stī ru॒drasya॒ gāṇa̭patyā-nmayo॒bhūrehi̭ | u॒rva̭ntari̭kṣa॒manvi̭hi sva॒sti ga̭vyūti॒rabha̭yāni kṛ॒ṇvann || pū॒ṣṇā sa॒yujā̭ sa॒ha | pṛ॒thi॒vyā-ssa॒dhasthā̭da॒gni-mpṷri॒ṣya̭-maṅgira॒sva-dacche᳚hya॒gni-mpṷrī॒ṣya̭ -maṅgira॒svada-cchḙmo॒-'gni-mpṷrī॒ṣya̭-maṅgira॒sva-dbha̭riṣyāmo॒-'gni-mpṷrī॒ṣya̭-maṅgira॒sva-dbha̭rāmaḥ || anva॒gniru॒ṣasā॒-magra̭makhya॒-danvahā̭ni pratha॒mo jā॒tavḙdāḥ | anu॒ sūrya̭sya [sūrya̭sya, pu॒ru॒trā ca̭] 6

puru॒trā ca̭ ra॒śmīnanu॒ dyāvā̭pṛthi॒vī ā ta̭tāna || ā॒gatya̭ vā॒jyaddhva̭na॒-ssarvā॒ mṛdho॒ vidhṷ̄nute | a॒gnigṃ sa॒dhasthḙ maha॒ti cakṣṷṣā॒ ni ci̭kīṣate || ā॒kramya̭ vāji-npṛthi॒vīma॒gnimi̭ccha ru॒cā tvam | bhūmyā̭ vṛ॒tvāya̭ no brūhi॒ yataḥ॒ khanā̭ma॒ taṃ-va~॒yam || dyaustḙ pṛ॒ṣṭha-mpṛ̭thi॒vī sa॒dhastha̭mā॒tmā 'ntari̭kṣagṃ samu॒draste॒ yoniḥ̭ | vi॒khyāya॒ cakṣṷṣā॒ tvama॒bhi ti̭ṣṭha [tvama॒bhi ti̭ṣṭha, pṛ॒ta॒nya॒taḥ |] 7

pṛtanya॒taḥ || utkrā̭ma maha॒te saubha̭gāyā॒-smādā॒sthānā᳚-ddraviṇo॒dā vā̭jinn | va॒yagg syā̭ma suma॒tau pṛ̭thi॒vyā a॒gni-ṅkha̭ni॒ṣyanta̭ u॒pasthḙ asyāḥ || uda̭kramī-ddraviṇo॒dā vā॒jyarvā-'ka॒-ssa lo॒kagṃ sukṛ̭ta-mpṛthi॒vyāḥ | tataḥ̭ khanema su॒pratī̭kama॒gnigṃ suvo॒ ruhā̭ṇā॒ adhi॒ nāka̭ utta॒me || a॒po de॒vīrupa̭ sṛja॒ madhṷmatīraya॒kṣmāya̭ pra॒jābhyaḥ̭ | tāsā॒g॒ sthānā॒dujji̭hatā॒-moṣa̭dhaya-ssupippa॒lāḥ || jigha̭- [jigha̭rmi, a॒gni-mmana̭sā] 8

-rmya॒gni-mmana̭sā ghṛ॒tena̭ prati॒kṣyanta॒-mbhuva̭nāni॒ viśvā᳚ | pṛ॒thu-nti̭ra॒ścā vaya̭sā bṛ॒hantaṃ॒-vya~ci̭ṣṭha॒mannagṃ̭ rabha॒saṃ-vi~dā̭nam || ā tvā̭ jigharmi॒ vaca̭sā ghṛ॒tenā̭-'ra॒kṣasā॒ mana̭sā॒ tajjṷṣasva | marya̭śrī-sspṛha॒ya-dva̭rṇo a॒gnirnā-'bhi॒mṛśḙ ta॒nuvā॒ jarhṛ̭ṣāṇaḥ || pari॒ vāja̭patiḥ ka॒vira॒gnir-ha॒vyānya̭kramīt | dadha॒-dratnā̭ni dā॒śuṣe᳚ || pari̭ tvā-'gne॒ puraṃ̭-va~॒yaṃ-vi~pragṃ̭ sahasya dhīmahi | dhṛ॒ṣa-dva̭rṇa-ndi॒vedi̭ve bhe॒ttāra̭-mbhaṅgu॒rāva̭taḥ || tvama̭gne॒ dyubhi॒stva-mā̭śuśu॒kṣaṇi॒stva-ma॒dbhyastva-maśma̭na॒spari̭ | tvaṃ-va~ne᳚bhya॒ stvamoṣa̭dhībhya॒ stva-nnṛ॒ṇā-nnṛ̭pate jāyase॒ śuciḥ̭ || 9 ||

(pra॒tūrva॒nth - sūrya̭sya - tiṣṭha॒ - jigha̭rmi - bhe॒ttāraṃ̭ - ~vigṃśa॒tiśca̭) (a. 2)

de॒vasya̭ tvā savi॒tuḥ pra̭sa॒ve᳚-'śvino᳚ rbā॒hubhyā᳚-mpū॒ṣṇo hastā᳚bhyā-mpṛthi॒vyā-ssa॒dhasthe॒-'gni-mpṷrī॒ṣya̭-maṅgira॒sva-tkha̭nāmi || jyoti̭ṣmanta-ntvā-'gne su॒pratī̭ka॒maja̭sreṇa bhā॒nunā॒ dīdyā̭nam | śi॒va-mpra॒jābhyo-'higṃ̭ santa-mpṛthi॒vyā-ssa॒dhasthe॒-'gni-mpṷrī॒ṣya̭ -maṅgira॒sva-tkha̭nāmi || a॒pā-mpṛ॒ṣṭhama̭si sa॒prathā̭ u॒rva̭gni-mbha̭ri॒ṣyadapa̭rāvapiṣṭham | vardha̭māna-mma॒ha ā ca॒ puṣka̭ra-ndi॒vo mātra̭yā vari॒ṇā pra̭thasva || śarma̭ ca stho॒ [śarma̭ ca sthaḥ, varma̭ ca] 10

varma̭ ca stho॒ acchi̭dre bahu॒le u॒bhe | vyaca̭svatī॒ saṃ-va~̭sāthā-mbha॒rtama॒gni-mpṷrī॒ṣya᳚m || saṃva~̭sāthāgṃ suva॒rvidā̭ sa॒mīcī॒ ura̭sā॒ tmanā᳚ | a॒gnima॒nta rbha̭ri॒ṣyantī॒ jyoti̭ṣmanta॒ maja̭sra॒mit || pu॒rī॒ṣyo̭-'si vi॒śvabha̭rāḥ | atha̭rvā tvā pratha॒mo nira̭manthadagne || tvāma̭gne॒ puṣka̭rā॒daddhyatha̭rvā॒ nira̭manthata | mū॒rdhno viśva̭sya vā॒ghataḥ̭ || tamṷ tvā da॒ddhyaṅṅṛṣiḥ̭ pu॒tra ī̭dhe॒ [pu॒tra ī̭dhe, atha̭rvaṇaḥ |] 11

atha̭rvaṇaḥ | vṛ॒tra॒haṇa̭-mpuranda॒ram || tamṷ tvā pā॒thyo vṛṣā॒ samī̭dhe dasyu॒hanta̭mam | dha॒na॒ñja॒yagṃ raṇḙraṇe || sīda̭ hota॒-ssva ṷ lo॒ke ci̭ki॒tvān-thsā॒dayā̭ ya॒jñagṃ sṷkṛ॒tasya॒ yonau᳚ | de॒vā॒vīrde॒vān. ha॒viṣā̭ yajā॒syagnḙ bṛ॒ha-dyaja̭māne॒ vayo̭ dhāḥ || ni hotā̭ hotṛ॒ṣada̭ne॒ vidā̭nastve॒ṣo dī̭di॒vāgṃ a̭sada-thsu॒dakṣaḥ̭ | ada̭bdhavrata pramati॒rvasi̭ṣṭha-ssahasra-mbha॒ra-śśuci̭jihvo a॒gniḥ || sagṃ sī̭dasva ma॒hāgṃ a̭si॒ śoca̭sva [śoca̭sva, de॒va॒vīta̭maḥ |] 12

deva॒vīta̭maḥ | vi dhū॒mama̭gne aru॒ṣa-mmi̭yeddhya sṛ॒ja pra̭śasta darśa॒tam || jani̭ṣvā॒ hi jenyo॒ agre॒ ahnāgṃ̭ hi॒to hi॒teṣva̭ru॒ṣo vanḙṣu | damḙdame sa॒pta ratnā॒ dadhā̭no॒-'gnirhotā॒ ni ṣa̭sādā॒ yajī̭yān || 13 ||

(stha॒ - ī॒dhe॒ - śoca̭sva - sa॒ptavigṃ̭śatiśca) - (a. 3)

sa-ntḙ vā॒yurmā̭ta॒riśvā̭ dadhātūttā॒nāyai॒ hṛda̭yaṃ॒-ya~dvili̭ṣṭam | de॒vānāṃ॒-ya~ścara̭ti prā॒ṇathḙna॒ tasmai̭ ca devi॒ vaṣa̭ḍastu॒ tubhya᳚m || sujā̭to॒ jyoti̭ṣā sa॒ha śarma॒ varṷ̄tha॒mā-'sa̭da॒-ssuvaḥ̭ | vāso̭ agne vi॒śvarṷ̄pa॒gṃ॒ saṃvya~̭yasva vibhāvaso || udṷ tiṣṭha svaddhva॒rāvā̭ no de॒vyā kṛ॒pā | dṛ॒śe ca̭ bhā॒sā bṛ̭ha॒tā sṷśu॒kvani॒rā-'gnḙ yāhi suśa॒stibhiḥ̭ || 14 ||

ū॒rdhva ū॒ ṣu ṇa̭ ū॒taye॒ tiṣṭhā̭ de॒vo na sa̭vi॒tā | ū॒rdhvo vāja̭sya॒ sani̭tā॒ yada॒ñjibhi̭-rvā॒ghadbhi̭-rvi॒hvayā̭mahe || sa jā॒to garbho̭ asi॒ roda̭syo॒ragne॒ cāru॒rvibhṛ̭ta॒ oṣa̭dhīṣu | ci॒tra-śśiśuḥ॒ pari॒ tamāg̭sya॒ktaḥ pra mā॒tṛbhyo॒ adhi॒ kani̭kradadgāḥ || sthi॒ro bha̭va vī॒ḍva̭ṅga ā॒śurbha̭va vā॒jya̭rvann | pṛ॒thurbha̭va su॒ṣada॒stvama॒gneḥ pṷrīṣa॒vāha̭naḥ || śi॒vo bha̭va [ ] 15

pra॒jābhyo॒ mānṷṣībhya॒stvama̭ṅgiraḥ | mā dyāvā̭pṛthi॒vī a॒bhi śṷ̄śuco॒ mā-'ntari̭kṣa॒-mmā vana॒spatīṋ || praitṷ vā॒jī kani̭krada॒-nnāna̭da॒-drāsa̭bhaḥ॒ patvā᳚ | bhara̭nna॒gni-mpṷrī॒ṣya̭-mmā pā॒dyāyṷṣaḥ pu॒rā || rāsa̭bho vā॒-ṅkani̭krada॒-thsuyṷkto vṛṣaṇā॒ rathe᳚ | sa vā̭ma॒gni-mpṷrī॒ṣya̭mā॒śurdū॒to va̭hādi॒taḥ || vṛṣā॒-'gniṃ-vṛ~ṣa̭ṇa॒-mbhara̭nna॒pā-ṅgarbhagṃ̭ samu॒driya᳚m | agna॒ ā yā̭hi [ ] 16

vī॒taya̭ ṛ॒tagṃ sa॒tyam || oṣa̭dhayaḥ॒ prati̭ gṛhṇītā॒-'gnime॒tagṃ śi॒vamā॒yanta̭ma॒bhyatra̭ yu॒ṣmān | vyasya॒n viśvā॒ ama̭tī॒rarā̭tī-rni॒ṣīda̭nno॒ apa̭ durma॒tigṃ ha̭nat || oṣa̭dhayaḥ॒ prati̭ modaddhvamena॒-mpuṣpā̭vatī-ssupippa॒lāḥ | a॒yaṃ-vo~॒ garbha̭ ṛ॒tviyaḥ̭ pra॒tnagṃ sa॒dhastha॒mā 'sa̭dat || 17 ||

(su॒śa॒stibhiḥ̭ - śi॒vo bha̭va - yāhi॒ - ṣaṭtrigṃ̭śacca) (a. 4)

vi pāja̭sā pṛ॒thunā॒ śośṷcāno॒ bādha̭sva dvi॒ṣo ra॒kṣaso॒ amī̭vāḥ | su॒śarma̭ṇo bṛha॒ta-śśarma̭ṇi syāma॒gnera॒hagṃ su॒hava̭sya॒ praṇī̭tau || āpo॒ hi ṣṭhā ma̭yo॒bhuva॒stā na̭ ū॒rje da̭dhātana | ma॒he raṇā̭ya॒ cakṣa̭se || yo vaḥ̭ śi॒vata̭mo॒ rasa॒stasya̭ bhājayate॒ha naḥ̭ | u॒śa॒tīri̭va mā॒taraḥ̭ || tasmā॒ ara̭-ṅgamāma vo॒ yasya॒ kṣayā̭ya॒ jinva̭tha | āpo̭ ja॒naya̭thā ca naḥ || mi॒tra- [mi॒traḥ, sa॒gṃ॒sṛjya̭] 18

-ssa॒gṃ॒sṛjya̭ pṛthi॒vī-mbhūmi̭-ñca॒ jyoti̭ṣā sa॒ha | sujā̭ta-ñjā॒tavḙdasama॒gniṃ-vai~᳚śvāna॒raṃ-vi~॒bhum || a॒ya॒kṣmāya̭ tvā॒ sagṃ sṛ̭jāmi pra॒jābhyaḥ̭ | viśve᳚ tvā de॒vā vai᳚śvāna॒rā-ssagṃ sṛ̭ja॒ntvā-nṷṣṭubhena॒ chanda̭sā-'ṅgira॒svat || ru॒drā-ssa॒bhṛntya̭ pṛthi॒vī-mbṛ॒hajjyoti॒-ssamī̭dhire | teṣā᳚-mbhā॒nuraja̭sra॒ icchu॒kro de॒veṣṷ rocate || sagṃ sṛ̭ṣṭāṃ॒-va~sṷbhī ru॒drairdhīraiḥ᳚ karma॒ṇyā᳚-mmṛda᳚m | hastā᳚bhyā-mmṛ॒dvī-ṅkṛ॒tvā si̭nīvā॒lī ka̭rotu॒ [si̭nīvā॒lī ka̭rotu, tām |] 19

tām || si॒nī॒vā॒lī sṷkapa॒rdā sṷkurī॒rā svaṷpa॒śā | sā tubhya̭madite maha॒ okhā-nda̭dhātu॒ hasta̭yoḥ || u॒khā-ṅka̭rotu॒ śaktyā̭ bā॒hubhyā॒-madi̭tirdhi॒yā | mā॒tā pu॒traṃ-ya~tho॒pasthe॒ sā-'gni-mbi̭bhartu॒ garbha॒ ā || ma॒khasya॒ śiro̭-'si ya॒jñasya̭ pa॒de sthaḥ̭ | vasa̭vastvā kṛṇvantu gāya॒treṇa॒ chanda̭sā 'ṅgira॒sva-tpṛ̭thi॒vya̭si ru॒drāstvā̭ kṛṇvantu॒ traiṣṭṷbhena॒ chanda̭sā 'ṅgira॒svada॒ntari̭kṣama- [-'ṅgira॒svada॒ntari̭kṣamasi, ā॒di॒tyāstvā̭] 20

-syādi॒tyāstvā̭ kṛṇvantu॒ jāga̭tena॒ chanda̭sā-'ṅgira॒sva-ddyaura̭si॒ viśve᳚ tvā de॒vā vai᳚śvāna॒rāḥ kṛ̭ṇva॒ntvānṷṣṭubhena॒ chanda̭sā-'ṅgira॒sva-ddiśo̭-'si dhru॒vā-'si̭ dhā॒rayā॒ mayi̭ pra॒jāgṃ rā॒yaspoṣa̭-ṅgaupa॒tyagṃ su॒vīryagṃ̭ sajā॒tān. yaja̭mānā॒yā-'di̭tyai॒ rāsnā॒-'sya di̭tiste॒ bila̭-ṅgṛhṇātu॒ pāṅktḙna॒ chanda̭sā 'ṅgira॒svat || kṛ॒tvāya॒ sā ma॒hīmu॒khā-mmṛ॒nmayīṃ॒-yo~ni̭ma॒gnaye᳚ | tā-mpu॒trebhya॒-ssa-mprā ya̭ccha॒dadi̭ti-śśra॒payā॒niti̭ || 21 ||

(mi॒traḥ - ka̭ro - tva॒ntari̭kṣamasi॒ - pra - ca॒tvāri̭ ca) (a. 5)

vasa̭vastvā dhūpayantu gāya॒treṇa॒ chanda̭sā-'ṅgira॒sva-dru॒drāstvā̭ dhūpayantu॒ traiṣṭṷbhena॒ chanda̭sā-'ṅgira॒sva-dā̭di॒tyāstvā̭ dhūpayantu॒ jāga̭tena॒ chanda̭sā-'ṅgira॒svad- viśve᳚ tvā de॒vā vai᳚śvāna॒rā dhṷ̄paya॒ntvānṷṣṭubhena॒ chanda̭sā-'ṅgira॒sva-dindra̭stvā dhūpayatvaṅgira॒sva--dviṣṇṷstvā dhūpayatvaṅgira॒sva-dvarṷṇastvā dhūpayatvaṅgira॒sva-dadi̭tistvā de॒vī vi॒śvade᳚vyāvatī pṛthi॒vyā-ssa॒dhasthe᳚-'ṅgira॒sva-tkha̭natvavaṭa de॒vānā᳚-ntvā॒ patnī᳚- [patnīḥ᳚, de॒vī-rvi॒śvade᳚vyāvatīḥ] 22

-rde॒vī-rvi॒śvade᳚vyāvatīḥ pṛthi॒vyā-ssa॒dhasthe᳚-'ṅgira॒sva-dda̭dhatūkhe dhi॒ṣaṇā᳚stvā de॒vīrvi॒śvade᳚vyāvatīḥ pṛthi॒vyā-ssa॒dhasthe᳚-'ṅgira॒sva-da॒bhīndha̭tāmukhe॒ gnāstvā̭ de॒vīrvi॒śvade᳚vyāvatīḥ pṛthi॒vyā-ssa॒dhasthe᳚-'ṅgira॒sva-cchra̭payantūkhe॒ varū᳚trayo॒ jana̭yastvā de॒vīrvi॒śvade᳚vyāvatīḥ pṛthi॒vyā-ssa॒dhasthe᳚-'ṅgira॒sva-tpa̭cantūkhe | mitrai॒tāmu॒khā-mpa̭cai॒ṣā mā bhḙdi | e॒tā-nte॒ pari̭ dadā॒myabhi̭ttyai || a॒bhīmā- [a॒bhīmām, ma॒hi॒nā diva̭-mmi॒tro] 23

-mma̭hi॒nā diva̭-mmi॒tro ba̭bhūva sa॒prathāḥ᳚ | u॒ta śrava̭sā pṛthi॒vīm || mi॒trasya̭ carṣaṇī॒dhṛta॒-śśravo̭ de॒vasya̭ sāna॒sim | dyu॒mna-ñci॒traśra̭vastamam || de॒vastvā̭ savi॒todva̭patu supā॒ṇi-ssva̭ṅgu॒riḥ | su॒bā॒huru॒ta śaktyā᳚ || apa̭dyamānā pṛthi॒vyāśā॒ diśa॒ ā pṛ̭ṇa | utti̭ṣṭha bṛha॒tī bha̭vo॒rdhvā ti̭ṣṭha dhru॒vā tvam || vasa̭va॒stvā ''cchṛ̭ndantu gāya॒treṇa॒ chanda̭sā-'ṅgira॒sva-dru॒drāstvā-'' cchṛ̭ndantu॒ traiṣṭṷbhena॒ chanda̭sā-'ṅgira॒sva-dā̭di॒tyāstvā ''cchṛ̭ndantu॒ jāga̭tena॒ chanda̭sā-'ṅgira॒sva-dviśve᳚ tvā de॒vā vai᳚śvāna॒rā ā cchṛ̭nda॒ntvānṷṣṭubhena॒ chanda̭sā-'ṅgira॒svat || 24 ||

(patnī̭ - ri॒māgṃ - ru॒drāstvā-'' cchṛ̭nda॒ntve - kā॒nna vigṃ̭śa॒tiśca̭) (a. 6)

samā᳚stvā-'gna ṛ॒tavo̭ vardhayantu saṃva~thsa॒rā ṛṣa̭yo॒ yāni̭ sa॒tyā | sa-ndi॒vyena̭ dīdihi roca॒nena॒ viśvā॒ ā bhā̭hi pra॒diśaḥ̭ pṛthi॒vyāḥ || sa-ñce॒ddhyasvā᳚-'gne॒ pra ca̭ bodhayaina॒mucca̭ tiṣṭha maha॒te saubha̭gāya | mā ca̭ riṣadupasa॒ttā tḙ agne bra॒hmāṇa̭ste ya॒śasaḥ̭ santu॒ mā-'nye || tvāma̭gne vṛṇate brāhma॒ṇā i॒me śi॒vo a̭gne [ ] 25

saṃ॒-va~ra̭ṇe bhavā naḥ | sa॒pa॒tna॒hā no̭ abhimāti॒jicca॒ sve gayḙ jāgṛ॒hya pra̭yucchann || i॒haivāgne॒ adhi̭ dhārayā ra॒yi-mmā tvā॒ nikra̭-npūrva॒cito̭ nikā॒riṇaḥ̭ | kṣa॒trama̭gne su॒yama̭mastu॒ tubhya̭mupasa॒ttā va̭rdhatā-nte॒ ani̭ṣṭṛtaḥ || kṣa॒treṇā᳚-'gne॒ svāyu॒-ssagṃ ra̭bhasva mi॒treṇā᳚-'gne mitra॒dheyḙ yatasva | sa॒jā॒tānā᳚-mmaddhyama॒sthā ḙdhi॒ rājñā̭magne viha॒vyo̭ dīdihī॒ha || ati॒ [ati̭, niho॒ ati॒ sridho] 26

niho॒ ati॒ sridho 'tyaci̭tti॒-matyarā̭timagne | viśvā॒ hya̭gne duri॒tā saha॒svāthā॒smabhyagṃ̭ sa॒havī̭rāgṃ ra॒yindāḥ᳚ || a॒nā॒dhṛ॒ṣyo jā॒tava̭dā॒ ani̭ṣṭṛto vi॒rāḍa̭gne kṣatra॒bhṛ-ddī̭dihī॒ha | viśvā॒ āśāḥ᳚ pramu॒ñca-nmānṷṣīrbhi॒ya-śśi॒vābhi̭ra॒dya pari̭ pāhi no vṛ॒dhe || bṛha̭spate savitarbo॒dhayai̭na॒gṃ॒ sagṃśi̭ta-ñcithsa-nta॒rāgṃ sagṃ śi̭śādhi | va॒rdhayai̭na-mmaha॒te saubha̭gāya॒ [saubha̭gāya, viśva̭ ena॒manṷ madantu de॒vāḥ |] 27

viśva̭ ena॒manṷ madantu de॒vāḥ || a॒mu॒tra॒bhūyā॒dadha॒ yadya॒masya॒ bṛha̭spate a॒bhiśa̭ste॒ra mṷñcaḥ | pratyaṷhatā-ma॒śvinā̭ mṛ॒tyuma̭smā-dde॒vānā̭-magne bhi॒ṣajā॒ śacī̭bhiḥ || udva॒ya-ntama̭sa॒spari॒ paśya̭nto॒ jyoti॒rutta̭ram | de॒va-ndḙva॒trā sūrya॒maga̭nma॒ jyoti̭rutta॒mam || 28 ||

(i॒me śi॒vo a॒gne - 'ti॒ - saubha̭gāya॒ - catṷstrigṃśacca) (a. 7)

ū॒rdhvā a̭sya sa॒midho̭ bhavantyū॒rdhvā śu॒krā śo॒cīgṣya॒gneḥ | dyu॒matta̭mā su॒pratī̭kasya sū॒noḥ || tanū॒napā॒dasṷro vi॒śvavḙdā de॒vo de॒veṣṷ de॒vaḥ | pa॒tha ā-'na̭kti॒ maddhvā̭ ghṛ॒tena̭ || maddhvā̭ ya॒jña-nna̭kṣase prīṇā॒no narā॒śagṃso̭ agne | su॒kṛdde॒va-ssa̭vi॒tā vi॒śvavā̭raḥ || acchā॒yamḙti॒ śava̭sā ghṛ॒tenḙḍā॒no vahni॒rnama̭sā | a॒gnigg sruco̭ addhva॒reṣṷ pra॒yathsṷ || sa ya̭kṣadasya mahi॒māna̭ma॒gne-ssa [mahi॒māna̭ma॒gne-ssaḥ, ī॒ ma॒ndrāsṷ pra॒yasaḥ̭ |] 29

ī̭ ma॒ndrāsṷ pra॒yasaḥ̭ | vasu॒śceti̭ṣṭho vasu॒dhāta̭maśca || dvāro̭ de॒vīranva̭sya॒ viśve᳚ vra॒tā da̭dante a॒gneḥ | u॒ru॒vyaca̭so॒ dhāmnā॒ patya̭mānāḥ || te a̭sya॒ yoṣa̭ṇe di॒vye na yonā̭vu॒ṣāsā॒naktā᳚ | i॒maṃ-ya~॒jñama̭vatā maddhva॒ra-nnaḥ̭ || daivyā̭ hotārāvū॒rdhva-ma̭ddhva॒ra-nno॒-'gnerji॒hvāma॒bhi gṛ̭ṇītam | kṛ॒ṇu॒ta-nna॒-ssvi̭ṣṭim || ti॒sro de॒vīrba॒r॒hiredagṃ sa̭da॒ntviḍā॒ sara̭svatī॒ [sara̭svatī, bhāra̭tī |] 30

bhāra̭tī | ma॒hī gṛ̭ṇā॒nā || tanna̭stu॒rīpa॒madbhṷta-mpuru॒kṣu tvaṣṭā̭ su॒vīra᳚m | rā॒yaspoṣaṃ॒-vi~ ṣya̭tu॒ nābhi̭ma॒sme || vana̭spa॒te-'va̭ sṛjā॒ rarā̭ṇa॒stmanā̭ de॒veṣṷ | a॒gnirha॒vyagṃ śa̭mi॒tā sṷ̄dayāti || agne॒ svāhā̭ kṛṇuhi jātaveda॒ indrā̭ya ha॒vyam | viśvḙ de॒vā ha॒viri॒da-ñjṷṣantām || hi॒ra॒ṇya॒ga॒rbha-ssama̭varta॒tāgrḙ bhū॒tasya̭ jā॒taḥ pati॒reka̭ āsīt | sa dā̭dhāra pṛthi॒vī-ndyā- [pṛthi॒vī-ndyām, u॒temā-ṅkasmai̭] 31

-mu॒temā-ṅkasmai̭ de॒vāya̭ ha॒viṣā̭ vidhema || yaḥ prā̭ṇa॒to ni̭miṣa॒to ma̭hi॒tvaika॒ idrājā॒ jaga̭to ba॒bhūva̭ | ya īśḙ a॒sya dvi॒pada॒ścatṷṣpadaḥ॒ kasmai̭ de॒vāya̭ ha॒viṣā̭ vidhema || ya ā᳚tma॒dā ba̭la॒dā yasya॒ viśva̭ u॒pāsa̭te pra॒śiṣaṃ॒-ya~sya̭ de॒vāḥ | yasya̭ chā॒yā-'mṛtaṃ॒-ya~sya̭ mṛ॒tyuḥ kasmai̭ de॒vāya̭ ha॒viṣā̭ vidhema || yasye॒me hi॒mava̭nto mahi॒tvā yasya̭ samu॒dragṃ ra॒sayā̭ sa॒hā- [sa॒ha, ā॒huḥ |] 32

-''huḥ | yasye॒māḥ pra॒diśo॒ yasya̭ bā॒hū kasmai̭ de॒vāya̭ ha॒viṣā̭ vidhema || ya-ṅkranda̭sī॒ ava̭sā tastabhā॒ne a॒bhyaikṣḙtā॒-mmana̭sā॒ reja̭māne | yatrādhi॒ sūra॒ udi̭tau॒ vyeti॒ kasmai̭ de॒vāya̭ ha॒viṣā̭ vidhema || yena॒ dyauru॒grā pṛ̭thi॒vī ca̭ dṛ॒ḍhe yena॒ su॒vaḥ̭ stabhi॒taṃ-ye~na॒ nākaḥ̭ | yo a॒ntari̭kṣe॒ raja̭so vi॒mānaQḥkasmai̭ de॒vāya̭ ha॒viṣā̭ vidhema || āpo̭ ha॒ yanma̭ha॒tī rviśva॒- [yanma̭ha॒tī rviśva᳚m, aya॒-ndakṣa॒-ndadhā̭nā] 33

-māya॒-ndakṣa॒-ndadhā̭nā ja॒naya̭ntīra॒gnim | tato̭ de॒vānā॒-nnira̭varta॒tāsu॒rekaḥ॒ kasmai̭ de॒vāya̭ ha॒viṣā̭ vidhema || yaści॒dāpo̭ mahi॒nā pa॒ryapa̭śya॒-ddakṣa॒-ndadhā̭nā ja॒naya̭ntīra॒gnim | yo de॒veṣvadhi̭ de॒va eka॒ āsī॒-tkasmai̭ de॒vāya̭ ha॒viṣā̭ vidhema || 34 ||

(a॒gne-ssa - sara̭svatī॒ - dyāgṃ - sa॒ha - viśvaṃ॒ - catṷstrigṃśacca) (a. 8)

(ū॒rdhvā - yaḥ prā̭ṇa॒to - ya ā᳚tma॒dā - yasye॒me - yaṅkranda̭sī॒ - yena॒ dyau- rāpo̭ ha॒ yat - tato̭ de॒vānāṃ॒ - ~yaści॒dāpo॒ - yo de॒veṣu॒ - nava̭ )

ākṷ̄tima॒gni-mpra॒yuja॒gg॒ svāhā॒ mano̭ me॒dhāma॒gni-mpra॒yuja॒gg॒ svāhā̭ ci॒ttaṃ-vi~jñā̭tama॒gni-mpra॒yuja॒gg॒ svāhā̭ vā॒co vidhṛ̭tima॒gni-mpra॒yuja॒gg॒ svāhā᳚ pra॒jāpa̭taye॒ mana̭ve॒ svāhā॒-'gnayḙ vaiśvāna॒rāya॒ svāhā॒ viśvḙ de॒vasya̭ ne॒turmarto̭ vṛṇīta sa॒khyaṃ-vi~śvḙ rā॒ya i̭ṣuddhyasi dyu॒mnaṃ-vṛ~̭ṇīta pu॒ṣyase॒ svāhā॒ mā su bhi̭tthā॒ mā su ri̭ṣo॒ dṛgṃha̭sva vī॒ḍaya̭sva॒ su | amba̭ dhṛṣṇu vī॒raya̭svā॒- [vī॒raya̭sva, a॒gniśce॒da-ṅka̭riṣyathaḥ |] 35

-'gniśce॒da-ṅka̭riṣyathaḥ || dṛgṃha̭sva devi pṛthivi sva॒staya̭ āsu॒rī mā॒yā sva॒dhayā̭ kṛ॒tā-'si̭ | juṣṭa̭-nde॒vānā̭mi॒dama̭stu ha॒vyamari̭ṣṭā॒ tvamudi̭hi ya॒jñe a॒sminn || mitrai॒tāmu॒khā-nta̭pai॒ṣā mā bhḙdi | e॒tā-nte॒ pari̭ dadā॒myabhi̭ttyai || drva̭nna-ssa॒rpirā̭sutiḥ pra॒tno hotā॒ vare᳚ṇyaḥ | saha̭saspu॒tro adbhṷtaḥ || para̭syā॒ adhi̭ saṃ॒va~to-'va̭rāgṃ a॒bhyā [a॒bhyā, ta॒ra॒ |] 36

ta̭ra | yatrā॒hamasmi॒ tāgṃ a̭va || pa॒ra॒masyāḥ᳚ parā॒vato̭ ro॒hida̭śva i॒hā-'ga̭hi | pu॒rī॒ṣyaḥ̭ purupri॒yo-'gne॒ tva-nta̭rā॒ mṛdhaḥ̭ || sīda॒ tva-mmā॒tura॒syā u॒pasthe॒ viśvā᳚nyagne va॒yunā̭ni vi॒dvān | mainā̭ma॒rciṣā॒ mā tapa̭sā॒-'bhi śṷ̄śuco॒-'ntara̭syāgṃ śu॒kra jyo̭ti॒rvi bhā̭hi || a॒ntara̭gne ru॒cā tvamu॒khāyai॒ sada̭ne॒ sve | tasyā॒stvagṃ hara̭sā॒ tapa॒n jāta̭veda-śśi॒vo bha̭va || śi॒vo bhū॒tvā mahya̭ma॒gne-'tho̭ sīda śi॒vastvam | śi॒vāḥ kṛ॒tvā diśa॒-ssarvā॒-ssvāṃ-yo~ni̭mi॒hā-''sa̭daḥ || 37 ||

(vī॒raya॒svā - '' - tapa̭n - vigṃśa॒tiśca̭) (a. 9)

yada̭gne॒ yāni॒ kāni॒ cā-''te॒ dārṷ̄ṇi da॒ddhmasi̭ | tada̭stu॒ tubhya॒mi-dghṛ॒ta-ntajjṷṣasva yaviṣṭhya || yadattyṷpa॒jihvi̭kā॒ yadva॒mro a̭ti॒sarpa̭ti | sarva॒-ntada̭stu te ghṛ॒ta-ntajjṷṣasva yaviṣṭhya || rātrigṃ̭ rātri॒mapra̭yāva॒-mbhara॒nto-'śvā̭yeva॒ tiṣṭha̭te ghā॒sama̭smai | rā॒yaspoṣḙṇa॒ sami॒ṣā mada॒nto-'gne॒ mā te॒ prati̭veśā riṣāma || nābhā̭ [nābhā᳚, pṛ॒thi॒vyā-ssa̭midhā॒na-] 38

pṛthi॒vyā-ssa̭midhā॒na-ma॒gnigṃ rā॒yaspoṣā̭ya bṛha॒te ha̭vāmahe | i॒ra॒mma॒da-mbṛ॒hadṷkthaṃ॒-ya~ja̭tra॒-ñjetā̭rama॒gni-mpṛta̭nāsu sāsa॒him || yā-ssenā̭ a॒bhītva̭rīrā-vyā॒dhinī॒-ruga̭ṇā u॒ta | ye ste॒nā ye ca॒ taska̭rā॒stāgstḙ a॒gne-'pi̭ dadhāmyā॒sye᳚ || daggṣṭrā᳚bhyā-mma॒limlū॒n jambhyai॒-staska̭rāgṃ u॒ta | hanū᳚bhyāg ste॒nān-bha̭gava॒stāg-stva-ṅkhā̭da॒ sukhā̭ditān || ye janḙṣu ma॒limla̭va-sste॒nāsa॒-staska̭rā॒ vane᳚ | ye [ ] 39

kakṣe᳚ṣvaghā॒ yava॒stāgstḙ dadhāmi॒ jambha̭yoḥ || yo a॒smabhya̭marātī॒yā-dyaśca̭ no॒ dveṣa̭te॒ janaḥ̭ | nindā॒dyo a॒smā-ndiphsā᳚cca॒ sarva॒-nta-mma̭sma॒sā kṷru || sagṃśi̭ta-mme॒ brahma॒ sagṃśi̭taṃ-vī~॒rya̭-mbala᳚m | sagṃśi̭ta-ṅkṣa॒tra-ñji॒ṣṇu yasyā॒-'hamasmi̭ pu॒rohi̭taḥ || udḙṣā-mbā॒hū a̭tira॒mudvarca॒ udū॒ bala᳚m | kṣi॒ṇomi॒ brahma̭ṇā॒-'mitrā॒nunna̭yāmi॒ [-'mitrā॒-nunna̭yāmi, svāgṃ a॒ham |] 40

svāgṃ a॒ham || dṛ॒śā॒no ru॒kma u॒rvyā vya̭dyauddu॒rmarṣa॒māyuḥ̭ śri॒ye rṷcā॒naḥ | a॒gnira॒mṛto̭ abhava॒dvayo̭-bhi॒ryadḙna॒-ndyauraja̭naya-thsu॒retāḥ᳚ || viśvā̭ rū॒pāṇi॒ prati̭ muñcate ka॒viḥ prā-'sā̭vīdbha॒dra-ndvi॒pade॒ catṷṣpade | vi nāka̭makhya-thsavi॒tā vare॒ṇyo-'nṷ pra॒yāṇa̭mu॒ṣaso॒ vi̭rājati || nakto॒ṣāsā॒ sama̭nasā॒ virṷ̄pe dhā॒payḙte॒ śiśu॒mekagṃ̭ samī॒cī | dyāvā॒ kṣāmā̭ ru॒kmo [ru॒kmaḥ, a॒ntarvi bhā̭ti] 41

a॒ntarvi bhā̭ti de॒vā a॒gni-ndhā̭raya-ndraviṇo॒dāḥ || su॒pa॒rṇo̭-'si ga॒rutmā᳚-ntri॒vṛtte॒ śiro̭ gāya॒tra-ñcakṣu॒-sstoma̭ ā॒tmā sāma̭ te ta॒nūrvā̭made॒vya-mbṛ̭ha-drathanta॒re pa॒kṣau ya̭jñāya॒jñiya॒-mpuccha॒-ñchandā॒g॒syaṅgā̭ni॒ dhiṣṇi̭yā-śśa॒phā yajūgṃ̭ṣi॒ nāma̭ || su॒pa॒rṇo̭-'si ga॒rutmā॒-ndiva̭-ṅgaccha॒ suvaḥ̭ pata || 42 ||

(nābhā॒ - vane॒ ye - na̭yāmi॒ - kṣāmā̭ ru॒kmo᳚ - 'ṣṭātrigṃ̭śacca) (a. 10)

agne॒ yaṃ-ya~॒jñama̭ddhva॒raṃ-vi~॒śvataḥ̭ pari॒bhūrasi̭ | sa idde॒veṣṷ gacchati || soma॒ yāstḙ mayo॒bhuva̭ ū॒taya॒-ssanti̭ dā॒śuṣe᳚ | tābhi̭rno-'vi॒tā bha̭va || a॒gnirmū॒rdhā bhuvaḥ̭ || tvannaḥ̭ soma॒ , yā te॒ dhāmā̭ni || ta-thsa̭vi॒turvare᳚ṇya॒-mbhargo̭ de॒vasya̭ dhīmahi | dhiyo॒ yo naḥ̭ praco॒dayā᳚t || aci̭ttī॒ yacca̭kṛ॒mā daivye॒ janḙ dī॒nairdakṣaiḥ॒ prabhṷ̄tī pūruṣa॒tvatā᳚ | 43

de॒veṣṷ ca savita॒rmānṷṣeṣu ca॒ tvanno॒ atra̭ suvatā॒danā̭gasaḥ || co॒da॒yi॒trī sū॒nṛtā̭nā॒-ñceta̭ntī sumatī॒nām | ya॒jña-nda̭dhe॒ sara̭svatī || pāvī̭ravī ka॒nyā̭ ci॒trāyu॒-ssara̭svatī vī॒rapa̭tnī॒ dhiya̭-ndhāt | gnābhi॒racchi̭dragṃ śara॒ṇagṃ sa॒joṣā̭ durā॒dharṣa̭-ṅgṛṇa॒te śarma̭ yagṃsat || pū॒ṣā gā anvḙtu naḥ pū॒ṣā ra̭kṣa॒tvarva̭taḥ | pū॒ṣā vājagṃ̭ sanotu naḥ || śu॒kra-ntḙ a॒nyadya̭ja॒ta-ntḙ a॒nya- [a॒nyat, viṣṷrūpe॒ aha̭nī॒ dyauri̭vāsi |] 44

-dviṣṷrūpe॒ aha̭nī॒ dyauri̭vāsi | viśvā॒ hi mā॒yā ava̭si svadhāvo bha॒drā tḙ pūṣanni॒ha rā॒tira̭stu || tḙ-'vardhanta॒ svata̭vaso mahitva॒nā ''nāka̭-nta॒sthuru॒ru ca̭krire॒ sadaḥ̭ | viṣṇu॒ ryaddhā-''va॒-dvṛṣa̭ṇa-mmada॒cyutaṃ॒-va~yo॒ na sī̭da॒nnadhi̭ ba॒r॒hiṣi̭ pri॒ye || praci॒trama॒rka-ṅgṛ̭ṇa॒te tu॒rāya॒ mārṷtāya॒ svata̭vase bharaddhvam | ye sahāgṃ̭si॒ saha̭sā॒ saha̭nte॒ [saha̭nte, reja̭te agne pṛthi॒vī ma॒khebhyaḥ̭ |] 45

reja̭te agne pṛthi॒vī ma॒khebhyaḥ̭ || viśvḙ de॒vā viśvḙ devāḥ || dyāvā̭ naḥ pṛthi॒vī i॒magṃ si॒ddhrama॒dya di̭vi॒spṛśa᳚m | ya॒jña-nde॒veṣu॒ yacchatām || pra pū᳚rva॒je pi॒tarā॒ navya̭sībhirgī॒rbhiḥ kṛ̭ṇuddhva॒gṃ॒ sada̭ne ṛ॒tasya̭ | ā no᳚ dyāvāpṛthivī॒ daivyḙna॒ janḙna yāta॒-mmahi̭ vāṃ॒-va~rṷ̄tham || a॒gnigg stomḙna bodhaya samidhā॒no ama̭rtyam | ha॒vyā de॒veṣṷ no dadhat || sa ha̭vya॒vāḍama̭rtya u॒śigdū॒taścano̭hitaḥ | a॒gnirdhi॒yā samṛ̭ṇvati || śanno̭ bhavantu॒, vājḙvāje || 46 ||

(pu॒ru॒ṣa॒tvatā̭ - yaja॒tantḙ a॒nyath - saha̭nte॒ - cano̭hito॒ - 'ṣṭau ca̭ ) (a. 11)

(yu॒ñjā॒na - i॒māma̭gṛbhṇan - de॒vasya॒ - sante॒ - vi pāja̭sā॒ - vasa̭vastvā॒ - samā᳚stvo॒ - rdhvā - a॒syākṷ̄tiṃ॒ - ~yada̭gne॒ yān - yagne॒ yaṃ-ya~॒jña - mekā̭daśa)

(yu॒ñjā॒no - varma̭ ca stha - ādi॒tyastvā॒ - bhāra̭tī॒ - svāgṃ a॒hagṃ - ṣaṭca̭tvārigṃśat )

(yu॒ñjā॒no, vājḙvāje)

|| hariḥ̭ om ||

|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ñcaturtha kāṇḍe prathamaḥ praśna-ssamāptaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-ञ्चतुर्थकाण्डे प्रथमः प्रश्नः- अग्निचित्यङ्ग मन्त्रपाठाभिधानं

ओ-न्नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः,

श्री गुरुभ्यो नमः । ह॒रिः॒ ओम् ॥

यु॒ञ्जा॒नः प्र॑थ॒म-म्मन॑स्त॒त्वाय॑ सवि॒ता धियः॑ । अ॒ग्नि-ञ्ज्योति॑र्नि॒चाय्य॑ पृथि॒व्या अद्ध्या ऽभ॑रत् ॥ यु॒क्त्वाय॒ मन॑सा दे॒वान्-थ्सुव॑र्य॒तो धि॒या दिव᳚म् । बृ॒हज्ज्योतिः॑ करिष्य॒त-स्स॑वि॒ता प्रसु॑वाति॒ तान् ॥ यु॒क्तेन॒ मन॑सा व॒य-न्दे॒वस्य॑ सवि॒तु-स्स॒वे । सु॒व॒र्गेया॑य॒ शक्त्यै᳚ ॥ यु॒ञ्जते॒ मन॑ उ॒त यु॑ञ्जते॒ धियो॒ विप्रा॒ विप्र॑स्य बृह॒तो वि॑प॒श्चितः॑ । वि होत्रा॑ दधे वयुना॒ विदेक॒ इ- [वयुना॒ विदेक॒ इत्, म॒ही दे॒वस्य॑] 1

-न्म॒ही दे॒वस्य॑ सवि॒तुः परि॑ष्टुतिः ॥ यु॒जे वा॒-म्ब्रह्म॑ पू॒र्व्य-न्नमो॑भि॒र्वि श्लोका॑ यन्ति प॒थ्ये॑व॒ सूराः᳚ । शृ॒ण्वन्ति॒ विश्वे॑ अ॒मृत॑स्य पु॒त्रा आ ये धामा॑नि दि॒व्यानि॑ त॒स्थुः ॥ यस्य॑ प्र॒याण॒मन्व॒न्य इद्य॒युर्दे॒वा दे॒वस्य॑ महि॒मान॒मर्च॑तः । यः पार्थि॑वानि विम॒मे स एत॑शो॒ रजाग्ं॑सि दे॒व-स्स॑वि॒ता म॑हित्व॒ना ॥ देव॑ सवितः॒ प्रसु॑व य॒ज्ञ-म्प्रस॑व [ ] 2

य॒ज्ञप॑ति॒-म्भगा॑य दि॒व्यो ग॑न्ध॒र्वः । के॒त॒पूः केत॑न्नः पुनातु वा॒चस्पति॒र्वाच॑म॒द्य स्व॑दाति नः ॥ इ॒म-न्नो॑ देव सवितर्य॒ज्ञ-म्प्रसु॑व देवा॒युवग्ं॑ सखि॒विदग्ं॑ सत्रा॒जित॑-न्धन॒जितग्ं॑ सुव॒र्जित᳚म् ॥ ऋ॒चा स्तोम॒ग्ं॒ सम॑र्धय गाय॒त्रेण॑ रथन्त॒रम् । बृ॒ह-द्गा॑य॒त्रव॑र्तनि ॥ दे॒वस्य॑ त्वा सवि॒तुः प्र॑स॒वे᳚ ऽश्विनो᳚र्बा॒हुभ्या᳚-म्पू॒ष्णो हस्ता᳚भ्या-ङ्गाय॒त्रेण॒ छन्द॒सा ऽऽद॑दे-ऽङ्गिर॒स्वदभ्रि॑रसि॒ नारि॑- [नारिः॑, अ॒सि॒ पृ॒थि॒व्या-स्स॒धस्था॑-] 3

-रसि पृथि॒व्या-स्स॒धस्था॑-द॒ग्नि-म्पु॑री॒ष्य॑मङ्गिर॒स्वदा भ॑र॒ त्रैष्टु॑भेन त्वा॒ छन्द॒सा ऽऽद॑दे-ऽङ्गिर॒स्व-द्बभ्रि॑रसि॒ नारि॑रसि॒ त्वया॑ व॒यग्ं स॒धस्थ॒ आग्निग्ं श॑केम॒ खनि॑तु-म्पुरी॒ष्य॑-ञ्जाग॑तेन त्वा॒ छन्द॒सा ऽऽद॑दे-ऽङ्गिर॒स्वद्धस्त॑ आ॒धाय॑ सवि॒ता बिभ्र॒दभ्रिग्ं॑ हिर॒ण्ययी᳚म् । तया॒ ज्योति॒रज॑स्र॒-मिद॒ग्नि-ङ्खा॒त्वी न॒ आ भ॒रानु॑ष्टुभेन त्वा॒ छन्द॒सा ऽऽद॑दे-ऽङ्गिर॒स्वत् ॥ 4 ॥

(इ--द्य॒ज्ञ-म्प्रसु॑व॒ - नारि॒ - रानु॑ष्टुभेन त्वा॒ छन्द॑सा॒ - त्रीणि॑ च) (अ. 1)

इ॒माम॑गृभ्ण-न्रश॒नामृ॒तस्य॒ पूर्व॒ आयु॑षि वि॒दथे॑षु क॒व्या । तया॑ दे॒वा-स्सु॒तमा ब॑भूवुर्-ऋ॒तस्य॒ साम᳚न्-थ्स॒रमा॒रप॑न्ती ॥ प्रतू᳚र्तं-वाँजि॒न्ना द्र॑व॒ वरि॑ष्ठा॒मनु॑ सं॒वँत᳚म् । दि॒वि ते॒ जन्म॑ पर॒मम॒न्तरि॑क्षे॒ नाभिः॑ पृथि॒व्यामधि॒ योनिः॑ ॥ यु॒ञ्जाथा॒ग्ं॒ रास॑भं-युँ॒वम॒स्मिन्. यामे॑ वृषण्वसू । अ॒ग्नि-म्भर॑न्तमस्म॒युम् ॥ योगे॑योगे त॒वस्त॑रं॒-वाँजे॑वाजे हवामहे । सखा॑य॒ इन्द्र॑म॒तये᳚ ॥ प्र॒तूर्व॒- [प्र॒तूर्वन्न्॑, एह्य॑व॒क्राम॒न्नश॑स्ती] 5

-न्नेह्य॑व॒क्राम॒न्नश॑स्ती रु॒द्रस्य॒ गाण॑पत्या-न्मयो॒भूरेहि॑ । उ॒र्व॑न्तरि॑क्ष॒मन्वि॑हि स्व॒स्ति ग॑व्यूति॒रभ॑यानि कृ॒ण्वन्न् ॥ पू॒ष्णा स॒युजा॑ स॒ह । पृ॒थि॒व्या-स्स॒धस्था॑द॒ग्नि-म्पु॑रि॒ष्य॑-मङ्गिर॒स्व-दच्छे᳚ह्य॒ग्नि-म्पु॑री॒ष्य॑ -मङ्गिर॒स्वद-च्छे॑मो॒-ऽग्नि-म्पु॑री॒ष्य॑-मङ्गिर॒स्व-द्भ॑रिष्यामो॒-ऽग्नि-म्पु॑री॒ष्य॑-मङ्गिर॒स्व-द्भ॑रामः ॥ अन्व॒ग्निरु॒षसा॒-मग्र॑मख्य॒-दन्वहा॑नि प्रथ॒मो जा॒तवे॑दाः । अनु॒ सूर्य॑स्य [सूर्य॑स्य, पु॒रु॒त्रा च॑] 6

पुरु॒त्रा च॑ र॒श्मीननु॒ द्यावा॑पृथि॒वी आ त॑तान ॥ आ॒गत्य॑ वा॒ज्यद्ध्व॑न॒-स्सर्वा॒ मृधो॒ विधू॑नुते । अ॒ग्निग्ं स॒धस्थे॑ मह॒ति चक्षु॑षा॒ नि चि॑कीषते ॥ आ॒क्रम्य॑ वाजि-न्पृथि॒वीम॒ग्निमि॑च्छ रु॒चा त्वम् । भूम्या॑ वृ॒त्वाय॑ नो ब्रूहि॒ यतः॒ खना॑म॒ तं-वँ॒यम् ॥ द्यौस्ते॑ पृ॒ष्ठ-म्पृ॑थि॒वी स॒धस्थ॑मा॒त्मा ऽन्तरि॑क्षग्ं समु॒द्रस्ते॒ योनिः॑ । वि॒ख्याय॒ चक्षु॑षा॒ त्वम॒भि ति॑ष्ठ [त्वम॒भि ति॑ष्ठ, पृ॒त॒न्य॒तः ।] 7

पृतन्य॒तः ॥ उत्क्रा॑म मह॒ते सौभ॑गाया॒-स्मादा॒स्थाना᳚-द्द्रविणो॒दा वा॑जिन्न् । व॒यग्ग् स्या॑म सुम॒तौ पृ॑थि॒व्या अ॒ग्नि-ङ्ख॑नि॒ष्यन्त॑ उ॒पस्थे॑ अस्याः ॥ उद॑क्रमी-द्द्रविणो॒दा वा॒ज्यर्वा-ऽक॒-स्स लो॒कग्ं सुकृ॑त-म्पृथि॒व्याः । ततः॑ खनेम सु॒प्रती॑कम॒ग्निग्ं सुवो॒ रुहा॑णा॒ अधि॒ नाक॑ उत्त॒मे ॥ अ॒पो दे॒वीरुप॑ सृज॒ मधु॑मतीरय॒क्ष्माय॑ प्र॒जाभ्यः॑ । तासा॒ग्॒ स्थाना॒दुज्जि॑हता॒-मोष॑धय-स्सुपिप्प॒लाः ॥ जिघ॑- [जिघ॑र्मि, अ॒ग्नि-म्मन॑सा] 8

-र्म्य॒ग्नि-म्मन॑सा घृ॒तेन॑ प्रति॒क्ष्यन्त॒-म्भुव॑नानि॒ विश्वा᳚ । पृ॒थु-न्ति॑र॒श्चा वय॑सा बृ॒हन्तं॒-व्यँचि॑ष्ठ॒मन्नग्ं॑ रभ॒सं-विँदा॑नम् ॥ आ त्वा॑ जिघर्मि॒ वच॑सा घृ॒तेना॑-ऽर॒क्षसा॒ मन॑सा॒ तज्जु॑षस्व । मर्य॑श्री-स्स्पृह॒य-द्व॑र्णो अ॒ग्निर्ना-ऽभि॒मृशे॑ त॒नुवा॒ जर्हृ॑षाणः ॥ परि॒ वाज॑पतिः क॒विर॒ग्निर्-ह॒व्यान्य॑क्रमीत् । दध॒-द्रत्ना॑नि दा॒शुषे᳚ ॥ परि॑ त्वा-ऽग्ने॒ पुरं॑-वँ॒यं-विँप्रग्ं॑ सहस्य धीमहि । धृ॒ष-द्व॑र्ण-न्दि॒वेदि॑वे भे॒त्तार॑-म्भङ्गु॒राव॑तः ॥ त्वम॑ग्ने॒ द्युभि॒स्त्व-मा॑शुशु॒क्षणि॒स्त्व-म॒द्भ्यस्त्व-मश्म॑न॒स्परि॑ । त्वं-वँने᳚भ्य॒ स्त्वमोष॑धीभ्य॒ स्त्व-न्नृ॒णा-न्नृ॑पते जायसे॒ शुचिः॑ ॥ 9 ॥

(प्र॒तूर्व॒न्थ् - सूर्य॑स्य - तिष्ठ॒ - जिघ॑र्मि - भे॒त्तारं॑ - ँविग्ंश॒तिश्च॑) (अ. 2)

दे॒वस्य॑ त्वा सवि॒तुः प्र॑स॒वे᳚-ऽश्विनो᳚ र्बा॒हुभ्या᳚-म्पू॒ष्णो हस्ता᳚भ्या-म्पृथि॒व्या-स्स॒धस्थे॒-ऽग्नि-म्पु॑री॒ष्य॑-मङ्गिर॒स्व-त्ख॑नामि ॥ ज्योति॑ष्मन्त-न्त्वा-ऽग्ने सु॒प्रती॑क॒मज॑स्रेण भा॒नुना॒ दीद्या॑नम् । शि॒व-म्प्र॒जाभ्यो-ऽहिग्ं॑ सन्त-म्पृथि॒व्या-स्स॒धस्थे॒-ऽग्नि-म्पु॑री॒ष्य॑ -मङ्गिर॒स्व-त्ख॑नामि ॥ अ॒पा-म्पृ॒ष्ठम॑सि स॒प्रथा॑ उ॒र्व॑ग्नि-म्भ॑रि॒ष्यदप॑रावपिष्ठम् । वर्ध॑मान-म्म॒ह आ च॒ पुष्क॑र-न्दि॒वो मात्र॑या वरि॒णा प्र॑थस्व ॥ शर्म॑ च स्थो॒ [शर्म॑ च स्थः, वर्म॑ च] 10

वर्म॑ च स्थो॒ अच्छि॑द्रे बहु॒ले उ॒भे । व्यच॑स्वती॒ सं-वँ॑साथा-म्भ॒र्तम॒ग्नि-म्पु॑री॒ष्य᳚म् ॥ संवँ॑साथाग्ं सुव॒र्विदा॑ स॒मीची॒ उर॑सा॒ त्मना᳚ । अ॒ग्निम॒न्त र्भ॑रि॒ष्यन्ती॒ ज्योति॑ष्मन्त॒ मज॑स्र॒मित् ॥ पु॒री॒ष्यो॑-ऽसि वि॒श्वभ॑राः । अथ॑र्वा त्वा प्रथ॒मो निर॑मन्थदग्ने ॥ त्वाम॑ग्ने॒ पुष्क॑रा॒दद्ध्यथ॑र्वा॒ निर॑मन्थत । मू॒र्ध्नो विश्व॑स्य वा॒घतः॑ ॥ तमु॑ त्वा द॒द्ध्यङ्ङृषिः॑ पु॒त्र ई॑धे॒ [पु॒त्र ई॑धे, अथ॑र्वणः ।] 11

अथ॑र्वणः । वृ॒त्र॒हण॑-म्पुरन्द॒रम् ॥ तमु॑ त्वा पा॒थ्यो वृषा॒ समी॑धे दस्यु॒हन्त॑मम् । ध॒न॒ञ्ज॒यग्ं रणे॑रणे ॥ सीद॑ होत॒-स्स्व उ॑ लो॒के चि॑कि॒त्वान्-थ्सा॒दया॑ य॒ज्ञग्ं सु॑कृ॒तस्य॒ योनौ᳚ । दे॒वा॒वीर्दे॒वान्. ह॒विषा॑ यजा॒स्यग्ने॑ बृ॒ह-द्यज॑माने॒ वयो॑ धाः ॥ नि होता॑ होतृ॒षद॑ने॒ विदा॑नस्त्वे॒षो दी॑दि॒वाग्ं अ॑सद-थ्सु॒दक्षः॑ । अद॑ब्धव्रत प्रमति॒र्वसि॑ष्ठ-स्सहस्र-म्भ॒र-श्शुचि॑जिह्वो अ॒ग्निः ॥ सग्ं सी॑दस्व म॒हाग्ं अ॑सि॒ शोच॑स्व [शोच॑स्व, दे॒व॒वीत॑मः ।] 12

देव॒वीत॑मः । वि धू॒मम॑ग्ने अरु॒ष-म्मि॑येद्ध्य सृ॒ज प्र॑शस्त दर्श॒तम् ॥ जनि॑ष्वा॒ हि जेन्यो॒ अग्रे॒ अह्नाग्ं॑ हि॒तो हि॒तेष्व॑रु॒षो वने॑षु । दमे॑दमे स॒प्त रत्ना॒ दधा॑नो॒-ऽग्निर्होता॒ नि ष॑सादा॒ यजी॑यान् ॥ 13 ॥

(स्थ॒ - ई॒धे॒ - शोच॑स्व - स॒प्तविग्ं॑शतिश्च) - (अ. 3)

स-न्ते॑ वा॒युर्मा॑त॒रिश्वा॑ दधातूत्ता॒नायै॒ हृद॑यं॒-यँद्विलि॑ष्टम् । दे॒वानां॒-यँश्चर॑ति प्रा॒णथे॑न॒ तस्मै॑ च देवि॒ वष॑डस्तु॒ तुभ्य᳚म् ॥ सुजा॑तो॒ ज्योति॑षा स॒ह शर्म॒ वरू॑थ॒मा-ऽस॑द॒-स्सुवः॑ । वासो॑ अग्ने वि॒श्वरू॑प॒ग्ं॒ संव्यँ॑यस्व विभावसो ॥ उदु॑ तिष्ठ स्वद्ध्व॒रावा॑ नो दे॒व्या कृ॒पा । दृ॒शे च॑ भा॒सा बृ॑ह॒ता सु॑शु॒क्वनि॒रा-ऽग्ने॑ याहि सुश॒स्तिभिः॑ ॥ 14 ॥

ऊ॒र्ध्व ऊ॒ षु ण॑ ऊ॒तये॒ तिष्ठा॑ दे॒वो न स॑वि॒ता । ऊ॒र्ध्वो वाज॑स्य॒ सनि॑ता॒ यद॒ञ्जिभि॑-र्वा॒घद्भि॑-र्वि॒ह्वया॑महे ॥ स जा॒तो गर्भो॑ असि॒ रोद॑स्यो॒रग्ने॒ चारु॒र्विभृ॑त॒ ओष॑धीषु । चि॒त्र-श्शिशुः॒ परि॒ तमाग्॑स्य॒क्तः प्र मा॒तृभ्यो॒ अधि॒ कनि॑क्रदद्गाः ॥ स्थि॒रो भ॑व वी॒ड्व॑ङ्ग आ॒शुर्भ॑व वा॒ज्य॑र्वन्न् । पृ॒थुर्भ॑व सु॒षद॒स्त्वम॒ग्नेः पु॑रीष॒वाह॑नः ॥ शि॒वो भ॑व [ ] 15

प्र॒जाभ्यो॒ मानु॑षीभ्य॒स्त्वम॑ङ्गिरः । मा द्यावा॑पृथि॒वी अ॒भि शू॑शुचो॒ मा-ऽन्तरि॑क्ष॒-म्मा वन॒स्पतीन्॑ ॥ प्रैतु॑ वा॒जी कनि॑क्रद॒-न्नान॑द॒-द्रास॑भः॒ पत्वा᳚ । भर॑न्न॒ग्नि-म्पु॑री॒ष्य॑-म्मा पा॒द्यायु॑षः पु॒रा ॥ रास॑भो वा॒-ङ्कनि॑क्रद॒-थ्सुयु॑क्तो वृषणा॒ रथे᳚ । स वा॑म॒ग्नि-म्पु॑री॒ष्य॑मा॒शुर्दू॒तो व॑हादि॒तः ॥ वृषा॒-ऽग्निं-वृँष॑ण॒-म्भर॑न्न॒पा-ङ्गर्भग्ं॑ समु॒द्रिय᳚म् । अग्न॒ आ या॑हि [ ] 16

वी॒तय॑ ऋ॒तग्ं स॒त्यम् ॥ ओष॑धयः॒ प्रति॑ गृह्णीता॒-ऽग्निमे॒तग्ं शि॒वमा॒यन्त॑म॒भ्यत्र॑ यु॒ष्मान् । व्यस्य॒न् विश्वा॒ अम॑ती॒ररा॑ती-र्नि॒षीद॑न्नो॒ अप॑ दुर्म॒तिग्ं ह॑नत् ॥ ओष॑धयः॒ प्रति॑ मोदद्ध्वमेन॒-म्पुष्पा॑वती-स्सुपिप्प॒लाः । अ॒यं-वोँ॒ गर्भ॑ ऋ॒त्वियः॑ प्र॒त्नग्ं स॒धस्थ॒मा ऽस॑दत् ॥ 17 ॥

(सु॒श॒स्तिभिः॑ - शि॒वो भ॑व - याहि॒ - षट्त्रिग्ं॑शच्च) (अ. 4)

वि पाज॑सा पृ॒थुना॒ शोशु॑चानो॒ बाध॑स्व द्वि॒षो र॒क्षसो॒ अमी॑वाः । सु॒शर्म॑णो बृह॒त-श्शर्म॑णि स्याम॒ग्नेर॒हग्ं सु॒हव॑स्य॒ प्रणी॑तौ ॥ आपो॒ हि ष्ठा म॑यो॒भुव॒स्ता न॑ ऊ॒र्जे द॑धातन । म॒हे रणा॑य॒ चक्ष॑से ॥ यो वः॑ शि॒वत॑मो॒ रस॒स्तस्य॑ भाजयते॒ह नः॑ । उ॒श॒तीरि॑व मा॒तरः॑ ॥ तस्मा॒ अर॑-ङ्गमाम वो॒ यस्य॒ क्षया॑य॒ जिन्व॑थ । आपो॑ ज॒नय॑था च नः ॥ मि॒त्र- [मि॒त्रः, स॒ग्ं॒सृज्य॑] 18

-स्स॒ग्ं॒सृज्य॑ पृथि॒वी-म्भूमि॑-ञ्च॒ ज्योति॑षा स॒ह । सुजा॑त-ञ्जा॒तवे॑दसम॒ग्निं-वैँ᳚श्वान॒रं-विँ॒भुम् ॥ अ॒य॒क्ष्माय॑ त्वा॒ सग्ं सृ॑जामि प्र॒जाभ्यः॑ । विश्वे᳚ त्वा दे॒वा वै᳚श्वान॒रा-स्सग्ं सृ॑ज॒न्त्वा-नु॑ष्टुभेन॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्वत् ॥ रु॒द्रा-स्स॒भृन्त्य॑ पृथि॒वी-म्बृ॒हज्ज्योति॒-स्समी॑धिरे । तेषा᳚-म्भा॒नुरज॑स्र॒ इच्छु॒क्रो दे॒वेषु॑ रोचते ॥ सग्ं सृ॑ष्टां॒-वँसु॑भी रु॒द्रैर्धीरैः᳚ कर्म॒ण्या᳚-म्मृद᳚म् । हस्ता᳚भ्या-म्मृ॒द्वी-ङ्कृ॒त्वा सि॑नीवा॒ली क॑रोतु॒ [सि॑नीवा॒ली क॑रोतु, ताम् ।] 19

ताम् ॥ सि॒नी॒वा॒ली सु॑कप॒र्दा सु॑कुरी॒रा स्वौ॑प॒शा । सा तुभ्य॑मदिते मह॒ ओखा-न्द॑धातु॒ हस्त॑योः ॥ उ॒खा-ङ्क॑रोतु॒ शक्त्या॑ बा॒हुभ्या॒-मदि॑तिर्धि॒या । मा॒ता पु॒त्रं-यँथो॒पस्थे॒ सा-ऽग्नि-म्बि॑भर्तु॒ गर्भ॒ आ ॥ म॒खस्य॒ शिरो॑-ऽसि य॒ज्ञस्य॑ प॒दे स्थः॑ । वस॑वस्त्वा कृण्वन्तु गाय॒त्रेण॒ छन्द॑सा ऽङ्गिर॒स्व-त्पृ॑थि॒व्य॑सि रु॒द्रास्त्वा॑ कृण्वन्तु॒ त्रैष्टु॑भेन॒ छन्द॑सा ऽङ्गिर॒स्वद॒न्तरि॑क्षम- [-ऽङ्गिर॒स्वद॒न्तरि॑क्षमसि, आ॒दि॒त्यास्त्वा॑] 20

-स्यादि॒त्यास्त्वा॑ कृण्वन्तु॒ जाग॑तेन॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्व-द्द्यौर॑सि॒ विश्वे᳚ त्वा दे॒वा वै᳚श्वान॒राः कृ॑ण्व॒न्त्वानु॑ष्टुभेन॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्व-द्दिशो॑-ऽसि ध्रु॒वा-ऽसि॑ धा॒रया॒ मयि॑ प्र॒जाग्ं रा॒यस्पोष॑-ङ्गौप॒त्यग्ं सु॒वीर्यग्ं॑ सजा॒तान्. यज॑माना॒या-ऽदि॑त्यै॒ रास्ना॒-ऽस्य दि॑तिस्ते॒ बिल॑-ङ्गृह्णातु॒ पाङ्क्ते॑न॒ छन्द॑सा ऽङ्गिर॒स्वत् ॥ कृ॒त्वाय॒ सा म॒हीमु॒खा-म्मृ॒न्मयीं॒-योँनि॑म॒ग्नये᳚ । ता-म्पु॒त्रेभ्य॒-स्स-म्प्रा य॑च्छ॒ददि॑ति-श्श्र॒पया॒निति॑ ॥ 21 ॥

(मि॒त्रः - क॑रो - त्व॒न्तरि॑क्षमसि॒ - प्र - च॒त्वारि॑ च) (अ. 5)

वस॑वस्त्वा धूपयन्तु गाय॒त्रेण॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्व-द्रु॒द्रास्त्वा॑ धूपयन्तु॒ त्रैष्टु॑भेन॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्व-दा॑दि॒त्यास्त्वा॑ धूपयन्तु॒ जाग॑तेन॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्वद्- विश्वे᳚ त्वा दे॒वा वै᳚श्वान॒रा धू॑पय॒न्त्वानु॑ष्टुभेन॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्व-दिन्द्र॑स्त्वा धूपयत्वङ्गिर॒स्व--द्विष्णु॑स्त्वा धूपयत्वङ्गिर॒स्व-द्वरु॑णस्त्वा धूपयत्वङ्गिर॒स्व-ददि॑तिस्त्वा दे॒वी वि॒श्वदे᳚व्यावती पृथि॒व्या-स्स॒धस्थे᳚-ऽङ्गिर॒स्व-त्ख॑नत्ववट दे॒वाना᳚-न्त्वा॒ पत्नी᳚- [पत्नीः᳚, दे॒वी-र्वि॒श्वदे᳚व्यावतीः] 22

-र्दे॒वी-र्वि॒श्वदे᳚व्यावतीः पृथि॒व्या-स्स॒धस्थे᳚-ऽङ्गिर॒स्व-द्द॑धतूखे धि॒षणा᳚स्त्वा दे॒वीर्वि॒श्वदे᳚व्यावतीः पृथि॒व्या-स्स॒धस्थे᳚-ऽङ्गिर॒स्व-द॒भीन्ध॑तामुखे॒ ग्नास्त्वा॑ दे॒वीर्वि॒श्वदे᳚व्यावतीः पृथि॒व्या-स्स॒धस्थे᳚-ऽङ्गिर॒स्व-च्छ्र॑पयन्तूखे॒ वरू᳚त्रयो॒ जन॑यस्त्वा दे॒वीर्वि॒श्वदे᳚व्यावतीः पृथि॒व्या-स्स॒धस्थे᳚-ऽङ्गिर॒स्व-त्प॑चन्तूखे । मित्रै॒तामु॒खा-म्प॑चै॒षा मा भे॑दि । ए॒ता-न्ते॒ परि॑ ददा॒म्यभि॑त्त्यै ॥ अ॒भीमा- [अ॒भीमाम्, म॒हि॒ना दिव॑-म्मि॒त्रो] 23

-म्म॑हि॒ना दिव॑-म्मि॒त्रो ब॑भूव स॒प्रथाः᳚ । उ॒त श्रव॑सा पृथि॒वीम् ॥ मि॒त्रस्य॑ चर्षणी॒धृत॒-श्श्रवो॑ दे॒वस्य॑ सान॒सिम् । द्यु॒म्न-ञ्चि॒त्रश्र॑वस्तमम् ॥ दे॒वस्त्वा॑ सवि॒तोद्व॑पतु सुपा॒णि-स्स्व॑ङ्गु॒रिः । सु॒बा॒हुरु॒त शक्त्या᳚ ॥ अप॑द्यमाना पृथि॒व्याशा॒ दिश॒ आ पृ॑ण । उत्ति॑ष्ठ बृह॒ती भ॑वो॒र्ध्वा ति॑ष्ठ ध्रु॒वा त्वम् ॥ वस॑व॒स्त्वा ऽऽच्छृ॑न्दन्तु गाय॒त्रेण॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्व-द्रु॒द्रास्त्वा-ऽऽ च्छृ॑न्दन्तु॒ त्रैष्टु॑भेन॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्व-दा॑दि॒त्यास्त्वा ऽऽच्छृ॑न्दन्तु॒ जाग॑तेन॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्व-द्विश्वे᳚ त्वा दे॒वा वै᳚श्वान॒रा आ च्छृ॑न्द॒न्त्वानु॑ष्टुभेन॒ छन्द॑सा-ऽङ्गिर॒स्वत् ॥ 24 ॥

(पत्नी॑ - रि॒माग्ं - रु॒द्रास्त्वा-ऽऽ च्छृ॑न्द॒न्त्वे - का॒न्न विग्ं॑श॒तिश्च॑) (अ. 6)

समा᳚स्त्वा-ऽग्न ऋ॒तवो॑ वर्धयन्तु संवँथ्स॒रा ऋष॑यो॒ यानि॑ स॒त्या । स-न्दि॒व्येन॑ दीदिहि रोच॒नेन॒ विश्वा॒ आ भा॑हि प्र॒दिशः॑ पृथि॒व्याः ॥ स-ञ्चे॒द्ध्यस्वा᳚-ऽग्ने॒ प्र च॑ बोधयैन॒मुच्च॑ तिष्ठ मह॒ते सौभ॑गाय । मा च॑ रिषदुपस॒त्ता ते॑ अग्ने ब्र॒ह्माण॑स्ते य॒शसः॑ सन्तु॒ मा-ऽन्ये ॥ त्वाम॑ग्ने वृणते ब्राह्म॒णा इ॒मे शि॒वो अ॑ग्ने [ ] 25

सं॒-वँर॑णे भवा नः । स॒प॒त्न॒हा नो॑ अभिमाति॒जिच्च॒ स्वे गये॑ जागृ॒ह्य प्र॑युच्छन्न् ॥ इ॒हैवाग्ने॒ अधि॑ धारया र॒यि-म्मा त्वा॒ निक्र॑-न्पूर्व॒चितो॑ निका॒रिणः॑ । क्ष॒त्रम॑ग्ने सु॒यम॑मस्तु॒ तुभ्य॑मुपस॒त्ता व॑र्धता-न्ते॒ अनि॑ष्टृतः ॥ क्ष॒त्रेणा᳚-ऽग्ने॒ स्वायु॒-स्सग्ं र॑भस्व मि॒त्रेणा᳚-ऽग्ने मित्र॒धेये॑ यतस्व । स॒जा॒ताना᳚-म्मद्ध्यम॒स्था ए॑धि॒ राज्ञा॑मग्ने विह॒व्यो॑ दीदिही॒ह ॥ अति॒ [अति॑, निहो॒ अति॒ स्रिधो] 26

निहो॒ अति॒ स्रिधो ऽत्यचि॑त्ति॒-मत्यरा॑तिमग्ने । विश्वा॒ ह्य॑ग्ने दुरि॒ता सह॒स्वाथा॒स्मभ्यग्ं॑ स॒हवी॑राग्ं र॒यिन्दाः᳚ ॥ अ॒ना॒धृ॒ष्यो जा॒तव॑दा॒ अनि॑ष्टृतो वि॒राड॑ग्ने क्षत्र॒भृ-द्दी॑दिही॒ह । विश्वा॒ आशाः᳚ प्रमु॒ञ्च-न्मानु॑षीर्भि॒य-श्शि॒वाभि॑र॒द्य परि॑ पाहि नो वृ॒धे ॥ बृह॑स्पते सवितर्बो॒धयै॑न॒ग्ं॒ सग्ंशि॑त-ञ्चिथ्स-न्त॒राग्ं सग्ं शि॑शाधि । व॒र्धयै॑न-म्मह॒ते सौभ॑गाय॒ [सौभ॑गाय, विश्व॑ एन॒मनु॑ मदन्तु दे॒वाः ।] 27

विश्व॑ एन॒मनु॑ मदन्तु दे॒वाः ॥ अ॒मु॒त्र॒भूया॒दध॒ यद्य॒मस्य॒ बृह॑स्पते अ॒भिश॑स्ते॒र मु॑ञ्चः । प्रत्यौ॑हता-म॒श्विना॑ मृ॒त्युम॑स्मा-द्दे॒वाना॑-मग्ने भि॒षजा॒ शची॑भिः ॥ उद्व॒य-न्तम॑स॒स्परि॒ पश्य॑न्तो॒ ज्योति॒रुत्त॑रम् । दे॒व-न्दे॑व॒त्रा सूर्य॒मग॑न्म॒ ज्योति॑रुत्त॒मम् ॥ 28 ॥

(इ॒मे शि॒वो अ॒ग्ने - ऽति॒ - सौभ॑गाय॒ - चतु॑स्त्रिग्ंशच्च) (अ. 7)

ऊ॒र्ध्वा अ॑स्य स॒मिधो॑ भवन्त्यू॒र्ध्वा शु॒क्रा शो॒चीग्ष्य॒ग्नेः । द्यु॒मत्त॑मा सु॒प्रती॑कस्य सू॒नोः ॥ तनू॒नपा॒दसु॑रो वि॒श्ववे॑दा दे॒वो दे॒वेषु॑ दे॒वः । प॒थ आ-ऽन॑क्ति॒ मद्ध्वा॑ घृ॒तेन॑ ॥ मद्ध्वा॑ य॒ज्ञ-न्न॑क्षसे प्रीणा॒नो नरा॒शग्ंसो॑ अग्ने । सु॒कृद्दे॒व-स्स॑वि॒ता वि॒श्ववा॑रः ॥ अच्छा॒यमे॑ति॒ शव॑सा घृ॒तेने॑डा॒नो वह्नि॒र्नम॑सा । अ॒ग्निग्ग् स्रुचो॑ अद्ध्व॒रेषु॑ प्र॒यथ्सु॑ ॥ स य॑क्षदस्य महि॒मान॑म॒ग्ने-स्स [महि॒मान॑म॒ग्ने-स्सः, ई॒ म॒न्द्रासु॑ प्र॒यसः॑ ।] 29

ई॑ म॒न्द्रासु॑ प्र॒यसः॑ । वसु॒श्चेति॑ष्ठो वसु॒धात॑मश्च ॥ द्वारो॑ दे॒वीरन्व॑स्य॒ विश्वे᳚ व्र॒ता द॑दन्ते अ॒ग्नेः । उ॒रु॒व्यच॑सो॒ धाम्ना॒ पत्य॑मानाः ॥ ते अ॑स्य॒ योष॑णे दि॒व्ये न योना॑वु॒षासा॒नक्ता᳚ । इ॒मं-यँ॒ज्ञम॑वता मद्ध्व॒र-न्नः॑ ॥ दैव्या॑ होतारावू॒र्ध्व-म॑द्ध्व॒र-न्नो॒-ऽग्नेर्जि॒ह्वाम॒भि गृ॑णीतम् । कृ॒णु॒त-न्न॒-स्स्वि॑ष्टिम् ॥ ति॒स्रो दे॒वीर्ब॒र्॒हिरेदग्ं स॑द॒न्त्विडा॒ सर॑स्वती॒ [सर॑स्वती, भार॑ती ।] 30

भार॑ती । म॒ही गृ॑णा॒ना ॥ तन्न॑स्तु॒रीप॒मद्भु॑त-म्पुरु॒क्षु त्वष्टा॑ सु॒वीर᳚म् । रा॒यस्पोषं॒-विँ ष्य॑तु॒ नाभि॑म॒स्मे ॥ वन॑स्प॒ते-ऽव॑ सृजा॒ ररा॑ण॒स्त्मना॑ दे॒वेषु॑ । अ॒ग्निर्ह॒व्यग्ं श॑मि॒ता सू॑दयाति ॥ अग्ने॒ स्वाहा॑ कृणुहि जातवेद॒ इन्द्रा॑य ह॒व्यम् । विश्वे॑ दे॒वा ह॒विरि॒द-ञ्जु॑षन्ताम् ॥ हि॒र॒ण्य॒ग॒र्भ-स्सम॑वर्त॒ताग्रे॑ भू॒तस्य॑ जा॒तः पति॒रेक॑ आसीत् । स दा॑धार पृथि॒वी-न्द्या- [पृथि॒वी-न्द्याम्, उ॒तेमा-ङ्कस्मै॑] 31

-मु॒तेमा-ङ्कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥ यः प्रा॑ण॒तो नि॑मिष॒तो म॑हि॒त्वैक॒ इद्राजा॒ जग॑तो ब॒भूव॑ । य ईशे॑ अ॒स्य द्वि॒पद॒श्चतु॑ष्पदः॒ कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥ य आ᳚त्म॒दा ब॑ल॒दा यस्य॒ विश्व॑ उ॒पास॑ते प्र॒शिषं॒-यँस्य॑ दे॒वाः । यस्य॑ छा॒या-ऽमृतं॒-यँस्य॑ मृ॒त्युः कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥ यस्ये॒मे हि॒मव॑न्तो महि॒त्वा यस्य॑ समु॒द्रग्ं र॒सया॑ स॒हा- [स॒ह, आ॒हुः ।] 32

-ऽऽहुः । यस्ये॒माः प्र॒दिशो॒ यस्य॑ बा॒हू कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥ य-ङ्क्रन्द॑सी॒ अव॑सा तस्तभा॒ने अ॒भ्यैक्षे॑ता॒-म्मन॑सा॒ रेज॑माने । यत्राधि॒ सूर॒ उदि॑तौ॒ व्येति॒ कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥ येन॒ द्यौरु॒ग्रा पृ॑थि॒वी च॑ दृ॒ढे येन॒ सु॒वः॑ स्तभि॒तं-येँन॒ नाकः॑ । यो अ॒न्तरि॑क्षे॒ रज॑सो वि॒मानQःकस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥ आपो॑ ह॒ यन्म॑ह॒ती र्विश्व॒- [यन्म॑ह॒ती र्विश्व᳚म्, अय॒-न्दक्ष॒-न्दधा॑ना] 33

-माय॒-न्दक्ष॒-न्दधा॑ना ज॒नय॑न्तीर॒ग्निम् । ततो॑ दे॒वाना॒-न्निर॑वर्त॒तासु॒रेकः॒ कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥ यश्चि॒दापो॑ महि॒ना प॒र्यप॑श्य॒-द्दक्ष॒-न्दधा॑ना ज॒नय॑न्तीर॒ग्निम् । यो दे॒वेष्वधि॑ दे॒व एक॒ आसी॒-त्कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥ 34 ॥

(अ॒ग्ने-स्स - सर॑स्वती॒ - द्याग्ं - स॒ह - विश्वं॒ - चतु॑स्त्रिग्ंशच्च) (अ. 8)

(ऊ॒र्ध्वा - यः प्रा॑ण॒तो - य आ᳚त्म॒दा - यस्ये॒मे - यङ्क्रन्द॑सी॒ - येन॒ द्यौ- रापो॑ ह॒ यत् - ततो॑ दे॒वानां॒ - ँयश्चि॒दापो॒ - यो दे॒वेषु॒ - नव॑ )

आकू॑तिम॒ग्नि-म्प्र॒युज॒ग्ग्॒ स्वाहा॒ मनो॑ मे॒धाम॒ग्नि-म्प्र॒युज॒ग्ग्॒ स्वाहा॑ चि॒त्तं-विँज्ञा॑तम॒ग्नि-म्प्र॒युज॒ग्ग्॒ स्वाहा॑ वा॒चो विधृ॑तिम॒ग्नि-म्प्र॒युज॒ग्ग्॒ स्वाहा᳚ प्र॒जाप॑तये॒ मन॑वे॒ स्वाहा॒-ऽग्नये॑ वैश्वान॒राय॒ स्वाहा॒ विश्वे॑ दे॒वस्य॑ ने॒तुर्मर्तो॑ वृणीत स॒ख्यं-विँश्वे॑ रा॒य इ॑षुद्ध्यसि द्यु॒म्नं-वृँ॑णीत पु॒ष्यसे॒ स्वाहा॒ मा सु भि॑त्था॒ मा सु रि॑षो॒ दृग्ंह॑स्व वी॒डय॑स्व॒ सु । अम्ब॑ धृष्णु वी॒रय॑स्वा॒- [वी॒रय॑स्व, अ॒ग्निश्चे॒द-ङ्क॑रिष्यथः ।] 35

-ऽग्निश्चे॒द-ङ्क॑रिष्यथः ॥ दृग्ंह॑स्व देवि पृथिवि स्व॒स्तय॑ आसु॒री मा॒या स्व॒धया॑ कृ॒ता-ऽसि॑ । जुष्ट॑-न्दे॒वाना॑मि॒दम॑स्तु ह॒व्यमरि॑ष्टा॒ त्वमुदि॑हि य॒ज्ञे अ॒स्मिन्न् ॥ मित्रै॒तामु॒खा-न्त॑पै॒षा मा भे॑दि । ए॒ता-न्ते॒ परि॑ ददा॒म्यभि॑त्त्यै ॥ द्र्व॑न्न-स्स॒र्पिरा॑सुतिः प्र॒त्नो होता॒ वरे᳚ण्यः । सह॑सस्पु॒त्रो अद्भु॑तः ॥ पर॑स्या॒ अधि॑ सं॒वँतो-ऽव॑राग्ं अ॒भ्या [अ॒भ्या, त॒र॒ ।] 36

त॑र । यत्रा॒हमस्मि॒ ताग्ं अ॑व ॥ प॒र॒मस्याः᳚ परा॒वतो॑ रो॒हिद॑श्व इ॒हा-ऽग॑हि । पु॒री॒ष्यः॑ पुरुप्रि॒यो-ऽग्ने॒ त्व-न्त॑रा॒ मृधः॑ ॥ सीद॒ त्व-म्मा॒तुर॒स्या उ॒पस्थे॒ विश्वा᳚न्यग्ने व॒युना॑नि वि॒द्वान् । मैना॑म॒र्चिषा॒ मा तप॑सा॒-ऽभि शू॑शुचो॒-ऽन्तर॑स्याग्ं शु॒क्र ज्यो॑ति॒र्वि भा॑हि ॥ अ॒न्तर॑ग्ने रु॒चा त्वमु॒खायै॒ सद॑ने॒ स्वे । तस्या॒स्त्वग्ं हर॑सा॒ तप॒न् जात॑वेद-श्शि॒वो भ॑व ॥ शि॒वो भू॒त्वा मह्य॑म॒ग्ने-ऽथो॑ सीद शि॒वस्त्वम् । शि॒वाः कृ॒त्वा दिश॒-स्सर्वा॒-स्स्वां-योँनि॑मि॒हा-ऽऽस॑दः ॥ 37 ॥

(वी॒रय॒स्वा - ऽऽ - तप॑न् - विग्ंश॒तिश्च॑) (अ. 9)

यद॑ग्ने॒ यानि॒ कानि॒ चा-ऽऽते॒ दारू॑णि द॒द्ध्मसि॑ । तद॑स्तु॒ तुभ्य॒मि-द्घृ॒त-न्तज्जु॑षस्व यविष्ठ्य ॥ यदत्त्यु॑प॒जिह्वि॑का॒ यद्व॒म्रो अ॑ति॒सर्प॑ति । सर्व॒-न्तद॑स्तु ते घृ॒त-न्तज्जु॑षस्व यविष्ठ्य ॥ रात्रिग्ं॑ रात्रि॒मप्र॑याव॒-म्भर॒न्तो-ऽश्वा॑येव॒ तिष्ठ॑ते घा॒सम॑स्मै । रा॒यस्पोषे॑ण॒ समि॒षा मद॒न्तो-ऽग्ने॒ मा ते॒ प्रति॑वेशा रिषाम ॥ नाभा॑ [नाभा᳚, पृ॒थि॒व्या-स्स॑मिधा॒न-] 38

पृथि॒व्या-स्स॑मिधा॒न-म॒ग्निग्ं रा॒यस्पोषा॑य बृह॒ते ह॑वामहे । इ॒र॒म्म॒द-म्बृ॒हदु॑क्थं॒-यँज॑त्र॒-ञ्जेता॑रम॒ग्नि-म्पृत॑नासु सास॒हिम् ॥ या-स्सेना॑ अ॒भीत्व॑रीरा-व्या॒धिनी॒-रुग॑णा उ॒त । ये स्ते॒ना ये च॒ तस्क॑रा॒स्ताग्स्ते॑ अ॒ग्ने-ऽपि॑ दधाम्या॒स्ये᳚ ॥ दग्ग्ष्ट्रा᳚भ्या-म्म॒लिम्लू॒न् जम्भ्यै॒-स्तस्क॑राग्ं उ॒त । हनू᳚भ्याग् स्ते॒नान्-भ॑गव॒स्ताग्-स्त्व-ङ्खा॑द॒ सुखा॑दितान् ॥ ये जने॑षु म॒लिम्ल॑व-स्स्ते॒नास॒-स्तस्क॑रा॒ वने᳚ । ये [ ] 39

कक्षे᳚ष्वघा॒ यव॒स्ताग्स्ते॑ दधामि॒ जम्भ॑योः ॥ यो अ॒स्मभ्य॑मराती॒या-द्यश्च॑ नो॒ द्वेष॑ते॒ जनः॑ । निन्दा॒द्यो अ॒स्मा-न्दिफ्सा᳚च्च॒ सर्व॒-न्त-म्म॑स्म॒सा कु॑रु ॥ सग्ंशि॑त-म्मे॒ ब्रह्म॒ सग्ंशि॑तं-वीँ॒र्य॑-म्बल᳚म् । सग्ंशि॑त-ङ्क्ष॒त्र-ञ्जि॒ष्णु यस्या॒-ऽहमस्मि॑ पु॒रोहि॑तः ॥ उदे॑षा-म्बा॒हू अ॑तिर॒मुद्वर्च॒ उदू॒ बल᳚म् । क्षि॒णोमि॒ ब्रह्म॑णा॒-ऽमित्रा॒नुन्न॑यामि॒ [-ऽमित्रा॒-नुन्न॑यामि, स्वाग्ं अ॒हम् ।] 40

स्वाग्ं अ॒हम् ॥ दृ॒शा॒नो रु॒क्म उ॒र्व्या व्य॑द्यौद्दु॒र्मर्ष॒मायुः॑ श्रि॒ये रु॑चा॒नः । अ॒ग्निर॒मृतो॑ अभव॒द्वयो॑-भि॒र्यदे॑न॒-न्द्यौरज॑नय-थ्सु॒रेताः᳚ ॥ विश्वा॑ रू॒पाणि॒ प्रति॑ मुञ्चते क॒विः प्रा-ऽसा॑वीद्भ॒द्र-न्द्वि॒पदे॒ चतु॑ष्पदे । वि नाक॑मख्य-थ्सवि॒ता वरे॒ण्यो-ऽनु॑ प्र॒याण॑मु॒षसो॒ वि॑राजति ॥ नक्तो॒षासा॒ सम॑नसा॒ विरू॑पे धा॒पये॑ते॒ शिशु॒मेकग्ं॑ समी॒ची । द्यावा॒ क्षामा॑ रु॒क्मो [रु॒क्मः, अ॒न्तर्वि भा॑ति] 41

अ॒न्तर्वि भा॑ति दे॒वा अ॒ग्नि-न्धा॑रय-न्द्रविणो॒दाः ॥ सु॒प॒र्णो॑-ऽसि ग॒रुत्मा᳚-न्त्रि॒वृत्ते॒ शिरो॑ गाय॒त्र-ञ्चक्षु॒-स्स्तोम॑ आ॒त्मा साम॑ ते त॒नूर्वा॑मदे॒व्य-म्बृ॑ह-द्रथन्त॒रे प॒क्षौ य॑ज्ञाय॒ज्ञिय॒-म्पुच्छ॒-ञ्छन्दा॒ग्॒स्यङ्गा॑नि॒ धिष्णि॑या-श्श॒फा यजूग्ं॑षि॒ नाम॑ ॥ सु॒प॒र्णो॑-ऽसि ग॒रुत्मा॒-न्दिव॑-ङ्गच्छ॒ सुवः॑ पत ॥ 42 ॥

(नाभा॒ - वने॒ ये - न॑यामि॒ - क्षामा॑ रु॒क्मो᳚ - ऽष्टात्रिग्ं॑शच्च) (अ. 10)

अग्ने॒ यं-यँ॒ज्ञम॑द्ध्व॒रं-विँ॒श्वतः॑ परि॒भूरसि॑ । स इद्दे॒वेषु॑ गच्छति ॥ सोम॒ यास्ते॑ मयो॒भुव॑ ऊ॒तय॒-स्सन्ति॑ दा॒शुषे᳚ । ताभि॑र्नो-ऽवि॒ता भ॑व ॥ अ॒ग्निर्मू॒र्धा भुवः॑ ॥ त्वन्नः॑ सोम॒ , या ते॒ धामा॑नि ॥ त-थ्स॑वि॒तुर्वरे᳚ण्य॒-म्भर्गो॑ दे॒वस्य॑ धीमहि । धियो॒ यो नः॑ प्रचो॒दया᳚त् ॥ अचि॑त्ती॒ यच्च॑कृ॒मा दैव्ये॒ जने॑ दी॒नैर्दक्षैः॒ प्रभू॑ती पूरुष॒त्वता᳚ । 43

दे॒वेषु॑ च सवित॒र्मानु॑षेषु च॒ त्वन्नो॒ अत्र॑ सुवता॒दना॑गसः ॥ चो॒द॒यि॒त्री सू॒नृता॑ना॒-ञ्चेत॑न्ती सुमती॒नाम् । य॒ज्ञ-न्द॑धे॒ सर॑स्वती ॥ पावी॑रवी क॒न्या॑ चि॒त्रायु॒-स्सर॑स्वती वी॒रप॑त्नी॒ धिय॑-न्धात् । ग्नाभि॒रच्छि॑द्रग्ं शर॒णग्ं स॒जोषा॑ दुरा॒धर्ष॑-ङ्गृण॒ते शर्म॑ यग्ंसत् ॥ पू॒षा गा अन्वे॑तु नः पू॒षा र॑क्ष॒त्वर्व॑तः । पू॒षा वाजग्ं॑ सनोतु नः ॥ शु॒क्र-न्ते॑ अ॒न्यद्य॑ज॒त-न्ते॑ अ॒न्य- [अ॒न्यत्, विषु॑रूपे॒ अह॑नी॒ द्यौरि॑वासि ।] 44

-द्विषु॑रूपे॒ अह॑नी॒ द्यौरि॑वासि । विश्वा॒ हि मा॒या अव॑सि स्वधावो भ॒द्रा ते॑ पूषन्नि॒ह रा॒तिर॑स्तु ॥ ते॑-ऽवर्धन्त॒ स्वत॑वसो महित्व॒ना ऽऽनाक॑-न्त॒स्थुरु॒रु च॑क्रिरे॒ सदः॑ । विष्णु॒ र्यद्धा-ऽऽव॒-द्वृष॑ण-म्मद॒च्युतं॒-वँयो॒ न सी॑द॒न्नधि॑ ब॒र्॒हिषि॑ प्रि॒ये ॥ प्रचि॒त्रम॒र्क-ङ्गृ॑ण॒ते तु॒राय॒ मारु॑ताय॒ स्वत॑वसे भरद्ध्वम् । ये सहाग्ं॑सि॒ सह॑सा॒ सह॑न्ते॒ [सह॑न्ते, रेज॑ते अग्ने पृथि॒वी म॒खेभ्यः॑ ।] 45

रेज॑ते अग्ने पृथि॒वी म॒खेभ्यः॑ ॥ विश्वे॑ दे॒वा विश्वे॑ देवाः ॥ द्यावा॑ नः पृथि॒वी इ॒मग्ं सि॒द्ध्रम॒द्य दि॑वि॒स्पृश᳚म् । य॒ज्ञ-न्दे॒वेषु॒ यच्छताम् ॥ प्र पू᳚र्व॒जे पि॒तरा॒ नव्य॑सीभिर्गी॒र्भिः कृ॑णुद्ध्व॒ग्ं॒ सद॑ने ऋ॒तस्य॑ । आ नो᳚ द्यावापृथिवी॒ दैव्ये॑न॒ जने॑न यात॒-म्महि॑ वां॒-वँरू॑थम् ॥ अ॒ग्निग्ग् स्तोमे॑न बोधय समिधा॒नो अम॑र्त्यम् । ह॒व्या दे॒वेषु॑ नो दधत् ॥ स ह॑व्य॒वाडम॑र्त्य उ॒शिग्दू॒तश्चनो॑हितः । अ॒ग्निर्धि॒या समृ॑ण्वति ॥ शन्नो॑ भवन्तु॒, वाजे॑वाजे ॥ 46 ॥

(पु॒रु॒ष॒त्वता॑ - यज॒तन्ते॑ अ॒न्यथ् - सह॑न्ते॒ - चनो॑हितो॒ - ऽष्टौ च॑ ) (अ. 11)

(यु॒ञ्जा॒न - इ॒माम॑गृभ्णन् - दे॒वस्य॒ - सन्ते॒ - वि पाज॑सा॒ - वस॑वस्त्वा॒ - समा᳚स्त्वो॒ - र्ध्वा - अ॒स्याकू॑तिं॒ - ँयद॑ग्ने॒ यान् - यग्ने॒ यं-यँ॒ज्ञ - मेका॑दश)

(यु॒ञ्जा॒नो - वर्म॑ च स्थ - आदि॒त्यस्त्वा॒ - भार॑ती॒ - स्वाग्ं अ॒हग्ं - षट्च॑त्वारिग्ंशत् )

(यु॒ञ्जा॒नो, वाजे॑वाजे)

॥ हरिः॑ ओम् ॥

॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-ञ्चतुर्थ काण्डे प्रथमः प्रश्न-स्समाप्तः ॥