3.1 - Prajapatirakamayata - Krishna Yajurveda Taittiriya Samhita Pathah — Bengali Script

কৃষ্ণ যজুর্বেদীয তৈত্তিরীয সংহিতাযা-ন্তৃতীযকাণ্ডে প্রথমঃ প্রশ্নঃ - ন্যূনকর্মাভিধানং

ও-ন্নমঃ পরমাত্মনে, শ্রী মহাগণপতযে নমঃ,

শ্রী গুরুভ্যো নমঃ । হ॒রিঃ॒ ওম্ ॥

প্র॒জাপ॑তিরকামযত প্র॒জা-স্সৃ॑জে॒যেতি॒ স তপো॑-ঽতপ্যত॒ স স॒র্পান॑সৃজত॒ সো॑-ঽকামযত প্র॒জা-স্সৃ॑জে॒যেতি॒ সদ্বি॒তীয॑মতপ্যত॒ স বযাগ্॑স্য সৃজত॒ সো॑-ঽকামযত প্র॒জা-স্সৃ॑জে॒যেতি॒ স তৃ॒তীয॑মতপ্যত॒ স এ॒ত-ন্দী᳚ক্ষিতবা॒দ-ম॑পশ্য॒-ত্তম॑বদ॒-ত্ততো॒ বৈ স প্র॒জা অ॑সৃজত॒ য-ত্তপ॑স্ত॒প্ত্বা দী᳚ক্ষিতবা॒দং-বঁদ॑তি প্র॒জা এ॒ব তদ্যজ॑মান- [তদ্যজ॑মানঃ, সৃ॒জ॒তে॒ যদ্বৈ] 1

-স্সৃজতে॒ যদ্বৈ দী᳚ক্ষি॒তো॑-ঽমে॒দ্ধ্য-ম্পশ্য॒ত্যপা᳚স্মাদ্দী॒ক্ষাক্রা॑মতি॒ নীল॑মস্য॒ হরো॒ ব্যে᳚ত্যব॑দ্ধ॒-ম্মনো॑ দ॒রিদ্র॒-ঞ্চক্ষু॒-স্সূর্যো॒ জ্যোতি॑ষা॒গ্॒শ্রেষ্ঠো॒ দীক্ষে॒ মা মা॑হাসী॒রিত্যা॑হ॒ নাস্মা᳚দ্দী॒ক্ষা-ঽপ॑ক্রামতি॒ নাস্য॒ নীল॒-ন্ন হরো॒ ব্যে॑তি॒ যদ্বৈ দী᳚ক্ষি॒তম॑ভি॒বর্ষ॑তিদি॒ব্যা আপো-ঽশা᳚ন্তা॒ ওজো॒ বল॑-ন্দী॒ক্ষা- [বল॑-ন্দী॒ক্ষাম্, তপো᳚-ঽস্য॒-] 2

-ন্তপো᳚-ঽস্য॒-নির্ঘ্ন॑ন্ত্যুন্দ॒তী-র্বল॑-ন্ধ॒ত্তৌজো॑ ধত্ত॒ বল॑-ন্ধত্ত॒ মা মে॑ দী॒ক্ষা-ম্মা তপো॒নির্ব॑ধি॒ষ্টেত্যা॑হৈ॒ তদে॒ব সর্ব॑মা॒ত্ম-ন্ধ॑ত্তে॒ নাস্যৌজো॒ বল॒-ন্ন দী॒ক্ষা-ন্ন তপো॒নির্ঘ্ন॑ন্ত্য॒গ্নির্বৈ দী᳚ক্ষি॒তস্য॑ দে॒বতা॒ সো᳚-ঽস্মাদে॒তর্হি॑তি॒র ই॑ব॒ যর্হি॒ যাতি॒ তমী᳚শ্ব॒রগ্ং রক্ষাগ্ং॑সি॒ হন্তো᳚- [হন্তোঃ᳚, ভ॒দ্রাদ॒ভি-] 3

-র্ভ॒দ্রাদ॒ভি-শ্রেযঃ॒ প্রেহি॒বৃহ॒স্পতিঃ॑ পুর এ॒তা তে॑ অ॒স্ত্বিত্যা॑হ॒ব্রহ্ম॒ বৈ দে॒বানা॒-ম্বৃহ॒স্পতি॒স্তমে॒বান্বা র॑ভতে॒ স এ॑ন॒গ্ং॒ স-ম্পা॑রয॒ত্যে দম॑গন্ম দেব॒যজ॑ন-ম্পৃথি॒ব্যা ইত্যা॑হ দেব॒যজ॑ন॒গ্গ্॒ হ্যে॑ষ পৃ॑থি॒ব্যা আ॒গচ্ছ॑তি॒ যো যজ॑তে॒ বিশ্বে॑ দে॒বা যদজু॑ষন্ত॒ পূর্ব॒ ইত্যা॑হ॒ বিশ্বে॒ হ্যে॑তদ্দে॒বা জো॒ষয॑ন্তে॒ যদ্ব্রা᳚হ্ম॒ণা ঋ॑খ্সা॒মাভ্যাং॒-যঁজু॑ষা স॒ন্তর॑ন্ত॒ ইত্যা॑হর্খ্সা॒মাভ্যা॒গ্॒ হ্যে॑ষ যজু॑ষা স॒ন্তর॑তি॒ যো যজ॑তে রা॒যস্পোষে॑ণ॒ সমি॒ষা-ম॑দে॒মেত্যা॑-হা॒-ঽশিষ॑মে॒বৈ তামা শা᳚স্তে ॥ 4 ॥

(যজ॑মানো - দী॒ক্ষাগ্ং - হন্তো᳚ - র্ব্রাহ্ম॒ণা -শ্চতু॑র্বিগ্ংশতিশ্চ) (অ. 1)

এ॒ষ তে॑ গায॒ত্রো ভা॒গ ইতি॑ মে॒ সোমা॑য ব্রূতাদে॒ষ তে॒ ত্রৈষ্টু॑ভো॒ জাগ॑তো ভা॒গ ইতি॑ মে॒ সোমা॑য ব্রূতাচ্ছন্দো॒মানা॒গ্ং॒ সাম্রা᳚জ্য-ঙ্গ॒চ্ছেতি॑ মে॒ সোমা॑য ব্রূতা॒-দ্যো বৈ সোম॒গ্ং॒ রাজা॑ন॒গ্ং॒ সাম্রা᳚জ্যং-লোঁ॒ক-ঙ্গ॑মযি॒ত্বা ক্রী॒ণাতি॒ গচ্ছ॑তি॒ স্বানা॒গ্ং॒ সাম্রা᳚জ্য॒-ঞ্ছন্দাগ্ং॑সি॒ খলু॒ বৈ সোম॑স্য॒ রাজ্ঞ॒-স্সাম্রা᳚জ্যো লো॒কঃ পু॒রস্তা॒-থ্সোম॑স্য ক্র॒যাদে॒বম॒ভি ম॑ন্ত্রযেত॒ সাম্রা᳚জ্যমে॒বৈ- [সাম্রা᳚জ্যমে॒ব, এ॒নং॒-লোঁ॒ক-ঙ্গ॑মযি॒ত্বা] 5

নং॑-লোঁ॒ক-ঙ্গ॑মযি॒ত্বা ক্রী॑ণাতি॒ গচ্ছ॑তি॒ স্বানা॒গ্ং॒ সাম্রা᳚জ্যং॒-যোঁ বৈ তা॑নূন॒প্ত্রস্য॑ প্রতি॒ষ্ঠাং-বেঁদ॒ প্রত্যে॒ব তি॑ষ্ঠতি ব্রহ্মবা॒দিনো॑ বদন্তি॒ ন প্রা॒শ্ঞন্তি॒ ন জু॑হ্ব॒ত্যথ॒ ক্ব॑ তানূন॒প্ত্র-ম্প্রতি॑ তিষ্ঠ॒তীতি॑ প্র॒জাপ॑তৌ॒ মন॒সীতি॑ ব্রূযা॒-ত্ত্রিরব॑ জিঘ্রে-ত্প্র॒জাপ॑তৌ ত্বা॒ মন॑সি জুহো॒মীত্যে॒ষা বৈ তা॑নূন॒প্ত্রস্য॑ প্রতি॒ষ্ঠা য এ॒বং-বেঁদ॒ প্রত্যে॒ব তি॑ষ্ঠতি॒ যো [প্রত্যে॒ব তি॑ষ্ঠতি॒ যঃ, বা অ॑দ্ধ্ব॒র্যোঃ] 6

বা অ॑দ্ধ্ব॒র্যোঃ প্র॑তি॒ষ্ঠাং-বেঁদ॒ প্রত্যে॒ব তি॑ষ্ঠতি॒ যতো॒ মন্যে॒তান॑ভিক্রম্য হোষ্যা॒মীতি॒ ত-ত্তিষ্ঠ॒ন্না শ্রা॑বযেদে॒ষা বা অ॑দ্ধ্ব॒র্যোঃ প্র॑তি॒ষ্ঠা য এ॒বং-বেঁদ॒ প্রত্যে॒ব তি॑ষ্ঠতি॒ যদ॑ভি॒ক্রম্য॑ জুহু॒যা-ত্প্র॑তি॒ষ্ঠাযা॑ ইযা॒-ত্তস্মা᳚-থ্সমা॒নত্র॒ তিষ্ঠ॑তা হোত॒ব্য॑-ম্প্রতি॑ষ্ঠিত্যৈ॒ যো বা অ॑দ্ধ্ব॒র্যো-স্স্বং-বেঁদ॒ স্ববা॑নে॒ব ভ॑বতি॒ স্রুগ্বা অ॑স্য॒ স্বং-বাঁ॑য॒ব্য॑মস্য॒ [বা॑য॒ব্য॑মস্য, স্ব-ঞ্চ॑ম॒সো᳚-ঽস্য॒] 7

স্ব-ঞ্চ॑ম॒সো᳚-ঽস্য॒ স্বং-যঁদ্বা॑য॒ব্যং॑-বাঁ চম॒সং-বাঁ-ঽন॑ন্বারভ্যা-ঽঽশ্রা॒বযে॒-থ্স্বাদি॑যা॒-ত্তস্মা॑ দন্বা॒রভ্যা॒ ঽঽশ্রাব্য॒গ্গ্॒ স্বাদে॒ব নৈতি॒ যো বৈ সোম॒ম- প্র॑তিষ্ঠাপ্য স্তো॒ত্র-মু॑পাক॒রোত্য প্র॑তিষ্ঠিত॒-স্সোমো॒ ভব॒ত্যপ্র॑তিষ্ঠিত॒-স্স্তোমো- ঽপ্র॑তিষ্ঠিতা-ন্যু॒ক্থান্যপ্র॑তিষ্ঠিতো॒ যজ॑মা॒নো ঽপ্র॑তিষ্ঠিতো ঽধ্ব॒র্যুর্বা॑ য॒ব্যং॑-বৈঁ সোম॑স্য প্রতি॒ষ্ঠা চ॑ম॒সো᳚-ঽস্য প্রতি॒ষ্ঠা সোম॒-স্স্তোম॑স্য॒ স্তোম॑ উ॒ক্থানা॒-ঙ্গ্রহং॑-বাঁ গৃহী॒ত্বা চ॑ম॒সং-বোঁ॒ন্নীয॑ স্তো॒ত্রমু॒পা কু॑র্যা॒-ত্প্রত্যে॒ব সোমগ্গ্॑ স্থা॒পয॑তি॒ প্রতি॒স্তোম॒-ম্প্রত্যু॒ক্থানি॒ প্রতি॒ যজ॑মান॒স্তিষ্ঠ॑তি॒ প্রত্য॑দ্ধ্ব॒র্যুঃ ॥ 8 ॥

(এ॒ব - তি॑ষ্ঠতি॒ যো - বা॑য॒ব্য॑মস্য॒ - গ্রহং॒-বৈঁ - কা॒ন্ন - বিগ্ং॑শ॒তিশ্চ॑) (অ. 2)

য॒জ্ঞং-বাঁ এ॒ত-থ্স-ম্ভ॑রন্তি॒ য-থ্সো॑ম॒ক্রয॑ণ্যৈ প॒দং-যঁ॑জ্ঞমু॒খগ্ং হ॑বি॒র্ধানে॒ যর্হি॑ হবি॒র্ধানে॒ প্রাচী᳚ প্রব॒র্তযে॑যু॒স্তর্হি॒ তেনাক্ষ॒মুপা᳚-ঞ্জ্যা-দ্যজ্ঞমু॒খ এ॒ব য॒জ্ঞমনু॒ সন্ত॑নোতি॒ প্রাঞ্চ॑ম॒গ্নি-ম্প্র হ॑র॒ন্ত্যু-ত্পত্নী॒মা ন॑য॒ন্ত্যন্বনাগ্ং॑সি॒ প্র ব॑র্তয॒ন্ত্যথ॒ বা অ॑স্যৈ॒ষ ধিষ্ণি॑যো হীযতে॒ সো-ঽনু॑ ধ্যাযতি॒ স ঈ᳚শ্ব॒রো রু॒দ্রো ভূ॒ত্বা [ ] 9

প্র॒জা-ম্প॒শূন্. যজ॑মানস্য॒ শম॑যিতো॒র্যর্হি॑ প॒শুমা প্রী॑ত॒মুদ॑ঞ্চ॒-ন্নয॑ন্তি॒ তর্হি॒ তস্য॑ পশু॒শ্রপ॑ণগ্ং হরে॒-ত্তেনৈ॒বৈন॑-ম্ভা॒গিন॑-ঙ্করোতি॒ যজ॑মানো॒ বা আ॑হব॒নীযো॒ যজ॑মানং॒-বাঁ এ॒তদ্বি ক॑র্ষন্তে॒ যদা॑হব॒নীযা᳚-ত্পশু॒শ্রপ॑ণ॒গ্ং॒ হর॑ন্তি॒ স বৈ॒ব স্যান্নি॑র্ম॒ন্থ্যং॑-বাঁ কুর্যা॒-দ্যজ॑মানস্য সাত্ম॒ত্বায॒ যদি॑ প॒শোর॑ব॒দান॒-ন্নশ্যে॒দাজ্য॑স্য প্রত্যা॒খ্যায॒মব॑ দ্যে॒-থ্সৈব ততঃ॒ প্রায॑শ্চিত্তি॒র্যে প॒শুং-বিঁ॑মথ্নী॒রন্. যস্তান্ কা॒মযে॒তা ঽঽর্তি॒মার্চ্ছে॑যু॒রিতি॑ কু॒বিদ॒ঙ্গেতি॒ নমো॑ বৃক্তিবত্য॒র্চা-ঽঽগ্নী᳚দ্ধ্রে জুহুযা॒ন্নমো॑ বৃক্তিমে॒বৈষাং᳚-বৃঁঙ্ক্তে তা॒জগার্তি॒মার্চ্ছ॑ন্তি ॥ 10 ॥

(ভূ॒ত্বা - ততঃ॒ - ষড্বিগ্ং॑শতিশ্চ) (অ. 3)

প্র॒জাপ॑তে॒র্জায॑মানাঃ প্র॒জা জা॒তাশ্চ॒ যা ই॒মাঃ । তস্মৈ॒ প্রতি॒ প্র বে॑দযচিকি॒ত্বাগ্ং অনু॑ মন্যতাম্ ॥ ই॒ম-ম্প॒শু-ম্প॑শুপতে তে অ॒দ্য ব॒দ্ধ্নাম্য॑গ্নে সুকৃ॒তস্য॒ মদ্ধ্যে᳚ । অনু॑ মন্যস্ব সু॒যজা॑ যজাম॒ জুষ্ট॑-ন্দে॒বানা॑মি॒দম॑স্তু হ॒ব্যম্ ॥ প্র॒জা॒নন্তঃ॒ প্রতি॑গৃহ্ণন্তি॒ পূর্বে᳚ প্রা॒ণমঙ্গে᳚ভ্যঃ॒ পর্যা॒চর॑ন্তম্ । সুব॒র্গং-যাঁ॑হি প॒থিভি॑ র্দেব॒যানৈ॒-রোষ॑ধীষু॒ প্রতি॑তিষ্ঠা॒ শরী॑রৈঃ ॥ যেষা॒মীশে॑ [যেষা॒মীশে॑, প॒শু॒পতিঃ॑] 11

পশু॒পতিঃ॑ পশূ॒না-ঞ্চতু॑ষ্পদামু॒ত চ॑ দ্বি॒পদা᳚ম্ । নিষ্ক্রী॑তো॒-ঽযং-যঁ॒জ্ঞিয॑-ম্ভা॒গমে॑তু রা॒যস্পোষা॒ যজ॑মানস্য সন্তু ॥ যে ব॒দ্ধ্যমা॑ন॒মনু॑ ব॒দ্ধ্যমা॑না অ॒ভ্যৈক্ষ॑ন্ত॒ মন॑সা॒ চক্ষু॑ষা চ । অ॒গ্নিস্তাগ্ং অগ্রে॒ প্রমু॑মোক্তু দে॒বঃ প্র॒জাপ॑তিঃ প্র॒জযা॑ সংবিঁদা॒নঃ ॥ য আ॑র॒ণ্যাঃ প॒শবো॑ বি॒শ্বরূ॑পা॒ বিরূ॑পা॒-স্সন্তো॑ বহু॒ধৈক॑রূপাঃ । বা॒যুস্তাগ্ং অগ্রে॒ প্রমু॑মোক্তু দে॒বঃ প্র॒জাপ॑তিঃ প্র॒জযা॑ সংবিঁদা॒নঃ ॥ প্র॒মু॒ঞ্চমা॑না॒ [প্র॒মু॒ঞ্চমা॑নাঃ, ভুব॑নস্য॒ রেতো॑] 12

ভুব॑নস্য॒ রেতো॑ গা॒তু-ন্ধ॑ত্ত॒ যজ॑মানায দেবাঃ । উ॒পাকৃ॑তগ্ং শশমা॒নং-যঁদস্থা᳚জ্জী॒ব-ন্দে॒বানা॒মপ্যে॑তু॒ পাথঃ॑ ॥ নানা᳚ প্রা॒ণো যজ॑মানস্য প॒শুনা॑ য॒জ্ঞো দে॒বেভিঃ॑ স॒হ দে॑ব॒যানঃ॑ । জী॒ব-ন্দে॒বানা॒মপ্যে॑তু॒ পাথঃ॑ স॒ত্যা-স্স॑ন্তু॒ যজ॑মানস্য॒ কামাঃ᳚ ॥ য-ত্প॒শুর্মা॒যুমকৃ॒তোরো॑ বা প॒দ্ভিরা॑হ॒তে । অ॒গ্নির্মা॒ তস্মা॒দেন॑সো॒বিশ্বা᳚-ন্মুঞ্চ॒ত্বগ্ংহ॑সঃ ॥ শমি॑তার উ॒পেত॑ন য॒জ্ঞ- [য॒জ্ঞম্, দে॒বেভি॑রিন্বি॒তম্ ।] 13

-ন্দে॒বেভি॑রিন্বি॒তম্ । পাশা᳚-ত্প॒শু-ম্প্রমু॑ঞ্চত ব॒ন্ধাদ্য॒জ্ঞপ॑তি॒-ম্পরি॑ ॥ অদি॑তিঃ॒ পাশ॒-ম্প্রমু॑মোক্ত্বে॒ত-ন্নমঃ॑ প॒শুভ্যঃ॑ পশু॒পত॑যে করোমি ॥ অ॒রা॒তী॒যন্ত॒-মধ॑র-ঙ্কৃণোমি॒ য-ন্দ্বি॒ষ্মস্তস্মি॒-ন্প্রতি॑ মুঞ্চামি॒ পাশ᳚ম্ ॥ ত্বামু॒ তে দ॑ধিরে হব্য॒বাহগ্ং॑ শৃতঙ্ক॒র্তার॑মু॒ত য॒জ্ঞিয॑-ঞ্চ । অগ্নে॒ সদ॑ক্ষ॒-স্সত॑নু॒র্॒হি ভূ॒ত্বা-ঽথ॑ হ॒ব্যা জা॑তবেদো জুষস্ব ॥ জাত॑বেদো ব॒পযা॑ গচ্ছ দে॒বান্ত্বগ্ং হি হোতা᳚ প্রথ॒মো ব॒ভূথ॑ । ঘৃ॒তেন॒ ত্ব-ন্ত॒নুবো॑ বর্ধযস্ব॒ স্বাহা॑কৃতগ্ং হ॒বির॑দন্তু দে॒বাঃ ॥ স্বাহা॑ দে॒বেভ্যো॑ দে॒বেভ্য॒-স্স্বাহা᳚ ॥ 14 ॥

(ঈশে᳚ - প্রমু॒ঞ্চমা॑না - য॒জ্ঞং - ত্বগ্ং - ষোড॑শ চ) (অ. 4)

প্রা॒জা॒প॒ত্যা বৈ প॒শব॒স্তেষাগ্ং॑ রু॒দ্রো-ঽধি॑পতি॒র্য-দে॒তাভ্যা॑-মুপা ক॒রোতি॒ তাভ্যা॑মে॒বৈন॑-ম্প্রতি॒প্রোচ্যা-ঽঽল॑ভত আ॒ত্মনো-ঽনা᳚ব্রস্কায॒ দ্বাভ্যা॑মু॒পাক॑রোতি দ্বি॒পাদ্যজ॑মানঃ॒ প্রতি॑ষ্ঠিত্যা উপা॒কৃত্য॒ পঞ্চ॑ জুহোতি॒ পাঙ্ক্তাঃ᳚ প॒শবঃ॑ প॒শূনে॒বা ব॑রুন্ধেমৃ॒ত্যবে॒ বা এ॒ষ নী॑যতে॒ য-ত্প॒শুস্তং-যঁদ॑ন্বা॒রভে॑ত প্র॒মাযু॑কো॒ যজ॑মান-স্স্যা॒ন্নানা᳚ প্রা॒ণো যজ॑মানস্য প॒শুনেত্যা॑হ॒ ব্যাবৃ॑ত্ত্যৈ॒ [ব্যাবৃ॑ত্ত্যৈ, য-ত্প॒শুর্মা॒যু-] 15

য-ত্প॒শুর্মা॒যু-মকৃ॒তেতি॑ জুহোতি॒ শান্ত্যৈ॒ শমি॑তার উ॒পেত॒নেত্যা॑হ যথায॒জুরে॒বৈতদ্ব॒পাযাং॒-বাঁ আ᳚হ্রি॒যমা॑ণাযা-ম॒গ্নের্মেধো-ঽপ॑ ক্রামতি॒ ত্বামু॒ তে দ॑ধিরে হব্য॒বাহ॒মিতি॑ ব॒পাম॒ভি জু॑হোত্য॒গ্নেরে॒ব মেধ॒মব॑ রু॒ন্ধে-ঽথো॑ শৃত॒ত্বায॑ পু॒রস্তা᳚-থ্স্বাহা কৃতযো॒ বা অ॒ন্যে দে॒বা উ॒পরি॑ষ্টা-থ্স্বাহাকৃতযো॒-ঽন্যে স্বাহা॑ দে॒বেভ্যো॑ দে॒বেভ্য॒-স্স্বাহেত্য॒ভিতো॑ ব॒পা-ঞ্জু॑হোতি॒ তানে॒বোভযা᳚-ন্প্রীণাতি ॥ 16 ॥

(ব্যাবৃ॑ত্ত্যা - অ॒ভিতো॑ ব॒পাং - পঞ্চ॑ চ) (অ. 5)

যো বা অয॑থাদেবতং-যঁ॒জ্ঞমু॑প॒চর॒ত্যা দে॒বতা᳚ভ্যো বৃশ্চ্যতে॒ পাপী॑যা-ন্ভবতি॒ যো য॑থাদেব॒তন্ন দে॒বতা᳚ভ্য॒ আ বৃ॑শ্চ্যতে॒ বসী॑যা-ন্ভবত্যাগ্নে॒য্যর্চা ঽঽগ্নী᳚দ্ধ্রম॒ভি মৃ॑শে-দ্বৈষ্ণ॒ব্যা হ॑বি॒র্ধান॑মাগ্নে॒য্যা স্রুচো॑ বায॒ব্য॑যা বায॒ব্যা᳚ন্যৈন্দ্রি॒যা সদো॑ যথাদেব॒তমে॒ব য॒জ্ঞমুপ॑ চরতি॒ ন দে॒বতা᳚ভ্য॒ আ বৃ॑শ্চ্যতে॒ বসী॑যা-ন্ভবতি যু॒নজ্মি॑ তে পৃথি॒বী-ঞ্জ্যোতি॑ষা স॒হ যু॒নজ্মি॑ বা॒যুম॒ন্তরি॑ক্ষেণ [বা॒যুম॒ন্তরি॑ক্ষেণ, তে স॒হ] 17

তে স॒হ যু॒নজ্মি॒ বাচগ্ং॑ স॒হ সূর্যে॑ণ তে যু॒নজ্মি॑ তি॒স্রো বি॒পৃচ॒-স্সূর্য॑স্য তে । অ॒গ্নির্দে॒বতা॑ গায॒ত্রী ছন্দ॑ উপা॒গ্ং॒শোঃ পাত্র॑মসি॒ সোমো॑ দে॒বতা᳚ ত্রি॒ষ্টু-প্ছন্দো᳚-ঽন্তর্যা॒মস্য॒ পাত্র॑ম॒সীন্দ্রো॑ দে॒বতা॒ জগ॑তী॒ ছন্দ॑ ইন্দ্রবাযু॒বোঃ পাত্র॑মসি॒ বৃহ॒স্পতি॑-র্দে॒বতা॑-ঽনু॒ষ্টু-প্ছন্দো॑ মি॒ত্রাবরু॑ণযোঃ॒ পাত্র॑মস্য॒শ্বিনৌ॑ দে॒বতা॑ প॒ঙ্ক্তিশ্ছন্দো॒-ঽশ্বিনোঃ॒ পাত্র॑মসি॒ সূর্যো॑ দে॒বতা॑ বৃহ॒তী [ ] 18

ছন্দঃ॑ শু॒ক্রস্য॒ পাত্র॑মসি চ॒ন্দ্রমা॑ দে॒বতা॑ স॒তো বৃ॑হতী॒ ছন্দো॑ ম॒ন্থিনঃ॒ পাত্র॑মসি॒ বিশ্বে॑দে॒বা দে॒বতো॒ষ্ণিহা॒ ছন্দ॑ আগ্রয॒ণস্য॒ পাত্র॑ম॒সীন্দ্রো॑ দে॒বতা॑ ক॒কুচ্ছন্দ॑ উ॒ক্থানা॒-ম্পাত্র॑মসি পৃথি॒বী দে॒বতা॑ বি॒রাট্ ছন্দো᳚ ধ্রু॒বস্য॒ পাত্র॑মসি ॥ 19 ॥

(অ॒ন্তরি॑ক্ষেণ - বৃহ॒তী - ত্রয॑স্ত্রিগ্ংশচ্চ) (অ. 6)

ই॒ষ্টর্গো॒ বা অ॑দ্ধ্ব॒র্যুর্যজ॑মানস্যে॒ষ্টর্গঃ॒ খলু॒ বৈ পূর্বো॒-ঽর্ষ্টুঃ, ক্ষী॑যত আস॒ন্যা᳚ন্মা॒ মন্ত্রা᳚-ত্পাহি॒ কস্যা᳚শ্চিদ॒ভিশ॑স্ত্যা॒ ইতি॑ পু॒রা প্রা॑তরনুবা॒কাজ্জু॑হুযাদা॒ত্মন॑ এ॒ব তদ॑দ্ধ্ব॒র্যুঃ পু॒রস্তা॒চ্ছর্ম॑ নহ্য॒তে-ঽনা᳚র্ত্যৈ সংবেঁ॒শায॑ ত্বোপবে॒শায॑ ত্বা গাযত্রি॒যা স্ত্রি॒ষ্টুভো॒ জগ॑ত্যা অ॒ভিভূ᳚ত্যৈ॒ স্বাহা॒ প্রাণা॑পানৌ মৃ॒ত্যোর্মা॑ পাত॒-ম্প্রাণা॑পানৌ॒ মা মা॑ হাসিষ্ট-ন্দে॒বতা॑সু॒ বা এ॒তে প্রা॑ণাপা॒নযো॒- [এ॒তে প্রা॑ণাপা॒নযোঃ᳚, ব্যায॑চ্ছন্তে॒] 20

-র্ব্যায॑চ্ছন্তে॒ যেষা॒গ্ং॒ সোমঃ॑ সমৃ॒চ্ছতে॑ সংবেঁ॒শায॑ ত্বোপবে॒শায॒ ত্বেত্যা॑হ॒ ছন্দাগ্ং॑সি॒ বৈ সং॑বেঁ॒শ উ॑পবে॒শশ্ছন্দো॑ভিরে॒বাস্য॒ ছন্দাগ্ং॑সি বৃঙ্ক্তে॒ প্রেতি॑ব॒ন্ত্যাজ্যা॑নি ভবন্ত্য॒ভিজি॑ত্যৈ ম॒রুত্ব॑তীঃ প্রতি॒পদো॒ বিজি॑ত্যা উ॒ভে বৃ॑হদ্রথন্ত॒রে ভ॑বত ই॒যং-বাঁব র॑থন্ত॒রম॒সৌ বৃ॒হদা॒ভ্যামে॒বৈন॑ম॒ন্তরে᳚ত্য॒দ্য বাব র॑থন্ত॒রগ্গ্ শ্বো বৃ॒হদ॑দ্যা॒শ্বা দে॒বৈন॑ম॒ন্তরে॑তি ভূ॒তং- [ভূ॒তম্, বাব র॑থন্ত॒র-] 21

-ঁবাব র॑থন্ত॒র-ম্ভ॑বি॒ষ্য-দ্বৃ॒হ-দ্ভূ॒তাচ্চৈ॒বৈন॑-ম্ভবিষ্য॒তশ্চা॒ন্তরে॑তি॒, পরি॑মিতং॒-বাঁব র॑থন্ত॒রমপ॑রিমিত-ম্বৃ॒হ-ত্পরি॑মিতাচ্চৈ॒বৈন॒-মপ॑রিমিতাচ্চা॒-ঽন্তরে॑তি বিশ্বামিত্রজমদ॒গ্নী বসি॑ষ্ঠেনাস্পর্ধেতা॒গ্ং॒স এ॒তজ্জ॒মদ॑গ্নি র্বিহ॒ব্য॑ম পশ্য॒-ত্তেন॒ বৈ স বসি॑ষ্ঠস্যেন্দ্রি॒যং-বীঁ॒র্য॑মবৃঙ্ক্ত॒ যদ্বি॑হ॒ব্যগ্ং॑ শ॒স্যত॑ ইন্দ্রি॒যমে॒ব তদ্বী॒র্যং॑-যঁজ॑মানো॒ ভ্রাতৃ॑ব্যস্য বৃঙ্ক্তে॒ যস্য॒ ভূযাগ্ং॑সো যজ্ঞক্র॒তব॒ ইত্যা॑হু॒-স্স দে॒বতা॑ বৃঙ্ক্ত॒ ইতি॒ যদ্য॑গ্নিষ্টো॒ম-স্সোমঃ॑ প॒রস্তা॒-থ্স্যা-দু॒ক্থ্য॑-ঙ্কুর্বীত॒ যদ্যু॒ক্থ্যঃ॑ স্যাদ॑তিরা॒ত্র-ঙ্কু॑র্বীত যজ্ঞক্র॒তুভি॑রে॒বাস্য॑ দে॒বতা॑ বৃঙ্ক্তে॒ বসী॑যা-ন্ভবতি ॥ 22 ॥

(প্রা॒ণা॒পা॒নযো᳚ - র্ভূ॒তং - ঁবৃ॑ঙ্ক্তে॒ - ঽষ্টাবিগ্ং॑শতিশ্চ) (অ. 7)

নি॒গ্রা॒ভ্যা᳚-স্স্থ দেব॒শ্রুত॒ আযু॑র্মে তর্পযত প্রা॒ণ-ম্মে॑ তর্পযতাপা॒ন-ম্মে॑ তর্পযত ব্যা॒ন-ম্মে॑ তর্পযত॒ চক্ষু॑র্মে তর্পযত॒ শ্রোত্র॑-ম্মে তর্পযত॒ মনো॑মে তর্পযত॒ বাচ॑-ম্মে তর্পযতা॒-ঽঽত্মান॑-ম্মে তর্পয॒তাঙ্গা॑নি মে তর্পযত প্র॒জা-ম্মে॑ তর্পযত প॒শূ-ন্মে॑ তর্পযত গৃ॒হা-ন্মে॑ তর্পযত গ॒ণা-ন্মে॑ তর্পযত স॒র্বগ॑ণ-ম্মা তর্পযত ত॒র্পয॑ত মা [ ] 23

গ॒ণা মে॒ মা বি তৃ॑ষ॒ন্নোষ॑ধযো॒ বৈ সোম॑স্য॒ বিশো॒ বিশঃ॒ খলু॒ বৈ রাজ্ঞঃ॒ প্রদা॑তোরীশ্ব॒রা ঐ॒ন্দ্র-স্সোমো-ঽবী॑বৃধং-বোঁ॒ মন॑সা সুজাতা॒ ঋত॑প্রজাতা॒ ভগ॒ ইদ্বঃ॑ স্যাম । ইন্দ্রে॑ণ দে॒বীর্বী॒রুধঃ॑ সংবিঁদা॒না অনু॑ মন্যন্তা॒গ্ং॒ সব॑নায॒ সোম॒মিত্যা॒হৌষ॑ধীভ্য এ॒বৈন॒গ্গ্॒ স্বাযৈ॑ বি॒শ-স্স্বাযৈ॑ দে॒বতা॑যৈ নি॒র্যাচ্যা॒ভি ষু॑ণোতি॒ যো বৈ সোম॑স্যাভিষূ॒যমা॑ণস্য [সোম॑স্যাভিষূ॒যমা॑ণস্য, প্র॒থ॒মো-ঽগ্ং॑শু-] 24

প্রথ॒মো-ঽগ্ং॑শু-স্স্কন্দ॑তি॒ স ঈ᳚শ্ব॒র ই॑ন্দ্রি॒যং-বীঁ॒র্য॑-ম্প্র॒জা-ম্প॒শূন্. যজ॑মানস্য॒ নির্হ॑ন্তো॒স্তম॒ভি ম॑ন্ত্রযে॒তা-ঽঽ মা᳚-ঽস্কান্থ্স॒হ প্র॒জযা॑ স॒হ রা॒যস্পোষে॑ণেন্দ্রি॒য-ম্মে॑ বী॒র্য॑-ম্মা নিব॑র্ধী॒রিত্যা॒শিষ॑মে॒বৈতামা শা᳚স্ত ইন্দ্রি॒যস্য॑ বী॒য॑র্স্য প্র॒জাযৈ॑ পশূ॒নামনি॑র্ঘাতায দ্র॒ফ্সশ্চ॑স্কন্দ পৃথি॒বীমনু॒ দ্যামি॒মঞ্চ॒ যোনি॒মনু॒ যশ্চ॒ পূর্বঃ॑ । তৃ॒তীযং॒-যোঁনি॒মনু॑ স॒ঞ্চর॑ন্ত-ন্দ্র॒ফ্স-ঞ্জু॑হো॒ম্যনু॑ স॒প্ত হোত্রাঃ᳚ ॥ 25 ॥

(ত॒র্পয॑ত মা - ঽভিষূ॒যমা॑ণস্য॒ - যশ্চ॒ - দশ॑ চ) (অ. 8)

যো বৈ দে॒বা-ন্দে॑বযশ॒সেনা॒র্পয॑তি মনু॒ষ্যা᳚-ন্মনুষ্যযশ॒সেন॑ দেবযশ॒স্যে॑ব দে॒বেষু॒ ভব॑তি মনুষ্যযশ॒সী ম॑নু॒ষ্যে॑ষু॒ যা-ন্প্রা॒চীন॑-মাগ্রয॒ণা-দ্গ্রহা᳚-ন্গৃহ্ণী॒যা-ত্তানু॑পা॒গ্ং॒শু গৃ॑হ্ণীযা॒দ্যানূ॒র্ধ্বাগ্স্তানু॑পব্দি॒মতো॑ দে॒বানে॒ব তদ্দে॑বযশ॒সেনা᳚র্পযতি মনু॒ষ্যা᳚-ন্মনুষ্যযশ॒সেন॑ দেবযশ॒স্যে॑ব দে॒বেষু॑ ভবতি মনুষ্যযশ॒সী ম॑নু॒ষ্যে᳚ষ্ব॒গ্নিঃ প্রা॑তস্সব॒নে পা᳚ত্ব॒স্মান্. বৈ᳚শ্বান॒রো ম॑হি॒না বি॒শ্বশ॑ম্ভূঃ । স নঃ॑ পাব॒কো দ্রবি॑ণ-ন্দধা॒- [দ্রবি॑ণ-ন্দধাতু, আযু॑ষ্মন্ত-] 26

-ত্বাযু॑ষ্মন্ত-স্স॒হভ॑ক্ষা-স্স্যাম ॥ বিশ্বে॑ দে॒বা ম॒রুত॒ ইন্দ্রো॑ অ॒স্মান॒স্মি-ন্দ্বি॒তীযে॒ সব॑নে॒ ন জ॑হ্যুঃ । আযু॑ষ্মন্তঃ প্রি॒যমে॑ষাং॒-বঁদ॑ন্তো ব॒য-ন্দে॒বানাগ্ং॑ সুম॒তৌ স্যা॑ম ॥ ই॒দ-ন্তৃ॒তীয॒গ্ং॒ সব॑ন-ঙ্কবী॒নামৃ॒তেন॒ যে চ॑ম॒সমৈর॑যন্ত । তে সৌ॑ধন্ব॒না-স্সুব॑রানশা॒না-স্স্বি॑ষ্টি-ন্নো অ॒ভি বসী॑যো নযন্তু ॥ আ॒যত॑নবতী॒র্বা অ॒ন্যা আহু॑তযো হূ॒যন্তে॑-ঽনাযত॒না অ॒ন্যা যা আ॑ঘা॒রব॑তী॒স্তা আ॒যতন॑বতী॒র্যা- [আ॒যতন॑বতী॒র্যাঃ, সৌ॒ম্যাস্তা] 27

-স্সৌ॒ম্যাস্তা অ॑নাযত॒না ঐ᳚ন্দ্রবায॒ব-মা॒দাযা॑-ঽঽঘা॒রমা ঘা॑রযেদদ্ধ্ব॒রো য॒জ্ঞো॑-ঽযম॑স্তু দেবা॒ ওষ॑ধীভ্যঃ প॒শবে॑ নো॒ জনা॑য॒ বিশ্ব॑স্মৈ ভূ॒তাযা᳚-ঽদ্ধ্ব॒রো॑-ঽসি॒ স পি॑ন্বস্ব ঘৃ॒তব॑দ্দেব সো॒মেতি॑ সৌ॒ম্যা এ॒ব তদাহু॑তীরা॒যত॑নবতীঃ করোত্যা॒যত॑নবা-ন্ভবতি॒ য এ॒বং-বেঁদাথো॒ দ্যাবা॑পৃথি॒বী এ॒ব ঘৃ॒তেন॒ ব্যু॑নত্তি॒ তে ব্যু॑ত্তে উপজীব॒নীযে॑ ভবত উপজীব॒নীযো॑ ভবতি॒ [ভবতি, য এ॒বং-বেঁদৈ॒ষ] 28

য এ॒বং-বেঁদৈ॒ষ তে॑ রুদ্রভা॒গো য-ন্নি॒রযা॑চথা॒স্ত-ঞ্জু॑ষস্ব বি॒দের্গৌ॑প॒ত্যগ্ং রা॒যস্পোষগ্ং॑ সু॒বীর্যগ্ং॑ সংবঁথ্স॒রীণাগ্॑ স্ব॒স্তিম্ ॥ মনুঃ॑ পু॒ত্রেভ্যো॑ দা॒যং-ব্যঁ॑ভজ॒-থ্স নাভা॒নেদি॑ষ্ঠ-ম্ব্রহ্ম॒চর্যং॒-বঁস॑ন্ত॒-ন্নির॑ভজ॒-থ্স আ-ঽগ॑চ্ছ॒-থ্সো᳚-ঽব্রবী-ত্ক॒থা মা॒ নির॑ভা॒গিতি॒ ন ত্বা॒ নির॑ভাক্ষ॒মিত্য॑-ব্রবী॒দঙ্গি॑রস ই॒মে স॒ত্রমা॑সতে॒ তে [স॒ত্রমা॑সতে॒ তে, সু॒ব॒র্গং-লোঁ॒ক-ন্ন] 29

সু॑ব॒র্গং-লোঁ॒ক-ন্ন প্রজা॑নন্তি॒ তেভ্য॑ ই॒দ-ম্ব্রাহ্ম॑ণ-ম্ব্রূহি॒ তে সু॑ব॒র্গং-লোঁ॒কং-যঁন্তো॒ য এ॑ষা-ম্প॒শব॒স্তাগ্স্তে॑ দাস্য॒ন্তীতি॒ তদে᳚ভ্যো-ঽব্রবী॒-ত্তে সু॑ব॒র্গং-লোঁ॒কং-যঁন্তো॒ য এ॑ষা-ম্প॒শব॒ আস॒-ন্তান॑স্মা অদদু॒স্ত-ম্প॒শুভি॒শ্চর॑ন্তং-যঁজ্ঞবা॒স্তৌ রু॒দ্র আ-ঽগ॑চ্ছ॒-থ্সো᳚-ঽব্রবী॒ন্মম॒ বা ই॒মে প॒শব॒ ইত্যদু॒র্বৈ - [ ] 30

মহ্য॑মি॒মানিত্য॑ব্রবী॒ন্ন বৈ তস্য॒ ত ঈ॑শত॒ ইত্য॑ব্রবী॒-দ্য-দ্য॑জ্ঞবা॒স্তৌ হীয॑তে॒ মম॒ বৈ তদিতি॒ তস্মা᳚-দ্যজ্ঞবা॒স্তু নাভ্য॒বেত্য॒গ্ং॒ সো᳚-ঽব্রবী-দ্য॒জ্ঞে মা ঽঽভ॒জাথ॑ তে প॒শূ-ন্নাভি মগ্গ্॑স্য॒ ইতি॒ তস্মা॑ এ॒ত-ম্ম॒ন্থিনঃ॑ সগ্গ্ স্রা॒বম॑জুহো॒-ত্ততো॒ বৈ তস্য॑ রু॒দ্রঃ প॒শূ-ন্নাভ্য॑মন্যত॒ যত্রৈ॒ত মে॒বং-বিঁ॒দ্বা-ন্ম॒ন্থিনঃ॑ সগ্গ্ স্রা॒ব-ঞ্জু॒হোতি॒ ন তত্র॑ রু॒দ্রঃ প॒শূন॒ভি ম॑ন্যতে ॥ 31 ॥

(দ॒ধা॒ত্বা॒ - যত॑নবতী॒র্যা - উ॑পজীব॒নীযো॑ ভবতি॒ - তে-ঽ - দু॒র্বৈ - যত্রৈ॒ত - মেকা॑দশ চ) (অ. 9)

জুষ্টো॑ বা॒চো ভূ॑যাস॒-ঞ্জুষ্টো॑ বা॒চস্পত॑যে॒ দেবি॑ বাক্ । যদ্বা॒চো মধু॑ম॒-ত্তস্মি॑-ন্মা ধা॒-স্স্বাহা॒ সর॑স্বত্যৈ ॥ ঋ॒চা স্তোম॒গ্ং॒ সম॑র্ধয গায॒ত্রেণ॑ রথন্ত॒রম্ । বৃ॒হ-দ্গা॑য॒ত্রব॑র্তনি ॥যস্তে᳚ দ্র॒ফ্স-স্স্কন্দ॑তি॒ যস্তে॑ অ॒গ্ং॒শুর্বা॒হুচ্যু॑তো ধি॒ষণ॑যোরু॒পস্থা᳚ত্ । অ॒দ্ধ্ব॒র্যোর্বা॒ পরি॒ যস্তে॑ প॒বিত্রা॒-থ্স্বাহা॑কৃত॒মিন্দ্রা॑য॒ ত-ঞ্জু॑হোমি ॥ যো দ্র॒ফ্সো অ॒গ্ং॒শুঃ প॑তি॒তঃ পৃ॑থি॒ব্যা-ম্প॑রিবা॒পা- [পৃ॑থি॒ব্যা-ম্প॑রিবা॒পাত্, পু॒রো॒ডাশা᳚-ত্কর॒ম্ভাত্ ।] 32

-ত্পু॑রো॒ডাশা᳚-ত্কর॒ম্ভাত্ । ধা॒না॒সো॒মান্ম॒ন্থিন॑ ইন্দ্র শু॒ক্রা-থ্স্বাহা॑কৃত॒মিন্দ্রা॑য॒ ত-ঞ্জু॑হোমি ॥ যস্তে᳚ দ্র॒ফ্সো মধু॑মাগ্ং ইন্দ্রি॒যাবা॒ন্-থ্স্বাহা॑কৃতঃ॒ পুন॑র॒প্যেতি॑ দে॒বান্ । দি॒বঃ পৃ॑থি॒ব্যাঃ পর্য॒ন্তরি॑ক্ষা॒-থ্স্বাহা॑ কৃত॒মিন্দ্রা॑য॒ ত-ঞ্জু॑হোমি ॥ অ॒দ্ধ্ব॒র্যুর্বা ঋ॒ত্বিজা᳚-ম্প্রথ॒মো যু॑জ্যতে॒ তেন॒ স্তোমো॑ যোক্ত॒ব্য॑ ইত্যা॑হু॒র্বাগ॑গ্রে॒গা অগ্র॑ এত্বৃজু॒গা দে॒বেভ্যো॒ যশো॒ মযি॒ দধ॑তী প্রা॒ণা-ন্প॒শুষু॑ প্র॒জা-ম্মযি॑ [ ] 33

চ॒ যজ॑মানে॒ চেত্যা॑হ॒ বাচ॑মে॒ব তদ্য॑জ্ঞমু॒খে যু॑নক্তি॒ বাস্তু॒ বা এ॒তদ্য॒জ্ঞস্য॑ ক্রিযতে॒ যদ্গ্রহা᳚-ন্গৃহী॒ত্বা ব॑হিষ্পবমা॒নগ্ং সর্প॑ন্তি॒পরা᳚ঞ্চো॒ হি যন্তি॒ পরা॑চীভি-স্স্তু॒বতে॑ বৈষ্ণ॒ব্যর্চা পুন॒রেত্যোপ॑ তিষ্ঠতে য॒জ্ঞো বৈ বিষ্ণু॑ র্য॒জ্ঞমে॒বাক॒র্বিষ্ণো॒ ত্বন্নো॒ অন্ত॑ম॒-শ্শর্ম॑ যচ্ছ সহন্ত্য । প্র তে॒ ধারা॑ মধু॒শ্চুত॒ উথ্স॑-ন্দুহ্রতে॒ অক্ষি॑ত॒মিত্যা॑হ॒ যদে॒বাস্য॒ শযা॑নস্যোপ॒শুষ্য॑তি॒ তদে॒বাস্যৈ॒তেনা ঽঽপ্যা॑যযতি ॥ 34 ॥

(প॒রি॒বা॒পাত্ - প্র॒জা-ম্মযি॑ - দুহ্রতে॒ - চতু॑র্দশ চ) (অ. 10)

অ॒গ্নিনা॑ র॒যিম॑শ্ঞব॒-ত্পোষ॑মে॒ব দি॒বেদি॑বে । য॒শসং॑-বীঁ॒রব॑ত্তমম্ ॥ গোমাগ্ং॑ অ॒গ্নে-ঽবি॑মাগ্ং অ॒শ্বী য॒জ্ঞো নৃ॒বথ্স॑খা॒ সদ॒মিদ॑প্রমৃ॒ষ্যঃ । ইডা॑বাগ্ং এ॒ষো অ॑সুর প্র॒জাবা᳚-ন্দী॒র্ঘো র॒যিঃ পৃ॑থুবু॒ধ্ন-স্স॒ভাবান্॑ ॥ আপ্যা॑যস্ব॒, সন্তে᳚ ॥ ই॒হ ত্বষ্টা॑রমগ্রি॒যং-বিঁ॒শ্বরূ॑প॒মুপ॑ হ্বযে । অ॒স্মাক॑মস্তু॒ কেব॑লঃ ॥ তন্ন॑স্তু॒রীপ॒মধ॑ পোষযি॒ত্নু দেব॑ ত্বষ্ট॒র্বি র॑রা॒ণ-স্স্য॑স্ব । যতো॑ বী॒রঃ [যতো॑ বী॒রঃ, ক॒র্ম॒ণ্যঃ॑ সু॒দক্ষো॑] 35

ক॑র্ম॒ণ্যঃ॑ সু॒দক্ষো॑ যু॒ক্তগ্রা॑বা॒ জায॑তে দে॒বকা॑মঃ ॥শি॒বস্ত্ব॑ষ্টরি॒হা-ঽঽ গ॑হি বি॒ভুঃ পোষ॑ উ॒তত্মনা᳚ । য॒জ্ঞেয॑জ্ঞে ন॒ উদ॑ব ॥ পি॒শঙ্গ॑রূপ-স্সু॒ভরো॑ বযো॒ধা-শ্শ্রু॒ষ্টী বী॒রো জা॑যতে দে॒বকা॑মঃ । প্র॒জা-ন্ত্বষ্টা॒ বিষ্য॑তু॒ নাভি॑ম॒স্মে অথা॑ দে॒বানা॒মপ্যে॑তু॒ পাথঃ॑ ॥ প্রণো॑দে॒ ব্যা, নো॑ দি॒বঃ ॥ পী॒পি॒বাগ্ং স॒গ্ং॒ সর॑স্বত॒-স্স্তনং॒-যোঁ বি॒শ্বদ॑র্শতঃ । ধুক্ষী॒মহি॑ প্র॒জামিষ᳚ম্ ॥ 36 ॥

যে তে॑ সরস্ব ঊ॒র্মযো॒ মধু॑মন্তো ঘৃত॒শ্চুতঃ॑ । তেষা᳚-ন্তে সু॒ম্নমী॑মহে ॥ যস্য॑ ব্র॒ত-ম্প॒শবো॒ যন্তি॒ সর্বে॒ যস্য॑ ব্র॒তমু॑প॒তিষ্ঠ॑ন্ত॒ আপঃ॑ । যস্য॑ ব্র॒তে পু॑ষ্টি॒পতি॒র্নিবি॑ষ্ট॒স্তগ্ং সর॑স্বন্ত॒মব॑সে হুবেম ॥ দি॒ব্যগ্ং সু॑প॒র্ণং-বঁ॑য॒স-ম্বৃ॒হন্ত॑ম॒পা-ঙ্গর্ভং॑-বৃঁষ॒ভমোষ॑ধীনাম্ । অ॒ভী॒প॒তো বৃ॒ষ্ট্যা ত॒র্পয॑ন্ত॒-ন্তগ্ং সর॑স্বন্ত॒মব॑সে হুবেম ॥ সিনী॑বালি॒ পৃথু॑ষ্টুকে॒ যা দে॒বানা॒মসি॒ স্বসা᳚ । জু॒ষস্ব॑ হ॒ব্য- [হ॒ব্যম্, আহু॑ত-ম্প্র॒জা-ন্দে॑বি] 37

-মাহু॑ত-ম্প্র॒জা-ন্দে॑বি দিদিড্ঢি নঃ ॥ যা সু॑পা॒ণি-স্স্ব॑ঙ্গু॒রি-স্সু॒ষূমা॑ বহু॒সূব॑রী । তস্যৈ॑ বি॒শ্পত্নি॑যৈ হ॒বি-স্সি॑নীবা॒ল্যৈ জু॑হোতন ॥ ইন্দ্রং॑-বোঁ বি॒শ্বত॒স্পরী, ন্দ্র॒-ন্নরঃ॑ ॥ অসি॑তবর্ণা॒ হর॑য-স্সুপ॒র্ণা মিহো॒ বসা॑না॒ দিব॒মু-ত্প॑তন্তি ॥ ত আ-ঽব॑বৃত্র॒ন্-থ্সদ॑নানি কৃ॒ত্বা-ঽঽদি-ত্পৃ॑থি॒বী ঘৃ॒তৈর্ব্যু॑দ্যতে ॥ হির॑ণ্যকেশো॒ রজ॑সো বিসা॒রে-ঽহি॒র্ধুনি॒র্বাত॑ ইব॒ ধ্রজী॑মান্ । শুচি॑ভ্রাজা উ॒ষসো॒ [উ॒ষসঃ॑, নবে॑দা॒ যশ॑স্বতী-] 38

নবে॑দা॒ যশ॑স্বতী-রপ॒স্যুবো॒ ন স॒ত্যাঃ ॥ আ তে॑ সুপ॒র্ণা অ॑মিনন্ত॒ এবৈঃ᳚ কৃ॒ষ্ণো নো॑নাব বৃষ॒ভো যদী॒দম্ । শি॒বাভি॒র্ন স্ময॑মানাভি॒রা-ঽগা॒-ত্পত॑ন্তি॒ মিহঃ॑ স্ত॒নয॑ন্ত্য॒ভ্রা ॥ বা॒শ্রেব॑ বি॒দ্যুন্মি॑মাতি ব॒থ্স-ন্ন মা॒তা সি॑ষক্তি । যদে॑ষাং-বৃঁ॒ষ্টিরস॑র্জি ॥ পর্ব॑তশ্চি॒ন্মহি॑ বৃ॒দ্ধো বি॑ভায দি॒বশ্চি॒-থ্সানু॑ রেজত স্ব॒নে বঃ॑ । য-ত্ক্রীড॑থ মরুত [মরুতঃ, ঋ॒ষ্টি॒মন্ত॒] 39

ঋষ্টি॒মন্ত॒ আপ॑ ইব স॒দ্ধ্রিয॑ঞ্চো ধবদ্ধ্বে ॥ অ॒ভি ক্র॑ন্দ স্ত॒নয॒ গর্ভ॒মা ধা॑ উদ॒ন্বতা॒ পরি॑ দীযা॒ রথে॑ন । দৃতি॒গ্ং॒ সু ক॑র্ষ॒ বিষি॑ত॒-ন্ন্য॑ঞ্চগ্ং স॒মা ভ॑বন্তূ॒দ্বতা॑ নিপা॒দাঃ ॥ ত্ব-ন্ত্যা চি॒দচ্যু॒তা-ঽগ্নে॑ প॒শুর্ন যব॑সে । ধামা॑ হ॒ য-ত্তে॑ অজর॒ বনা॑ বৃ॒শ্চন্তি॒ শিক্ব॑সঃ ॥ অগ্নে॒ ভূরী॑ণি॒ তব॑ জাতবেদো॒ দেব॑ স্বধাবো॒-ঽমৃত॑স্য॒ ধাম॑ । যাশ্চ॑ [ ] 40

মা॒যা মা॒যিনাং᳚-বিঁশ্বমিন্ব॒ ত্বে পূ॒র্বী-স্স॑ন্দ॒ধুঃ পৃ॑ষ্টবন্ধো ॥ দি॒বো নো॑ বৃ॒ষ্টি-ম্ম॑রুতো ররীদ্ধ্ব॒-ম্প্রপি॑ন্বত॒ বৃষ্ণো॒ অশ্ব॑স্য॒ ধারাঃ᳚ । অ॒র্বাংএ॒তেন॑ স্তনযি॒ত্নুনেহ্য॒পো নি॑ষি॒ঞ্চন্নসু॑রঃ পি॒তা নঃ॑ ॥ পিন্ব॑ন্ত্য॒পো ম॒রুতঃ॑ সু॒দান॑বঃ॒ পযো॑ ঘৃ॒তব॑দ্বি॒দথে᳚ষ্বা॒ ভুবঃ॑ । অত্য॒-ন্ন মি॒হে বি ন॑যন্তি বা॒জিন॒মুথ্স॑-ন্দুহন্তি স্ত॒নয॑ন্ত॒মক্ষি॑তম্ ॥ উ॒দ॒প্রুতো॑ মরুত॒স্তাগ্ং ই॑যর্ত॒ বৃষ্টিং॒- [বৃষ্টি᳚ম্, যে বিশ্বে॑] 41

-ঁযে বিশ্বে॑ ম॒রুতো॑ জু॒নন্তি॑ । ক্রোশা॑তি॒ গর্দা॑ ক॒ন্যে॑ব তু॒ন্না পেরু॑-ন্তুঞ্জা॒না পত্যে॑ব জা॒যা ॥ ঘৃ॒তেন॒ দ্যাবা॑পৃথি॒বী মধু॑না॒ সমু॑ক্ষত॒ পয॑স্বতীঃ কৃণ॒তা-ঽঽপ॒ ওষ॑ধীঃ । ঊর্জ॑-ঞ্চ॒ তত্র॑ সুম॒তি-ঞ্চ॑ পিন্বথ॒ যত্রা॑ নরো মরুত-স্সি॒ঞ্চথা॒ মধু॑ ॥ উদু॒ত্যম্, চি॒ত্রম্ ॥ ঔ॒র্ব॒-ভৃ॒গু॒বচ্ছুচি॑মপ্নবান॒বদা হু॑বে । অ॒গ্নিগ্ং স॑মু॒দ্রবা॑সসম্ ॥ আ স॒বগ্ং স॑বি॒তুর্য॑থা॒ ভগ॑স্যে ব ভু॒জিগ্ং হু॑বে । অ॒গ্নিগ্ং স॑মু॒দ্রবা॑সসম্ ॥ হু॒বে বাত॑স্বন-ঙ্ক॒বি-ম্প॒র্জন্য॑ক্রন্দ্য॒গ্ং॒ সহঃ॑ । অ॒গ্নিগ্ং স॑মু॒দ্রবা॑সসম্ ॥ 42 ॥

(বী॒র - ইষগ্ং॑ - হ॒ব্য - মু॒ষসো॑ - মরুত - শ্চ॒ - বৃষ্টিং॒ - ভগ॑স্য॒ - দ্বাদ॑শ চ) (অ. 11)

(প্র॒জাপ॑তিরকামযতৈ॒ - ষ তে॑ গায॒ত্রো - য॒জ্ঞং-বৈঁ - প্র॒জাপ॑তে॒র্জায॑মানাঃ - প্রাজাপ॒ত্যা - যো বা অয॑থাদেবত - মি॒ষ্টর্গো॑ - নিগ্রা॒ভ্যা᳚-স্স্থ॒ - যো বৈ দে॒বা - ঞ্জুষ্টো॒ - ঽগ্নিনা॑ র॒যি - মেকা॑দশ )

(প্র॒জাপ॑তিরকামযত - প্র॒জাপ॑তে॒র্জায॑মানা॒ - ব্যায॑চ্ছন্তে॒ - মহ্য॑মি॒মা - ন্মা॒যা মা॒যিনা॒ন্ - দ্বিচ॑ত্বারিগ্ংশত্)

(প্র॒জাপ॑তিরকামযতা॒, অ॒গ্নিগ্ং স॑মু॒দ্রবা॑সসং )

॥ হরিঃ॑ ওম্ ॥

॥ কৃষ্ণ যজুর্বেদীয তৈত্তিরীয সংহিতাযা-ন্তৃতীযকাণ্ডে প্রথমঃ প্রশ্ন-স্সমাপ্তঃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ntṛtīyakāṇḍe prathamaḥ praśnaḥ - nyūnakarmābhidhānaṃ

o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,

śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||

pra॒jāpa̭tirakāmayata pra॒jā-ssṛ̭je॒yeti॒ sa tapo̭-'tapyata॒ sa sa॒rpāna̭sṛjata॒ so̭-'kāmayata pra॒jā-ssṛ̭je॒yeti॒ sadvi॒tīya̭matapyata॒ sa vayāg̭sya sṛjata॒ so̭-'kāmayata pra॒jā-ssṛ̭je॒yeti॒ sa tṛ॒tīya̭matapyata॒ sa e॒ta-ndī᳚kṣitavā॒da-ma̭paśya॒-ttama̭vada॒-ttato॒ vai sa pra॒jā a̭sṛjata॒ ya-ttapa̭sta॒ptvā dī᳚kṣitavā॒daṃ-va~da̭ti pra॒jā e॒va tadyaja̭māna- [tadyaja̭mānaḥ, sṛ॒ja॒te॒ yadvai] 1

-ssṛjate॒ yadvai dī᳚kṣi॒to̭-'me॒ddhya-mpaśya॒tyapā᳚smāddī॒kṣākrā̭mati॒ nīla̭masya॒ haro॒ vye᳚tyaba̭ddha॒-mmano̭ da॒ridra॒-ñcakṣu॒-ssūryo॒ jyoti̭ṣā॒g॒śreṣṭho॒ dīkṣe॒ mā mā̭hāsī॒rityā̭ha॒ nāsmā᳚ddī॒kṣā-'pa̭krāmati॒ nāsya॒ nīla॒-nna haro॒ vyḙti॒ yadvai dī᳚kṣi॒tama̭bhi॒varṣa̭tidi॒vyā āpo-'śā᳚ntā॒ ojo॒ bala̭-ndī॒kṣā- [bala̭-ndī॒kṣām, tapo᳚-'sya॒-] 2

-ntapo᳚-'sya॒-nirghna̭ntyunda॒tī-rbala̭-ndha॒ttaujo̭ dhatta॒ bala̭-ndhatta॒ mā mḙ dī॒kṣā-mmā tapo॒nirva̭dhi॒ṣṭetyā̭hai॒ tade॒va sarva̭mā॒tma-ndha̭tte॒ nāsyaujo॒ bala॒-nna dī॒kṣā-nna tapo॒nirghna̭ntya॒gnirvai dī᳚kṣi॒tasya̭ de॒vatā॒ so᳚-'smāde॒tarhi̭ti॒ra i̭va॒ yarhi॒ yāti॒ tamī᳚śva॒ragṃ rakṣāgṃ̭si॒ hanto᳚- [hantoḥ᳚, bha॒drāda॒bhi-] 3

-rbha॒drāda॒bhi-śreyaḥ॒ prehi॒bṛha॒spatiḥ̭ pura e॒tā tḙ a॒stvityā̭ha॒brahma॒ vai de॒vānā॒-mbṛha॒spati॒stame॒vānvā ra̭bhate॒ sa ḙna॒gṃ॒ sa-mpā̭raya॒tye dama̭ganma deva॒yaja̭na-mpṛthi॒vyā ityā̭ha deva॒yaja̭na॒gg॒ hyḙṣa pṛ̭thi॒vyā ā॒gaccha̭ti॒ yo yaja̭te॒ viśvḙ de॒vā yadajṷṣanta॒ pūrva॒ ityā̭ha॒ viśve॒ hyḙtadde॒vā jo॒ṣaya̭nte॒ yadbrā᳚hma॒ṇā ṛ̭khsā॒mābhyāṃ॒-ya~jṷṣā sa॒ntara̭nta॒ ityā̭harkhsā॒mābhyā॒g॒ hyḙṣa yajṷṣā sa॒ntara̭ti॒ yo yaja̭te rā॒yaspoṣḙṇa॒ sami॒ṣā-ma̭de॒metyā̭-hā॒-'śiṣa̭me॒vai tāmā śā᳚ste || 4 ||

(yaja̭māno - dī॒kṣāgṃ - hanto᳚ - rbrāhma॒ṇā -ścatṷrvigṃśatiśca) (a. 1)

e॒ṣa tḙ gāya॒tro bhā॒ga iti̭ me॒ somā̭ya brūtāde॒ṣa te॒ traiṣṭṷbho॒ jāga̭to bhā॒ga iti̭ me॒ somā̭ya brūtācchando॒mānā॒gṃ॒ sāmrā᳚jya-ṅga॒ccheti̭ me॒ somā̭ya brūtā॒-dyo vai soma॒gṃ॒ rājā̭na॒gṃ॒ sāmrā᳚jyaṃ-lo~॒ka-ṅga̭mayi॒tvā krī॒ṇāti॒ gaccha̭ti॒ svānā॒gṃ॒ sāmrā᳚jya॒-ñchandāgṃ̭si॒ khalu॒ vai soma̭sya॒ rājña॒-ssāmrā᳚jyo lo॒kaḥ pu॒rastā॒-thsoma̭sya kra॒yāde॒vama॒bhi ma̭ntrayeta॒ sāmrā᳚jyame॒vai- [sāmrā᳚jyame॒va, e॒naṃ॒-lo~॒ka-ṅga̭mayi॒tvā] 5

naṃ̭-lo~॒ka-ṅga̭mayi॒tvā krī̭ṇāti॒ gaccha̭ti॒ svānā॒gṃ॒ sāmrā᳚jyaṃ॒-yo~ vai tā̭nūna॒ptrasya̭ prati॒ṣṭhāṃ-ve~da॒ pratye॒va ti̭ṣṭhati brahmavā॒dino̭ vadanti॒ na prā॒śñanti॒ na jṷhva॒tyatha॒ kva̭ tānūna॒ptra-mprati̭ tiṣṭha॒tīti̭ pra॒jāpa̭tau॒ mana॒sīti̭ brūyā॒-ttrirava̭ jighre-tpra॒jāpa̭tau tvā॒ mana̭si juho॒mītye॒ṣā vai tā̭nūna॒ptrasya̭ prati॒ṣṭhā ya e॒vaṃ-ve~da॒ pratye॒va ti̭ṣṭhati॒ yo [pratye॒va ti̭ṣṭhati॒ yaḥ, vā a̭ddhva॒ryoḥ] 6

vā a̭ddhva॒ryoḥ pra̭ti॒ṣṭhāṃ-ve~da॒ pratye॒va ti̭ṣṭhati॒ yato॒ manye॒tāna̭bhikramya hoṣyā॒mīti॒ ta-ttiṣṭha॒nnā śrā̭vayede॒ṣā vā a̭ddhva॒ryoḥ pra̭ti॒ṣṭhā ya e॒vaṃ-ve~da॒ pratye॒va ti̭ṣṭhati॒ yada̭bhi॒kramya̭ juhu॒yā-tpra̭ti॒ṣṭhāyā̭ iyā॒-ttasmā᳚-thsamā॒natra॒ tiṣṭha̭tā hota॒vya̭-mprati̭ṣṭhityai॒ yo vā a̭ddhva॒ryo-ssvaṃ-ve~da॒ svavā̭ne॒va bha̭vati॒ srugvā a̭sya॒ svaṃ-vā~̭ya॒vya̭masya॒ [vā̭ya॒vya̭masya, sva-ñca̭ma॒so᳚-'sya॒] 7

sva-ñca̭ma॒so᳚-'sya॒ svaṃ-ya~dvā̭ya॒vyaṃ̭-vā~ cama॒saṃ-vā~-'na̭nvārabhyā-''śrā॒vaye॒-thsvādi̭yā॒-ttasmā̭ danvā॒rabhyā॒ ''śrāvya॒gg॒ svāde॒va naiti॒ yo vai soma॒ma- pra̭tiṣṭhāpya sto॒tra-mṷpāka॒rotya pra̭tiṣṭhita॒-ssomo॒ bhava॒tyapra̭tiṣṭhita॒-sstomo- 'pra̭tiṣṭhitā-nyu॒kthānyapra̭tiṣṭhito॒ yaja̭mā॒no 'pra̭tiṣṭhito 'dhva॒ryurvā̭ ya॒vyaṃ̭-vai~ soma̭sya prati॒ṣṭhā ca̭ma॒so᳚-'sya prati॒ṣṭhā soma॒-sstoma̭sya॒ stoma̭ u॒kthānā॒-ṅgrahaṃ̭-vā~ gṛhī॒tvā ca̭ma॒saṃ-vo~॒nnīya̭ sto॒tramu॒pā kṷryā॒-tpratye॒va somagg̭ sthā॒paya̭ti॒ prati॒stoma॒-mpratyu॒kthāni॒ prati॒ yaja̭māna॒stiṣṭha̭ti॒ pratya̭ddhva॒ryuḥ || 8 ||

(e॒va - ti̭ṣṭhati॒ yo - vā̭ya॒vya̭masya॒ - grahaṃ॒-vai~ - kā॒nna - vigṃ̭śa॒tiśca̭) (a. 2)

ya॒jñaṃ-vā~ e॒ta-thsa-mbha̭ranti॒ ya-thso̭ma॒kraya̭ṇyai pa॒daṃ-ya~̭jñamu॒khagṃ ha̭vi॒rdhāne॒ yarhi̭ havi॒rdhāne॒ prācī᳚ prava॒rtayḙyu॒starhi॒ tenākṣa॒mupā᳚-ñjyā-dyajñamu॒kha e॒va ya॒jñamanu॒ santa̭noti॒ prāñca̭ma॒gni-mpra ha̭ra॒ntyu-tpatnī॒mā na̭ya॒ntyanvanāgṃ̭si॒ pra va̭rtaya॒ntyatha॒ vā a̭syai॒ṣa dhiṣṇi̭yo hīyate॒ so-'nṷ dhyāyati॒ sa ī᳚śva॒ro ru॒dro bhū॒tvā [ ] 9

pra॒jā-mpa॒śūn. yaja̭mānasya॒ śama̭yito॒ryarhi̭ pa॒śumā prī̭ta॒muda̭ñca॒-nnaya̭nti॒ tarhi॒ tasya̭ paśu॒śrapa̭ṇagṃ hare॒-ttenai॒vaina̭-mbhā॒gina̭-ṅkaroti॒ yaja̭māno॒ vā ā̭hava॒nīyo॒ yaja̭mānaṃ॒-vā~ e॒tadvi ka̭rṣante॒ yadā̭hava॒nīyā᳚-tpaśu॒śrapa̭ṇa॒gṃ॒ hara̭nti॒ sa vai॒va syānni̭rma॒nthyaṃ̭-vā~ kuryā॒-dyaja̭mānasya sātma॒tvāya॒ yadi̭ pa॒śora̭va॒dāna॒-nnaśye॒dājya̭sya pratyā॒khyāya॒mava̭ dye॒-thsaiva tataḥ॒ prāya̭ścitti॒rye pa॒śuṃ-vi~̭mathnī॒ran. yastān kā॒maye॒tā ''rti॒mārcchḙyu॒riti̭ ku॒vida॒ṅgeti॒ namo̭ vṛktivatya॒rcā-''gnī᳚ddhre juhuyā॒nnamo̭ vṛktime॒vaiṣāṃ᳚-vṛ~ṅkte tā॒jagārti॒mārccha̭nti || 10 ||

(bhū॒tvā - tataḥ॒ - ṣaḍvigṃ̭śatiśca) (a. 3)

pra॒jāpa̭te॒rjāya̭mānāḥ pra॒jā jā॒tāśca॒ yā i॒māḥ | tasmai॒ prati॒ pra vḙdayaciki॒tvāgṃ anṷ manyatām || i॒ma-mpa॒śu-mpa̭śupate te a॒dya ba॒ddhnāmya̭gne sukṛ॒tasya॒ maddhye᳚ | anṷ manyasva su॒yajā̭ yajāma॒ juṣṭa̭-nde॒vānā̭mi॒dama̭stu ha॒vyam || pra॒jā॒nantaḥ॒ prati̭gṛhṇanti॒ pūrve᳚ prā॒ṇamaṅge᳚bhyaḥ॒ paryā॒cara̭ntam | suva॒rgaṃ-yā~̭hi pa॒thibhi̭ rdeva॒yānai॒-roṣa̭dhīṣu॒ prati̭tiṣṭhā॒ śarī̭raiḥ || yeṣā॒mīśḙ [yeṣā॒mīśḙ, pa॒śu॒patiḥ̭] 11

paśu॒patiḥ̭ paśū॒nā-ñcatṷṣpadāmu॒ta ca̭ dvi॒padā᳚m | niṣkrī̭to॒-'yaṃ-ya~॒jñiya̭-mbhā॒gamḙtu rā॒yaspoṣā॒ yaja̭mānasya santu || ye ba॒ddhyamā̭na॒manṷ ba॒ddhyamā̭nā a॒bhyaikṣa̭nta॒ mana̭sā॒ cakṣṷṣā ca | a॒gnistāgṃ agre॒ pramṷmoktu de॒vaḥ pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jayā̭ saṃvi~dā॒naḥ || ya ā̭ra॒ṇyāḥ pa॒śavo̭ vi॒śvarṷ̄pā॒ virṷ̄pā॒-ssanto̭ bahu॒dhaika̭rūpāḥ | vā॒yustāgṃ agre॒ pramṷmoktu de॒vaḥ pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jayā̭ saṃvi~dā॒naḥ || pra॒mu॒ñcamā̭nā॒ [pra॒mu॒ñcamā̭nāḥ, bhuva̭nasya॒ reto̭] 12

bhuva̭nasya॒ reto̭ gā॒tu-ndha̭tta॒ yaja̭mānāya devāḥ | u॒pākṛ̭tagṃ śaśamā॒naṃ-ya~dasthā᳚jjī॒va-nde॒vānā॒mapyḙtu॒ pāthaḥ̭ || nānā᳚ prā॒ṇo yaja̭mānasya pa॒śunā̭ ya॒jño de॒vebhiḥ̭ sa॒ha dḙva॒yānaḥ̭ | jī॒va-nde॒vānā॒mapyḙtu॒ pāthaḥ̭ sa॒tyā-ssa̭ntu॒ yaja̭mānasya॒ kāmāḥ᳚ || ya-tpa॒śurmā॒yumakṛ॒toro̭ vā pa॒dbhirā̭ha॒te | a॒gnirmā॒ tasmā॒dena̭so॒viśvā᳚-nmuñca॒tvagṃha̭saḥ || śami̭tāra u॒peta̭na ya॒jña- [ya॒jñam, de॒vebhi̭rinvi॒tam |] 13

-nde॒vebhi̭rinvi॒tam | pāśā᳚-tpa॒śu-mpramṷñcata ba॒ndhādya॒jñapa̭ti॒-mpari̭ || adi̭tiḥ॒ pāśa॒-mpramṷmoktve॒ta-nnamaḥ̭ pa॒śubhyaḥ̭ paśu॒pata̭ye karomi || a॒rā॒tī॒yanta॒-madha̭ra-ṅkṛṇomi॒ ya-ndvi॒ṣmastasmi॒-nprati̭ muñcāmi॒ pāśa᳚m || tvāmu॒ te da̭dhire havya॒vāhagṃ̭ śṛtaṅka॒rtāra̭mu॒ta ya॒jñiya̭-ñca | agne॒ sada̭kṣa॒-ssata̭nu॒r॒hi bhū॒tvā-'tha̭ ha॒vyā jā̭tavedo juṣasva || jāta̭vedo va॒payā̭ gaccha de॒vāntvagṃ hi hotā᳚ pratha॒mo ba॒bhūtha̭ | ghṛ॒tena॒ tva-nta॒nuvo̭ vardhayasva॒ svāhā̭kṛtagṃ ha॒vira̭dantu de॒vāḥ || svāhā̭ de॒vebhyo̭ de॒vebhya॒-ssvāhā᳚ || 14 ||

(īśe᳚ - pramu॒ñcamā̭nā - ya॒jñaṃ - tvagṃ - ṣoḍa̭śa ca) (a. 4)

prā॒jā॒pa॒tyā vai pa॒śava॒steṣāgṃ̭ ru॒dro-'dhi̭pati॒rya-de॒tābhyā̭-mupā ka॒roti॒ tābhyā̭me॒vaina̭-mprati॒procyā-''la̭bhata ā॒tmano-'nā᳚vraskāya॒ dvābhyā̭mu॒pāka̭roti dvi॒pādyaja̭mānaḥ॒ prati̭ṣṭhityā upā॒kṛtya॒ pañca̭ juhoti॒ pāṅktāḥ᳚ pa॒śavaḥ̭ pa॒śūne॒vā va̭rundhemṛ॒tyave॒ vā e॒ṣa nī̭yate॒ ya-tpa॒śustaṃ-ya~da̭nvā॒rabhḙta pra॒māyṷko॒ yaja̭māna-ssyā॒nnānā᳚ prā॒ṇo yaja̭mānasya pa॒śunetyā̭ha॒ vyāvṛ̭ttyai॒ [vyāvṛ̭ttyai, ya-tpa॒śurmā॒yu-] 15

ya-tpa॒śurmā॒yu-makṛ॒teti̭ juhoti॒ śāntyai॒ śami̭tāra u॒peta॒netyā̭ha yathāya॒jure॒vaitadva॒pāyāṃ॒-vā~ ā᳚hri॒yamā̭ṇāyā-ma॒gnermedho-'pa̭ krāmati॒ tvāmu॒ te da̭dhire havya॒vāha॒miti̭ va॒pāma॒bhi jṷhotya॒gnere॒va medha॒mava̭ ru॒ndhe-'tho̭ śṛta॒tvāya̭ pu॒rastā᳚-thsvāhā kṛtayo॒ vā a॒nye de॒vā u॒pari̭ṣṭā-thsvāhākṛtayo॒-'nye svāhā̭ de॒vebhyo̭ de॒vebhya॒-ssvāhetya॒bhito̭ va॒pā-ñjṷhoti॒ tāne॒vobhayā᳚-nprīṇāti || 16 ||

(vyāvṛ̭ttyā - a॒bhito̭ va॒pāṃ - pañca̭ ca) (a. 5)

yo vā aya̭thādevataṃ-ya~॒jñamṷpa॒cara॒tyā de॒vatā᳚bhyo vṛścyate॒ pāpī̭yā-nbhavati॒ yo ya̭thādeva॒tanna de॒vatā᳚bhya॒ ā vṛ̭ścyate॒ vasī̭yā-nbhavatyāgne॒yyarcā ''gnī᳚ddhrama॒bhi mṛ̭śe-dvaiṣṇa॒vyā ha̭vi॒rdhāna̭māgne॒yyā sruco̭ vāya॒vya̭yā vāya॒vyā᳚nyaindri॒yā sado̭ yathādeva॒tame॒va ya॒jñamupa̭ carati॒ na de॒vatā᳚bhya॒ ā vṛ̭ścyate॒ vasī̭yā-nbhavati yu॒najmi̭ te pṛthi॒vī-ñjyoti̭ṣā sa॒ha yu॒najmi̭ vā॒yuma॒ntari̭kṣeṇa [vā॒yuma॒ntari̭kṣeṇa, te sa॒ha] 17

te sa॒ha yu॒najmi॒ vācagṃ̭ sa॒ha sūryḙṇa te yu॒najmi̭ ti॒sro vi॒pṛca॒-ssūrya̭sya te | a॒gnirde॒vatā̭ gāya॒trī chanda̭ upā॒gṃ॒śoḥ pātra̭masi॒ somo̭ de॒vatā᳚ tri॒ṣṭu-pchando᳚-'ntaryā॒masya॒ pātra̭ma॒sīndro̭ de॒vatā॒ jaga̭tī॒ chanda̭ indravāyu॒voḥ pātra̭masi॒ bṛha॒spati̭-rde॒vatā̭-'nu॒ṣṭu-pchando̭ mi॒trāvarṷṇayoḥ॒ pātra̭masya॒śvinaṷ de॒vatā̭ pa॒ṅktiśchando॒-'śvinoḥ॒ pātra̭masi॒ sūryo̭ de॒vatā̭ bṛha॒tī [ ] 18

chandaḥ̭ śu॒krasya॒ pātra̭masi ca॒ndramā̭ de॒vatā̭ sa॒to bṛ̭hatī॒ chando̭ ma॒nthinaḥ॒ pātra̭masi॒ viśvḙde॒vā de॒vato॒ṣṇihā॒ chanda̭ āgraya॒ṇasya॒ pātra̭ma॒sīndro̭ de॒vatā̭ ka॒kucchanda̭ u॒kthānā॒-mpātra̭masi pṛthi॒vī de॒vatā̭ vi॒rāṭ chando᳚ dhru॒vasya॒ pātra̭masi || 19 ||

(a॒ntari̭kṣeṇa - bṛha॒tī - traya̭strigṃśacca) (a. 6)

i॒ṣṭargo॒ vā a̭ddhva॒ryuryaja̭mānasye॒ṣṭargaḥ॒ khalu॒ vai pūrvo॒-'rṣṭuḥ, kṣī̭yata āsa॒nyā᳚nmā॒ mantrā᳚-tpāhi॒ kasyā᳚ścida॒bhiśa̭styā॒ iti̭ pu॒rā prā̭taranuvā॒kājjṷhuyādā॒tmana̭ e॒va tada̭ddhva॒ryuḥ pu॒rastā॒ccharma̭ nahya॒te-'nā᳚rtyai saṃve~॒śāya̭ tvopave॒śāya̭ tvā gāyatri॒yā stri॒ṣṭubho॒ jaga̭tyā a॒bhibhū᳚tyai॒ svāhā॒ prāṇā̭pānau mṛ॒tyormā̭ pāta॒-mprāṇā̭pānau॒ mā mā̭ hāsiṣṭa-nde॒vatā̭su॒ vā e॒te prā̭ṇāpā॒nayo॒- [e॒te prā̭ṇāpā॒nayoḥ᳚, vyāya̭cchante॒] 20

-rvyāya̭cchante॒ yeṣā॒gṃ॒ somaḥ̭ samṛ॒cchatḙ saṃve~॒śāya̭ tvopave॒śāya॒ tvetyā̭ha॒ chandāgṃ̭si॒ vai saṃ̭ve~॒śa ṷpave॒śaśchando̭bhire॒vāsya॒ chandāgṃ̭si vṛṅkte॒ preti̭va॒ntyājyā̭ni bhavantya॒bhiji̭tyai ma॒rutva̭tīḥ prati॒pado॒ viji̭tyā u॒bhe bṛ̭hadrathanta॒re bha̭vata i॒yaṃ-vā~va ra̭thanta॒rama॒sau bṛ॒hadā॒bhyāme॒vaina̭ma॒ntare᳚tya॒dya vāva ra̭thanta॒ragg śvo bṛ॒hada̭dyā॒śvā de॒vaina̭ma॒ntarḙti bhū॒taṃ- [bhū॒tam, vāva ra̭thanta॒ra-] 21

-~vāva ra̭thanta॒ra-mbha̭vi॒ṣya-dbṛ॒ha-dbhū॒tāccai॒vaina̭-mbhaviṣya॒taścā॒ntarḙti॒, pari̭mitaṃ॒-vā~va ra̭thanta॒ramapa̭rimita-mbṛ॒ha-tpari̭mitāccai॒vaina॒-mapa̭rimitāccā॒-'ntarḙti viśvāmitrajamada॒gnī vasi̭ṣṭhenāspardhetā॒gṃ॒sa e॒tajja॒mada̭gni rviha॒vya̭ma paśya॒-ttena॒ vai sa vasi̭ṣṭhasyendri॒yaṃ-vī~॒rya̭mavṛṅkta॒ yadvi̭ha॒vyagṃ̭ śa॒syata̭ indri॒yame॒va tadvī॒ryaṃ̭-ya~ja̭māno॒ bhrātṛ̭vyasya vṛṅkte॒ yasya॒ bhūyāgṃ̭so yajñakra॒tava॒ ityā̭hu॒-ssa de॒vatā̭ vṛṅkta॒ iti॒ yadya̭gniṣṭo॒ma-ssomaḥ̭ pa॒rastā॒-thsyā-du॒kthya̭-ṅkurvīta॒ yadyu॒kthyaḥ̭ syāda̭tirā॒tra-ṅkṷrvīta yajñakra॒tubhi̭re॒vāsya̭ de॒vatā̭ vṛṅkte॒ vasī̭yā-nbhavati || 22 ||

(prā॒ṇā॒pā॒nayo᳚ - rbhū॒taṃ - ~vṛ̭ṅkte॒ - 'ṣṭāvigṃ̭śatiśca) (a. 7)

ni॒grā॒bhyā᳚-sstha deva॒śruta॒ āyṷrme tarpayata prā॒ṇa-mmḙ tarpayatāpā॒na-mmḙ tarpayata vyā॒na-mmḙ tarpayata॒ cakṣṷrme tarpayata॒ śrotra̭-mme tarpayata॒ mano̭me tarpayata॒ vāca̭-mme tarpayatā॒-''tmāna̭-mme tarpaya॒tāṅgā̭ni me tarpayata pra॒jā-mmḙ tarpayata pa॒śū-nmḙ tarpayata gṛ॒hā-nmḙ tarpayata ga॒ṇā-nmḙ tarpayata sa॒rvaga̭ṇa-mmā tarpayata ta॒rpaya̭ta mā [ ] 23

ga॒ṇā me॒ mā vi tṛ̭ṣa॒nnoṣa̭dhayo॒ vai soma̭sya॒ viśo॒ viśaḥ॒ khalu॒ vai rājñaḥ॒ pradā̭torīśva॒rā ai॒ndra-ssomo-'vī̭vṛdhaṃ-vo~॒ mana̭sā sujātā॒ ṛta̭prajātā॒ bhaga॒ idvaḥ̭ syāma | indrḙṇa de॒vīrvī॒rudhaḥ̭ saṃvi~dā॒nā anṷ manyantā॒gṃ॒ sava̭nāya॒ soma॒mityā॒hauṣa̭dhībhya e॒vaina॒gg॒ svāyai̭ vi॒śa-ssvāyai̭ de॒vatā̭yai ni॒ryācyā॒bhi ṣṷṇoti॒ yo vai soma̭syābhiṣū॒yamā̭ṇasya [soma̭syābhiṣū॒yamā̭ṇasya, pra॒tha॒mo-'gṃ̭śu-] 24

pratha॒mo-'gṃ̭śu-sskanda̭ti॒ sa ī᳚śva॒ra i̭ndri॒yaṃ-vī~॒rya̭-mpra॒jā-mpa॒śūn. yaja̭mānasya॒ nirha̭nto॒stama॒bhi ma̭ntraye॒tā-'' mā᳚-'skānthsa॒ha pra॒jayā̭ sa॒ha rā॒yaspoṣḙṇendri॒ya-mmḙ vī॒rya̭-mmā niva̭rdhī॒rityā॒śiṣa̭me॒vaitāmā śā᳚sta indri॒yasya̭ vī॒ya̭rsya pra॒jāyai̭ paśū॒nāmani̭rghātāya dra॒phsaśca̭skanda pṛthi॒vīmanu॒ dyāmi॒mañca॒ yoni॒manu॒ yaśca॒ pūrvaḥ̭ | tṛ॒tīyaṃ॒-yo~ni॒manṷ sa॒ñcara̭nta-ndra॒phsa-ñjṷho॒myanṷ sa॒pta hotrāḥ᳚ || 25 ||

(ta॒rpaya̭ta mā - 'bhiṣū॒yamā̭ṇasya॒ - yaśca॒ - daśa̭ ca) (a. 8)

yo vai de॒vā-ndḙvayaśa॒senā॒rpaya̭ti manu॒ṣyā᳚-nmanuṣyayaśa॒sena̭ devayaśa॒syḙva de॒veṣu॒ bhava̭ti manuṣyayaśa॒sī ma̭nu॒ṣyḙṣu॒ yā-nprā॒cīna̭-māgraya॒ṇā-dgrahā᳚-ngṛhṇī॒yā-ttānṷpā॒gṃ॒śu gṛ̭hṇīyā॒dyānū॒rdhvāgstānṷpabdi॒mato̭ de॒vāne॒va taddḙvayaśa॒senā᳚rpayati manu॒ṣyā᳚-nmanuṣyayaśa॒sena̭ devayaśa॒syḙva de॒veṣṷ bhavati manuṣyayaśa॒sī ma̭nu॒ṣye᳚ṣva॒gniḥ prā̭tassava॒ne pā᳚tva॒smān. vai᳚śvāna॒ro ma̭hi॒nā vi॒śvaśa̭mbhūḥ | sa naḥ̭ pāva॒ko dravi̭ṇa-ndadhā॒- [dravi̭ṇa-ndadhātu, āyṷṣmanta-] 26

-tvāyṷṣmanta-ssa॒habha̭kṣā-ssyāma || viśvḙ de॒vā ma॒ruta॒ indro̭ a॒smāna॒smi-ndvi॒tīye॒ sava̭ne॒ na ja̭hyuḥ | āyṷṣmantaḥ pri॒yamḙṣāṃ॒-va~da̭nto va॒ya-nde॒vānāgṃ̭ suma॒tau syā̭ma || i॒da-ntṛ॒tīya॒gṃ॒ sava̭na-ṅkavī॒nāmṛ॒tena॒ ye ca̭ma॒samaira̭yanta | te saṷdhanva॒nā-ssuva̭rānaśā॒nā-ssvi̭ṣṭi-nno a॒bhi vasī̭yo nayantu || ā॒yata̭navatī॒rvā a॒nyā āhṷtayo hū॒yantḙ-'nāyata॒nā a॒nyā yā ā̭ghā॒rava̭tī॒stā ā॒yatana̭vatī॒ryā- [ā॒yatana̭vatī॒ryāḥ, sau॒myāstā] 27

-ssau॒myāstā a̭nāyata॒nā ai᳚ndravāya॒va-mā॒dāyā̭-''ghā॒ramā ghā̭rayedaddhva॒ro ya॒jño̭-'yama̭stu devā॒ oṣa̭dhībhyaḥ pa॒śavḙ no॒ janā̭ya॒ viśva̭smai bhū॒tāyā᳚-'ddhva॒ro̭-'si॒ sa pi̭nvasva ghṛ॒tava̭ddeva so॒meti̭ sau॒myā e॒va tadāhṷtīrā॒yata̭navatīḥ karotyā॒yata̭navā-nbhavati॒ ya e॒vaṃ-ve~dātho॒ dyāvā̭pṛthi॒vī e॒va ghṛ॒tena॒ vyṷnatti॒ te vyṷtte upajīva॒nīyḙ bhavata upajīva॒nīyo̭ bhavati॒ [bhavati, ya e॒vaṃ-ve~dai॒ṣa] 28

ya e॒vaṃ-ve~dai॒ṣa tḙ rudrabhā॒go ya-nni॒rayā̭cathā॒sta-ñjṷṣasva vi॒dergaṷpa॒tyagṃ rā॒yaspoṣagṃ̭ su॒vīryagṃ̭ saṃva~thsa॒rīṇāg̭ sva॒stim || manuḥ̭ pu॒trebhyo̭ dā॒yaṃ-vya~̭bhaja॒-thsa nābhā॒nedi̭ṣṭha-mbrahma॒caryaṃ॒-va~sa̭nta॒-nnira̭bhaja॒-thsa ā-'ga̭ccha॒-thso᳚-'bravī-tka॒thā mā॒ nira̭bhā॒giti॒ na tvā॒ nira̭bhākṣa॒mitya̭-bravī॒daṅgi̭rasa i॒me sa॒tramā̭sate॒ te [sa॒tramā̭sate॒ te, su॒va॒rgaṃ-lo~॒ka-nna] 29

sṷva॒rgaṃ-lo~॒ka-nna prajā̭nanti॒ tebhya̭ i॒da-mbrāhma̭ṇa-mbrūhi॒ te sṷva॒rgaṃ-lo~॒kaṃ-ya~nto॒ ya ḙṣā-mpa॒śava॒stāgstḙ dāsya॒ntīti॒ tade᳚bhyo-'bravī॒-tte sṷva॒rgaṃ-lo~॒kaṃ-ya~nto॒ ya ḙṣā-mpa॒śava॒ āsa॒-ntāna̭smā adadu॒sta-mpa॒śubhi॒ścara̭ntaṃ-ya~jñavā॒stau ru॒dra ā-'ga̭ccha॒-thso᳚-'bravī॒nmama॒ vā i॒me pa॒śava॒ ityadu॒rvai - [ ] 30

mahya̭mi॒mānitya̭bravī॒nna vai tasya॒ ta ī̭śata॒ itya̭bravī॒-dya-dya̭jñavā॒stau hīya̭te॒ mama॒ vai taditi॒ tasmā᳚-dyajñavā॒stu nābhya॒vetya॒gṃ॒ so᳚-'bravī-dya॒jñe mā ''bha॒jātha̭ te pa॒śū-nnābhi magg̭sya॒ iti॒ tasmā̭ e॒ta-mma॒nthinaḥ̭ sagg srā॒vama̭juho॒-ttato॒ vai tasya̭ ru॒draḥ pa॒śū-nnābhya̭manyata॒ yatrai॒ta me॒vaṃ-vi~॒dvā-nma॒nthinaḥ̭ sagg srā॒va-ñju॒hoti॒ na tatra̭ ru॒draḥ pa॒śūna॒bhi ma̭nyate || 31 ||

(da॒dhā॒tvā॒ - yata̭navatī॒ryā - ṷpajīva॒nīyo̭ bhavati॒ - te-' - du॒rvai - yatrai॒ta - mekā̭daśa ca) (a. 9)

juṣṭo̭ vā॒co bhṷ̄yāsa॒-ñjuṣṭo̭ vā॒caspata̭ye॒ devi̭ vāk | yadvā॒co madhṷma॒-ttasmi̭-nmā dhā॒-ssvāhā॒ sara̭svatyai || ṛ॒cā stoma॒gṃ॒ sama̭rdhaya gāya॒treṇa̭ rathanta॒ram | bṛ॒ha-dgā̭ya॒trava̭rtani ||yaste᳚ dra॒phsa-sskanda̭ti॒ yastḙ a॒gṃ॒śurbā॒hucyṷto dhi॒ṣaṇa̭yoru॒pasthā᳚t | a॒ddhva॒ryorvā॒ pari॒ yastḙ pa॒vitrā॒-thsvāhā̭kṛta॒mindrā̭ya॒ ta-ñjṷhomi || yo dra॒phso a॒gṃ॒śuḥ pa̭ti॒taḥ pṛ̭thi॒vyā-mpa̭rivā॒pā- [pṛ̭thi॒vyā-mpa̭rivā॒pāt, pu॒ro॒ḍāśā᳚-tkara॒mbhāt |] 32

-tpṷro॒ḍāśā᳚-tkara॒mbhāt | dhā॒nā॒so॒mānma॒nthina̭ indra śu॒krā-thsvāhā̭kṛta॒mindrā̭ya॒ ta-ñjṷhomi || yaste᳚ dra॒phso madhṷmāgṃ indri॒yāvā॒n-thsvāhā̭kṛtaḥ॒ puna̭ra॒pyeti̭ de॒vān | di॒vaḥ pṛ̭thi॒vyāḥ parya॒ntari̭kṣā॒-thsvāhā̭ kṛta॒mindrā̭ya॒ ta-ñjṷhomi || a॒ddhva॒ryurvā ṛ॒tvijā᳚-mpratha॒mo yṷjyate॒ tena॒ stomo̭ yokta॒vya̭ ityā̭hu॒rvāga̭gre॒gā agra̭ etvṛju॒gā de॒vebhyo॒ yaśo॒ mayi॒ dadha̭tī prā॒ṇā-npa॒śuṣṷ pra॒jā-mmayi̭ [ ] 33

ca॒ yaja̭māne॒ cetyā̭ha॒ vāca̭me॒va tadya̭jñamu॒khe yṷnakti॒ vāstu॒ vā e॒tadya॒jñasya̭ kriyate॒ yadgrahā᳚-ngṛhī॒tvā ba̭hiṣpavamā॒nagṃ sarpa̭nti॒parā᳚ñco॒ hi yanti॒ parā̭cībhi-sstu॒vatḙ vaiṣṇa॒vyarcā puna॒retyopa̭ tiṣṭhate ya॒jño vai viṣṇṷ rya॒jñame॒vāka॒rviṣṇo॒ tvanno॒ anta̭ma॒-śśarma̭ yaccha sahantya | pra te॒ dhārā̭ madhu॒ścuta॒ uthsa̭-nduhrate॒ akṣi̭ta॒mityā̭ha॒ yade॒vāsya॒ śayā̭nasyopa॒śuṣya̭ti॒ tade॒vāsyai॒tenā ''pyā̭yayati || 34 ||

(pa॒ri॒vā॒pāt - pra॒jā-mmayi̭ - duhrate॒ - catṷrdaśa ca) (a. 10)

a॒gninā̭ ra॒yima̭śñava॒-tpoṣa̭me॒va di॒vedi̭ve | ya॒śasaṃ̭-vī~॒rava̭ttamam || gomāgṃ̭ a॒gne-'vi̭māgṃ a॒śvī ya॒jño nṛ॒vathsa̭khā॒ sada॒mida̭pramṛ॒ṣyaḥ | iḍā̭vāgṃ e॒ṣo a̭sura pra॒jāvā᳚-ndī॒rgho ra॒yiḥ pṛ̭thubu॒dhna-ssa॒bhāvāṋ || āpyā̭yasva॒, sante᳚ || i॒ha tvaṣṭā̭ramagri॒yaṃ-vi~॒śvarṷ̄pa॒mupa̭ hvaye | a॒smāka̭mastu॒ keva̭laḥ || tanna̭stu॒rīpa॒madha̭ poṣayi॒tnu deva̭ tvaṣṭa॒rvi ra̭rā॒ṇa-ssya̭sva | yato̭ vī॒raḥ [yato̭ vī॒raḥ, ka॒rma॒ṇyaḥ̭ su॒dakṣo̭] 35

ka̭rma॒ṇyaḥ̭ su॒dakṣo̭ yu॒ktagrā̭vā॒ jāya̭te de॒vakā̭maḥ ||śi॒vastva̭ṣṭari॒hā-'' ga̭hi vi॒bhuḥ poṣa̭ u॒tatmanā᳚ | ya॒jñeya̭jñe na॒ uda̭va || pi॒śaṅga̭rūpa-ssu॒bharo̭ vayo॒dhā-śśru॒ṣṭī vī॒ro jā̭yate de॒vakā̭maḥ | pra॒jā-ntvaṣṭā॒ viṣya̭tu॒ nābhi̭ma॒sme athā̭ de॒vānā॒mapyḙtu॒ pāthaḥ̭ || praṇo̭de॒ vyā, no̭ di॒vaḥ || pī॒pi॒vāgṃ sa॒gṃ॒ sara̭svata॒-sstanaṃ॒-yo~ vi॒śvada̭rśataḥ | dhukṣī॒mahi̭ pra॒jāmiṣa᳚m || 36 ||

ye tḙ sarasva ū॒rmayo॒ madhṷmanto ghṛta॒ścutaḥ̭ | teṣā᳚-nte su॒mnamī̭mahe || yasya̭ vra॒ta-mpa॒śavo॒ yanti॒ sarve॒ yasya̭ vra॒tamṷpa॒tiṣṭha̭nta॒ āpaḥ̭ | yasya̭ vra॒te pṷṣṭi॒pati॒rnivi̭ṣṭa॒stagṃ sara̭svanta॒mava̭se huvema || di॒vyagṃ sṷpa॒rṇaṃ-va~̭ya॒sa-mbṛ॒hanta̭ma॒pā-ṅgarbhaṃ̭-vṛ~ṣa॒bhamoṣa̭dhīnām | a॒bhī॒pa॒to vṛ॒ṣṭyā ta॒rpaya̭nta॒-ntagṃ sara̭svanta॒mava̭se huvema || sinī̭vāli॒ pṛthṷṣṭuke॒ yā de॒vānā॒masi॒ svasā᳚ | ju॒ṣasva̭ ha॒vya- [ha॒vyam, āhṷta-mpra॒jā-ndḙvi] 37

-māhṷta-mpra॒jā-ndḙvi didiḍḍhi naḥ || yā sṷpā॒ṇi-ssva̭ṅgu॒ri-ssu॒ṣūmā̭ bahu॒sūva̭rī | tasyai̭ vi॒śpatni̭yai ha॒vi-ssi̭nīvā॒lyai jṷhotana || indraṃ̭-vo~ vi॒śvata॒sparī, ndra॒-nnaraḥ̭ || asi̭tavarṇā॒ hara̭ya-ssupa॒rṇā miho॒ vasā̭nā॒ diva॒mu-tpa̭tanti || ta ā-'va̭vṛtra॒n-thsada̭nāni kṛ॒tvā-''di-tpṛ̭thi॒vī ghṛ॒tairvyṷdyate || hira̭ṇyakeśo॒ raja̭so visā॒re-'hi॒rdhuni॒rvāta̭ iva॒ dhrajī̭mān | śuci̭bhrājā u॒ṣaso॒ [u॒ṣasaḥ̭, navḙdā॒ yaśa̭svatī-] 38

navḙdā॒ yaśa̭svatī-rapa॒syuvo॒ na sa॒tyāḥ || ā tḙ supa॒rṇā a̭minanta॒ evaiḥ᳚ kṛ॒ṣṇo no̭nāva vṛṣa॒bho yadī॒dam | śi॒vābhi॒rna smaya̭mānābhi॒rā-'gā॒-tpata̭nti॒ mihaḥ̭ sta॒naya̭ntya॒bhrā || vā॒śreva̭ vi॒dyunmi̭māti va॒thsa-nna mā॒tā si̭ṣakti | yadḙṣāṃ-vṛ~॒ṣṭirasa̭rji || parva̭taści॒nmahi̭ vṛ॒ddho bi̭bhāya di॒vaści॒-thsānṷ rejata sva॒ne vaḥ̭ | ya-tkrīḍa̭tha maruta [marutaḥ, ṛ॒ṣṭi॒manta॒] 39

ṛṣṭi॒manta॒ āpa̭ iva sa॒ddhriya̭ñco dhavaddhve || a॒bhi kra̭nda sta॒naya॒ garbha॒mā dhā̭ uda॒nvatā॒ pari̭ dīyā॒ rathḙna | dṛti॒gṃ॒ su ka̭rṣa॒ viṣi̭ta॒-nnya̭ñcagṃ sa॒mā bha̭vantū॒dvatā̭ nipā॒dāḥ || tva-ntyā ci॒dacyu॒tā-'gnḙ pa॒śurna yava̭se | dhāmā̭ ha॒ ya-ttḙ ajara॒ vanā̭ vṛ॒ścanti॒ śikva̭saḥ || agne॒ bhūrī̭ṇi॒ tava̭ jātavedo॒ deva̭ svadhāvo॒-'mṛta̭sya॒ dhāma̭ | yāśca̭ [ ] 40

mā॒yā mā॒yināṃ᳚-vi~śvaminva॒ tve pū॒rvī-ssa̭nda॒dhuḥ pṛ̭ṣṭabandho || di॒vo no̭ vṛ॒ṣṭi-mma̭ruto rarīddhva॒-mprapi̭nvata॒ vṛṣṇo॒ aśva̭sya॒ dhārāḥ᳚ | a॒rvāṃe॒tena̭ stanayi॒tnunehya॒po ni̭ṣi॒ñcannasṷraḥ pi॒tā naḥ̭ || pinva̭ntya॒po ma॒rutaḥ̭ su॒dāna̭vaḥ॒ payo̭ ghṛ॒tava̭dvi॒dathe᳚ṣvā॒ bhuvaḥ̭ | atya॒-nna mi॒he vi na̭yanti vā॒jina॒muthsa̭-nduhanti sta॒naya̭nta॒makṣi̭tam || u॒da॒pruto̭ maruta॒stāgṃ i̭yarta॒ vṛṣṭiṃ॒- [vṛṣṭi᳚m, ye viśvḙ] 41

-~ye viśvḙ ma॒ruto̭ ju॒nanti̭ | krośā̭ti॒ gardā̭ ka॒nyḙva tu॒nnā perṷ-ntuñjā॒nā patyḙva jā॒yā || ghṛ॒tena॒ dyāvā̭pṛthi॒vī madhṷnā॒ samṷkṣata॒ paya̭svatīḥ kṛṇa॒tā-''pa॒ oṣa̭dhīḥ | ūrja̭-ñca॒ tatra̭ suma॒ti-ñca̭ pinvatha॒ yatrā̭ naro maruta-ssi॒ñcathā॒ madhṷ || udu॒tyam, ci॒tram || au॒rva॒-bhṛ॒gu॒vacchuci̭mapnavāna॒vadā hṷve | a॒gnigṃ sa̭mu॒dravā̭sasam || ā sa॒vagṃ sa̭vi॒turya̭thā॒ bhaga̭sye va bhu॒jigṃ hṷve | a॒gnigṃ sa̭mu॒dravā̭sasam || hu॒ve vāta̭svana-ṅka॒vi-mpa॒rjanya̭krandya॒gṃ॒ sahaḥ̭ | a॒gnigṃ sa̭mu॒dravā̭sasam || 42 ||

(vī॒ra - iṣagṃ̭ - ha॒vya - mu॒ṣaso̭ - maruta - śca॒ - vṛṣṭiṃ॒ - bhaga̭sya॒ - dvāda̭śa ca) (a. 11)

(pra॒jāpa̭tirakāmayatai॒ - ṣa tḙ gāya॒tro - ya॒jñaṃ-vai~ - pra॒jāpa̭te॒rjāya̭mānāḥ - prājāpa॒tyā - yo vā aya̭thādevata - mi॒ṣṭargo̭ - nigrā॒bhyā᳚-sstha॒ - yo vai de॒vā - ñjuṣṭo॒ - 'gninā̭ ra॒yi - mekā̭daśa )

(pra॒jāpa̭tirakāmayata - pra॒jāpa̭te॒rjāya̭mānā॒ - vyāya̭cchante॒ - mahya̭mi॒mā - nmā॒yā mā॒yinā॒n - dvica̭tvārigṃśat)

(pra॒jāpa̭tirakāmayatā॒, a॒gnigṃ sa̭mu॒dravā̭sasaṃ )

|| hariḥ̭ om ||

|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ntṛtīyakāṇḍe prathamaḥ praśna-ssamāptaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-न्तृतीयकाण्डे प्रथमः प्रश्नः - न्यूनकर्माभिधानं

ओ-न्नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः,

श्री गुरुभ्यो नमः । ह॒रिः॒ ओम् ॥

प्र॒जाप॑तिरकामयत प्र॒जा-स्सृ॑जे॒येति॒ स तपो॑-ऽतप्यत॒ स स॒र्पान॑सृजत॒ सो॑-ऽकामयत प्र॒जा-स्सृ॑जे॒येति॒ सद्वि॒तीय॑मतप्यत॒ स वयाग्॑स्य सृजत॒ सो॑-ऽकामयत प्र॒जा-स्सृ॑जे॒येति॒ स तृ॒तीय॑मतप्यत॒ स ए॒त-न्दी᳚क्षितवा॒द-म॑पश्य॒-त्तम॑वद॒-त्ततो॒ वै स प्र॒जा अ॑सृजत॒ य-त्तप॑स्त॒प्त्वा दी᳚क्षितवा॒दं-वँद॑ति प्र॒जा ए॒व तद्यज॑मान- [तद्यज॑मानः, सृ॒ज॒ते॒ यद्वै] 1

-स्सृजते॒ यद्वै दी᳚क्षि॒तो॑-ऽमे॒द्ध्य-म्पश्य॒त्यपा᳚स्माद्दी॒क्षाक्रा॑मति॒ नील॑मस्य॒ हरो॒ व्ये᳚त्यब॑द्ध॒-म्मनो॑ द॒रिद्र॒-ञ्चक्षु॒-स्सूर्यो॒ ज्योति॑षा॒ग्॒श्रेष्ठो॒ दीक्षे॒ मा मा॑हासी॒रित्या॑ह॒ नास्मा᳚द्दी॒क्षा-ऽप॑क्रामति॒ नास्य॒ नील॒-न्न हरो॒ व्ये॑ति॒ यद्वै दी᳚क्षि॒तम॑भि॒वर्ष॑तिदि॒व्या आपो-ऽशा᳚न्ता॒ ओजो॒ बल॑-न्दी॒क्षा- [बल॑-न्दी॒क्षाम्, तपो᳚-ऽस्य॒-] 2

-न्तपो᳚-ऽस्य॒-निर्घ्न॑न्त्युन्द॒ती-र्बल॑-न्ध॒त्तौजो॑ धत्त॒ बल॑-न्धत्त॒ मा मे॑ दी॒क्षा-म्मा तपो॒निर्व॑धि॒ष्टेत्या॑है॒ तदे॒व सर्व॑मा॒त्म-न्ध॑त्ते॒ नास्यौजो॒ बल॒-न्न दी॒क्षा-न्न तपो॒निर्घ्न॑न्त्य॒ग्निर्वै दी᳚क्षि॒तस्य॑ दे॒वता॒ सो᳚-ऽस्मादे॒तर्हि॑ति॒र इ॑व॒ यर्हि॒ याति॒ तमी᳚श्व॒रग्ं रक्षाग्ं॑सि॒ हन्तो᳚- [हन्तोः᳚, भ॒द्राद॒भि-] 3

-र्भ॒द्राद॒भि-श्रेयः॒ प्रेहि॒बृह॒स्पतिः॑ पुर ए॒ता ते॑ अ॒स्त्वित्या॑ह॒ब्रह्म॒ वै दे॒वाना॒-म्बृह॒स्पति॒स्तमे॒वान्वा र॑भते॒ स ए॑न॒ग्ं॒ स-म्पा॑रय॒त्ये दम॑गन्म देव॒यज॑न-म्पृथि॒व्या इत्या॑ह देव॒यज॑न॒ग्ग्॒ ह्ये॑ष पृ॑थि॒व्या आ॒गच्छ॑ति॒ यो यज॑ते॒ विश्वे॑ दे॒वा यदजु॑षन्त॒ पूर्व॒ इत्या॑ह॒ विश्वे॒ ह्ये॑तद्दे॒वा जो॒षय॑न्ते॒ यद्ब्रा᳚ह्म॒णा ऋ॑ख्सा॒माभ्यां॒-यँजु॑षा स॒न्तर॑न्त॒ इत्या॑हर्ख्सा॒माभ्या॒ग्॒ ह्ये॑ष यजु॑षा स॒न्तर॑ति॒ यो यज॑ते रा॒यस्पोषे॑ण॒ समि॒षा-म॑दे॒मेत्या॑-हा॒-ऽशिष॑मे॒वै तामा शा᳚स्ते ॥ 4 ॥

(यज॑मानो - दी॒क्षाग्ं - हन्तो᳚ - र्ब्राह्म॒णा -श्चतु॑र्विग्ंशतिश्च) (अ. 1)

ए॒ष ते॑ गाय॒त्रो भा॒ग इति॑ मे॒ सोमा॑य ब्रूतादे॒ष ते॒ त्रैष्टु॑भो॒ जाग॑तो भा॒ग इति॑ मे॒ सोमा॑य ब्रूताच्छन्दो॒माना॒ग्ं॒ साम्रा᳚ज्य-ङ्ग॒च्छेति॑ मे॒ सोमा॑य ब्रूता॒-द्यो वै सोम॒ग्ं॒ राजा॑न॒ग्ं॒ साम्रा᳚ज्यं-लोँ॒क-ङ्ग॑मयि॒त्वा क्री॒णाति॒ गच्छ॑ति॒ स्वाना॒ग्ं॒ साम्रा᳚ज्य॒-ञ्छन्दाग्ं॑सि॒ खलु॒ वै सोम॑स्य॒ राज्ञ॒-स्साम्रा᳚ज्यो लो॒कः पु॒रस्ता॒-थ्सोम॑स्य क्र॒यादे॒वम॒भि म॑न्त्रयेत॒ साम्रा᳚ज्यमे॒वै- [साम्रा᳚ज्यमे॒व, ए॒नं॒-लोँ॒क-ङ्ग॑मयि॒त्वा] 5

नं॑-लोँ॒क-ङ्ग॑मयि॒त्वा क्री॑णाति॒ गच्छ॑ति॒ स्वाना॒ग्ं॒ साम्रा᳚ज्यं॒-योँ वै ता॑नून॒प्त्रस्य॑ प्रति॒ष्ठां-वेँद॒ प्रत्ये॒व ति॑ष्ठति ब्रह्मवा॒दिनो॑ वदन्ति॒ न प्रा॒श्ञन्ति॒ न जु॑ह्व॒त्यथ॒ क्व॑ तानून॒प्त्र-म्प्रति॑ तिष्ठ॒तीति॑ प्र॒जाप॑तौ॒ मन॒सीति॑ ब्रूया॒-त्त्रिरव॑ जिघ्रे-त्प्र॒जाप॑तौ त्वा॒ मन॑सि जुहो॒मीत्ये॒षा वै ता॑नून॒प्त्रस्य॑ प्रति॒ष्ठा य ए॒वं-वेँद॒ प्रत्ये॒व ति॑ष्ठति॒ यो [प्रत्ये॒व ति॑ष्ठति॒ यः, वा अ॑द्ध्व॒र्योः] 6

वा अ॑द्ध्व॒र्योः प्र॑ति॒ष्ठां-वेँद॒ प्रत्ये॒व ति॑ष्ठति॒ यतो॒ मन्ये॒तान॑भिक्रम्य होष्या॒मीति॒ त-त्तिष्ठ॒न्ना श्रा॑वयेदे॒षा वा अ॑द्ध्व॒र्योः प्र॑ति॒ष्ठा य ए॒वं-वेँद॒ प्रत्ये॒व ति॑ष्ठति॒ यद॑भि॒क्रम्य॑ जुहु॒या-त्प्र॑ति॒ष्ठाया॑ इया॒-त्तस्मा᳚-थ्समा॒नत्र॒ तिष्ठ॑ता होत॒व्य॑-म्प्रति॑ष्ठित्यै॒ यो वा अ॑द्ध्व॒र्यो-स्स्वं-वेँद॒ स्ववा॑ने॒व भ॑वति॒ स्रुग्वा अ॑स्य॒ स्वं-वाँ॑य॒व्य॑मस्य॒ [वा॑य॒व्य॑मस्य, स्व-ञ्च॑म॒सो᳚-ऽस्य॒] 7

स्व-ञ्च॑म॒सो᳚-ऽस्य॒ स्वं-यँद्वा॑य॒व्यं॑-वाँ चम॒सं-वाँ-ऽन॑न्वारभ्या-ऽऽश्रा॒वये॒-थ्स्वादि॑या॒-त्तस्मा॑ दन्वा॒रभ्या॒ ऽऽश्राव्य॒ग्ग्॒ स्वादे॒व नैति॒ यो वै सोम॒म- प्र॑तिष्ठाप्य स्तो॒त्र-मु॑पाक॒रोत्य प्र॑तिष्ठित॒-स्सोमो॒ भव॒त्यप्र॑तिष्ठित॒-स्स्तोमो- ऽप्र॑तिष्ठिता-न्यु॒क्थान्यप्र॑तिष्ठितो॒ यज॑मा॒नो ऽप्र॑तिष्ठितो ऽध्व॒र्युर्वा॑ य॒व्यं॑-वैँ सोम॑स्य प्रति॒ष्ठा च॑म॒सो᳚-ऽस्य प्रति॒ष्ठा सोम॒-स्स्तोम॑स्य॒ स्तोम॑ उ॒क्थाना॒-ङ्ग्रहं॑-वाँ गृही॒त्वा च॑म॒सं-वोँ॒न्नीय॑ स्तो॒त्रमु॒पा कु॑र्या॒-त्प्रत्ये॒व सोमग्ग्॑ स्था॒पय॑ति॒ प्रति॒स्तोम॒-म्प्रत्यु॒क्थानि॒ प्रति॒ यज॑मान॒स्तिष्ठ॑ति॒ प्रत्य॑द्ध्व॒र्युः ॥ 8 ॥

(ए॒व - ति॑ष्ठति॒ यो - वा॑य॒व्य॑मस्य॒ - ग्रहं॒-वैँ - का॒न्न - विग्ं॑श॒तिश्च॑) (अ. 2)

य॒ज्ञं-वाँ ए॒त-थ्स-म्भ॑रन्ति॒ य-थ्सो॑म॒क्रय॑ण्यै प॒दं-यँ॑ज्ञमु॒खग्ं ह॑वि॒र्धाने॒ यर्हि॑ हवि॒र्धाने॒ प्राची᳚ प्रव॒र्तये॑यु॒स्तर्हि॒ तेनाक्ष॒मुपा᳚-ञ्ज्या-द्यज्ञमु॒ख ए॒व य॒ज्ञमनु॒ सन्त॑नोति॒ प्राञ्च॑म॒ग्नि-म्प्र ह॑र॒न्त्यु-त्पत्नी॒मा न॑य॒न्त्यन्वनाग्ं॑सि॒ प्र व॑र्तय॒न्त्यथ॒ वा अ॑स्यै॒ष धिष्णि॑यो हीयते॒ सो-ऽनु॑ ध्यायति॒ स ई᳚श्व॒रो रु॒द्रो भू॒त्वा [ ] 9

प्र॒जा-म्प॒शून्. यज॑मानस्य॒ शम॑यितो॒र्यर्हि॑ प॒शुमा प्री॑त॒मुद॑ञ्च॒-न्नय॑न्ति॒ तर्हि॒ तस्य॑ पशु॒श्रप॑णग्ं हरे॒-त्तेनै॒वैन॑-म्भा॒गिन॑-ङ्करोति॒ यज॑मानो॒ वा आ॑हव॒नीयो॒ यज॑मानं॒-वाँ ए॒तद्वि क॑र्षन्ते॒ यदा॑हव॒नीया᳚-त्पशु॒श्रप॑ण॒ग्ं॒ हर॑न्ति॒ स वै॒व स्यान्नि॑र्म॒न्थ्यं॑-वाँ कुर्या॒-द्यज॑मानस्य सात्म॒त्वाय॒ यदि॑ प॒शोर॑व॒दान॒-न्नश्ये॒दाज्य॑स्य प्रत्या॒ख्याय॒मव॑ द्ये॒-थ्सैव ततः॒ प्राय॑श्चित्ति॒र्ये प॒शुं-विँ॑मथ्नी॒रन्. यस्तान् का॒मये॒ता ऽऽर्ति॒मार्च्छे॑यु॒रिति॑ कु॒विद॒ङ्गेति॒ नमो॑ वृक्तिवत्य॒र्चा-ऽऽग्नी᳚द्ध्रे जुहुया॒न्नमो॑ वृक्तिमे॒वैषां᳚-वृँङ्क्ते ता॒जगार्ति॒मार्च्छ॑न्ति ॥ 10 ॥

(भू॒त्वा - ततः॒ - षड्विग्ं॑शतिश्च) (अ. 3)

प्र॒जाप॑ते॒र्जाय॑मानाः प्र॒जा जा॒ताश्च॒ या इ॒माः । तस्मै॒ प्रति॒ प्र वे॑दयचिकि॒त्वाग्ं अनु॑ मन्यताम् ॥ इ॒म-म्प॒शु-म्प॑शुपते ते अ॒द्य ब॒द्ध्नाम्य॑ग्ने सुकृ॒तस्य॒ मद्ध्ये᳚ । अनु॑ मन्यस्व सु॒यजा॑ यजाम॒ जुष्ट॑-न्दे॒वाना॑मि॒दम॑स्तु ह॒व्यम् ॥ प्र॒जा॒नन्तः॒ प्रति॑गृह्णन्ति॒ पूर्वे᳚ प्रा॒णमङ्गे᳚भ्यः॒ पर्या॒चर॑न्तम् । सुव॒र्गं-याँ॑हि प॒थिभि॑ र्देव॒यानै॒-रोष॑धीषु॒ प्रति॑तिष्ठा॒ शरी॑रैः ॥ येषा॒मीशे॑ [येषा॒मीशे॑, प॒शु॒पतिः॑] 11

पशु॒पतिः॑ पशू॒ना-ञ्चतु॑ष्पदामु॒त च॑ द्वि॒पदा᳚म् । निष्क्री॑तो॒-ऽयं-यँ॒ज्ञिय॑-म्भा॒गमे॑तु रा॒यस्पोषा॒ यज॑मानस्य सन्तु ॥ ये ब॒द्ध्यमा॑न॒मनु॑ ब॒द्ध्यमा॑ना अ॒भ्यैक्ष॑न्त॒ मन॑सा॒ चक्षु॑षा च । अ॒ग्निस्ताग्ं अग्रे॒ प्रमु॑मोक्तु दे॒वः प्र॒जाप॑तिः प्र॒जया॑ संविँदा॒नः ॥ य आ॑र॒ण्याः प॒शवो॑ वि॒श्वरू॑पा॒ विरू॑पा॒-स्सन्तो॑ बहु॒धैक॑रूपाः । वा॒युस्ताग्ं अग्रे॒ प्रमु॑मोक्तु दे॒वः प्र॒जाप॑तिः प्र॒जया॑ संविँदा॒नः ॥ प्र॒मु॒ञ्चमा॑ना॒ [प्र॒मु॒ञ्चमा॑नाः, भुव॑नस्य॒ रेतो॑] 12

भुव॑नस्य॒ रेतो॑ गा॒तु-न्ध॑त्त॒ यज॑मानाय देवाः । उ॒पाकृ॑तग्ं शशमा॒नं-यँदस्था᳚ज्जी॒व-न्दे॒वाना॒मप्ये॑तु॒ पाथः॑ ॥ नाना᳚ प्रा॒णो यज॑मानस्य प॒शुना॑ य॒ज्ञो दे॒वेभिः॑ स॒ह दे॑व॒यानः॑ । जी॒व-न्दे॒वाना॒मप्ये॑तु॒ पाथः॑ स॒त्या-स्स॑न्तु॒ यज॑मानस्य॒ कामाः᳚ ॥ य-त्प॒शुर्मा॒युमकृ॒तोरो॑ वा प॒द्भिरा॑ह॒ते । अ॒ग्निर्मा॒ तस्मा॒देन॑सो॒विश्वा᳚-न्मुञ्च॒त्वग्ंह॑सः ॥ शमि॑तार उ॒पेत॑न य॒ज्ञ- [य॒ज्ञम्, दे॒वेभि॑रिन्वि॒तम् ।] 13

-न्दे॒वेभि॑रिन्वि॒तम् । पाशा᳚-त्प॒शु-म्प्रमु॑ञ्चत ब॒न्धाद्य॒ज्ञप॑ति॒-म्परि॑ ॥ अदि॑तिः॒ पाश॒-म्प्रमु॑मोक्त्वे॒त-न्नमः॑ प॒शुभ्यः॑ पशु॒पत॑ये करोमि ॥ अ॒रा॒ती॒यन्त॒-मध॑र-ङ्कृणोमि॒ य-न्द्वि॒ष्मस्तस्मि॒-न्प्रति॑ मुञ्चामि॒ पाश᳚म् ॥ त्वामु॒ ते द॑धिरे हव्य॒वाहग्ं॑ शृतङ्क॒र्तार॑मु॒त य॒ज्ञिय॑-ञ्च । अग्ने॒ सद॑क्ष॒-स्सत॑नु॒र्॒हि भू॒त्वा-ऽथ॑ ह॒व्या जा॑तवेदो जुषस्व ॥ जात॑वेदो व॒पया॑ गच्छ दे॒वान्त्वग्ं हि होता᳚ प्रथ॒मो ब॒भूथ॑ । घृ॒तेन॒ त्व-न्त॒नुवो॑ वर्धयस्व॒ स्वाहा॑कृतग्ं ह॒विर॑दन्तु दे॒वाः ॥ स्वाहा॑ दे॒वेभ्यो॑ दे॒वेभ्य॒-स्स्वाहा᳚ ॥ 14 ॥

(ईशे᳚ - प्रमु॒ञ्चमा॑ना - य॒ज्ञं - त्वग्ं - षोड॑श च) (अ. 4)

प्रा॒जा॒प॒त्या वै प॒शव॒स्तेषाग्ं॑ रु॒द्रो-ऽधि॑पति॒र्य-दे॒ताभ्या॑-मुपा क॒रोति॒ ताभ्या॑मे॒वैन॑-म्प्रति॒प्रोच्या-ऽऽल॑भत आ॒त्मनो-ऽना᳚व्रस्काय॒ द्वाभ्या॑मु॒पाक॑रोति द्वि॒पाद्यज॑मानः॒ प्रति॑ष्ठित्या उपा॒कृत्य॒ पञ्च॑ जुहोति॒ पाङ्क्ताः᳚ प॒शवः॑ प॒शूने॒वा व॑रुन्धेमृ॒त्यवे॒ वा ए॒ष नी॑यते॒ य-त्प॒शुस्तं-यँद॑न्वा॒रभे॑त प्र॒मायु॑को॒ यज॑मान-स्स्या॒न्नाना᳚ प्रा॒णो यज॑मानस्य प॒शुनेत्या॑ह॒ व्यावृ॑त्त्यै॒ [व्यावृ॑त्त्यै, य-त्प॒शुर्मा॒यु-] 15

य-त्प॒शुर्मा॒यु-मकृ॒तेति॑ जुहोति॒ शान्त्यै॒ शमि॑तार उ॒पेत॒नेत्या॑ह यथाय॒जुरे॒वैतद्व॒पायां॒-वाँ आ᳚ह्रि॒यमा॑णाया-म॒ग्नेर्मेधो-ऽप॑ क्रामति॒ त्वामु॒ ते द॑धिरे हव्य॒वाह॒मिति॑ व॒पाम॒भि जु॑होत्य॒ग्नेरे॒व मेध॒मव॑ रु॒न्धे-ऽथो॑ शृत॒त्वाय॑ पु॒रस्ता᳚-थ्स्वाहा कृतयो॒ वा अ॒न्ये दे॒वा उ॒परि॑ष्टा-थ्स्वाहाकृतयो॒-ऽन्ये स्वाहा॑ दे॒वेभ्यो॑ दे॒वेभ्य॒-स्स्वाहेत्य॒भितो॑ व॒पा-ञ्जु॑होति॒ ताने॒वोभया᳚-न्प्रीणाति ॥ 16 ॥

(व्यावृ॑त्त्या - अ॒भितो॑ व॒पां - पञ्च॑ च) (अ. 5)

यो वा अय॑थादेवतं-यँ॒ज्ञमु॑प॒चर॒त्या दे॒वता᳚भ्यो वृश्च्यते॒ पापी॑या-न्भवति॒ यो य॑थादेव॒तन्न दे॒वता᳚भ्य॒ आ वृ॑श्च्यते॒ वसी॑या-न्भवत्याग्ने॒य्यर्चा ऽऽग्नी᳚द्ध्रम॒भि मृ॑शे-द्वैष्ण॒व्या ह॑वि॒र्धान॑माग्ने॒य्या स्रुचो॑ वाय॒व्य॑या वाय॒व्या᳚न्यैन्द्रि॒या सदो॑ यथादेव॒तमे॒व य॒ज्ञमुप॑ चरति॒ न दे॒वता᳚भ्य॒ आ वृ॑श्च्यते॒ वसी॑या-न्भवति यु॒नज्मि॑ ते पृथि॒वी-ञ्ज्योति॑षा स॒ह यु॒नज्मि॑ वा॒युम॒न्तरि॑क्षेण [वा॒युम॒न्तरि॑क्षेण, ते स॒ह] 17

ते स॒ह यु॒नज्मि॒ वाचग्ं॑ स॒ह सूर्ये॑ण ते यु॒नज्मि॑ ति॒स्रो वि॒पृच॒-स्सूर्य॑स्य ते । अ॒ग्निर्दे॒वता॑ गाय॒त्री छन्द॑ उपा॒ग्ं॒शोः पात्र॑मसि॒ सोमो॑ दे॒वता᳚ त्रि॒ष्टु-प्छन्दो᳚-ऽन्तर्या॒मस्य॒ पात्र॑म॒सीन्द्रो॑ दे॒वता॒ जग॑ती॒ छन्द॑ इन्द्रवायु॒वोः पात्र॑मसि॒ बृह॒स्पति॑-र्दे॒वता॑-ऽनु॒ष्टु-प्छन्दो॑ मि॒त्रावरु॑णयोः॒ पात्र॑मस्य॒श्विनौ॑ दे॒वता॑ प॒ङ्क्तिश्छन्दो॒-ऽश्विनोः॒ पात्र॑मसि॒ सूर्यो॑ दे॒वता॑ बृह॒ती [ ] 18

छन्दः॑ शु॒क्रस्य॒ पात्र॑मसि च॒न्द्रमा॑ दे॒वता॑ स॒तो बृ॑हती॒ छन्दो॑ म॒न्थिनः॒ पात्र॑मसि॒ विश्वे॑दे॒वा दे॒वतो॒ष्णिहा॒ छन्द॑ आग्रय॒णस्य॒ पात्र॑म॒सीन्द्रो॑ दे॒वता॑ क॒कुच्छन्द॑ उ॒क्थाना॒-म्पात्र॑मसि पृथि॒वी दे॒वता॑ वि॒राट् छन्दो᳚ ध्रु॒वस्य॒ पात्र॑मसि ॥ 19 ॥

(अ॒न्तरि॑क्षेण - बृह॒ती - त्रय॑स्त्रिग्ंशच्च) (अ. 6)

इ॒ष्टर्गो॒ वा अ॑द्ध्व॒र्युर्यज॑मानस्ये॒ष्टर्गः॒ खलु॒ वै पूर्वो॒-ऽर्ष्टुः, क्षी॑यत आस॒न्या᳚न्मा॒ मन्त्रा᳚-त्पाहि॒ कस्या᳚श्चिद॒भिश॑स्त्या॒ इति॑ पु॒रा प्रा॑तरनुवा॒काज्जु॑हुयादा॒त्मन॑ ए॒व तद॑द्ध्व॒र्युः पु॒रस्ता॒च्छर्म॑ नह्य॒ते-ऽना᳚र्त्यै संवेँ॒शाय॑ त्वोपवे॒शाय॑ त्वा गायत्रि॒या स्त्रि॒ष्टुभो॒ जग॑त्या अ॒भिभू᳚त्यै॒ स्वाहा॒ प्राणा॑पानौ मृ॒त्योर्मा॑ पात॒-म्प्राणा॑पानौ॒ मा मा॑ हासिष्ट-न्दे॒वता॑सु॒ वा ए॒ते प्रा॑णापा॒नयो॒- [ए॒ते प्रा॑णापा॒नयोः᳚, व्याय॑च्छन्ते॒] 20

-र्व्याय॑च्छन्ते॒ येषा॒ग्ं॒ सोमः॑ समृ॒च्छते॑ संवेँ॒शाय॑ त्वोपवे॒शाय॒ त्वेत्या॑ह॒ छन्दाग्ं॑सि॒ वै सं॑वेँ॒श उ॑पवे॒शश्छन्दो॑भिरे॒वास्य॒ छन्दाग्ं॑सि वृङ्क्ते॒ प्रेति॑व॒न्त्याज्या॑नि भवन्त्य॒भिजि॑त्यै म॒रुत्व॑तीः प्रति॒पदो॒ विजि॑त्या उ॒भे बृ॑हद्रथन्त॒रे भ॑वत इ॒यं-वाँव र॑थन्त॒रम॒सौ बृ॒हदा॒भ्यामे॒वैन॑म॒न्तरे᳚त्य॒द्य वाव र॑थन्त॒रग्ग् श्वो बृ॒हद॑द्या॒श्वा दे॒वैन॑म॒न्तरे॑ति भू॒तं- [भू॒तम्, वाव र॑थन्त॒र-] 21

-ँवाव र॑थन्त॒र-म्भ॑वि॒ष्य-द्बृ॒ह-द्भू॒ताच्चै॒वैन॑-म्भविष्य॒तश्चा॒न्तरे॑ति॒, परि॑मितं॒-वाँव र॑थन्त॒रमप॑रिमित-म्बृ॒ह-त्परि॑मिताच्चै॒वैन॒-मप॑रिमिताच्चा॒-ऽन्तरे॑ति विश्वामित्रजमद॒ग्नी वसि॑ष्ठेनास्पर्धेता॒ग्ं॒स ए॒तज्ज॒मद॑ग्नि र्विह॒व्य॑म पश्य॒-त्तेन॒ वै स वसि॑ष्ठस्येन्द्रि॒यं-वीँ॒र्य॑मवृङ्क्त॒ यद्वि॑ह॒व्यग्ं॑ श॒स्यत॑ इन्द्रि॒यमे॒व तद्वी॒र्यं॑-यँज॑मानो॒ भ्रातृ॑व्यस्य वृङ्क्ते॒ यस्य॒ भूयाग्ं॑सो यज्ञक्र॒तव॒ इत्या॑हु॒-स्स दे॒वता॑ वृङ्क्त॒ इति॒ यद्य॑ग्निष्टो॒म-स्सोमः॑ प॒रस्ता॒-थ्स्या-दु॒क्थ्य॑-ङ्कुर्वीत॒ यद्यु॒क्थ्यः॑ स्याद॑तिरा॒त्र-ङ्कु॑र्वीत यज्ञक्र॒तुभि॑रे॒वास्य॑ दे॒वता॑ वृङ्क्ते॒ वसी॑या-न्भवति ॥ 22 ॥

(प्रा॒णा॒पा॒नयो᳚ - र्भू॒तं - ँवृ॑ङ्क्ते॒ - ऽष्टाविग्ं॑शतिश्च) (अ. 7)

नि॒ग्रा॒भ्या᳚-स्स्थ देव॒श्रुत॒ आयु॑र्मे तर्पयत प्रा॒ण-म्मे॑ तर्पयतापा॒न-म्मे॑ तर्पयत व्या॒न-म्मे॑ तर्पयत॒ चक्षु॑र्मे तर्पयत॒ श्रोत्र॑-म्मे तर्पयत॒ मनो॑मे तर्पयत॒ वाच॑-म्मे तर्पयता॒-ऽऽत्मान॑-म्मे तर्पय॒ताङ्गा॑नि मे तर्पयत प्र॒जा-म्मे॑ तर्पयत प॒शू-न्मे॑ तर्पयत गृ॒हा-न्मे॑ तर्पयत ग॒णा-न्मे॑ तर्पयत स॒र्वग॑ण-म्मा तर्पयत त॒र्पय॑त मा [ ] 23

ग॒णा मे॒ मा वि तृ॑ष॒न्नोष॑धयो॒ वै सोम॑स्य॒ विशो॒ विशः॒ खलु॒ वै राज्ञः॒ प्रदा॑तोरीश्व॒रा ऐ॒न्द्र-स्सोमो-ऽवी॑वृधं-वोँ॒ मन॑सा सुजाता॒ ऋत॑प्रजाता॒ भग॒ इद्वः॑ स्याम । इन्द्रे॑ण दे॒वीर्वी॒रुधः॑ संविँदा॒ना अनु॑ मन्यन्ता॒ग्ं॒ सव॑नाय॒ सोम॒मित्या॒हौष॑धीभ्य ए॒वैन॒ग्ग्॒ स्वायै॑ वि॒श-स्स्वायै॑ दे॒वता॑यै नि॒र्याच्या॒भि षु॑णोति॒ यो वै सोम॑स्याभिषू॒यमा॑णस्य [सोम॑स्याभिषू॒यमा॑णस्य, प्र॒थ॒मो-ऽग्ं॑शु-] 24

प्रथ॒मो-ऽग्ं॑शु-स्स्कन्द॑ति॒ स ई᳚श्व॒र इ॑न्द्रि॒यं-वीँ॒र्य॑-म्प्र॒जा-म्प॒शून्. यज॑मानस्य॒ निर्ह॑न्तो॒स्तम॒भि म॑न्त्रये॒ता-ऽऽ मा᳚-ऽस्कान्थ्स॒ह प्र॒जया॑ स॒ह रा॒यस्पोषे॑णेन्द्रि॒य-म्मे॑ वी॒र्य॑-म्मा निव॑र्धी॒रित्या॒शिष॑मे॒वैतामा शा᳚स्त इन्द्रि॒यस्य॑ वी॒य॑र्स्य प्र॒जायै॑ पशू॒नामनि॑र्घाताय द्र॒फ्सश्च॑स्कन्द पृथि॒वीमनु॒ द्यामि॒मञ्च॒ योनि॒मनु॒ यश्च॒ पूर्वः॑ । तृ॒तीयं॒-योँनि॒मनु॑ स॒ञ्चर॑न्त-न्द्र॒फ्स-ञ्जु॑हो॒म्यनु॑ स॒प्त होत्राः᳚ ॥ 25 ॥

(त॒र्पय॑त मा - ऽभिषू॒यमा॑णस्य॒ - यश्च॒ - दश॑ च) (अ. 8)

यो वै दे॒वा-न्दे॑वयश॒सेना॒र्पय॑ति मनु॒ष्या᳚-न्मनुष्ययश॒सेन॑ देवयश॒स्ये॑व दे॒वेषु॒ भव॑ति मनुष्ययश॒सी म॑नु॒ष्ये॑षु॒ या-न्प्रा॒चीन॑-माग्रय॒णा-द्ग्रहा᳚-न्गृह्णी॒या-त्तानु॑पा॒ग्ं॒शु गृ॑ह्णीया॒द्यानू॒र्ध्वाग्स्तानु॑पब्दि॒मतो॑ दे॒वाने॒व तद्दे॑वयश॒सेना᳚र्पयति मनु॒ष्या᳚-न्मनुष्ययश॒सेन॑ देवयश॒स्ये॑व दे॒वेषु॑ भवति मनुष्ययश॒सी म॑नु॒ष्ये᳚ष्व॒ग्निः प्रा॑तस्सव॒ने पा᳚त्व॒स्मान्. वै᳚श्वान॒रो म॑हि॒ना वि॒श्वश॑म्भूः । स नः॑ पाव॒को द्रवि॑ण-न्दधा॒- [द्रवि॑ण-न्दधातु, आयु॑ष्मन्त-] 26

-त्वायु॑ष्मन्त-स्स॒हभ॑क्षा-स्स्याम ॥ विश्वे॑ दे॒वा म॒रुत॒ इन्द्रो॑ अ॒स्मान॒स्मि-न्द्वि॒तीये॒ सव॑ने॒ न ज॑ह्युः । आयु॑ष्मन्तः प्रि॒यमे॑षां॒-वँद॑न्तो व॒य-न्दे॒वानाग्ं॑ सुम॒तौ स्या॑म ॥ इ॒द-न्तृ॒तीय॒ग्ं॒ सव॑न-ङ्कवी॒नामृ॒तेन॒ ये च॑म॒समैर॑यन्त । ते सौ॑धन्व॒ना-स्सुव॑रानशा॒ना-स्स्वि॑ष्टि-न्नो अ॒भि वसी॑यो नयन्तु ॥ आ॒यत॑नवती॒र्वा अ॒न्या आहु॑तयो हू॒यन्ते॑-ऽनायत॒ना अ॒न्या या आ॑घा॒रव॑ती॒स्ता आ॒यतन॑वती॒र्या- [आ॒यतन॑वती॒र्याः, सौ॒म्यास्ता] 27

-स्सौ॒म्यास्ता अ॑नायत॒ना ऐ᳚न्द्रवाय॒व-मा॒दाया॑-ऽऽघा॒रमा घा॑रयेदद्ध्व॒रो य॒ज्ञो॑-ऽयम॑स्तु देवा॒ ओष॑धीभ्यः प॒शवे॑ नो॒ जना॑य॒ विश्व॑स्मै भू॒ताया᳚-ऽद्ध्व॒रो॑-ऽसि॒ स पि॑न्वस्व घृ॒तव॑द्देव सो॒मेति॑ सौ॒म्या ए॒व तदाहु॑तीरा॒यत॑नवतीः करोत्या॒यत॑नवा-न्भवति॒ य ए॒वं-वेँदाथो॒ द्यावा॑पृथि॒वी ए॒व घृ॒तेन॒ व्यु॑नत्ति॒ ते व्यु॑त्ते उपजीव॒नीये॑ भवत उपजीव॒नीयो॑ भवति॒ [भवति, य ए॒वं-वेँदै॒ष] 28

य ए॒वं-वेँदै॒ष ते॑ रुद्रभा॒गो य-न्नि॒रया॑चथा॒स्त-ञ्जु॑षस्व वि॒देर्गौ॑प॒त्यग्ं रा॒यस्पोषग्ं॑ सु॒वीर्यग्ं॑ संवँथ्स॒रीणाग्॑ स्व॒स्तिम् ॥ मनुः॑ पु॒त्रेभ्यो॑ दा॒यं-व्यँ॑भज॒-थ्स नाभा॒नेदि॑ष्ठ-म्ब्रह्म॒चर्यं॒-वँस॑न्त॒-न्निर॑भज॒-थ्स आ-ऽग॑च्छ॒-थ्सो᳚-ऽब्रवी-त्क॒था मा॒ निर॑भा॒गिति॒ न त्वा॒ निर॑भाक्ष॒मित्य॑-ब्रवी॒दङ्गि॑रस इ॒मे स॒त्रमा॑सते॒ ते [स॒त्रमा॑सते॒ ते, सु॒व॒र्गं-लोँ॒क-न्न] 29

सु॑व॒र्गं-लोँ॒क-न्न प्रजा॑नन्ति॒ तेभ्य॑ इ॒द-म्ब्राह्म॑ण-म्ब्रूहि॒ ते सु॑व॒र्गं-लोँ॒कं-यँन्तो॒ य ए॑षा-म्प॒शव॒स्ताग्स्ते॑ दास्य॒न्तीति॒ तदे᳚भ्यो-ऽब्रवी॒-त्ते सु॑व॒र्गं-लोँ॒कं-यँन्तो॒ य ए॑षा-म्प॒शव॒ आस॒-न्तान॑स्मा अददु॒स्त-म्प॒शुभि॒श्चर॑न्तं-यँज्ञवा॒स्तौ रु॒द्र आ-ऽग॑च्छ॒-थ्सो᳚-ऽब्रवी॒न्मम॒ वा इ॒मे प॒शव॒ इत्यदु॒र्वै - [ ] 30

मह्य॑मि॒मानित्य॑ब्रवी॒न्न वै तस्य॒ त ई॑शत॒ इत्य॑ब्रवी॒-द्य-द्य॑ज्ञवा॒स्तौ हीय॑ते॒ मम॒ वै तदिति॒ तस्मा᳚-द्यज्ञवा॒स्तु नाभ्य॒वेत्य॒ग्ं॒ सो᳚-ऽब्रवी-द्य॒ज्ञे मा ऽऽभ॒जाथ॑ ते प॒शू-न्नाभि मग्ग्॑स्य॒ इति॒ तस्मा॑ ए॒त-म्म॒न्थिनः॑ सग्ग् स्रा॒वम॑जुहो॒-त्ततो॒ वै तस्य॑ रु॒द्रः प॒शू-न्नाभ्य॑मन्यत॒ यत्रै॒त मे॒वं-विँ॒द्वा-न्म॒न्थिनः॑ सग्ग् स्रा॒व-ञ्जु॒होति॒ न तत्र॑ रु॒द्रः प॒शून॒भि म॑न्यते ॥ 31 ॥

(द॒धा॒त्वा॒ - यत॑नवती॒र्या - उ॑पजीव॒नीयो॑ भवति॒ - ते-ऽ - दु॒र्वै - यत्रै॒त - मेका॑दश च) (अ. 9)

जुष्टो॑ वा॒चो भू॑यास॒-ञ्जुष्टो॑ वा॒चस्पत॑ये॒ देवि॑ वाक् । यद्वा॒चो मधु॑म॒-त्तस्मि॑-न्मा धा॒-स्स्वाहा॒ सर॑स्वत्यै ॥ ऋ॒चा स्तोम॒ग्ं॒ सम॑र्धय गाय॒त्रेण॑ रथन्त॒रम् । बृ॒ह-द्गा॑य॒त्रव॑र्तनि ॥यस्ते᳚ द्र॒फ्स-स्स्कन्द॑ति॒ यस्ते॑ अ॒ग्ं॒शुर्बा॒हुच्यु॑तो धि॒षण॑योरु॒पस्था᳚त् । अ॒द्ध्व॒र्योर्वा॒ परि॒ यस्ते॑ प॒वित्रा॒-थ्स्वाहा॑कृत॒मिन्द्रा॑य॒ त-ञ्जु॑होमि ॥ यो द्र॒फ्सो अ॒ग्ं॒शुः प॑ति॒तः पृ॑थि॒व्या-म्प॑रिवा॒पा- [पृ॑थि॒व्या-म्प॑रिवा॒पात्, पु॒रो॒डाशा᳚-त्कर॒म्भात् ।] 32

-त्पु॑रो॒डाशा᳚-त्कर॒म्भात् । धा॒ना॒सो॒मान्म॒न्थिन॑ इन्द्र शु॒क्रा-थ्स्वाहा॑कृत॒मिन्द्रा॑य॒ त-ञ्जु॑होमि ॥ यस्ते᳚ द्र॒फ्सो मधु॑माग्ं इन्द्रि॒यावा॒न्-थ्स्वाहा॑कृतः॒ पुन॑र॒प्येति॑ दे॒वान् । दि॒वः पृ॑थि॒व्याः पर्य॒न्तरि॑क्षा॒-थ्स्वाहा॑ कृत॒मिन्द्रा॑य॒ त-ञ्जु॑होमि ॥ अ॒द्ध्व॒र्युर्वा ऋ॒त्विजा᳚-म्प्रथ॒मो यु॑ज्यते॒ तेन॒ स्तोमो॑ योक्त॒व्य॑ इत्या॑हु॒र्वाग॑ग्रे॒गा अग्र॑ एत्वृजु॒गा दे॒वेभ्यो॒ यशो॒ मयि॒ दध॑ती प्रा॒णा-न्प॒शुषु॑ प्र॒जा-म्मयि॑ [ ] 33

च॒ यज॑माने॒ चेत्या॑ह॒ वाच॑मे॒व तद्य॑ज्ञमु॒खे यु॑नक्ति॒ वास्तु॒ वा ए॒तद्य॒ज्ञस्य॑ क्रियते॒ यद्ग्रहा᳚-न्गृही॒त्वा ब॑हिष्पवमा॒नग्ं सर्प॑न्ति॒परा᳚ञ्चो॒ हि यन्ति॒ परा॑चीभि-स्स्तु॒वते॑ वैष्ण॒व्यर्चा पुन॒रेत्योप॑ तिष्ठते य॒ज्ञो वै विष्णु॑ र्य॒ज्ञमे॒वाक॒र्विष्णो॒ त्वन्नो॒ अन्त॑म॒-श्शर्म॑ यच्छ सहन्त्य । प्र ते॒ धारा॑ मधु॒श्चुत॒ उथ्स॑-न्दुह्रते॒ अक्षि॑त॒मित्या॑ह॒ यदे॒वास्य॒ शया॑नस्योप॒शुष्य॑ति॒ तदे॒वास्यै॒तेना ऽऽप्या॑ययति ॥ 34 ॥

(प॒रि॒वा॒पात् - प्र॒जा-म्मयि॑ - दुह्रते॒ - चतु॑र्दश च) (अ. 10)

अ॒ग्निना॑ र॒यिम॑श्ञव॒-त्पोष॑मे॒व दि॒वेदि॑वे । य॒शसं॑-वीँ॒रव॑त्तमम् ॥ गोमाग्ं॑ अ॒ग्ने-ऽवि॑माग्ं अ॒श्वी य॒ज्ञो नृ॒वथ्स॑खा॒ सद॒मिद॑प्रमृ॒ष्यः । इडा॑वाग्ं ए॒षो अ॑सुर प्र॒जावा᳚-न्दी॒र्घो र॒यिः पृ॑थुबु॒ध्न-स्स॒भावान्॑ ॥ आप्या॑यस्व॒, सन्ते᳚ ॥ इ॒ह त्वष्टा॑रमग्रि॒यं-विँ॒श्वरू॑प॒मुप॑ ह्वये । अ॒स्माक॑मस्तु॒ केव॑लः ॥ तन्न॑स्तु॒रीप॒मध॑ पोषयि॒त्नु देव॑ त्वष्ट॒र्वि र॑रा॒ण-स्स्य॑स्व । यतो॑ वी॒रः [यतो॑ वी॒रः, क॒र्म॒ण्यः॑ सु॒दक्षो॑] 35

क॑र्म॒ण्यः॑ सु॒दक्षो॑ यु॒क्तग्रा॑वा॒ जाय॑ते दे॒वका॑मः ॥शि॒वस्त्व॑ष्टरि॒हा-ऽऽ ग॑हि वि॒भुः पोष॑ उ॒तत्मना᳚ । य॒ज्ञेय॑ज्ञे न॒ उद॑व ॥ पि॒शङ्ग॑रूप-स्सु॒भरो॑ वयो॒धा-श्श्रु॒ष्टी वी॒रो जा॑यते दे॒वका॑मः । प्र॒जा-न्त्वष्टा॒ विष्य॑तु॒ नाभि॑म॒स्मे अथा॑ दे॒वाना॒मप्ये॑तु॒ पाथः॑ ॥ प्रणो॑दे॒ व्या, नो॑ दि॒वः ॥ पी॒पि॒वाग्ं स॒ग्ं॒ सर॑स्वत॒-स्स्तनं॒-योँ वि॒श्वद॑र्शतः । धुक्षी॒महि॑ प्र॒जामिष᳚म् ॥ 36 ॥

ये ते॑ सरस्व ऊ॒र्मयो॒ मधु॑मन्तो घृत॒श्चुतः॑ । तेषा᳚-न्ते सु॒म्नमी॑महे ॥ यस्य॑ व्र॒त-म्प॒शवो॒ यन्ति॒ सर्वे॒ यस्य॑ व्र॒तमु॑प॒तिष्ठ॑न्त॒ आपः॑ । यस्य॑ व्र॒ते पु॑ष्टि॒पति॒र्निवि॑ष्ट॒स्तग्ं सर॑स्वन्त॒मव॑से हुवेम ॥ दि॒व्यग्ं सु॑प॒र्णं-वँ॑य॒स-म्बृ॒हन्त॑म॒पा-ङ्गर्भं॑-वृँष॒भमोष॑धीनाम् । अ॒भी॒प॒तो वृ॒ष्ट्या त॒र्पय॑न्त॒-न्तग्ं सर॑स्वन्त॒मव॑से हुवेम ॥ सिनी॑वालि॒ पृथु॑ष्टुके॒ या दे॒वाना॒मसि॒ स्वसा᳚ । जु॒षस्व॑ ह॒व्य- [ह॒व्यम्, आहु॑त-म्प्र॒जा-न्दे॑वि] 37

-माहु॑त-म्प्र॒जा-न्दे॑वि दिदिड्ढि नः ॥ या सु॑पा॒णि-स्स्व॑ङ्गु॒रि-स्सु॒षूमा॑ बहु॒सूव॑री । तस्यै॑ वि॒श्पत्नि॑यै ह॒वि-स्सि॑नीवा॒ल्यै जु॑होतन ॥ इन्द्रं॑-वोँ वि॒श्वत॒स्परी, न्द्र॒-न्नरः॑ ॥ असि॑तवर्णा॒ हर॑य-स्सुप॒र्णा मिहो॒ वसा॑ना॒ दिव॒मु-त्प॑तन्ति ॥ त आ-ऽव॑वृत्र॒न्-थ्सद॑नानि कृ॒त्वा-ऽऽदि-त्पृ॑थि॒वी घृ॒तैर्व्यु॑द्यते ॥ हिर॑ण्यकेशो॒ रज॑सो विसा॒रे-ऽहि॒र्धुनि॒र्वात॑ इव॒ ध्रजी॑मान् । शुचि॑भ्राजा उ॒षसो॒ [उ॒षसः॑, नवे॑दा॒ यश॑स्वती-] 38

नवे॑दा॒ यश॑स्वती-रप॒स्युवो॒ न स॒त्याः ॥ आ ते॑ सुप॒र्णा अ॑मिनन्त॒ एवैः᳚ कृ॒ष्णो नो॑नाव वृष॒भो यदी॒दम् । शि॒वाभि॒र्न स्मय॑मानाभि॒रा-ऽगा॒-त्पत॑न्ति॒ मिहः॑ स्त॒नय॑न्त्य॒भ्रा ॥ वा॒श्रेव॑ वि॒द्युन्मि॑माति व॒थ्स-न्न मा॒ता सि॑षक्ति । यदे॑षां-वृँ॒ष्टिरस॑र्जि ॥ पर्व॑तश्चि॒न्महि॑ वृ॒द्धो बि॑भाय दि॒वश्चि॒-थ्सानु॑ रेजत स्व॒ने वः॑ । य-त्क्रीड॑थ मरुत [मरुतः, ऋ॒ष्टि॒मन्त॒] 39

ऋष्टि॒मन्त॒ आप॑ इव स॒द्ध्रिय॑ञ्चो धवद्ध्वे ॥ अ॒भि क्र॑न्द स्त॒नय॒ गर्भ॒मा धा॑ उद॒न्वता॒ परि॑ दीया॒ रथे॑न । दृति॒ग्ं॒ सु क॑र्ष॒ विषि॑त॒-न्न्य॑ञ्चग्ं स॒मा भ॑वन्तू॒द्वता॑ निपा॒दाः ॥ त्व-न्त्या चि॒दच्यु॒ता-ऽग्ने॑ प॒शुर्न यव॑से । धामा॑ ह॒ य-त्ते॑ अजर॒ वना॑ वृ॒श्चन्ति॒ शिक्व॑सः ॥ अग्ने॒ भूरी॑णि॒ तव॑ जातवेदो॒ देव॑ स्वधावो॒-ऽमृत॑स्य॒ धाम॑ । याश्च॑ [ ] 40

मा॒या मा॒यिनां᳚-विँश्वमिन्व॒ त्वे पू॒र्वी-स्स॑न्द॒धुः पृ॑ष्टबन्धो ॥ दि॒वो नो॑ वृ॒ष्टि-म्म॑रुतो ररीद्ध्व॒-म्प्रपि॑न्वत॒ वृष्णो॒ अश्व॑स्य॒ धाराः᳚ । अ॒र्वांए॒तेन॑ स्तनयि॒त्नुनेह्य॒पो नि॑षि॒ञ्चन्नसु॑रः पि॒ता नः॑ ॥ पिन्व॑न्त्य॒पो म॒रुतः॑ सु॒दान॑वः॒ पयो॑ घृ॒तव॑द्वि॒दथे᳚ष्वा॒ भुवः॑ । अत्य॒-न्न मि॒हे वि न॑यन्ति वा॒जिन॒मुथ्स॑-न्दुहन्ति स्त॒नय॑न्त॒मक्षि॑तम् ॥ उ॒द॒प्रुतो॑ मरुत॒स्ताग्ं इ॑यर्त॒ वृष्टिं॒- [वृष्टि᳚म्, ये विश्वे॑] 41

-ँये विश्वे॑ म॒रुतो॑ जु॒नन्ति॑ । क्रोशा॑ति॒ गर्दा॑ क॒न्ये॑व तु॒न्ना पेरु॑-न्तुञ्जा॒ना पत्ये॑व जा॒या ॥ घृ॒तेन॒ द्यावा॑पृथि॒वी मधु॑ना॒ समु॑क्षत॒ पय॑स्वतीः कृण॒ता-ऽऽप॒ ओष॑धीः । ऊर्ज॑-ञ्च॒ तत्र॑ सुम॒ति-ञ्च॑ पिन्वथ॒ यत्रा॑ नरो मरुत-स्सि॒ञ्चथा॒ मधु॑ ॥ उदु॒त्यम्, चि॒त्रम् ॥ औ॒र्व॒-भृ॒गु॒वच्छुचि॑मप्नवान॒वदा हु॑वे । अ॒ग्निग्ं स॑मु॒द्रवा॑ससम् ॥ आ स॒वग्ं स॑वि॒तुर्य॑था॒ भग॑स्ये व भु॒जिग्ं हु॑वे । अ॒ग्निग्ं स॑मु॒द्रवा॑ससम् ॥ हु॒वे वात॑स्वन-ङ्क॒वि-म्प॒र्जन्य॑क्रन्द्य॒ग्ं॒ सहः॑ । अ॒ग्निग्ं स॑मु॒द्रवा॑ससम् ॥ 42 ॥

(वी॒र - इषग्ं॑ - ह॒व्य - मु॒षसो॑ - मरुत - श्च॒ - वृष्टिं॒ - भग॑स्य॒ - द्वाद॑श च) (अ. 11)

(प्र॒जाप॑तिरकामयतै॒ - ष ते॑ गाय॒त्रो - य॒ज्ञं-वैँ - प्र॒जाप॑ते॒र्जाय॑मानाः - प्राजाप॒त्या - यो वा अय॑थादेवत - मि॒ष्टर्गो॑ - निग्रा॒भ्या᳚-स्स्थ॒ - यो वै दे॒वा - ञ्जुष्टो॒ - ऽग्निना॑ र॒यि - मेका॑दश )

(प्र॒जाप॑तिरकामयत - प्र॒जाप॑ते॒र्जाय॑माना॒ - व्याय॑च्छन्ते॒ - मह्य॑मि॒मा - न्मा॒या मा॒यिना॒न् - द्विच॑त्वारिग्ंशत्)

(प्र॒जाप॑तिरकामयता॒, अ॒ग्निग्ं स॑मु॒द्रवा॑ससं )

॥ हरिः॑ ओम् ॥

॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-न्तृतीयकाण्डे प्रथमः प्रश्न-स्समाप्तः ॥