కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ బ్రాహ్మణే ద్వితీయాష్టకే తృతీయః ప్రపాఠకః - హోతృబ్రాహ్మణశేషః
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,
శ్రీ గురుభ్యో నమః । హ॒రిః॒ ఓమ్ ॥
అనువాకం 1 - సర్వేషాం హోతృమన్త్రాణా-ఞ్చతుర్హోతృశబ్దేన వ్యవహార
బ్ర॒హ్మ॒వా॒దినో॑ వదన్తి । కి-ఞ్చతు॑ర్హోతృణా-ఞ్చతుర్హోతృ॒త్వమితి॑ । యదే॒వైషు చ॑తు॒ర్ధా హోతా॑రః । తేన॒ చతు॑ర్హోతారః । తస్మా॒చ్చతు॑ర్హోతార ఉచ్యన్తే । తచ్చతు॑ర్హోతృణా-ఞ్చతుర్హోతృ॒త్వమ్ ॥ సోమో॒ వై చతు॑ర్హోతా । అ॒గ్నిః పఞ్చ॑హోతా । ధా॒తా షడ్ఢో॑తా । ఇన్ద్రః॑ స॒ప్తహో॑తా ॥ 1 ॥
ప్ర॒జాప॑తి॒-ర్దశ॑హోతా । య ఏ॒వ-ఞ్చతు॑ర్హోతృణా॒-మృద్ధిం॒-వేఁద॑ । ఋ॒ధ్నోత్యే॒వ ॥ య ఏ॑షామే॒వ-మ్బ॒న్ధుతాం॒-వేఁద॑ । బన్ధు॑మాన్భవతి । య ఏ॑షామే॒వ-ఙ్క్లృప్తిం॒-వేఁద॑ । కల్ప॑తే-ఽస్మై । య ఏ॑షామే॒వ-మా॒యత॑నం॒-వేఁద॑ । ఆ॒యత॑నవాన్-భవతి । య ఏ॑షామే॒వ-మ్ప్ర॑తి॒ష్ఠాం-వేఁద॑ ॥ 2 ॥
ప్రత్యే॒వ తి॑ష్ఠతి ॥ బ్ర॒హ్మ॒వా॒దినో॑ వదన్తి । దశ॑హోతా॒ చతు॑ర్హోతా । పఞ్చ॑హోతా॒ షడ్ఢో॑తా స॒ప్తహో॑తా । అథ॒ కస్మా॒చ్చతు॑ర్హోతార ఉచ్యన్త॒ ఇతి॑ । ఇన్ద్రో॒ వై చతు॑ర్హోతా । ఇన్ద్రః॒ ఖలు॒ వై శ్రేష్ఠో॑ దే॒వతా॑నా-ముప॒దేశ॑నాత్ । య ఏ॒వమిన్ద్ర॒గ్గ్॒ శ్రేష్ఠ॑-న్దే॒వతా॑నా-ముప॒దేశ॑నా॒-ద్వేద॑ । వసి॑ష్ఠ-స్సమా॒నానా᳚-మ్భవతి । తస్మా॒చ్ఛ్రేష్ఠ॑మా॒యన్త॑-మ్ప్రథ॒మేనై॒వాను॑బుద్ధ్యన్తే । అ॒యమాగన్న్॑ । అ॒యమవా॑సా॒దితి॑ । కీ॒ర్తిర॑స్య॒ పూర్వా-ఽఽగ॑చ్ఛతి జ॒నతా॑మాయ॒తః । అథో॑ ఏన-మ్ప్రథ॒మేనై॒వాను॑ బుద్ధ్యన్తే । అ॒యమాగన్న్॑ । అ॒యమవా॑సా॒దితి॑ ॥ 3 ॥
(స॒ప్తహో॑తా - ప్రతి॒ష్ఠాం-వేఁద॑ - బుద్ధ్యన్తే॒ షట్చ॑) (అ. 1)
అనువాకం 2 - నైమిత్తికో హోతృమన్త్రహోమః
దక్షి॑ణా-మ్ప్రతిగ్రహీ॒ష్యన్-థ్స॒ప్తద॑శ॒ కృత్వో-ఽపా᳚న్యాత్ । ఆ॒త్మాన॑మే॒వ సమి॑న్ధే । తేజ॑సే వీ॒ర్యా॑య । అథో᳚ ప్ర॒జాప॑తిరే॒వైనా᳚-మ్భూ॒త్వా ప్రతి॑ గృహ్ణాతి । ఆ॒త్మనో ఽనా᳚ర్త్యై ॥ యద్యే॑న॒మార్త్-వి॑జ్యా-ద్వృ॒తగ్ం సన్త॑-న్ని॒ర్హరే॑రన్న్ । ఆగ్నీ᳚ద్ధ్రే జుహుయా॒-ద్దశ॑హోతారమ్ । చ॒తు॒ర్గృ॒హీ॒తేనాజ్యే॑న । పు॒రస్తా᳚త్-ప్ర॒త్యన్తిష్ఠన్న్॑ । ప్ర॒తి॒లో॒మం-విఁ॒గ్రాహ᳚మ్ ॥ 4 ॥
ప్రా॒ణానే॒వాస్యోప॑దాసయతి ॥ యద్యే॑న॒-మ్పున॑రుప॒ శిక్షే॑యుః । ఆగ్నీ᳚ద్ధ్ర ఏ॒వ జు॑హుయా॒-ద్దశ॑హోతారమ్ । చ॒తు॒ర్గృ॒హీ॒తేనాజ్యే॑న । ప॒శ్చా-త్ప్రాంఆసీ॑నః । అ॒ను॒లో॒మ-మవి॑గ్రాహమ్ । ప్రా॒ణానే॒వాస్మై॑ కల్పయతి ॥ ప్రాయ॑శ్చిత్తీ॒-వాఘోతే-త్యృ॑తుము॒ఖ ఋ॑తుముఖే జుహోతి । ఋ॒తూనే॒వాస్మై॑ కల్పయతి । కల్ప॑న్తే-ఽస్మా ఋ॒తవః॑ ॥ 5 ॥
క్లృ॒తా అ॑స్మా ఋ॒తవ॒ ఆయ॑న్తి ॥ షడ్ఢో॑తా॒ వై భూ॒త్వా ప్ర॒జాప॑తిరి॒దగ్ం సర్వ॑మసృజత । స మనో॑-ఽసృజత । మన॒సో-ఽధి॑ గాయ॒త్రీమ॑సృజత । తద్గా॑య॒త్రీం-యఁశ॑ ఆర్చ్ఛత్ । తామా-ఽల॑భత । గా॒య॒త్రి॒యా అధి॒ ఛన్దాగ్॑స్య సృజత । ఛన్దో॒భ్యో-ఽధి॒ సామ॑ । త-థ్సామ॒ యశ॑ ఆర్చ్ఛత్ । తదా-ఽల॑భత ॥ 6 ॥
సామ్నో-ఽధి॒ యజూగ్॑ష్యసృజత । యజు॒ర్భ్యో-ఽధి॒ విష్ణు᳚మ్ । త-ద్విష్ణుం॒-యఁశ॑ ఆర్చ్ఛత్ । తమా-ఽల॑భత । వి॒ష్ణోరద్ధ్యోష॑ధీరసృజత । ఓష॑ధీ॒భ్యో-ఽధి॒ సోమ᳚మ్ । త-థ్సోమం॒-యఁశ॑ ఆర్చ్ఛత్ । తమా-ఽల॑భత । సోమా॒దధి॑ ప॒శూన॑సృజత । ప॒శుభ్యో-ఽధీన్ద్ర᳚మ్ ॥ 7 ॥
తదిన్ద్రం॒-యఁశ॑ ఆర్చ్ఛత్ । తదే॑న॒-న్నాతి॒ ప్రాచ్య॑వత । ఇన్ద్ర॑ ఇవ యశ॒స్వీ భ॑వతి । య ఏ॒వం-వేఁద॑ । నైనం॒-యఁశో-ఽతి॒ ప్రచ్య॑వతే ॥ యద్వా ఇ॒ద-ఙ్కి-ఞ్చ॑ । త-థ్సర్వ॑ముత్తా॒న ఏ॒వాఙ్గీ॑ర॒సః ప్రత్య॑గృహ్ణాత్ । తదే॑న॒-మ్ప్రతి॑గృహీత॒-న్నాహి॑నత్ । య-త్కిఞ్చ॑ ప్రతి గృహ్ణీ॒యాత్ । త-థ్సర్వ॑ముత్తా॒నస్త్వా᳚ఙ్గీర॒సః ప్రతి॑గృహ్ణా॒త్విత్యే॒వ ప్రతి॑గృహ్ణీయాత్ । ఇ॒యం-వాఁ ఉ॑త్తా॒న ఆ᳚ఙ్గీర॒సః । అ॒నయై॒వైన॒త్-ప్రతి॑ గృహ్ణాతి । నైనగ్ం॑ హినస్తి ॥ బ॒ర॒ఃఇషా॒ ప్రతీ॑యా॒ద్గాం-వాఁ-ఽశ్వం॑-వాఁ । ఏ॒తద్వై ప॑శూ॒నా-మ్ప్రి॒య-న్ధామ॑ । ప్రి॒యేణై॒వైన॒-న్ధామ్నా॒ ప్రత్యే॑తి ॥ 8 ॥
(వి॒గ్రాహ॑ - మృ॒తవ॒ - స్తదా-ఽల॑భ॒ - తేన్ద్రం॑ - గృహ్ణీయా॒-థ్షట్చ॑) (అ. 2)
అనువాకం 3 - కేశవపనాఙ్గ-మ్పుష్టివేదనం
యో వా అవి॑ద్వా-న్నివ॒ర్తయ॑తే । విశీ॑ర్షా॒ సపా᳚ప్మా॒ ఽముష్మి॑ల్ ఁలో॒కే భ॑వతి । అథ॒ యో వి॒ద్వా-న్ని॑వ॒ర్తయ॑తే । సశీ॑ర్షా॒ విపా᳚ప్మా॒ ఽముష్మి॑ల్ ఁలో॒కే భ॑వతి ॥ దే॒వతా॒ వై స॒ప్త పుష్టి॑కామా॒ న్య॑వర్తయన్త । అ॒గ్నిశ్చ॑ పృథి॒వీ చ॑ । వా॒యుశ్చా॒న్తరి॑క్ష-ఞ్చ । ఆ॒ది॒త్యశ్చ॒ ద్యౌశ్చ॑ చ॒న్ద్రమాః᳚ । అ॒గ్నిర్న్య॑వర్తయత । స సా॑హ॒స్ర-మ॑పుష్యత్ ॥ 9 ॥
పృ॒థి॒వీ న్య॑వర్తయత । సౌష॑ధీభి॒-ర్వన॒స్పతి॑భి-రపుష్యత్ । వా॒యుర్న్య॑వర్తయత । స మరీ॑చీభి-రపుష్యత్ । అ॒న్తరి॑క్ష॒-న్న్య॑వర్తయత । తద్వయో॑భి-రపుష్యత్ । ఆ॒ది॒త్యో న్య॑వర్తయత । స ర॒శ్మిభి॑-రపుష్యత్ । ద్యౌర్న్య॑వర్తయత । సా నక్ష॑త్రై-రపుష్యత్ । చ॒న్ద్రమా॒ న్య॑వర్తయత । సో॑-ఽహోరా॒త్రై-ర॑ర్ధమా॒సై-ర్మాసైర్॑ ఋ॒తుభిః॑ సంవఁథ్స॒రేణా॑-పుష్యత్ । తాన్పోషా᳚న్-పుష్యతి । యాగ్స్తే-ఽపు॑ష్యన్న్ । య ఏ॒వం-విఁ॒దాన్ని చ॑ వ॒ర్తయ॑తే॒ పరి॑ చ ॥ 10 ॥
(అ॒పు॒ష్య॒న్ - నక్ష॑త్రైరపుష్య॒-త్పఞ్చ॑ చ) (అ. 3)
అనువాకం 4 - ప్రతిగ్రహమన్త్రమహిమజ్ఞానమ్
తస్య॒ వా అ॒గ్నేర్-హిర॑ణ్య-మ్ప్రతిజగ్ర॒హుషః॑ । అ॒ర్ధమి॑న్ద్రి॒యస్యా-పా᳚క్రామత్ । తదే॒తేనై॒వ ప్రత్య॑గృహ్ణాత్ । తేన॒ వై సో᳚-ఽర్ధమి॑న్ద్రి॒య-స్యా॒త్మ-న్ను॒పాధ॑త్త । అ॒ర్ధమి॑న్ద్రి॒యస్యా॒త్మ-న్ను॒పాధ॑త్తే । య ఏ॒వం-విఁ॒ద్వాన్. హిర॑ణ్య-మ్ప్రతి గృ॒హ్ణాతి॑ । అథ॒ యో ఽవి॑ద్వా-న్ప్రతి గృ॒హ్ణాతి॑ । అ॒ర్ధమ॑స్యేన్ద్రి॒యస్యాప॑ క్రామతి ॥ తస్య॒ వై సోమ॑స్య॒ వాసః॑ ప్రతిజగ్ర॒హుషః॑ । తృతీ॑యమిన్ద్రి॒యస్యా-పా᳚క్రామత్ ॥ 11 ॥
తదే॒తేనై॒వ ప్రత్య॑గృహ్ణాత్ । తేన॒ వై స తృతీ॑యమిన్ద్రి॒యస్యా॒త్మ-న్ను॒పాధ॑త్త । తృతీ॑యమిన్ద్రి॒యస్యా॒త్మ-న్ను॒పాధ॑త్తే । య ఏ॒వం-విఁ॒ద్వాన్. వాసః॑ ప్రతి గృ॒హ్ణాతి॑ । అథ॒ యో-ఽవి॑ద్వా-న్ప్రతి గృ॒హ్ణాతి॑ । తృతీ॑యమస్యేన్ద్రి॒యస్యాప॑ క్రామతి ॥ తస్య॒ వై రు॒ద్రస్య॒ గా-మ్ప్ర॑తిజగ్ర॒హుషః॑ । చ॒తు॒ర్థమి॑న్ద్రి॒యస్యా-పా᳚క్రామత్ । తామే॒తేనై॒వ ప్రత్య॑గృహ్ణాత్ । తేన॒ వై స చ॑తు॒ర్థమి॑న్ద్రి॒యస్యా॒త్మ-న్ను॒పాధ॑త్త ॥ 12 ॥
చ॒తు॒ర్థమి॑న్ద్రి॒యస్యా॒త్మ-న్ను॒పాధ॑త్తే । య ఏ॒వం-విఁ॒ద్వా-న్గా-మ్ప్ర॑తి గృ॒హ్ణాతి॑ । అథ॒ యో-ఽవి॑ద్వా-న్ప్రతి గృ॒హ్ణాతి॑ । చ॒తు॒ర్థమ॑స్యేన్ద్రి॒యస్యాప॑ క్రామతి ॥ తస్య॒ వై వరు॑ణ॒స్యాశ్వ॑-మ్ప్రతిజగ్ర॒హుషః॑ । ప॒ఞ్చ॒మమి॑న్ద్రి॒యస్యా-పా᳚క్రామత్ । తమే॒తేనై॒వ ప్రత్య॑గృహ్ణాత్ । తేన॒ వై స ప॑ఞ్చ॒మమి॑న్ద్రి॒యస్యా॒త్మ-న్ను॒పాధ॑త్త । ప॒ఞ్చ॒మమి॑న్ద్రి॒యస్యా॒త్మ-న్ను॒పాధ॑త్తే । య ఏ॒వం-విఁ॒ద్వానశ్వ॑-మ్ప్రతి గృ॒హ్ణాతి॑ ॥ 13 ॥
అథ॒ యో-ఽవి॑ద్వా-న్ప్రతిగృ॒హ్ణాతి॑ । ప॒ఞ్చ॒మమ॑స్యేన్ద్రి॒యస్యాప॑ క్రామతి ॥ తస్య॒ వై ప్ర॒జాప॑తేః॒ పురు॑ష-మ్ప్రతిజగ్ర॒హుషః॑ । ష॒ష్ఠమి॑న్ద్రి॒యస్యా-పా᳚క్రామత్ । తమే॒తేనై॒వ ప్రత్య॑గృహ్ణాత్ । తేన॒ వై స ష॒ష్ఠమి॑న్ద్రి॒యస్యా॒త్మ-న్ను॒పాధ॑త్త । ష॒ష్ఠమి॑న్ద్రి॒యస్యా॒త్మ-న్ను॒పాధ॑త్తే । య ఏ॒వం-విఁ॒ద్వా-న్పురు॑ష-మ్ప్రతి గృ॒హ్ణాతి॑ । అథ॒ యో-ఽవి॑ద్వా-న్ప్రతి గృ॒హ్ణాతి॑ । ష॒ష్ఠమ॑స్యేన్ద్రి॒యస్యాప॑-క్రామతి ॥ 14 ॥
తస్య॒ వై మనో॒స్తల్ప॑-మ్ప్రతిజగ్ర॒హుషః॑ । స॒ప్త॒మమి॑న్ద్రి॒యస్యా-పా᳚క్రామత్ । తమే॒తేనై॒వ ప్రత్య॑గృహ్ణాత్ । తేన॒ వై స స॑ప్త॒మమి॑న్ద్రి॒య-స్యా॒త్మ-న్ను॒పాధ॑త్త । స॒ప్త॒మమి॑న్ద్రి॒యస్యా॒త్మ-న్ను॒పాధ॑త్తే । య ఏ॒వం-విఁ॒ద్వాగ్స్తల్ప॑-మ్ప్రతిగృ॒హ్ణాతి॑ । అథ॒ యో-ఽవి॑ద్వా-న్ప్రతి గృ॒హ్ణాతి॑ । స॒ప్త॒మమ॑స్యేన్ద్రి॒యస్యాప॑-క్రామతి ॥ తస్య॒ వా ఉ॑త్తా॒నస్యా᳚ఙ్గీర॒సస్యా ప్రా॑ణ-త్ప్రతిజగ్ర॒హుషః॑ । అ॒ష్ట॒మమి॑న్ద్రి॒యస్యా-పా᳚క్రామత్ ॥ 15 ॥
తదే॒తేనై॒వ ప్రత్య॑గృహ్ణాత్ । తేన॒ వై సో᳚-ఽష్ట॒మమి॑న్ద్రి॒యస్యా॒త్మ-న్ను॒పాధ॑త్తే । అ॒ష్ట॒మమి॑న్ద్రి॒యస్యా॒త్మ-న్ను॒పాధ॑త్తే । య ఏ॒వం-విఁ॒ద్వాన ప్రా॑ణ-త్ప్రతి గృ॒హ్ణాతి॑ । అథ॒ యో-ఽవి॑ద్వా-న్ప్రతిగృ॒హ్ణాతి॑ । అ॒ష్ట॒మమ॑స్యేన్ద్రి॒యస్యాప॑ క్రామతి ॥ యద్వా ఇ॒ద-ఙ్కి-ఞ్చ॑ । త-థ్సర్వ॑-ముత్తా॒న ఏ॒వాఙ్గీ॑ర॒సః ప్రత్య॑ గృహ్ణాత్ । తదే॑న॒-మ్ప్రతి॑గృహీత॒-న్నాహి॑నత్ । య-త్కి-ఞ్చ॑ ప్రతి గృహ్ణీ॒యాత్ । త-థ్సర్వ॑-ముత్తా॒న-స్త్వా᳚ఙ్గీర॒సః ప్రతి॑గృహ్ణా॒త్విత్యే॒వ ప్రతి॑ గృహ్ణీయాత్ । ఇ॒యం-వాఁ ఉ॑త్తా॒న ఆ᳚ఙ్గీర॒సః । అ॒నయై॒వైన॒త్-ప్రతి॑గృహ్ణాతి । నైనగ్ం॑ హినస్తి ॥ 16 ॥
(తృతీ॑యమిన్ద్రి॒యస్యాపా᳚క్రామచ్ - చతు॒ర్థమి॑న్ద్రి॒యస్యా॒త్మన్ను॒పాధ॒ - త్తాశ్వ॑-మ్ప్రతిగృ॒హ్ణాతి॑ - ష॒ష్ఠ॑మస్యేన్ద్రి॒యస్యాప॑క్రామ -త్యష్ట॒మమి॑న్ద్రి॒యస్యాపా᳚క్రామత్ - ప్రతి గృహ్ణీ॒యాచ్ చ॒త్వారి॑ చ) (అ. 4)
(తస్య॒ వా అ॒గ్నేర్-హిర॑ణ్య॒గ్ం॒ సోమ॑స్య॒ వాస॒స్తదే॒తేన॑ రు॒ద్రస్య॒ గా-న్తామే॒తేన॒ వరు॑ణ॒స్యాశ్వ॑-మ్ప్ర॒జాప॑తేః॒ పురు॑ష॒-మ్మనో॒స్తల్ప॒-న్తమే॒తేనో᳚త్తా॒నస్య॒ తదే॒తేనాప్రా॑ణ॒ద్య-ద్వై )
(అ॒ర్ధ-న్తృతీ॑యమష్ట॒మ-న్తచ్చ॑తు॒ర్థ-న్తా-మ్ప॑ఞ్చ॒మగ్ం ష॒ష్ఠగ్ం స॑ప్త॒మన్తమ్ ।
తదే॒తేన॒ ద్వే తామే॒తేనైక॒-న్తమే॒తేన॒ త్రీణి॒ తదే॒తేనైకం᳚ )
అనువాకం 5 - ప్రశ్నోత్తరరూపో బ్రహ్మవిషయస్సంవాఁదః
బ్ర॒హ్మ॒వా॒దినో॑ వదన్తి ॥ య-ద్దశ॑హోతార-స్స॒త్రమాస॑త । కేన॒ తే గృ॒హప॑తినా ఽఽర్ధ్నువన్న్ । కేన॑ ప్ర॒జా అ॑సృజ॒న్తేతి॑ । ప్ర॒జాప॑తినా॒ వై తే గృ॒హప॑తినా ఽఽర్ధ్నువన్న్ । తేన॑ ప్ర॒జా అ॑సృజన్త ॥ యచ్చతు॑ర్హోతార-స్స॒త్రమాస॑త । కేన॒ తే గృ॒హప॑తినా ఽఽర్ధ్నువన్న్ । కేనౌష॑ధీ-రసృజ॒న్తేతి॑ । సోమే॑న॒ వై తే గృ॒హప॑తినా ఽఽర్ధ్నువన్న్ ॥ 17 ॥
తేనౌష॑ధీ-రసృజన్త ॥ య-త్పఞ్చ॑హోతార-స్స॒త్రమాస॑త । కేన॒ తే గృ॒హప॑తినా ఽఽర్ధ్నువన్న్ । కేనై॒భ్యో లో॒కేభ్యో-ఽసు॑రా॒-న్ప్రాణు॑దన్త । కేనై॑షా-మ్ప॒శూన॑వృఞ్జ॒తేతి॑ । అ॒గ్నినా॒ వై తే గృ॒హప॑తినా ఽఽర్ధ్నువన్న్ । తేనై॒భ్యో లో॒కేభ్యో-ఽసు॑రా॒న్-ప్రాణు॑దన్త । తేనై॑షా-మ్ప॒శూన॑వృఞ్జత ॥ య-థ్షడ్ఢో॑తార-స్స॒త్రమాస॑త । కేన॒ తే గృ॒హప॑తినా ఽఽర్ధ్నువన్న్ ॥ 18 ॥
కేన॒ర్తూన॑-కల్పయ॒న్తేతి॑ । ధా॒త్రా వై తే గృ॒హప॑తినా ఽఽర్ధ్నువన్న్ । తేన॒ర్తూన॑కల్పయన్త ॥ య-థ్స॒ప్తహో॑తార-స్స॒త్రమాస॑త । కేన॒ తే గృ॒హప॑తినా ఽఽర్ధ్నువన్న్ । కేన॒ సువ॑రాయన్న్ । కేనే॒మాల్ ఁలో॒కాన్-థ్సమ॑తన్వ॒న్నితి॑ । అ॒ర్య॒మ్ణా వై తే గృ॒హప॑తినా ఽఽర్ధ్నువన్న్ । తేన॒ సువ॑రాయన్న్ । తేనే॒మాల్ ఁలో॒కాన్-థ్సమ॑తన్వ॒న్నితి॑ ॥ 19 ॥
ఏ॒తే వై దే॒వా గృ॒హప॑తయః । తాన్. య ఏ॒వం-విఁ॒ద్వాన్ । అప్య॒న్యస్య॑ గార్హప॒తే దీక్ష॑తే । అ॒వా॒న్త॒రమే॒వ స॒త్రిణా॑-మృద్ధ్నోతి ॥ యో వా అ॑ర్య॒మణం॒-వేఁద॑ । దాన॑కామా అస్మై ప్ర॒జా భ॑వన్తి । య॒జ్ఞో వా అ॑ర్య॒మా । ఆర్యా॑వస॒తిరితి॒ వై తమా॑హు॒ర్య-మ్ప్ర॒శగ్ంస॑న్తి ॥ ఆర్యా॑ వస॒తిర్భ॑వతి । య ఏ॒వం-వేఁద॑ ॥ 20 ॥
యద్వా ఇ॒ద-ఙ్కి-ఞ్చ॑ । త-థ్సర్వ॒-ఞ్చతు॑ర్హోతారః । చతు॑ర్హోతృ॒భ్యో-ఽధి॑ య॒జ్ఞో నిమి॑ర్తః । స య ఏ॒వం-విఁ॒ద్వాన్. వి॒వదే॑త । అ॒హమే॒వ భూయో॑ వేద । యశ్చతు॑ర్హోతౄ॒న్॒. వేదేతి॑ । స హ్యే॑వ భూయో॒ వేద॑ । యశ్చతు॑ర్హోతౄ॒న్.॒ వేద॑ ॥ యో వై చతు॑ర్హోతృణా॒గ్ం॒ హోతౄ॒న్॒. వేద॑ । సర్వా॑సు ప్ర॒జాస్వన్న॑మత్తి ॥ 21 ॥
సర్వా॒ దిశో॒-ఽభిజ॑యతి । ప్ర॒జాప॑తి॒ర్వై దశ॑హోతృణా॒గ్ం॒ హోతా᳚ । సోమ॒శ్చతు॑ర్హోతృణా॒గ్ం॒ హోతా᳚ । అ॒గ్నిః పఞ్చ॑హోతృణా॒గ్ం॒ హోతా᳚ । ధా॒తా షడ్ఢో॑తృణా॒గ్ం॒ హోతా᳚ । అ॒ర్య॒మా స॒ప్తహో॑తృణా॒గ్ం॒ హోతా᳚ । ఏ॒తే వై చతు॑ర్హోతృణా॒గ్ం॒ హోతా॑రః । తాన్. య ఏ॒వం-వేఁద॑ । సర్వా॑సు ప్ర॒జాస్వన్న॑మత్తి । సర్వా॒ దిశో॒-ఽభి జ॑యతి ॥ 22 ॥
(ఆ॒ర్ధ్ను॒వ॒ - న్నా॒ధ్ను॒వ॒ - న్నిత్యే॒ - వం-వేఁదా᳚ - త్తి॒ - సర్వా॒ దిశో॒భి జ॑యతి ) (అ. 5)
(వై తేన॑ స॒త్ర-ఙ్కేన॑)
2.3.6 అనువాకం - హోతృప్రశంసాప్రసఙ్గేన క్రతూనామృత్విగ్ విశేషవ్యవస్థాపనమ్, అగ్నిహోత్రస్య ప్రాశస్త్య-ఞ్చ
ప్ర॒జాప॑తిః ప్ర॒జా-స్సృ॒ష్ట్వా వ్య॑స్రగ్ంసత । స హృద॑య-మ్భూ॒తో॑-ఽశయత్ । ఆత్మ॒న్॒. హా(3) ఇత్యహ్వ॑యత్ । ఆపః॒ ప్రత్య॑శృణ్వన్న్ । తా అ॑గ్నిహో॒త్రేణై॒వ య॑జ్ఞక్ర॒తునోప॑ ప॒ర్యావ॑ర్తన్త । తాః కుసి॑న్ధ॒ముపౌ॑హన్న్ । తస్మా॑దగ్నిహో॒త్రస్య॑ యజ్ఞక్ర॒తోః । ఏక॑ ఋ॒త్విక్ ॥ చ॒తు॒ష్కృత్వో-ఽహ్వ॑యత్ । అ॒గ్ని-ర్వా॒యు-రా॑ది॒త్య-శ్చ॒న్ద్రమాః᳚ ॥ 23 ॥
తే ప్రత్య॑శృణ్వన్న్ । తే ద॑ర్శపూర్ణమా॒సాభ్యా॑మే॒వ య॑జ్ఞక్ర॒తునోప॑ ప॒ర్యావ॑ర్తన్త । త ఉపౌ॑హగ్గ్-శ్చ॒త్వార్యఙ్గా॑ని । తస్మా᳚-ద్దర్శపూర్ణమా॒సయో᳚-ర్యజ్ఞక్ర॒తోః । చ॒త్వార॑ ఋ॒త్విజః॑ ॥ ప॒ఞ్చ॒ కృత్వో-ఽహ్వ॑యత్ । ప॒శవః॒ ప్రత్య॑శృణ్వన్న్ । తే చా॑తుర్మా॒స్యైరే॒వ య॑జ్ఞక్ర॒తునోప॑ ప॒ర్యావ॑ర్తన్త । త ఉపౌ॑హ॒ల్ ఁలోమ॑ ఛ॒వీ-మ్మా॒గ్ం॒సమస్థి॑ మ॒జ్జాన᳚మ్ । తస్మా᳚చ్చాతుర్మా॒స్యానాం᳚-యఁజ్ఞక్ర॒తోః ॥ 24 ॥
పఞ్చ॒ర్త్విజః॑ ॥ ష॒ట్కృత్వో-ఽహ్వ॑యత్ । ఋ॒తవః॒ ప్రత్య॑శృణ్వన్న్ । తే ప॑శుబ॒న్ధేనై॒వ య॑జ్ఞక్ర॒తునోప॑ ప॒ర్యావ॑ర్తన్త । త ఉపౌ॑హ॒న్-థ్స్తనా॑వా॒ణ్డౌ శి॒శ్నమవా᳚ఞ్చ-మ్ప్రా॒ణమ్ । తస్మా᳚త్-పశుబ॒న్ధస్య॑ యజ్ఞక్ర॒తోః । షడృ॒త్విజః॑ ॥ స॒ప్త॒కృత్వో-ఽహ్వ॑యత్ । హోత్రాః॒ ప్రత్య॑శృణ్వన్న్ । తా-స్సౌ॒మ్యేనై॒వాద్ధ్వ॒రేణ॑ యజ్ఞక్ర॒తునోప॑ ప॒ర్యావ॑ర్తన్త ॥ 25 ॥
తా ఉపౌ॑హన్-థ్స॒ప్తశీ॑ర్ష॒ణ్యా᳚న్-ప్రా॒ణాన్ । తస్మా᳚-థ్సౌ॒మ్యస్యా᳚ద్ధ్వ॒రస్య॑ యజ్ఞక్ర॒తోః । స॒ప్త హోత్రాః॒ ప్రాచీ॒ర్వష॑ట్కుర్వన్తి ॥ ద॒శ॒కృత్వో-ఽహ్వ॑యత్ । తపః॒ ప్రత్య॑శృణోత్ । తత్-కర్మ॑ణై॒వ సం॑వఁథ్స॒రేణ॒ సర్వై᳚ర్యజ్ఞక్ర॒తుభి॒రుప॑ ప॒ర్యావ॑ర్తత । త-థ్సర్వ॑మా॒త్మాన॒-మప॑రివర్గ॒-ముపౌ॑హత్ । తస్మా᳚థ్- సంవఁథ్స॒రే సర్వే॑ యజ్ఞక్ర॒తవో-ఽవ॑రుద్ధ్యన్తే ॥ తస్మా॒-ద్దశ॑హోతా॒ చతు॑ర్హోతా । పఞ్చ॑హోతా॒ షడ్ఢో॑తా స॒ప్తహో॑తా । ఏక॑హోత్రే బ॒లిగ్ం హ॑రన్తి । హర॑న్త్యస్మై ప్ర॒జా బ॒లిమ్ । ఐన॒మప్ర॑తిఖ్యాత-ఙ్గచ్ఛతి । య ఏ॒వం-వేఁద॑ ॥ 26 ॥
(చ॒న్ద్రమా᳚ - శ్చాతుర్మా॒స్యానాం᳚-యఁజ్ఞక్ర॒తో - ర॑ద్ధ్వ॒రేణ॑ యజ్ఞక్ర॒తునోప॑ ప॒ర్యావ॑ర్తన్త - స॒ప్తహో॑తా చ॒త్వారి॑ చ) (అ. 6)
అనువాకం 7 - అగ్నిహోత్రస్య సర్వక్రతురుద్భావసాధనేన ప్రశంసా
ప్ర॒జాప॑తిః॒ పురు॑ష-మసృజత । సో᳚-ఽగ్నిర॑బ్రవీత్ । మమా॒య-మన్న॑మ॒స్త్వితి॑ । సో॑-ఽబిభేత్ । సర్వం॒-వైఁ మా॒-ఽయ-మ్ప్రధ॑క్ష్య॒తీతి॑ । స ఏ॒తాగ్-శ్చతు॑ర్హోతౄనాత్మ॒-స్పర॑ణానపశ్యత్ । తాన॑జుహోత్ । తైర్వై స ఆ॒త్మాన॑-మస్పృణోత్ ॥ యద॑గ్నిహో॒త్ర-ఞ్జు॒హోతి॑ । ఏక॑హోతారమే॒వ త-ద్య॑జ్ఞక్ర॒తు-మా᳚ప్నోత్యగ్నిహో॒త్రమ్ ॥ 27 ॥
కుసి॑న్ధ-ఞ్చా॒త్మనః॑ స్పృ॒ణోతి॑ । ఆ॒ది॒త్యస్య॑ చ॒ సాయు॑జ్య-ఙ్గచ్ఛతి ॥ చ॒తురున్న॑యతి । చతు॑ర్హోతారమే॒వ త-ద్య॑జ్ఞక్ర॒తు-మా᳚ప్నోతి దర్శపూర్ణమా॒సౌ । చ॒త్వారి॑ చా॒త్మనో-ఽఙ్గా॑ని స్పృ॒ణోతి॑ । ఆ॒ది॒త్యస్య॑ చ॒ సాయు॑జ్య-ఙ్గచ్ఛతి ॥ చ॒తురున్న॑యతి । స॒మిత్ప॑ఞ్చ॒మీ । పఞ్చ॑హోతారమే॒వ త-ద్య॑జ్ఞక్ర॒తు-మా᳚ప్నోతి చాతుర్మా॒స్యాని॑ । లోమ॑ ఛ॒వీ-మ్మా॒గ్ం॒సమస్థి॑ మ॒జ్జాన᳚మ్ ॥ 28 ॥
తాని॑ చా॒త్మనః॑ స్పృ॒ణోతి॑ । ఆ॒ది॒త్యస్య॑ చ॒ సాయు॑జ్య-ఙ్గచ్ఛతి ॥ చ॒తురున్న॑యతి । ద్విర్జు॑హోతి । షడ్ఢో॑తారమే॒వ త-ద్య॑జ్ఞక్ర॒తు-మా᳚ప్నోతి పశుబ॒న్ధమ్ । స్తనా॑వా॒ణ్డౌ శి॒శ్నమవా᳚ఞ్చ-మ్ప్రా॒ణమ్ । తాని॑ చా॒త్మనః॑ స్పృ॒ణోతి॑ । ఆ॒ది॒త్యస్య॑ చ॒ సాయు॑జ్య-ఙ్గచ్ఛతి । చ॒తురున్న॑యతి । ద్విర్జు॑హోతి ॥ 29 ॥
స॒మి-థ్స॑ప్త॒మీ । స॒ప్తహో॑తారమే॒వ త-ద్య॑జ్ఞక్ర॒తు-మా᳚ప్నోతి సౌ॒మ్య-మ॑ద్ధ్వ॒రమ్ । స॒ప్త చా॒త్మనః॑ శీర్ష॒ణ్యా᳚న్-ప్రా॒ణాన్-థ్స్పృ॒ణోతి॑ । ఆ॒ది॒త్యస్య॑ చ॒ సాయు॑జ్య-ఙ్గచ్ఛతి ॥ చ॒తురున్న॑యతి । ద్విర్జు॒హోతి॑ । ద్విర్నిమా᳚ర్ష్టి । ద్విః ప్రాశ్ఞా॑తి । దశ॑హోతారమే॒వ త-ద్య॑జ్ఞక్ర॒తు-మా᳚ప్నోతి సంవఁథ్స॒రమ్ । సర్వ॑-ఞ్చా॒త్మాన॒-మప॑రివర్గగ్గ్ స్పృ॒ణోతి॑ । ఆ॒ది॒త్యస్య॑ చ॒ సాయు॑జ్య-ఙ్గచ్ఛతి ॥ 30 ॥
(అ॒గ్ని॒హో॒త్రం - మ॒జ్జానం॒ - ద్విర్జు॑హో॒ - త్యప॑రివర్గగ్గ్ స్పృ॒ణోత్యేక॑-ఞ్చ ) (అ. 7)
అనువాకం 8 - సృష్టిసాధనత్వేన హోతృమన్త్రాసామర్థ్య ప్రశంసా
[(అప॑క్రామత గర్భి॒ణ్యః) ఇస్ ఓన్ల్య్ ఇన్స్త్రుచ్తిఓన్ , నోత్ అ మన్త్ర]
ప్ర॒జాప॑తి-రకామయత॒ ప్రజా॑యే॒యేతి॑ । స తపో॑-ఽతప్యత । సో᳚-ఽన్తర్వా॑నభవత్ । స హరి॑త-శ్శ్యా॒వో॑-ఽభవత్ । తస్మా॒-థ్స్త్ర్య॑న్తర్వ॑త్నీ । హరి॑ణీ స॒తీ శ్యా॒వా భ॑వతి । స వి॒జాయ॑మానో॒ గర్భే॑ణాతామ్యత్ । స తా॒న్తః కృ॒ష్ణ-శ్శ్యా॒వో॑-ఽభవత్ । తస్మా᳚-త్తా॒న్తః కృ॒ష్ణ-శ్శ్యా॒వో భ॑వతి । తస్యాసు॑రే॒వాజీ॑వత్ ॥ 31 ॥
తేనాసు॒నా-ఽసు॑రానసృజత । తదసు॑రాణా-మసుర॒త్వమ్ । య ఏ॒వమసు॑రాణా-మసుర॒త్వం-వేఁద॑ । అసు॑మానే॒వ భ॑వతి । నైన॒మసు॑ర్జహాతి ॥ సో-ఽసు॑రాన్-థ్సృ॒ష్ట్వా పి॒తేవా॑మన్యత । తదను॑ పి॒తౄన॑సృజత । తత్-పి॑తృ॒ణా-మ్పి॑తృ॒త్వమ్ । య ఏ॒వ-మ్పి॑తృ॒ణా-మ్పి॑తృ॒త్వం-వేఁద॑ । పి॒తేవై॒వ స్వానా᳚-మ్భవతి ॥ 32 ॥
యన్త్య॑స్య పి॒తరో॒ హవ᳚మ్ ॥ స పి॒తౄన్-థ్సృ॒ష్ట్వా ఽమ॑నస్యత్ । తదను॑ మను॒ష్యా॑-నసృజత । తన్మ॑ను॒ష్యా॑ణా-మ్మనుష్య॒త్వమ్ । య ఏ॒వ-మ్మ॑ను॒ష్యా॑ణా-మ్మనుష్య॒త్వం-వేఁద॑ । మ॒న॒స్వ్యే॑వ భ॑వతి । నైన॒-మ్మను॑ర్జహాతి ॥ తస్మై॑ మను॒ష్యా᳚న్-థ్ససృజా॒నాయ॑ । దివా॑ దేవ॒త్రా ఽభ॑వత్ । తదను॑ దే॒వాన॑సృజత । త-ద్దే॒వానా᳚-న్దేవ॒త్వమ్ । య ఏ॒వ-న్దే॒వానా᳚-న్దేవ॒త్వం-వేఁద॑ । దివా॑ హై॒వాస్య॑ దేవ॒త్రా భ॑వతి ॥ తాని॒ వా ఏ॒తాని॑ చ॒త్వార్యమ్భాగ్ం॑సి । దే॒వా మ॑ను॒ష్యాః᳚ పి॒తరో-ఽసు॑రాః ॥ తేషు॒ సర్వే॒ష్వమ్భో॒ నభ॑ ఇవ భవతి । య ఏ॒వం-వేఁద॑ ॥ 33 ॥
(అ॒జీ॒వ॒థ్ - స్వానా᳚-మ్భవతి - దే॒వాన॑సృజత స॒ప్త చ॑) (అ. 8)
అనువాకం 9 - వాయురూపత్వజ్ఞానేన హోతృమన్త్రాణా-మ్ప్రశంసా
[(య॒థా॒స్థా॒న-ఙ్గ॑ర్భి॒ణ్యః॑) ఇస్ ఒన్ల్య్ ఇన్స్త్రుచ్తిఒన్ , నొత్ అ మన్త్ర]
బ్ర॒హ్మ॒వా॒దినో॑ వదన్తి । యో వా ఇ॒మం-విఁ॒ద్యాత్ । యతో॒-ఽయ-మ్పవ॑తే । యద॑భి॒ పవ॑తే । యద॑భి స॒పంవఁ॑తే । సర్వ॒మాయు॑రియాత్ । న పు॒రా ఽఽయు॑షః॒ ప్రమీ॑యేత । ప॒శు॒మాన్-థ్స్యా᳚త్ । వి॒న్దేత॑ ప్ర॒జామ్ ॥ యో వా ఇ॒మం-వేఁద॑ ॥ 34 ॥
యతో॒-ఽయ-మ్పవ॑తే । యద॑భి॒ పవ॑తే । యద॑భి స॒పంవఁ॑తే । సర్వ॒మాయు॑రేతి । న పు॒రా-ఽఽయు॑షః॒ ప్రమీ॑యతే । ప॒శు॒మా-న్భ॑వతి । వి॒న్దతే᳚ ప్ర॒జామ్ ॥ అ॒ద్భ్యః ప॑వతే । అ॒పో॑-ఽభి ప॑వతే । అ॒పో॑-ఽభి సమ్ప॑వతే ॥ 35 ॥
అ॒స్యాః ప॑వతే । ఇ॒మామ॒భి ప॑వతే । ఇ॒మామ॒భి సమ్ప॑వతే । అ॒గ్నేః ప॑వతే । అ॒గ్నిమ॒భి ప॑వతే । అ॒గ్నిమ॒భి స-మ్ప॑వతే । అ॒న్తరి॑క్షా-త్పవతే । అ॒న్తరి॑క్షమ॒భి ప॑వతే । అ॒న్తరి॑క్షమ॒భి స-మ్ప॑వతే । ఆ॒ది॒త్యా-త్ప॑వతే ॥ 36 ॥
ఆ॒ది॒త్యమ॒భి ప॑వతే । ఆ॒ది॒త్యమ॒భి స-మ్ప॑వతే । ద్యోః ప॑వతే । దివ॑మ॒భి ప॑వతే ॥ దివ॑మ॒భి స-మ్ప॑వతే । ది॒గ్భ్యః ప॑వతే । దిశో॒-ఽభి ప॑వతే । దిశో॒-ఽభి స-మ్ప॑వతే । స యత్-పు॒రస్తా॒ద్వాతి॑ । ప్రా॒ణ ఏ॒వ భూ॒త్వా పు॒రస్తా᳚ద్వాతి ॥ 37 ॥
తస్మా᳚త్-పు॒రస్తా॒-ద్వాన్త᳚మ్ । సర్వాః᳚ ప్ర॒జాః ప్రతి॑ నన్దన్తి । ప్రా॒ణో హి ప్రి॒యః ప్ర॒జానా᳚మ్ । ప్రా॒ణ ఇ॑వ ప్రి॒యః ప్ర॒జానా᳚-మ్భవతి । య ఏ॒వం-వేఁద॑ । స వా ఏ॒ష ప్రా॒ణ ఏ॒వ ॥ అథ॒ య-ద్ద॑క్షిణ॒తో వాతి॑ । మా॒త॒రిశ్వై॒వ భూ॒త్వా ద॑క్షిణ॒తో వా॑తి । తస్మా᳚-ద్దక్షిణ॒తో వాన్తం॑-విఁ॒ద్యాత్ । సర్వా॒ దిశ॒ ఆవా॑తి ॥ 38 ॥
సర్వా॒ దిశో-ఽను॒ వివా॑తి । సర్వా॒ దిశో-ఽను॒ సంవాఁ॒తీతి॑ । స వా ఏ॒ష మా॑త॒రిశ్వై॒వ ॥ అథ॒ యత్-ప॒శ్చాద్వాతి॑ । పవ॑మాన ఏ॒వ భూ॒త్వా ప॒శ్చాద్వా॑తి । పూ॒తమ॑స్మా॒ ఆహ॑రన్తి । పూ॒తముప॑హరన్తి । పూ॒తమ॑శ్నాతి । య ఏ॒వం-వేఁద॑ । స వా ఏ॒ష పవ॑మాన ఏ॒వ ॥ 39 ॥
అథ॒ యదు॑త్తర॒తో వాతి॑ । స॒వి॒తైవ భూ॒త్వోత్త॑ర॒తో వా॑తి । స॒వి॒తేవ॒ స్వానా᳚-మ్భవతి । య ఏ॒వం-వేఁద॑ । స వా ఏ॒ష స॑వి॒తైవ ॥ తే య ఏ॑న-మ్పు॒రస్తా॑దా॒యన్త॑-ముప॒వద॑న్తి । య ఏ॒వాస్య॑ పు॒రస్తా᳚త్-పా॒ప్మానః॑ । తాగ్స్తే ఽప॑ఘ్నన్తి । పు॒రస్తా॒దిత॑రాన్-పా॒ప్మనః॑ సచన్తే ॥ అథ॒ య ఏ॑న-న్దక్షిణ॒త ఆ॒యన్త॑-ముప॒వద॑న్తి ॥ 40 ॥
య ఏ॒వాస్య॑ దక్షిణ॒తః పా॒ప్మానః॑ । తాగ్స్తే ఽప॑ఘ్నన్తి । ద॒క్షి॒ణ॒త ఇత॑రా-న్పా॒ప్మనః॑ సచన్తే ॥ అథ॒ య ఏ॑న-మ్ప॒శ్చాదా॒యన్త॑-ముప॒వద॑న్తి । య ఏ॒వాస్య॑ ప॒శ్చాత్-పా॒ప్మానః॑ । తాగ్స్తే ఽప॑ఘ్నన్తి । ప॒శ్చాదిత॑రాన్-పా॒ప్మనః॑ సచన్తే ॥ అథ॒ య ఏ॑నముత్తర॒త ఆ॒యన్త॑ముప॒ వద॑న్తి । య ఏ॒వాస్యో᳚త్తర॒తః పా॒ప్మానః॑ । తాగ్స్తే ఽప॑ఘ్నన్తి ॥ 41 ॥
ఉ॒త్త॒ర॒త ఇత॑రా-న్పా॒ప్మనః॑ సచన్తే ॥ తస్మా॑ దే॒వం-విఁ॒ద్వాన్ । వీవ॑ నృత్యేత్ । ప్రేవ॑ చలేత్ । వ్యస్యే॑వా॒క్ష్యౌ భా॑షేత । మ॒ణ్టయే॑దివ । క్రా॒థయే॑దివ । శృ॒ఙ్గా॒యేతే॑వ ॥ ఉ॒త మోప॑వదేయుః । ఉ॒త మే॑ పా॒ప్మాన॒-మప॑హన్యు॒రితి॑ ॥ స యా-న్దిశగ్ం॑ స॒నిమే॒ష్యన్-థ్స్యాత్ । య॒దా తా-న్దిశం॒-వాఁతో॑ వా॒యాత్ । అథ॒ ప్రవే॒యాత్ । ప్ర వా॑ ధాపయేత్ (ధావయేత్) । సా॒తమే॒వ ర॑ది॒తం-వ్యూఁ॑ఢ-ఙ్గ॒న్ధమ॒భి ప్రచ్య॑వతే । ఆ-ఽస్య॒ త-ఞ్జ॑నప॒ద-మ్పూర్వా॑ కీ॒ర్తిర్గ॑చ్ఛతి ॥ దాన॑కామా అస్మై ప్ర॒జా భ॑వన్తి । య ఏ॒వం-వేఁద॑ ॥ 42 ॥
(వేద॒ - సమ్ప॑వత - ఆది॒త్యా-త్ప॑వతే - వా॒త్యా - వా᳚త్యే॒ - ష పవ॑మాన ఏ॒వ - ద॑క్షిణ॒త ఆ॒యన్త॑ముప॒ వద॑న్ - త్యుత్తర॒తః పా॒ప్మాన॒స్తాగ్స్తే ఽప॑ఘ్న॒ - న్తీత్య॒ష్టౌ చ॑) (అ. 9)
అనువాకం 10 - దశహోతృమన్త్రాణా-ఙ్కామ్యప్రయోగః
ప్ర॒జాప॑తి॒-స్సోమ॒గ్ం॒ రాజా॑నమసృజత । త-న్త్రయో॒ వేదా॒ అన్వ॑సృజ్యన్త । తాన్. హస్తే॑-ఽకురుత । అథ॒ హ సీతా॑ సావి॒త్రీ । సోమ॒గ్ం॒ రాజా॑న-ఞ్చకమే । శ్ర॒ద్ధాము॒ స చ॑కమే । సా హ॑ పి॒తర॑-మ్ప్ర॒జాప॑తి॒-ముప॑ససార । తగ్ం హో॑వాచ । నమ॑స్తే అస్తు భగవః । ఉప॑ త్వా-ఽయాని ॥ 43 ॥
ప్ర త్వా॑ పద్యే ॥ సోమం॒-వైఁ రాజా॑న-ఙ్కామయే । శ్ర॒ద్ధాము॒ స కా॑మయత॒ ఇతి॑ । తస్యా॑ ఉ॒ హ స్థా॑గ॒రమ॑లఙ్కా॒ర-ఙ్క॑ల్పయి॒త్వా । దశ॑హోతార-మ్పు॒రస్తా᳚-ద్వ్యా॒ఖ్యాయ॑ । చతు॑ర్హోతార-న్దక్షిణ॒తః । పఞ్చ॑ హోతార-మ్ప॒శ్చాత్ । షడ్ఢో॑తార-ముత్తర॒తః । స॒ప్తహో॑తార-ము॒పరి॑ష్టాత్ । స॒మ్భా॒రైశ్చ॒ పత్ని॑భిశ్చ॒ ముఖే॑-ఽల॒ఙ్కృత్య॑ ॥ 44 ॥
ఆ-ఽస్యార్ధం-వఁ॑వ్రాజ । తాగ్ం హో॒దీక్ష్యో॑వాచ । ఉప॒ మా-ఽఽవ॑ర్త॒స్వేతి॑ । తగ్ం హో॑వాచ । భోగ॒-న్తు మ॒ ఆచ॑క్ష్వ । ఏ॒త-న్మ॒ ఆచ॑క్ష్వ । యత్తే॑ పా॒ణావితి॑ । తస్యా॑ ఉ॒ హ త్రీన్. వేదా॒-న్ప్రద॑దౌ । తస్మా॒దు హ॒ స్త్రియో॒ భోగ॒మైవ హా॑రయన్తే ॥ స యః కా॒మయే॑త ప్రి॒య-స్స్యా॒మితి॑ ॥ 45 ॥
యం-వాఁ॑ కా॒మయే॑త ప్రి॒య-స్స్యా॒దితి॑ । తస్మా॑ ఏ॒తగ్గ్ స్థా॑గ॒ర-మ॑లఙ్కా॒ర-ఙ్క॑ల్పయి॒త్వా । దశ॑హోతార-మ్పు॒రస్తా᳚-ద్వ్యా॒ఖ్యాయ॑ । చతు॑ర్హోతార-న్దక్షిణ॒తః । పఞ్చ॑హోతార-మ్ప॒శ్చాత్ । షడ్ఢో॑తార-ముత్తర॒తః । స॒ప్తహో॑తా-రము॒పరి॑ష్టాత్ । స॒మ్భా॒రైశ్చ॒ పత్ని॑భిశ్చ॒ ముఖే॑-ఽల॒ఙ్కృత్య॑ । ఆ-ఽస్యార్ధం-వ్రఁ॑జేత్ । ప్రి॒యో హై॒వ భ॑వతి ॥ 46 ॥
(అ॒యా॒ - న్య॒ల॒ఙ్కృత్య॑ - స్యా॒మితి॑ - భవతి) (అ. 10)
అనువాకం 11 - దశహోత్రాదిమన్త్రనామ్నా-మ్ప్రవృత్తినిమిత్తమ్
బ్రహ్మా᳚త్మ॒న్-వద॑సృజత । తద॑కామయత । సమా॒త్మనా॑ పద్యే॒యేతి॑ । ఆత్మ॒-న్నాత్మ॒-న్నిత్యామ॑న్త్రయత । తస్మై॑ దశ॒మగ్ం హూ॒తః ప్రత్య॑శృణోత్ । స దశ॑హూతో-ఽభవత్ । దశ॑హూతో హ॒ వై నామై॒షః । తం-వాఁ ఏ॒త-న్దశ॑హూత॒గ్ం॒ సన్త᳚మ్ । దశ॑హో॒తేత్యాచ॑క్షతే ప॒రోక్షే॑ణ । ప॒రోక్ష॑ప్రియా ఇవ॒ హి దే॒వాః ॥ 47 ॥
ఆత్మ॒-న్నాత్మ॒-న్నిత్యామ॑న్త్రయత । తస్మై॑ సప్త॒మగ్ం హూ॒తః ప్రత్య॑శృణోత్ । స స॒ప్తహూ॑తో-ఽభవత్ । స॒ప్తహూ॑తో హ॒ వై నామై॒షః । తం-వాఁ ఏ॒తగ్ం స॒ప్తహూ॑త॒గ్ం॒ సన్త᳚మ్ । స॒ప్తహో॒తేత్యాచ॑క్షతే ప॒రోక్షే॑ణ । ప॒రోక్ష॑ప్రియా ఇవ॒ హి దే॒వాః ॥ ఆత్మ॒-న్నాత్మ॒-న్నిత్యామ॑న్త్రయత । తస్మై॑ ష॒ష్ఠగ్ం హూ॒తః ప్రత్య॑శృణోత్ । స షడ్ఢూ॑తో-ఽభవత్ ॥ 48 ॥
షడ్ఢూ॑తో హ॒ వై నామై॒షః । తం-వాఁ ఏ॒తగ్ం షడ్ఢూ॑త॒గ్ం॒ సన్త᳚మ్ । షడ్ఢో॒తేత్యాచ॑క్షతే ప॒రోక్షే॑ణ । ప॒రోక్ష॑ప్రియా ఇవ॒ హి దే॒వాః ॥ ఆత్మ॒-న్నాత్మ॒-న్నిత్యామ॑న్త్రయత । తస్మై॑ పఞ్చ॒మగ్ం హూ॒తః ప్రత్య॑ శృణోత్ । స పఞ్చ॑ హూతో-ఽభవత్ । పఞ్చ॑హూతో హ॒ వై నామై॒షః । తం-వాఁ ఏ॒త-మ్పఞ్చ॑హూత॒గ్ం॒ సన్త᳚మ్ । పఞ్చ॑హో॒తేత్యాచ॑క్షతే ప॒రోక్షే॑ణ ॥ 49 ॥
ప॒రోక్ష॑ప్రియా ఇవ॒ హి దే॒వాః ॥ ఆత్మ॒-న్నాత్మ॒-న్నిత్యామ॑న్త్రయత । తస్మై॑ చతు॒ర్థగ్ం హూ॒తః ప్రత్య॑శృణోత్ । స చతు॑ర్హూతో-ఽభవత్ । చతు॑ర్హూతో హ॒ వై నామై॒షః । తం-వాఁ ఏ॒త-ఞ్చతు॑ర్హూత॒గ్ం॒ సన్త᳚మ్ । చతు॑ర్హో॒తేత్యాచ॑క్షతే ప॒రోక్షే॑ణ । ప॒రోక్ష॑ప్రియా ఇవ॒ హి దే॒వాః ॥ తమ॑బ్రవీత్ । త్వం-వైఁ మే॒ నేది॑ష్ఠగ్ం హూ॒తః ప్రత్య॑శ్రౌషీః । త్వయై॑-నానాఖ్యా॒తార॒ ఇతి॑ । తస్మా॒న్ను హై॑నా॒గ్॒-శ్చతు॑ర్హోతార॒ ఇత్యాచ॑క్షతే । తస్మా᳚-చ్ఛుశ్రూ॒షుః పు॒త్రాణా॒గ్ం॒ హృద్య॑తమః । నేది॑ష్ఠో॒ హృద్య॑తమః । నేది॑ష్ఠో॒ బ్రహ్మ॑ణో భవతి । య ఏ॒వం-వేఁద॑ ॥ 50 ॥
(దే॒వాః - షడ్ఢూ॑తో-ఽభవ॒త్ - పఞ్చ॑హో॒తేత్యాచ॑క్షతే ప॒రోక్షే॑ణా - శ్రౌషీ॒-ష్షట్చ॑) (అ. 11)
(బ్ర॒హ్మ॒వా॒దినః॒ కిం - దక్షి॑ణాం॒ - ఁయో వా అవి॑ద్వా॒న్ - తస్య॒ వై - బ్ర॑హ్మవా॒దినో॒ య-ద్దశ॑హోతారః - ప్ర॒జాప॑తి॒ వ్యస్రం - ప్ర॒జాప॑తిః॒ పురు॑షం - ప్ర॒జాప॑తిరకామయత॒ స తప॒-స్సో᳚-ఽన్తర్వా᳚న్ - బ్రహ్మవా॒దినో॒ యో వా ఇ॒మం-విఁ॒ద్యాత్ - ప్ర॒జాప॑తి॒-స్సోమ॒గ్ం॒ రాజా॑నం॒ - బ్రహ్మా᳚త్ మ॒న్వదేకా॑దశ)
(బ్ర॒హ్మ॒వా॒దిన॒ - స్తస్య॒ వా అ॒గ్నే--ర్ యద్వా ఇ॒ద-ఙ్కిఞ్చ॑ - ప్ర॒జాప॑తిరకామయత॒ -య ఏ॒వాస్య॑ దక్షిణ॒తః ప॑ఞ్చా॒శత్)
(బ్ర॒హ్మ॒వా॒దినో॒ - య ఏ॒వం-వేఁద॑ )
॥ హరిః॑ ఓమ్ ॥
॥ కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ బ్రాహ్మణే ద్వితీయాష్టకే తృతీయః ప్రపాఠక-స్సమాప్తః ॥
Roman (IAST) Transliteration
kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe dvitīyāṣṭake tṛtīyaḥ prapāṭhakaḥ - hotṛbrāhmaṇaśeṣaḥ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
anuvākaṃ 1 - sarveṣāṃ hotṛmantrāṇā-ñcaturhotṛśabdena vyavahāra
bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | ki-ñcatṷrhotṛṇā-ñcaturhotṛ॒tvamiti̭ | yade॒vaiṣu ca̭tu॒rdhā hotā̭raḥ | tena॒ catṷrhotāraḥ | tasmā॒ccatṷrhotāra ucyante | taccatṷrhotṛṇā-ñcaturhotṛ॒tvam || somo॒ vai catṷrhotā | a॒gniḥ pañca̭hotā | dhā॒tā ṣaḍḍho̭tā | indraḥ̭ sa॒ptaho̭tā || 1 ||
pra॒jāpa̭ti॒-rdaśa̭hotā | ya e॒va-ñcatṷrhotṛṇā॒-mṛddhiṃ॒-ve~da̭ | ṛ॒dhnotye॒va || ya ḙṣāme॒va-mba॒ndhutāṃ॒-ve~da̭ | bandhṷmānbhavati | ya ḙṣāme॒va-ṅklṛptiṃ॒-ve~da̭ | kalpa̭te-'smai | ya ḙṣāme॒va-mā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navān-bhavati | ya ḙṣāme॒va-mpra̭ti॒ṣṭhāṃ-ve~da̭ || 2 ||
pratye॒va ti̭ṣṭhati || bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | daśa̭hotā॒ catṷrhotā | pañca̭hotā॒ ṣaḍḍho̭tā sa॒ptaho̭tā | atha॒ kasmā॒ccatṷrhotāra ucyanta॒ iti̭ | indro॒ vai catṷrhotā | indraḥ॒ khalu॒ vai śreṣṭho̭ de॒vatā̭nā-mupa॒deśa̭nāt | ya e॒vamindra॒gg॒ śreṣṭha̭-nde॒vatā̭nā-mupa॒deśa̭nā॒-dveda̭ | vasi̭ṣṭha-ssamā॒nānā᳚-mbhavati | tasmā॒cchreṣṭha̭mā॒yanta̭-mpratha॒menai॒vānṷbuddhyante | a॒yamāganṋ | a॒yamavā̭sā॒diti̭ | kī॒rtira̭sya॒ pūrvā-''ga̭cchati ja॒natā̭māya॒taḥ | atho̭ ena-mpratha॒menai॒vānṷ buddhyante | a॒yamāganṋ | a॒yamavā̭sā॒diti̭ || 3 ||
(sa॒ptaho̭tā - prati॒ṣṭhāṃ-ve~da̭ - buddhyante॒ ṣaṭca̭) (a. 1)
anuvākaṃ 2 - naimittiko hotṛmantrahomaḥ
dakṣi̭ṇā-mpratigrahī॒ṣyan-thsa॒ptada̭śa॒ kṛtvo-'pā᳚nyāt | ā॒tmāna̭me॒va sami̭ndhe | teja̭se vī॒ryā̭ya | atho᳚ pra॒jāpa̭tire॒vainā᳚-mbhū॒tvā prati̭ gṛhṇāti | ā॒tmano 'nā᳚rtyai || yadyḙna॒mārt-vi̭jyā-dvṛ॒tagṃ santa̭-nni॒rharḙrann | āgnī᳚ddhre juhuyā॒-ddaśa̭hotāram | ca॒tu॒rgṛ॒hī॒tenājyḙna | pu॒rastā᳚t-pra॒tyantiṣṭhanṋ | pra॒ti॒lo॒maṃ-vi~॒grāha᳚m || 4 ||
prā॒ṇāne॒vāsyopa̭dāsayati || yadyḙna॒-mpuna̭rupa॒ śikṣḙyuḥ | āgnī᳚ddhra e॒va jṷhuyā॒-ddaśa̭hotāram | ca॒tu॒rgṛ॒hī॒tenājyḙna | pa॒ścā-tprāṃāsī̭naḥ | a॒nu॒lo॒ma-mavi̭grāham | prā॒ṇāne॒vāsmai̭ kalpayati || prāya̭ścittī॒-vāghote-tyṛ̭tumu॒kha ṛ̭tumukhe juhoti | ṛ॒tūne॒vāsmai̭ kalpayati | kalpa̭nte-'smā ṛ॒tavaḥ̭ || 5 ||
klṛ॒tā a̭smā ṛ॒tava॒ āya̭nti || ṣaḍḍho̭tā॒ vai bhū॒tvā pra॒jāpa̭tiri॒dagṃ sarva̭masṛjata | sa mano̭-'sṛjata | mana॒so-'dhi̭ gāya॒trīma̭sṛjata | tadgā̭ya॒trīṃ-ya~śa̭ ārcchat | tāmā-'la̭bhata | gā॒ya॒tri॒yā adhi॒ chandāg̭sya sṛjata | chando॒bhyo-'dhi॒ sāma̭ | ta-thsāma॒ yaśa̭ ārcchat | tadā-'la̭bhata || 6 ||
sāmno-'dhi॒ yajūg̭ṣyasṛjata | yaju॒rbhyo-'dhi॒ viṣṇu᳚m | ta-dviṣṇuṃ॒-ya~śa̭ ārcchat | tamā-'la̭bhata | vi॒ṣṇoraddhyoṣa̭dhīrasṛjata | oṣa̭dhī॒bhyo-'dhi॒ soma᳚m | ta-thsomaṃ॒-ya~śa̭ ārcchat | tamā-'la̭bhata | somā॒dadhi̭ pa॒śūna̭sṛjata | pa॒śubhyo-'dhīndra᳚m || 7 ||
tadindraṃ॒-ya~śa̭ ārcchat | tadḙna॒-nnāti॒ prācya̭vata | indra̭ iva yaśa॒svī bha̭vati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | nainaṃ॒-ya~śo-'ti॒ pracya̭vate || yadvā i॒da-ṅki-ñca̭ | ta-thsarva̭muttā॒na e॒vāṅgī̭ra॒saḥ pratya̭gṛhṇāt | tadḙna॒-mprati̭gṛhīta॒-nnāhi̭nat | ya-tkiñca̭ prati gṛhṇī॒yāt | ta-thsarva̭muttā॒nastvā᳚ṅgīra॒saḥ prati̭gṛhṇā॒tvitye॒va prati̭gṛhṇīyāt | i॒yaṃ-vā~ ṷttā॒na ā᳚ṅgīra॒saḥ | a॒nayai॒vaina॒t-prati̭ gṛhṇāti | nainagṃ̭ hinasti || ba॒ra॒ḥiṣā॒ pratī̭yā॒dgāṃ-vā~-'śvaṃ̭-vā~ | e॒tadvai pa̭śū॒nā-mpri॒ya-ndhāma̭ | pri॒yeṇai॒vaina॒-ndhāmnā॒ pratyḙti || 8 ||
(vi॒grāha̭ - mṛ॒tava॒ - stadā-'la̭bha॒ - tendraṃ̭ - gṛhṇīyā॒-thṣaṭca̭) (a. 2)
anuvākaṃ 3 - keśavapanāṅga-mpuṣṭivedanaṃ
yo vā avi̭dvā-nniva॒rtaya̭te | viśī̭rṣā॒ sapā᳚pmā॒ 'muṣmi̭l ~lo॒ke bha̭vati | atha॒ yo vi॒dvā-nni̭va॒rtaya̭te | saśī̭rṣā॒ vipā᳚pmā॒ 'muṣmi̭l ~lo॒ke bha̭vati || de॒vatā॒ vai sa॒pta puṣṭi̭kāmā॒ nya̭vartayanta | a॒gniśca̭ pṛthi॒vī ca̭ | vā॒yuścā॒ntari̭kṣa-ñca | ā॒di॒tyaśca॒ dyauśca̭ ca॒ndramāḥ᳚ | a॒gnirnya̭vartayata | sa sā̭ha॒sra-ma̭puṣyat || 9 ||
pṛ॒thi॒vī nya̭vartayata | sauṣa̭dhībhi॒-rvana॒spati̭bhi-rapuṣyat | vā॒yurnya̭vartayata | sa marī̭cībhi-rapuṣyat | a॒ntari̭kṣa॒-nnya̭vartayata | tadvayo̭bhi-rapuṣyat | ā॒di॒tyo nya̭vartayata | sa ra॒śmibhi̭-rapuṣyat | dyaurnya̭vartayata | sā nakṣa̭trai-rapuṣyat | ca॒ndramā॒ nya̭vartayata | so̭-'horā॒trai-ra̭rdhamā॒sai-rmāsair̭ ṛ॒tubhiḥ̭ saṃva~thsa॒reṇā̭-puṣyat | tānpoṣā᳚n-puṣyati | yāgste-'pṷṣyann | ya e॒vaṃ-vi~॒dānni ca̭ va॒rtaya̭te॒ pari̭ ca || 10 ||
(a॒pu॒ṣya॒n - nakṣa̭trairapuṣya॒-tpañca̭ ca) (a. 3)
anuvākaṃ 4 - pratigrahamantramahimajñānam
tasya॒ vā a॒gner-hira̭ṇya-mpratijagra॒huṣaḥ̭ | a॒rdhami̭ndri॒yasyā-pā᳚krāmat | tade॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai so᳚-'rdhami̭ndri॒ya-syā॒tma-nnu॒pādha̭tta | a॒rdhami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvān. hira̭ṇya-mprati gṛ॒hṇāti̭ | atha॒ yo 'vi̭dvā-nprati gṛ॒hṇāti̭ | a॒rdhama̭syendri॒yasyāpa̭ krāmati || tasya॒ vai soma̭sya॒ vāsaḥ̭ pratijagra॒huṣaḥ̭ | tṛtī̭yamindri॒yasyā-pā᳚krāmat || 11 ||
tade॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai sa tṛtī̭yamindri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tta | tṛtī̭yamindri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvān. vāsaḥ̭ prati gṛ॒hṇāti̭ | atha॒ yo-'vi̭dvā-nprati gṛ॒hṇāti̭ | tṛtī̭yamasyendri॒yasyāpa̭ krāmati || tasya॒ vai ru॒drasya॒ gā-mpra̭tijagra॒huṣaḥ̭ | ca॒tu॒rthami̭ndri॒yasyā-pā᳚krāmat | tāme॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai sa ca̭tu॒rthami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tta || 12 ||
ca॒tu॒rthami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvā-ngā-mpra̭ti gṛ॒hṇāti̭ | atha॒ yo-'vi̭dvā-nprati gṛ॒hṇāti̭ | ca॒tu॒rthama̭syendri॒yasyāpa̭ krāmati || tasya॒ vai varṷṇa॒syāśva̭-mpratijagra॒huṣaḥ̭ | pa॒ñca॒mami̭ndri॒yasyā-pā᳚krāmat | tame॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai sa pa̭ñca॒mami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tta | pa॒ñca॒mami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvānaśva̭-mprati gṛ॒hṇāti̭ || 13 ||
atha॒ yo-'vi̭dvā-npratigṛ॒hṇāti̭ | pa॒ñca॒mama̭syendri॒yasyāpa̭ krāmati || tasya॒ vai pra॒jāpa̭teḥ॒ purṷṣa-mpratijagra॒huṣaḥ̭ | ṣa॒ṣṭhami̭ndri॒yasyā-pā᳚krāmat | tame॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai sa ṣa॒ṣṭhami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tta | ṣa॒ṣṭhami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvā-npurṷṣa-mprati gṛ॒hṇāti̭ | atha॒ yo-'vi̭dvā-nprati gṛ॒hṇāti̭ | ṣa॒ṣṭhama̭syendri॒yasyāpa̭-krāmati || 14 ||
tasya॒ vai mano॒stalpa̭-mpratijagra॒huṣaḥ̭ | sa॒pta॒mami̭ndri॒yasyā-pā᳚krāmat | tame॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai sa sa̭pta॒mami̭ndri॒ya-syā॒tma-nnu॒pādha̭tta | sa॒pta॒mami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvāgstalpa̭-mpratigṛ॒hṇāti̭ | atha॒ yo-'vi̭dvā-nprati gṛ॒hṇāti̭ | sa॒pta॒mama̭syendri॒yasyāpa̭-krāmati || tasya॒ vā ṷttā॒nasyā᳚ṅgīra॒sasyā prā̭ṇa-tpratijagra॒huṣaḥ̭ | a॒ṣṭa॒mami̭ndri॒yasyā-pā᳚krāmat || 15 ||
tade॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai so᳚-'ṣṭa॒mami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | a॒ṣṭa॒mami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvāna prā̭ṇa-tprati gṛ॒hṇāti̭ | atha॒ yo-'vi̭dvā-npratigṛ॒hṇāti̭ | a॒ṣṭa॒mama̭syendri॒yasyāpa̭ krāmati || yadvā i॒da-ṅki-ñca̭ | ta-thsarva̭-muttā॒na e॒vāṅgī̭ra॒saḥ pratya̭ gṛhṇāt | tadḙna॒-mprati̭gṛhīta॒-nnāhi̭nat | ya-tki-ñca̭ prati gṛhṇī॒yāt | ta-thsarva̭-muttā॒na-stvā᳚ṅgīra॒saḥ prati̭gṛhṇā॒tvitye॒va prati̭ gṛhṇīyāt | i॒yaṃ-vā~ ṷttā॒na ā᳚ṅgīra॒saḥ | a॒nayai॒vaina॒t-prati̭gṛhṇāti | nainagṃ̭ hinasti || 16 ||
(tṛtī̭yamindri॒yasyāpā᳚krāmac - catu॒rthami̭ndri॒yasyā॒tmannu॒pādha॒ - ttāśva̭-mpratigṛ॒hṇāti̭ - ṣa॒ṣṭha̭masyendri॒yasyāpa̭krāma -tyaṣṭa॒mami̭ndri॒yasyāpā᳚krāmat - prati gṛhṇī॒yāc ca॒tvāri̭ ca) (a. 4)
(tasya॒ vā a॒gner-hira̭ṇya॒gṃ॒ soma̭sya॒ vāsa॒stade॒tena̭ ru॒drasya॒ gā-ntāme॒tena॒ varṷṇa॒syāśva̭-mpra॒jāpa̭teḥ॒ purṷṣa॒-mmano॒stalpa॒-ntame॒teno᳚ttā॒nasya॒ tade॒tenāprā̭ṇa॒dya-dvai )
(a॒rdha-ntṛtī̭yamaṣṭa॒ma-ntacca̭tu॒rtha-ntā-mpa̭ñca॒magṃ ṣa॒ṣṭhagṃ sa̭pta॒mantam |
tade॒tena॒ dve tāme॒tenaika॒-ntame॒tena॒ trīṇi॒ tade॒tenaikaṃ᳚ )
anuvākaṃ 5 - praśnottararūpo brahmaviṣayassaṃvā~daḥ
bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti || ya-ddaśa̭hotāra-ssa॒tramāsa̭ta | kena॒ te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | kena̭ pra॒jā a̭sṛja॒nteti̭ | pra॒jāpa̭tinā॒ vai te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | tena̭ pra॒jā a̭sṛjanta || yaccatṷrhotāra-ssa॒tramāsa̭ta | kena॒ te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | kenauṣa̭dhī-rasṛja॒nteti̭ | somḙna॒ vai te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann || 17 ||
tenauṣa̭dhī-rasṛjanta || ya-tpañca̭hotāra-ssa॒tramāsa̭ta | kena॒ te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | kenai॒bhyo lo॒kebhyo-'sṷrā॒-nprāṇṷdanta | kenai̭ṣā-mpa॒śūna̭vṛñja॒teti̭ | a॒gninā॒ vai te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | tenai॒bhyo lo॒kebhyo-'sṷrā॒n-prāṇṷdanta | tenai̭ṣā-mpa॒śūna̭vṛñjata || ya-thṣaḍḍho̭tāra-ssa॒tramāsa̭ta | kena॒ te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann || 18 ||
kena॒rtūna̭-kalpaya॒nteti̭ | dhā॒trā vai te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | tena॒rtūna̭kalpayanta || ya-thsa॒ptaho̭tāra-ssa॒tramāsa̭ta | kena॒ te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | kena॒ suva̭rāyann | kene॒māl ~lo॒kān-thsama̭tanva॒nniti̭ | a॒rya॒mṇā vai te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | tena॒ suva̭rāyann | tene॒māl ~lo॒kān-thsama̭tanva॒nniti̭ || 19 ||
e॒te vai de॒vā gṛ॒hapa̭tayaḥ | tān. ya e॒vaṃ-vi~॒dvān | apya॒nyasya̭ gārhapa॒te dīkṣa̭te | a॒vā॒nta॒rame॒va sa॒triṇā̭-mṛddhnoti || yo vā a̭rya॒maṇaṃ॒-ve~da̭ | dāna̭kāmā asmai pra॒jā bha̭vanti | ya॒jño vā a̭rya॒mā | āryā̭vasa॒tiriti॒ vai tamā̭hu॒rya-mpra॒śagṃsa̭nti || āryā̭ vasa॒tirbha̭vati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 20 ||
yadvā i॒da-ṅki-ñca̭ | ta-thsarva॒-ñcatṷrhotāraḥ | catṷrhotṛ॒bhyo-'dhi̭ ya॒jño nimi̭rtaḥ | sa ya e॒vaṃ-vi~॒dvān. vi॒vadḙta | a॒hame॒va bhūyo̭ veda | yaścatṷrhotṝ॒n॒. vedeti̭ | sa hyḙva bhūyo॒ veda̭ | yaścatṷrhotṝ॒n.॒ veda̭ || yo vai catṷrhotṛṇā॒gṃ॒ hotṝ॒n॒. veda̭ | sarvā̭su pra॒jāsvanna̭matti || 21 ||
sarvā॒ diśo॒-'bhija̭yati | pra॒jāpa̭ti॒rvai daśa̭hotṛṇā॒gṃ॒ hotā᳚ | soma॒ścatṷrhotṛṇā॒gṃ॒ hotā᳚ | a॒gniḥ pañca̭hotṛṇā॒gṃ॒ hotā᳚ | dhā॒tā ṣaḍḍho̭tṛṇā॒gṃ॒ hotā᳚ | a॒rya॒mā sa॒ptaho̭tṛṇā॒gṃ॒ hotā᳚ | e॒te vai catṷrhotṛṇā॒gṃ॒ hotā̭raḥ | tān. ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sarvā̭su pra॒jāsvanna̭matti | sarvā॒ diśo॒-'bhi ja̭yati || 22 ||
(ā॒rdhnu॒va॒ - nnā॒dhnu॒va॒ - nnitye॒ - vaṃ-ve~dā᳚ - tti॒ - sarvā॒ diśo॒bhi ja̭yati ) (a. 5)
(vai tena̭ sa॒tra-ṅkena̭)
2.3.6 anuvākaṃ - hotṛpraśaṃsāprasaṅgena kratūnāmṛtvig viśeṣavyavasthāpanam, agnihotrasya prāśastya-ñca
pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā-ssṛ॒ṣṭvā vya̭sragṃsata | sa hṛda̭ya-mbhū॒to̭-'śayat | ātma॒n॒. hā(3) ityahva̭yat | āpaḥ॒ pratya̭śṛṇvann | tā a̭gniho॒treṇai॒va ya̭jñakra॒tunopa̭ pa॒ryāva̭rtanta | tāḥ kusi̭ndha॒mupaṷhann | tasmā̭dagniho॒trasya̭ yajñakra॒toḥ | eka̭ ṛ॒tvik || ca॒tu॒ṣkṛtvo-'hva̭yat | a॒gni-rvā॒yu-rā̭di॒tya-śca॒ndramāḥ᳚ || 23 ||
te pratya̭śṛṇvann | te da̭rśapūrṇamā॒sābhyā̭me॒va ya̭jñakra॒tunopa̭ pa॒ryāva̭rtanta | ta upaṷhagg-śca॒tvāryaṅgā̭ni | tasmā᳚-ddarśapūrṇamā॒sayo᳚-ryajñakra॒toḥ | ca॒tvāra̭ ṛ॒tvijaḥ̭ || pa॒ñca॒ kṛtvo-'hva̭yat | pa॒śavaḥ॒ pratya̭śṛṇvann | te cā̭turmā॒syaire॒va ya̭jñakra॒tunopa̭ pa॒ryāva̭rtanta | ta upaṷha॒l ~loma̭ cha॒vī-mmā॒gṃ॒samasthi̭ ma॒jjāna᳚m | tasmā᳚ccāturmā॒syānāṃ᳚-ya~jñakra॒toḥ || 24 ||
pañca॒rtvijaḥ̭ || ṣa॒ṭkṛtvo-'hva̭yat | ṛ॒tavaḥ॒ pratya̭śṛṇvann | te pa̭śuba॒ndhenai॒va ya̭jñakra॒tunopa̭ pa॒ryāva̭rtanta | ta upaṷha॒n-thstanā̭vā॒ṇḍau śi॒śnamavā᳚ñca-mprā॒ṇam | tasmā᳚t-paśuba॒ndhasya̭ yajñakra॒toḥ | ṣaḍṛ॒tvijaḥ̭ || sa॒pta॒kṛtvo-'hva̭yat | hotrāḥ॒ pratya̭śṛṇvann | tā-ssau॒myenai॒vāddhva॒reṇa̭ yajñakra॒tunopa̭ pa॒ryāva̭rtanta || 25 ||
tā upaṷhan-thsa॒ptaśī̭rṣa॒ṇyā᳚n-prā॒ṇān | tasmā᳚-thsau॒myasyā᳚ddhva॒rasya̭ yajñakra॒toḥ | sa॒pta hotrāḥ॒ prācī॒rvaṣa̭ṭkurvanti || da॒śa॒kṛtvo-'hva̭yat | tapaḥ॒ pratya̭śṛṇot | tat-karma̭ṇai॒va saṃ̭va~thsa॒reṇa॒ sarvai᳚ryajñakra॒tubhi॒rupa̭ pa॒ryāva̭rtata | ta-thsarva̭mā॒tmāna॒-mapa̭rivarga॒-mupaṷhat | tasmā᳚th- saṃva~thsa॒re sarvḙ yajñakra॒tavo-'va̭ruddhyante || tasmā॒-ddaśa̭hotā॒ catṷrhotā | pañca̭hotā॒ ṣaḍḍho̭tā sa॒ptaho̭tā | eka̭hotre ba॒ligṃ ha̭ranti | hara̭ntyasmai pra॒jā ba॒lim | aina॒mapra̭tikhyāta-ṅgacchati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 26 ||
(ca॒ndramā᳚ - ścāturmā॒syānāṃ᳚-ya~jñakra॒to - ra̭ddhva॒reṇa̭ yajñakra॒tunopa̭ pa॒ryāva̭rtanta - sa॒ptaho̭tā ca॒tvāri̭ ca) (a. 6)
anuvākaṃ 7 - agnihotrasya sarvakraturudbhāvasādhanena praśaṃsā
pra॒jāpa̭tiḥ॒ purṷṣa-masṛjata | so᳚-'gnira̭bravīt | mamā॒ya-manna̭ma॒stviti̭ | so̭-'bibhet | sarvaṃ॒-vai~ mā॒-'ya-mpradha̭kṣya॒tīti̭ | sa e॒tāg-ścatṷrhotṝnātma॒-spara̭ṇānapaśyat | tāna̭juhot | tairvai sa ā॒tmāna̭-maspṛṇot || yada̭gniho॒tra-ñju॒hoti̭ | eka̭hotārame॒va ta-dya̭jñakra॒tu-mā᳚pnotyagniho॒tram || 27 ||
kusi̭ndha-ñcā॒tmanaḥ̭ spṛ॒ṇoti̭ | ā॒di॒tyasya̭ ca॒ sāyṷjya-ṅgacchati || ca॒turunna̭yati | catṷrhotārame॒va ta-dya̭jñakra॒tu-mā᳚pnoti darśapūrṇamā॒sau | ca॒tvāri̭ cā॒tmano-'ṅgā̭ni spṛ॒ṇoti̭ | ā॒di॒tyasya̭ ca॒ sāyṷjya-ṅgacchati || ca॒turunna̭yati | sa॒mitpa̭ñca॒mī | pañca̭hotārame॒va ta-dya̭jñakra॒tu-mā᳚pnoti cāturmā॒syāni̭ | loma̭ cha॒vī-mmā॒gṃ॒samasthi̭ ma॒jjāna᳚m || 28 ||
tāni̭ cā॒tmanaḥ̭ spṛ॒ṇoti̭ | ā॒di॒tyasya̭ ca॒ sāyṷjya-ṅgacchati || ca॒turunna̭yati | dvirjṷhoti | ṣaḍḍho̭tārame॒va ta-dya̭jñakra॒tu-mā᳚pnoti paśuba॒ndham | stanā̭vā॒ṇḍau śi॒śnamavā᳚ñca-mprā॒ṇam | tāni̭ cā॒tmanaḥ̭ spṛ॒ṇoti̭ | ā॒di॒tyasya̭ ca॒ sāyṷjya-ṅgacchati | ca॒turunna̭yati | dvirjṷhoti || 29 ||
sa॒mi-thsa̭pta॒mī | sa॒ptaho̭tārame॒va ta-dya̭jñakra॒tu-mā᳚pnoti sau॒mya-ma̭ddhva॒ram | sa॒pta cā॒tmanaḥ̭ śīrṣa॒ṇyā᳚n-prā॒ṇān-thspṛ॒ṇoti̭ | ā॒di॒tyasya̭ ca॒ sāyṷjya-ṅgacchati || ca॒turunna̭yati | dvirju॒hoti̭ | dvirnimā᳚rṣṭi | dviḥ prāśñā̭ti | daśa̭hotārame॒va ta-dya̭jñakra॒tu-mā᳚pnoti saṃva~thsa॒ram | sarva̭-ñcā॒tmāna॒-mapa̭rivargagg spṛ॒ṇoti̭ | ā॒di॒tyasya̭ ca॒ sāyṷjya-ṅgacchati || 30 ||
(a॒gni॒ho॒traṃ - ma॒jjānaṃ॒ - dvirjṷho॒ - tyapa̭rivargagg spṛ॒ṇotyeka̭-ñca ) (a. 7)
anuvākaṃ 8 - sṛṣṭisādhanatvena hotṛmantrāsāmarthya praśaṃsā
[(apa̭krāmata garbhi॒ṇyaḥ) is only instruction , not a mantra]
pra॒jāpa̭ti-rakāmayata॒ prajā̭ye॒yeti̭ | sa tapo̭-'tapyata | so᳚-'ntarvā̭nabhavat | sa hari̭ta-śśyā॒vo̭-'bhavat | tasmā॒-thstrya̭ntarva̭tnī | hari̭ṇī sa॒tī śyā॒vā bha̭vati | sa vi॒jāya̭māno॒ garbhḙṇātāmyat | sa tā॒ntaḥ kṛ॒ṣṇa-śśyā॒vo̭-'bhavat | tasmā᳚-ttā॒ntaḥ kṛ॒ṣṇa-śśyā॒vo bha̭vati | tasyāsṷre॒vājī̭vat || 31 ||
tenāsu॒nā-'sṷrānasṛjata | tadasṷrāṇā-masura॒tvam | ya e॒vamasṷrāṇā-masura॒tvaṃ-ve~da̭ | asṷmāne॒va bha̭vati | naina॒masṷrjahāti || so-'sṷrān-thsṛ॒ṣṭvā pi॒tevā̭manyata | tadanṷ pi॒tṝna̭sṛjata | tat-pi̭tṛ॒ṇā-mpi̭tṛ॒tvam | ya e॒va-mpi̭tṛ॒ṇā-mpi̭tṛ॒tvaṃ-ve~da̭ | pi॒tevai॒va svānā᳚-mbhavati || 32 ||
yantya̭sya pi॒taro॒ hava᳚m || sa pi॒tṝn-thsṛ॒ṣṭvā 'ma̭nasyat | tadanṷ manu॒ṣyā̭-nasṛjata | tanma̭nu॒ṣyā̭ṇā-mmanuṣya॒tvam | ya e॒va-mma̭nu॒ṣyā̭ṇā-mmanuṣya॒tvaṃ-ve~da̭ | ma॒na॒svyḙva bha̭vati | naina॒-mmanṷrjahāti || tasmai̭ manu॒ṣyā᳚n-thsasṛjā॒nāya̭ | divā̭ deva॒trā 'bha̭vat | tadanṷ de॒vāna̭sṛjata | ta-dde॒vānā᳚-ndeva॒tvam | ya e॒va-nde॒vānā᳚-ndeva॒tvaṃ-ve~da̭ | divā̭ hai॒vāsya̭ deva॒trā bha̭vati || tāni॒ vā e॒tāni̭ ca॒tvāryambhāgṃ̭si | de॒vā ma̭nu॒ṣyāḥ᳚ pi॒taro-'sṷrāḥ || teṣu॒ sarve॒ṣvambho॒ nabha̭ iva bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 33 ||
(a॒jī॒va॒th - svānā᳚-mbhavati - de॒vāna̭sṛjata sa॒pta ca̭) (a. 8)
anuvākaṃ 9 - vāyurūpatvajñānena hotṛmantrāṇā-mpraśaṃsā
[(ya॒thā॒sthā॒na-ṅga̭rbhi॒ṇyaḥ̭) is ònly instructiòn , nòt a mantra]
bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | yo vā i॒maṃ-vi~॒dyāt | yato॒-'ya-mpava̭te | yada̭bhi॒ pava̭te | yada̭bhi sa॒paṃva~̭te | sarva॒māyṷriyāt | na pu॒rā ''yṷṣaḥ॒ pramī̭yeta | pa॒śu॒mān-thsyā᳚t | vi॒ndeta̭ pra॒jām || yo vā i॒maṃ-ve~da̭ || 34 ||
yato॒-'ya-mpava̭te | yada̭bhi॒ pava̭te | yada̭bhi sa॒paṃva~̭te | sarva॒māyṷreti | na pu॒rā-''yṷṣaḥ॒ pramī̭yate | pa॒śu॒mā-nbha̭vati | vi॒ndate᳚ pra॒jām || a॒dbhyaḥ pa̭vate | a॒po̭-'bhi pa̭vate | a॒po̭-'bhi sampa̭vate || 35 ||
a॒syāḥ pa̭vate | i॒māma॒bhi pa̭vate | i॒māma॒bhi sampa̭vate | a॒gneḥ pa̭vate | a॒gnima॒bhi pa̭vate | a॒gnima॒bhi sa-mpa̭vate | a॒ntari̭kṣā-tpavate | a॒ntari̭kṣama॒bhi pa̭vate | a॒ntari̭kṣama॒bhi sa-mpa̭vate | ā॒di॒tyā-tpa̭vate || 36 ||
ā॒di॒tyama॒bhi pa̭vate | ā॒di॒tyama॒bhi sa-mpa̭vate | dyoḥ pa̭vate | diva̭ma॒bhi pa̭vate || diva̭ma॒bhi sa-mpa̭vate | di॒gbhyaḥ pa̭vate | diśo॒-'bhi pa̭vate | diśo॒-'bhi sa-mpa̭vate | sa yat-pu॒rastā॒dvāti̭ | prā॒ṇa e॒va bhū॒tvā pu॒rastā᳚dvāti || 37 ||
tasmā᳚t-pu॒rastā॒-dvānta᳚m | sarvāḥ᳚ pra॒jāḥ prati̭ nandanti | prā॒ṇo hi pri॒yaḥ pra॒jānā᳚m | prā॒ṇa i̭va pri॒yaḥ pra॒jānā᳚-mbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sa vā e॒ṣa prā॒ṇa e॒va || atha॒ ya-dda̭kṣiṇa॒to vāti̭ | mā॒ta॒riśvai॒va bhū॒tvā da̭kṣiṇa॒to vā̭ti | tasmā᳚-ddakṣiṇa॒to vāntaṃ̭-vi~॒dyāt | sarvā॒ diśa॒ āvā̭ti || 38 ||
sarvā॒ diśo-'nu॒ vivā̭ti | sarvā॒ diśo-'nu॒ saṃvā~॒tīti̭ | sa vā e॒ṣa mā̭ta॒riśvai॒va || atha॒ yat-pa॒ścādvāti̭ | pava̭māna e॒va bhū॒tvā pa॒ścādvā̭ti | pū॒tama̭smā॒ āha̭ranti | pū॒tamupa̭haranti | pū॒tama̭śnāti | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sa vā e॒ṣa pava̭māna e॒va || 39 ||
atha॒ yadṷttara॒to vāti̭ | sa॒vi॒taiva bhū॒tvotta̭ra॒to vā̭ti | sa॒vi॒teva॒ svānā᳚-mbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sa vā e॒ṣa sa̭vi॒taiva || te ya ḙna-mpu॒rastā̭dā॒yanta̭-mupa॒vada̭nti | ya e॒vāsya̭ pu॒rastā᳚t-pā॒pmānaḥ̭ | tāgste 'pa̭ghnanti | pu॒rastā॒dita̭rān-pā॒pmanaḥ̭ sacante || atha॒ ya ḙna-ndakṣiṇa॒ta ā॒yanta̭-mupa॒vada̭nti || 40 ||
ya e॒vāsya̭ dakṣiṇa॒taḥ pā॒pmānaḥ̭ | tāgste 'pa̭ghnanti | da॒kṣi॒ṇa॒ta ita̭rā-npā॒pmanaḥ̭ sacante || atha॒ ya ḙna-mpa॒ścādā॒yanta̭-mupa॒vada̭nti | ya e॒vāsya̭ pa॒ścāt-pā॒pmānaḥ̭ | tāgste 'pa̭ghnanti | pa॒ścādita̭rān-pā॒pmanaḥ̭ sacante || atha॒ ya ḙnamuttara॒ta ā॒yanta̭mupa॒ vada̭nti | ya e॒vāsyo᳚ttara॒taḥ pā॒pmānaḥ̭ | tāgste 'pa̭ghnanti || 41 ||
u॒tta॒ra॒ta ita̭rā-npā॒pmanaḥ̭ sacante || tasmā̭ de॒vaṃ-vi~॒dvān | vīva̭ nṛtyet | preva̭ calet | vyasyḙvā॒kṣyau bhā̭ṣeta | ma॒ṇṭayḙdiva | krā॒thayḙdiva | śṛ॒ṅgā॒yetḙva || u॒ta mopa̭vadeyuḥ | u॒ta mḙ pā॒pmāna॒-mapa̭hanyu॒riti̭ || sa yā-ndiśagṃ̭ sa॒nime॒ṣyan-thsyāt | ya॒dā tā-ndiśaṃ॒-vā~to̭ vā॒yāt | atha॒ prave॒yāt | pra vā̭ dhāpayet (dhāvayet) | sā॒tame॒va ra̭di॒taṃ-vyū~̭ḍha-ṅga॒ndhama॒bhi pracya̭vate | ā-'sya॒ ta-ñja̭napa॒da-mpūrvā̭ kī॒rtirga̭cchati || dāna̭kāmā asmai pra॒jā bha̭vanti | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 42 ||
(veda॒ - sampa̭vata - ādi॒tyā-tpa̭vate - vā॒tyā - vā᳚tye॒ - ṣa pava̭māna e॒va - da̭kṣiṇa॒ta ā॒yanta̭mupa॒ vada̭n - tyuttara॒taḥ pā॒pmāna॒stāgste 'pa̭ghna॒ - ntītya॒ṣṭau ca̭) (a. 9)
anuvākaṃ 10 - daśahotṛmantrāṇā-ṅkāmyaprayogaḥ
pra॒jāpa̭ti॒-ssoma॒gṃ॒ rājā̭namasṛjata | ta-ntrayo॒ vedā॒ anva̭sṛjyanta | tān. hastḙ-'kuruta | atha॒ ha sītā̭ sāvi॒trī | soma॒gṃ॒ rājā̭na-ñcakame | śra॒ddhāmu॒ sa ca̭kame | sā ha̭ pi॒tara̭-mpra॒jāpa̭ti॒-mupa̭sasāra | tagṃ ho̭vāca | nama̭ste astu bhagavaḥ | upa̭ tvā-'yāni || 43 ||
pra tvā̭ padye || somaṃ॒-vai~ rājā̭na-ṅkāmaye | śra॒ddhāmu॒ sa kā̭mayata॒ iti̭ | tasyā̭ u॒ ha sthā̭ga॒rama̭laṅkā॒ra-ṅka̭lpayi॒tvā | daśa̭hotāra-mpu॒rastā᳚-dvyā॒khyāya̭ | catṷrhotāra-ndakṣiṇa॒taḥ | pañca̭ hotāra-mpa॒ścāt | ṣaḍḍho̭tāra-muttara॒taḥ | sa॒ptaho̭tāra-mu॒pari̭ṣṭāt | sa॒mbhā॒raiśca॒ patni̭bhiśca॒ mukhḙ-'la॒ṅkṛtya̭ || 44 ||
ā-'syārdhaṃ-va~̭vrāja | tāgṃ ho॒dīkṣyo̭vāca | upa॒ mā-''va̭rta॒sveti̭ | tagṃ ho̭vāca | bhoga॒-ntu ma॒ āca̭kṣva | e॒ta-nma॒ āca̭kṣva | yattḙ pā॒ṇāviti̭ | tasyā̭ u॒ ha trīn. vedā॒-nprada̭dau | tasmā॒du ha॒ striyo॒ bhoga॒maiva hā̭rayante || sa yaḥ kā॒mayḙta pri॒ya-ssyā॒miti̭ || 45 ||
yaṃ-vā~̭ kā॒mayḙta pri॒ya-ssyā॒diti̭ | tasmā̭ e॒tagg sthā̭ga॒ra-ma̭laṅkā॒ra-ṅka̭lpayi॒tvā | daśa̭hotāra-mpu॒rastā᳚-dvyā॒khyāya̭ | catṷrhotāra-ndakṣiṇa॒taḥ | pañca̭hotāra-mpa॒ścāt | ṣaḍḍho̭tāra-muttara॒taḥ | sa॒ptaho̭tā-ramu॒pari̭ṣṭāt | sa॒mbhā॒raiśca॒ patni̭bhiśca॒ mukhḙ-'la॒ṅkṛtya̭ | ā-'syārdhaṃ-vra~̭jet | pri॒yo hai॒va bha̭vati || 46 ||
(a॒yā॒ - nya॒la॒ṅkṛtya̭ - syā॒miti̭ - bhavati) (a. 10)
anuvākaṃ 11 - daśahotrādimantranāmnā-mpravṛttinimittam
brahmā᳚tma॒n-vada̭sṛjata | tada̭kāmayata | samā॒tmanā̭ padye॒yeti̭ | ātma॒-nnātma॒-nnityāma̭ntrayata | tasmai̭ daśa॒magṃ hū॒taḥ pratya̭śṛṇot | sa daśa̭hūto-'bhavat | daśa̭hūto ha॒ vai nāmai॒ṣaḥ | taṃ-vā~ e॒ta-ndaśa̭hūta॒gṃ॒ santa᳚m | daśa̭ho॒tetyāca̭kṣate pa॒rokṣḙṇa | pa॒rokṣa̭priyā iva॒ hi de॒vāḥ || 47 ||
ātma॒-nnātma॒-nnityāma̭ntrayata | tasmai̭ sapta॒magṃ hū॒taḥ pratya̭śṛṇot | sa sa॒ptahṷ̄to-'bhavat | sa॒ptahṷ̄to ha॒ vai nāmai॒ṣaḥ | taṃ-vā~ e॒tagṃ sa॒ptahṷ̄ta॒gṃ॒ santa᳚m | sa॒ptaho॒tetyāca̭kṣate pa॒rokṣḙṇa | pa॒rokṣa̭priyā iva॒ hi de॒vāḥ || ātma॒-nnātma॒-nnityāma̭ntrayata | tasmai̭ ṣa॒ṣṭhagṃ hū॒taḥ pratya̭śṛṇot | sa ṣaḍḍhṷ̄to-'bhavat || 48 ||
ṣaḍḍhṷ̄to ha॒ vai nāmai॒ṣaḥ | taṃ-vā~ e॒tagṃ ṣaḍḍhṷ̄ta॒gṃ॒ santa᳚m | ṣaḍḍho॒tetyāca̭kṣate pa॒rokṣḙṇa | pa॒rokṣa̭priyā iva॒ hi de॒vāḥ || ātma॒-nnātma॒-nnityāma̭ntrayata | tasmai̭ pañca॒magṃ hū॒taḥ pratya̭ śṛṇot | sa pañca̭ hūto-'bhavat | pañca̭hūto ha॒ vai nāmai॒ṣaḥ | taṃ-vā~ e॒ta-mpañca̭hūta॒gṃ॒ santa᳚m | pañca̭ho॒tetyāca̭kṣate pa॒rokṣḙṇa || 49 ||
pa॒rokṣa̭priyā iva॒ hi de॒vāḥ || ātma॒-nnātma॒-nnityāma̭ntrayata | tasmai̭ catu॒rthagṃ hū॒taḥ pratya̭śṛṇot | sa catṷrhūto-'bhavat | catṷrhūto ha॒ vai nāmai॒ṣaḥ | taṃ-vā~ e॒ta-ñcatṷrhūta॒gṃ॒ santa᳚m | catṷrho॒tetyāca̭kṣate pa॒rokṣḙṇa | pa॒rokṣa̭priyā iva॒ hi de॒vāḥ || tama̭bravīt | tvaṃ-vai~ me॒ nedi̭ṣṭhagṃ hū॒taḥ pratya̭śrauṣīḥ | tvayai̭-nānākhyā॒tāra॒ iti̭ | tasmā॒nnu hai̭nā॒g॒-ścatṷrhotāra॒ ityāca̭kṣate | tasmā᳚-cchuśrū॒ṣuḥ pu॒trāṇā॒gṃ॒ hṛdya̭tamaḥ | nedi̭ṣṭho॒ hṛdya̭tamaḥ | nedi̭ṣṭho॒ brahma̭ṇo bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 50 ||
(de॒vāḥ - ṣaḍḍhṷ̄to-'bhava॒t - pañca̭ho॒tetyāca̭kṣate pa॒rokṣḙṇā - śrauṣī॒-ṣṣaṭca̭) (a. 11)
(bra॒hma॒vā॒dinaḥ॒ kiṃ - dakṣi̭ṇāṃ॒ - ~yo vā avi̭dvā॒n - tasya॒ vai - bra̭hmavā॒dino॒ ya-ddaśa̭hotāraḥ - pra॒jāpa̭ti॒ vyasraṃ - pra॒jāpa̭tiḥ॒ purṷṣaṃ - pra॒jāpa̭tirakāmayata॒ sa tapa॒-sso᳚-'ntarvā᳚n - brahmavā॒dino॒ yo vā i॒maṃ-vi~॒dyāt - pra॒jāpa̭ti॒-ssoma॒gṃ॒ rājā̭naṃ॒ - brahmā᳚t ma॒nvadekā̭daśa)
(bra॒hma॒vā॒dina॒ - stasya॒ vā a॒gne--r yadvā i॒da-ṅkiñca̭ - pra॒jāpa̭tirakāmayata॒ -ya e॒vāsya̭ dakṣiṇa॒taḥ pa̭ñcā॒śat)
(bra॒hma॒vā॒dino॒ - ya e॒vaṃ-ve~da̭ )
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe dvitīyāṣṭake tṛtīyaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय ब्राह्मणे द्वितीयाष्टके तृतीयः प्रपाठकः - होतृब्राह्मणशेषः
ओ-न्नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः,
श्री गुरुभ्यो नमः । ह॒रिः॒ ओम् ॥
अनुवाकं 1 - सर्वेषां होतृमन्त्राणा-ञ्चतुर्होतृशब्देन व्यवहार
ब्र॒ह्म॒वा॒दिनो॑ वदन्ति । कि-ञ्चतु॑र्होतृणा-ञ्चतुर्होतृ॒त्वमिति॑ । यदे॒वैषु च॑तु॒र्धा होता॑रः । तेन॒ चतु॑र्होतारः । तस्मा॒च्चतु॑र्होतार उच्यन्ते । तच्चतु॑र्होतृणा-ञ्चतुर्होतृ॒त्वम् ॥ सोमो॒ वै चतु॑र्होता । अ॒ग्निः पञ्च॑होता । धा॒ता षड्ढो॑ता । इन्द्रः॑ स॒प्तहो॑ता ॥ 1 ॥
प्र॒जाप॑ति॒-र्दश॑होता । य ए॒व-ञ्चतु॑र्होतृणा॒-मृद्धिं॒-वेँद॑ । ऋ॒ध्नोत्ये॒व ॥ य ए॑षामे॒व-म्ब॒न्धुतां॒-वेँद॑ । बन्धु॑मान्भवति । य ए॑षामे॒व-ङ्क्लृप्तिं॒-वेँद॑ । कल्प॑ते-ऽस्मै । य ए॑षामे॒व-मा॒यत॑नं॒-वेँद॑ । आ॒यत॑नवान्-भवति । य ए॑षामे॒व-म्प्र॑ति॒ष्ठां-वेँद॑ ॥ 2 ॥
प्रत्ये॒व ति॑ष्ठति ॥ ब्र॒ह्म॒वा॒दिनो॑ वदन्ति । दश॑होता॒ चतु॑र्होता । पञ्च॑होता॒ षड्ढो॑ता स॒प्तहो॑ता । अथ॒ कस्मा॒च्चतु॑र्होतार उच्यन्त॒ इति॑ । इन्द्रो॒ वै चतु॑र्होता । इन्द्रः॒ खलु॒ वै श्रेष्ठो॑ दे॒वता॑ना-मुप॒देश॑नात् । य ए॒वमिन्द्र॒ग्ग्॒ श्रेष्ठ॑-न्दे॒वता॑ना-मुप॒देश॑ना॒-द्वेद॑ । वसि॑ष्ठ-स्समा॒नाना᳚-म्भवति । तस्मा॒च्छ्रेष्ठ॑मा॒यन्त॑-म्प्रथ॒मेनै॒वानु॑बुद्ध्यन्ते । अ॒यमागन्न्॑ । अ॒यमवा॑सा॒दिति॑ । की॒र्तिर॑स्य॒ पूर्वा-ऽऽग॑च्छति ज॒नता॑माय॒तः । अथो॑ एन-म्प्रथ॒मेनै॒वानु॑ बुद्ध्यन्ते । अ॒यमागन्न्॑ । अ॒यमवा॑सा॒दिति॑ ॥ 3 ॥
(स॒प्तहो॑ता - प्रति॒ष्ठां-वेँद॑ - बुद्ध्यन्ते॒ षट्च॑) (अ. 1)
अनुवाकं 2 - नैमित्तिको होतृमन्त्रहोमः
दक्षि॑णा-म्प्रतिग्रही॒ष्यन्-थ्स॒प्तद॑श॒ कृत्वो-ऽपा᳚न्यात् । आ॒त्मान॑मे॒व समि॑न्धे । तेज॑से वी॒र्या॑य । अथो᳚ प्र॒जाप॑तिरे॒वैना᳚-म्भू॒त्वा प्रति॑ गृह्णाति । आ॒त्मनो ऽना᳚र्त्यै ॥ यद्ये॑न॒मार्त्-वि॑ज्या-द्वृ॒तग्ं सन्त॑-न्नि॒र्हरे॑रन्न् । आग्नी᳚द्ध्रे जुहुया॒-द्दश॑होतारम् । च॒तु॒र्गृ॒ही॒तेनाज्ये॑न । पु॒रस्ता᳚त्-प्र॒त्यन्तिष्ठन्न्॑ । प्र॒ति॒लो॒मं-विँ॒ग्राह᳚म् ॥ 4 ॥
प्रा॒णाने॒वास्योप॑दासयति ॥ यद्ये॑न॒-म्पुन॑रुप॒ शिक्षे॑युः । आग्नी᳚द्ध्र ए॒व जु॑हुया॒-द्दश॑होतारम् । च॒तु॒र्गृ॒ही॒तेनाज्ये॑न । प॒श्चा-त्प्रांआसी॑नः । अ॒नु॒लो॒म-मवि॑ग्राहम् । प्रा॒णाने॒वास्मै॑ कल्पयति ॥ प्राय॑श्चित्ती॒-वाघोते-त्यृ॑तुमु॒ख ऋ॑तुमुखे जुहोति । ऋ॒तूने॒वास्मै॑ कल्पयति । कल्प॑न्ते-ऽस्मा ऋ॒तवः॑ ॥ 5 ॥
क्लृ॒ता अ॑स्मा ऋ॒तव॒ आय॑न्ति ॥ षड्ढो॑ता॒ वै भू॒त्वा प्र॒जाप॑तिरि॒दग्ं सर्व॑मसृजत । स मनो॑-ऽसृजत । मन॒सो-ऽधि॑ गाय॒त्रीम॑सृजत । तद्गा॑य॒त्रीं-यँश॑ आर्च्छत् । तामा-ऽल॑भत । गा॒य॒त्रि॒या अधि॒ छन्दाग्॑स्य सृजत । छन्दो॒भ्यो-ऽधि॒ साम॑ । त-थ्साम॒ यश॑ आर्च्छत् । तदा-ऽल॑भत ॥ 6 ॥
साम्नो-ऽधि॒ यजूग्॑ष्यसृजत । यजु॒र्भ्यो-ऽधि॒ विष्णु᳚म् । त-द्विष्णुं॒-यँश॑ आर्च्छत् । तमा-ऽल॑भत । वि॒ष्णोरद्ध्योष॑धीरसृजत । ओष॑धी॒भ्यो-ऽधि॒ सोम᳚म् । त-थ्सोमं॒-यँश॑ आर्च्छत् । तमा-ऽल॑भत । सोमा॒दधि॑ प॒शून॑सृजत । प॒शुभ्यो-ऽधीन्द्र᳚म् ॥ 7 ॥
तदिन्द्रं॒-यँश॑ आर्च्छत् । तदे॑न॒-न्नाति॒ प्राच्य॑वत । इन्द्र॑ इव यश॒स्वी भ॑वति । य ए॒वं-वेँद॑ । नैनं॒-यँशो-ऽति॒ प्रच्य॑वते ॥ यद्वा इ॒द-ङ्कि-ञ्च॑ । त-थ्सर्व॑मुत्ता॒न ए॒वाङ्गी॑र॒सः प्रत्य॑गृह्णात् । तदे॑न॒-म्प्रति॑गृहीत॒-न्नाहि॑नत् । य-त्किञ्च॑ प्रति गृह्णी॒यात् । त-थ्सर्व॑मुत्ता॒नस्त्वा᳚ङ्गीर॒सः प्रति॑गृह्णा॒त्वित्ये॒व प्रति॑गृह्णीयात् । इ॒यं-वाँ उ॑त्ता॒न आ᳚ङ्गीर॒सः । अ॒नयै॒वैन॒त्-प्रति॑ गृह्णाति । नैनग्ं॑ हिनस्ति ॥ ब॒र॒ःइषा॒ प्रती॑या॒द्गां-वाँ-ऽश्वं॑-वाँ । ए॒तद्वै प॑शू॒ना-म्प्रि॒य-न्धाम॑ । प्रि॒येणै॒वैन॒-न्धाम्ना॒ प्रत्ये॑ति ॥ 8 ॥
(वि॒ग्राह॑ - मृ॒तव॒ - स्तदा-ऽल॑भ॒ - तेन्द्रं॑ - गृह्णीया॒-थ्षट्च॑) (अ. 2)
अनुवाकं 3 - केशवपनाङ्ग-म्पुष्टिवेदनं
यो वा अवि॑द्वा-न्निव॒र्तय॑ते । विशी॑र्षा॒ सपा᳚प्मा॒ ऽमुष्मि॑ल् ँलो॒के भ॑वति । अथ॒ यो वि॒द्वा-न्नि॑व॒र्तय॑ते । सशी॑र्षा॒ विपा᳚प्मा॒ ऽमुष्मि॑ल् ँलो॒के भ॑वति ॥ दे॒वता॒ वै स॒प्त पुष्टि॑कामा॒ न्य॑वर्तयन्त । अ॒ग्निश्च॑ पृथि॒वी च॑ । वा॒युश्चा॒न्तरि॑क्ष-ञ्च । आ॒दि॒त्यश्च॒ द्यौश्च॑ च॒न्द्रमाः᳚ । अ॒ग्निर्न्य॑वर्तयत । स सा॑ह॒स्र-म॑पुष्यत् ॥ 9 ॥
पृ॒थि॒वी न्य॑वर्तयत । सौष॑धीभि॒-र्वन॒स्पति॑भि-रपुष्यत् । वा॒युर्न्य॑वर्तयत । स मरी॑चीभि-रपुष्यत् । अ॒न्तरि॑क्ष॒-न्न्य॑वर्तयत । तद्वयो॑भि-रपुष्यत् । आ॒दि॒त्यो न्य॑वर्तयत । स र॒श्मिभि॑-रपुष्यत् । द्यौर्न्य॑वर्तयत । सा नक्ष॑त्रै-रपुष्यत् । च॒न्द्रमा॒ न्य॑वर्तयत । सो॑-ऽहोरा॒त्रै-र॑र्धमा॒सै-र्मासैर्॑ ऋ॒तुभिः॑ संवँथ्स॒रेणा॑-पुष्यत् । तान्पोषा᳚न्-पुष्यति । याग्स्ते-ऽपु॑ष्यन्न् । य ए॒वं-विँ॒दान्नि च॑ व॒र्तय॑ते॒ परि॑ च ॥ 10 ॥
(अ॒पु॒ष्य॒न् - नक्ष॑त्रैरपुष्य॒-त्पञ्च॑ च) (अ. 3)
अनुवाकं 4 - प्रतिग्रहमन्त्रमहिमज्ञानम्
तस्य॒ वा अ॒ग्नेर्-हिर॑ण्य-म्प्रतिजग्र॒हुषः॑ । अ॒र्धमि॑न्द्रि॒यस्या-पा᳚क्रामत् । तदे॒तेनै॒व प्रत्य॑गृह्णात् । तेन॒ वै सो᳚-ऽर्धमि॑न्द्रि॒य-स्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्त । अ॒र्धमि॑न्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्ते । य ए॒वं-विँ॒द्वान्. हिर॑ण्य-म्प्रति गृ॒ह्णाति॑ । अथ॒ यो ऽवि॑द्वा-न्प्रति गृ॒ह्णाति॑ । अ॒र्धम॑स्येन्द्रि॒यस्याप॑ क्रामति ॥ तस्य॒ वै सोम॑स्य॒ वासः॑ प्रतिजग्र॒हुषः॑ । तृती॑यमिन्द्रि॒यस्या-पा᳚क्रामत् ॥ 11 ॥
तदे॒तेनै॒व प्रत्य॑गृह्णात् । तेन॒ वै स तृती॑यमिन्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्त । तृती॑यमिन्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्ते । य ए॒वं-विँ॒द्वान्. वासः॑ प्रति गृ॒ह्णाति॑ । अथ॒ यो-ऽवि॑द्वा-न्प्रति गृ॒ह्णाति॑ । तृती॑यमस्येन्द्रि॒यस्याप॑ क्रामति ॥ तस्य॒ वै रु॒द्रस्य॒ गा-म्प्र॑तिजग्र॒हुषः॑ । च॒तु॒र्थमि॑न्द्रि॒यस्या-पा᳚क्रामत् । तामे॒तेनै॒व प्रत्य॑गृह्णात् । तेन॒ वै स च॑तु॒र्थमि॑न्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्त ॥ 12 ॥
च॒तु॒र्थमि॑न्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्ते । य ए॒वं-विँ॒द्वा-न्गा-म्प्र॑ति गृ॒ह्णाति॑ । अथ॒ यो-ऽवि॑द्वा-न्प्रति गृ॒ह्णाति॑ । च॒तु॒र्थम॑स्येन्द्रि॒यस्याप॑ क्रामति ॥ तस्य॒ वै वरु॑ण॒स्याश्व॑-म्प्रतिजग्र॒हुषः॑ । प॒ञ्च॒ममि॑न्द्रि॒यस्या-पा᳚क्रामत् । तमे॒तेनै॒व प्रत्य॑गृह्णात् । तेन॒ वै स प॑ञ्च॒ममि॑न्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्त । प॒ञ्च॒ममि॑न्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्ते । य ए॒वं-विँ॒द्वानश्व॑-म्प्रति गृ॒ह्णाति॑ ॥ 13 ॥
अथ॒ यो-ऽवि॑द्वा-न्प्रतिगृ॒ह्णाति॑ । प॒ञ्च॒मम॑स्येन्द्रि॒यस्याप॑ क्रामति ॥ तस्य॒ वै प्र॒जाप॑तेः॒ पुरु॑ष-म्प्रतिजग्र॒हुषः॑ । ष॒ष्ठमि॑न्द्रि॒यस्या-पा᳚क्रामत् । तमे॒तेनै॒व प्रत्य॑गृह्णात् । तेन॒ वै स ष॒ष्ठमि॑न्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्त । ष॒ष्ठमि॑न्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्ते । य ए॒वं-विँ॒द्वा-न्पुरु॑ष-म्प्रति गृ॒ह्णाति॑ । अथ॒ यो-ऽवि॑द्वा-न्प्रति गृ॒ह्णाति॑ । ष॒ष्ठम॑स्येन्द्रि॒यस्याप॑-क्रामति ॥ 14 ॥
तस्य॒ वै मनो॒स्तल्प॑-म्प्रतिजग्र॒हुषः॑ । स॒प्त॒ममि॑न्द्रि॒यस्या-पा᳚क्रामत् । तमे॒तेनै॒व प्रत्य॑गृह्णात् । तेन॒ वै स स॑प्त॒ममि॑न्द्रि॒य-स्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्त । स॒प्त॒ममि॑न्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्ते । य ए॒वं-विँ॒द्वाग्स्तल्प॑-म्प्रतिगृ॒ह्णाति॑ । अथ॒ यो-ऽवि॑द्वा-न्प्रति गृ॒ह्णाति॑ । स॒प्त॒मम॑स्येन्द्रि॒यस्याप॑-क्रामति ॥ तस्य॒ वा उ॑त्ता॒नस्या᳚ङ्गीर॒सस्या प्रा॑ण-त्प्रतिजग्र॒हुषः॑ । अ॒ष्ट॒ममि॑न्द्रि॒यस्या-पा᳚क्रामत् ॥ 15 ॥
तदे॒तेनै॒व प्रत्य॑गृह्णात् । तेन॒ वै सो᳚-ऽष्ट॒ममि॑न्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्ते । अ॒ष्ट॒ममि॑न्द्रि॒यस्या॒त्म-न्नु॒पाध॑त्ते । य ए॒वं-विँ॒द्वान प्रा॑ण-त्प्रति गृ॒ह्णाति॑ । अथ॒ यो-ऽवि॑द्वा-न्प्रतिगृ॒ह्णाति॑ । अ॒ष्ट॒मम॑स्येन्द्रि॒यस्याप॑ क्रामति ॥ यद्वा इ॒द-ङ्कि-ञ्च॑ । त-थ्सर्व॑-मुत्ता॒न ए॒वाङ्गी॑र॒सः प्रत्य॑ गृह्णात् । तदे॑न॒-म्प्रति॑गृहीत॒-न्नाहि॑नत् । य-त्कि-ञ्च॑ प्रति गृह्णी॒यात् । त-थ्सर्व॑-मुत्ता॒न-स्त्वा᳚ङ्गीर॒सः प्रति॑गृह्णा॒त्वित्ये॒व प्रति॑ गृह्णीयात् । इ॒यं-वाँ उ॑त्ता॒न आ᳚ङ्गीर॒सः । अ॒नयै॒वैन॒त्-प्रति॑गृह्णाति । नैनग्ं॑ हिनस्ति ॥ 16 ॥
(तृती॑यमिन्द्रि॒यस्यापा᳚क्रामच् - चतु॒र्थमि॑न्द्रि॒यस्या॒त्मन्नु॒पाध॒ - त्ताश्व॑-म्प्रतिगृ॒ह्णाति॑ - ष॒ष्ठ॑मस्येन्द्रि॒यस्याप॑क्राम -त्यष्ट॒ममि॑न्द्रि॒यस्यापा᳚क्रामत् - प्रति गृह्णी॒याच् च॒त्वारि॑ च) (अ. 4)
(तस्य॒ वा अ॒ग्नेर्-हिर॑ण्य॒ग्ं॒ सोम॑स्य॒ वास॒स्तदे॒तेन॑ रु॒द्रस्य॒ गा-न्तामे॒तेन॒ वरु॑ण॒स्याश्व॑-म्प्र॒जाप॑तेः॒ पुरु॑ष॒-म्मनो॒स्तल्प॒-न्तमे॒तेनो᳚त्ता॒नस्य॒ तदे॒तेनाप्रा॑ण॒द्य-द्वै )
(अ॒र्ध-न्तृती॑यमष्ट॒म-न्तच्च॑तु॒र्थ-न्ता-म्प॑ञ्च॒मग्ं ष॒ष्ठग्ं स॑प्त॒मन्तम् ।
तदे॒तेन॒ द्वे तामे॒तेनैक॒-न्तमे॒तेन॒ त्रीणि॒ तदे॒तेनैकं᳚ )
अनुवाकं 5 - प्रश्नोत्तररूपो ब्रह्मविषयस्संवाँदः
ब्र॒ह्म॒वा॒दिनो॑ वदन्ति ॥ य-द्दश॑होतार-स्स॒त्रमास॑त । केन॒ ते गृ॒हप॑तिना ऽऽर्ध्नुवन्न् । केन॑ प्र॒जा अ॑सृज॒न्तेति॑ । प्र॒जाप॑तिना॒ वै ते गृ॒हप॑तिना ऽऽर्ध्नुवन्न् । तेन॑ प्र॒जा अ॑सृजन्त ॥ यच्चतु॑र्होतार-स्स॒त्रमास॑त । केन॒ ते गृ॒हप॑तिना ऽऽर्ध्नुवन्न् । केनौष॑धी-रसृज॒न्तेति॑ । सोमे॑न॒ वै ते गृ॒हप॑तिना ऽऽर्ध्नुवन्न् ॥ 17 ॥
तेनौष॑धी-रसृजन्त ॥ य-त्पञ्च॑होतार-स्स॒त्रमास॑त । केन॒ ते गृ॒हप॑तिना ऽऽर्ध्नुवन्न् । केनै॒भ्यो लो॒केभ्यो-ऽसु॑रा॒-न्प्राणु॑दन्त । केनै॑षा-म्प॒शून॑वृञ्ज॒तेति॑ । अ॒ग्निना॒ वै ते गृ॒हप॑तिना ऽऽर्ध्नुवन्न् । तेनै॒भ्यो लो॒केभ्यो-ऽसु॑रा॒न्-प्राणु॑दन्त । तेनै॑षा-म्प॒शून॑वृञ्जत ॥ य-थ्षड्ढो॑तार-स्स॒त्रमास॑त । केन॒ ते गृ॒हप॑तिना ऽऽर्ध्नुवन्न् ॥ 18 ॥
केन॒र्तून॑-कल्पय॒न्तेति॑ । धा॒त्रा वै ते गृ॒हप॑तिना ऽऽर्ध्नुवन्न् । तेन॒र्तून॑कल्पयन्त ॥ य-थ्स॒प्तहो॑तार-स्स॒त्रमास॑त । केन॒ ते गृ॒हप॑तिना ऽऽर्ध्नुवन्न् । केन॒ सुव॑रायन्न् । केने॒माल् ँलो॒कान्-थ्सम॑तन्व॒न्निति॑ । अ॒र्य॒म्णा वै ते गृ॒हप॑तिना ऽऽर्ध्नुवन्न् । तेन॒ सुव॑रायन्न् । तेने॒माल् ँलो॒कान्-थ्सम॑तन्व॒न्निति॑ ॥ 19 ॥
ए॒ते वै दे॒वा गृ॒हप॑तयः । तान्. य ए॒वं-विँ॒द्वान् । अप्य॒न्यस्य॑ गार्हप॒ते दीक्ष॑ते । अ॒वा॒न्त॒रमे॒व स॒त्रिणा॑-मृद्ध्नोति ॥ यो वा अ॑र्य॒मणं॒-वेँद॑ । दान॑कामा अस्मै प्र॒जा भ॑वन्ति । य॒ज्ञो वा अ॑र्य॒मा । आर्या॑वस॒तिरिति॒ वै तमा॑हु॒र्य-म्प्र॒शग्ंस॑न्ति ॥ आर्या॑ वस॒तिर्भ॑वति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 20 ॥
यद्वा इ॒द-ङ्कि-ञ्च॑ । त-थ्सर्व॒-ञ्चतु॑र्होतारः । चतु॑र्होतृ॒भ्यो-ऽधि॑ य॒ज्ञो निमि॑र्तः । स य ए॒वं-विँ॒द्वान्. वि॒वदे॑त । अ॒हमे॒व भूयो॑ वेद । यश्चतु॑र्होतॄ॒न्॒. वेदेति॑ । स ह्ये॑व भूयो॒ वेद॑ । यश्चतु॑र्होतॄ॒न्.॒ वेद॑ ॥ यो वै चतु॑र्होतृणा॒ग्ं॒ होतॄ॒न्॒. वेद॑ । सर्वा॑सु प्र॒जास्वन्न॑मत्ति ॥ 21 ॥
सर्वा॒ दिशो॒-ऽभिज॑यति । प्र॒जाप॑ति॒र्वै दश॑होतृणा॒ग्ं॒ होता᳚ । सोम॒श्चतु॑र्होतृणा॒ग्ं॒ होता᳚ । अ॒ग्निः पञ्च॑होतृणा॒ग्ं॒ होता᳚ । धा॒ता षड्ढो॑तृणा॒ग्ं॒ होता᳚ । अ॒र्य॒मा स॒प्तहो॑तृणा॒ग्ं॒ होता᳚ । ए॒ते वै चतु॑र्होतृणा॒ग्ं॒ होता॑रः । तान्. य ए॒वं-वेँद॑ । सर्वा॑सु प्र॒जास्वन्न॑मत्ति । सर्वा॒ दिशो॒-ऽभि ज॑यति ॥ 22 ॥
(आ॒र्ध्नु॒व॒ - न्ना॒ध्नु॒व॒ - न्नित्ये॒ - वं-वेँदा᳚ - त्ति॒ - सर्वा॒ दिशो॒भि ज॑यति ) (अ. 5)
(वै तेन॑ स॒त्र-ङ्केन॑)
2.3.6 अनुवाकं - होतृप्रशंसाप्रसङ्गेन क्रतूनामृत्विग् विशेषव्यवस्थापनम्, अग्निहोत्रस्य प्राशस्त्य-ञ्च
प्र॒जाप॑तिः प्र॒जा-स्सृ॒ष्ट्वा व्य॑स्रग्ंसत । स हृद॑य-म्भू॒तो॑-ऽशयत् । आत्म॒न्॒. हा(3) इत्यह्व॑यत् । आपः॒ प्रत्य॑शृण्वन्न् । ता अ॑ग्निहो॒त्रेणै॒व य॑ज्ञक्र॒तुनोप॑ प॒र्याव॑र्तन्त । ताः कुसि॑न्ध॒मुपौ॑हन्न् । तस्मा॑दग्निहो॒त्रस्य॑ यज्ञक्र॒तोः । एक॑ ऋ॒त्विक् ॥ च॒तु॒ष्कृत्वो-ऽह्व॑यत् । अ॒ग्नि-र्वा॒यु-रा॑दि॒त्य-श्च॒न्द्रमाः᳚ ॥ 23 ॥
ते प्रत्य॑शृण्वन्न् । ते द॑र्शपूर्णमा॒साभ्या॑मे॒व य॑ज्ञक्र॒तुनोप॑ प॒र्याव॑र्तन्त । त उपौ॑हग्ग्-श्च॒त्वार्यङ्गा॑नि । तस्मा᳚-द्दर्शपूर्णमा॒सयो᳚-र्यज्ञक्र॒तोः । च॒त्वार॑ ऋ॒त्विजः॑ ॥ प॒ञ्च॒ कृत्वो-ऽह्व॑यत् । प॒शवः॒ प्रत्य॑शृण्वन्न् । ते चा॑तुर्मा॒स्यैरे॒व य॑ज्ञक्र॒तुनोप॑ प॒र्याव॑र्तन्त । त उपौ॑ह॒ल् ँलोम॑ छ॒वी-म्मा॒ग्ं॒समस्थि॑ म॒ज्जान᳚म् । तस्मा᳚च्चातुर्मा॒स्यानां᳚-यँज्ञक्र॒तोः ॥ 24 ॥
पञ्च॒र्त्विजः॑ ॥ ष॒ट्कृत्वो-ऽह्व॑यत् । ऋ॒तवः॒ प्रत्य॑शृण्वन्न् । ते प॑शुब॒न्धेनै॒व य॑ज्ञक्र॒तुनोप॑ प॒र्याव॑र्तन्त । त उपौ॑ह॒न्-थ्स्तना॑वा॒ण्डौ शि॒श्नमवा᳚ञ्च-म्प्रा॒णम् । तस्मा᳚त्-पशुब॒न्धस्य॑ यज्ञक्र॒तोः । षडृ॒त्विजः॑ ॥ स॒प्त॒कृत्वो-ऽह्व॑यत् । होत्राः॒ प्रत्य॑शृण्वन्न् । ता-स्सौ॒म्येनै॒वाद्ध्व॒रेण॑ यज्ञक्र॒तुनोप॑ प॒र्याव॑र्तन्त ॥ 25 ॥
ता उपौ॑हन्-थ्स॒प्तशी॑र्ष॒ण्या᳚न्-प्रा॒णान् । तस्मा᳚-थ्सौ॒म्यस्या᳚द्ध्व॒रस्य॑ यज्ञक्र॒तोः । स॒प्त होत्राः॒ प्राची॒र्वष॑ट्कुर्वन्ति ॥ द॒श॒कृत्वो-ऽह्व॑यत् । तपः॒ प्रत्य॑शृणोत् । तत्-कर्म॑णै॒व सं॑वँथ्स॒रेण॒ सर्वै᳚र्यज्ञक्र॒तुभि॒रुप॑ प॒र्याव॑र्तत । त-थ्सर्व॑मा॒त्मान॒-मप॑रिवर्ग॒-मुपौ॑हत् । तस्मा᳚थ्- संवँथ्स॒रे सर्वे॑ यज्ञक्र॒तवो-ऽव॑रुद्ध्यन्ते ॥ तस्मा॒-द्दश॑होता॒ चतु॑र्होता । पञ्च॑होता॒ षड्ढो॑ता स॒प्तहो॑ता । एक॑होत्रे ब॒लिग्ं ह॑रन्ति । हर॑न्त्यस्मै प्र॒जा ब॒लिम् । ऐन॒मप्र॑तिख्यात-ङ्गच्छति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 26 ॥
(च॒न्द्रमा᳚ - श्चातुर्मा॒स्यानां᳚-यँज्ञक्र॒तो - र॑द्ध्व॒रेण॑ यज्ञक्र॒तुनोप॑ प॒र्याव॑र्तन्त - स॒प्तहो॑ता च॒त्वारि॑ च) (अ. 6)
अनुवाकं 7 - अग्निहोत्रस्य सर्वक्रतुरुद्भावसाधनेन प्रशंसा
प्र॒जाप॑तिः॒ पुरु॑ष-मसृजत । सो᳚-ऽग्निर॑ब्रवीत् । ममा॒य-मन्न॑म॒स्त्विति॑ । सो॑-ऽबिभेत् । सर्वं॒-वैँ मा॒-ऽय-म्प्रध॑क्ष्य॒तीति॑ । स ए॒ताग्-श्चतु॑र्होतॄनात्म॒-स्पर॑णानपश्यत् । तान॑जुहोत् । तैर्वै स आ॒त्मान॑-मस्पृणोत् ॥ यद॑ग्निहो॒त्र-ञ्जु॒होति॑ । एक॑होतारमे॒व त-द्य॑ज्ञक्र॒तु-मा᳚प्नोत्यग्निहो॒त्रम् ॥ 27 ॥
कुसि॑न्ध-ञ्चा॒त्मनः॑ स्पृ॒णोति॑ । आ॒दि॒त्यस्य॑ च॒ सायु॑ज्य-ङ्गच्छति ॥ च॒तुरुन्न॑यति । चतु॑र्होतारमे॒व त-द्य॑ज्ञक्र॒तु-मा᳚प्नोति दर्शपूर्णमा॒सौ । च॒त्वारि॑ चा॒त्मनो-ऽङ्गा॑नि स्पृ॒णोति॑ । आ॒दि॒त्यस्य॑ च॒ सायु॑ज्य-ङ्गच्छति ॥ च॒तुरुन्न॑यति । स॒मित्प॑ञ्च॒मी । पञ्च॑होतारमे॒व त-द्य॑ज्ञक्र॒तु-मा᳚प्नोति चातुर्मा॒स्यानि॑ । लोम॑ छ॒वी-म्मा॒ग्ं॒समस्थि॑ म॒ज्जान᳚म् ॥ 28 ॥
तानि॑ चा॒त्मनः॑ स्पृ॒णोति॑ । आ॒दि॒त्यस्य॑ च॒ सायु॑ज्य-ङ्गच्छति ॥ च॒तुरुन्न॑यति । द्विर्जु॑होति । षड्ढो॑तारमे॒व त-द्य॑ज्ञक्र॒तु-मा᳚प्नोति पशुब॒न्धम् । स्तना॑वा॒ण्डौ शि॒श्नमवा᳚ञ्च-म्प्रा॒णम् । तानि॑ चा॒त्मनः॑ स्पृ॒णोति॑ । आ॒दि॒त्यस्य॑ च॒ सायु॑ज्य-ङ्गच्छति । च॒तुरुन्न॑यति । द्विर्जु॑होति ॥ 29 ॥
स॒मि-थ्स॑प्त॒मी । स॒प्तहो॑तारमे॒व त-द्य॑ज्ञक्र॒तु-मा᳚प्नोति सौ॒म्य-म॑द्ध्व॒रम् । स॒प्त चा॒त्मनः॑ शीर्ष॒ण्या᳚न्-प्रा॒णान्-थ्स्पृ॒णोति॑ । आ॒दि॒त्यस्य॑ च॒ सायु॑ज्य-ङ्गच्छति ॥ च॒तुरुन्न॑यति । द्विर्जु॒होति॑ । द्विर्निमा᳚र्ष्टि । द्विः प्राश्ञा॑ति । दश॑होतारमे॒व त-द्य॑ज्ञक्र॒तु-मा᳚प्नोति संवँथ्स॒रम् । सर्व॑-ञ्चा॒त्मान॒-मप॑रिवर्गग्ग् स्पृ॒णोति॑ । आ॒दि॒त्यस्य॑ च॒ सायु॑ज्य-ङ्गच्छति ॥ 30 ॥
(अ॒ग्नि॒हो॒त्रं - म॒ज्जानं॒ - द्विर्जु॑हो॒ - त्यप॑रिवर्गग्ग् स्पृ॒णोत्येक॑-ञ्च ) (अ. 7)
अनुवाकं 8 - सृष्टिसाधनत्वेन होतृमन्त्रासामर्थ्य प्रशंसा
[(अप॑क्रामत गर्भि॒ण्यः) इस् ओन्ल्य् इन्स्त्रुच्तिओन् , नोत् अ मन्त्र]
प्र॒जाप॑ति-रकामयत॒ प्रजा॑ये॒येति॑ । स तपो॑-ऽतप्यत । सो᳚-ऽन्तर्वा॑नभवत् । स हरि॑त-श्श्या॒वो॑-ऽभवत् । तस्मा॒-थ्स्त्र्य॑न्तर्व॑त्नी । हरि॑णी स॒ती श्या॒वा भ॑वति । स वि॒जाय॑मानो॒ गर्भे॑णाताम्यत् । स ता॒न्तः कृ॒ष्ण-श्श्या॒वो॑-ऽभवत् । तस्मा᳚-त्ता॒न्तः कृ॒ष्ण-श्श्या॒वो भ॑वति । तस्यासु॑रे॒वाजी॑वत् ॥ 31 ॥
तेनासु॒ना-ऽसु॑रानसृजत । तदसु॑राणा-मसुर॒त्वम् । य ए॒वमसु॑राणा-मसुर॒त्वं-वेँद॑ । असु॑माने॒व भ॑वति । नैन॒मसु॑र्जहाति ॥ सो-ऽसु॑रान्-थ्सृ॒ष्ट्वा पि॒तेवा॑मन्यत । तदनु॑ पि॒तॄन॑सृजत । तत्-पि॑तृ॒णा-म्पि॑तृ॒त्वम् । य ए॒व-म्पि॑तृ॒णा-म्पि॑तृ॒त्वं-वेँद॑ । पि॒तेवै॒व स्वाना᳚-म्भवति ॥ 32 ॥
यन्त्य॑स्य पि॒तरो॒ हव᳚म् ॥ स पि॒तॄन्-थ्सृ॒ष्ट्वा ऽम॑नस्यत् । तदनु॑ मनु॒ष्या॑-नसृजत । तन्म॑नु॒ष्या॑णा-म्मनुष्य॒त्वम् । य ए॒व-म्म॑नु॒ष्या॑णा-म्मनुष्य॒त्वं-वेँद॑ । म॒न॒स्व्ये॑व भ॑वति । नैन॒-म्मनु॑र्जहाति ॥ तस्मै॑ मनु॒ष्या᳚न्-थ्ससृजा॒नाय॑ । दिवा॑ देव॒त्रा ऽभ॑वत् । तदनु॑ दे॒वान॑सृजत । त-द्दे॒वाना᳚-न्देव॒त्वम् । य ए॒व-न्दे॒वाना᳚-न्देव॒त्वं-वेँद॑ । दिवा॑ है॒वास्य॑ देव॒त्रा भ॑वति ॥ तानि॒ वा ए॒तानि॑ च॒त्वार्यम्भाग्ं॑सि । दे॒वा म॑नु॒ष्याः᳚ पि॒तरो-ऽसु॑राः ॥ तेषु॒ सर्वे॒ष्वम्भो॒ नभ॑ इव भवति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 33 ॥
(अ॒जी॒व॒थ् - स्वाना᳚-म्भवति - दे॒वान॑सृजत स॒प्त च॑) (अ. 8)
अनुवाकं 9 - वायुरूपत्वज्ञानेन होतृमन्त्राणा-म्प्रशंसा
[(य॒था॒स्था॒न-ङ्ग॑र्भि॒ण्यः॑) इस् ऒन्ल्य् इन्स्त्रुच्तिऒन् , नॊत् अ मन्त्र]
ब्र॒ह्म॒वा॒दिनो॑ वदन्ति । यो वा इ॒मं-विँ॒द्यात् । यतो॒-ऽय-म्पव॑ते । यद॑भि॒ पव॑ते । यद॑भि स॒पंवँ॑ते । सर्व॒मायु॑रियात् । न पु॒रा ऽऽयु॑षः॒ प्रमी॑येत । प॒शु॒मान्-थ्स्या᳚त् । वि॒न्देत॑ प्र॒जाम् ॥ यो वा इ॒मं-वेँद॑ ॥ 34 ॥
यतो॒-ऽय-म्पव॑ते । यद॑भि॒ पव॑ते । यद॑भि स॒पंवँ॑ते । सर्व॒मायु॑रेति । न पु॒रा-ऽऽयु॑षः॒ प्रमी॑यते । प॒शु॒मा-न्भ॑वति । वि॒न्दते᳚ प्र॒जाम् ॥ अ॒द्भ्यः प॑वते । अ॒पो॑-ऽभि प॑वते । अ॒पो॑-ऽभि सम्प॑वते ॥ 35 ॥
अ॒स्याः प॑वते । इ॒माम॒भि प॑वते । इ॒माम॒भि सम्प॑वते । अ॒ग्नेः प॑वते । अ॒ग्निम॒भि प॑वते । अ॒ग्निम॒भि स-म्प॑वते । अ॒न्तरि॑क्षा-त्पवते । अ॒न्तरि॑क्षम॒भि प॑वते । अ॒न्तरि॑क्षम॒भि स-म्प॑वते । आ॒दि॒त्या-त्प॑वते ॥ 36 ॥
आ॒दि॒त्यम॒भि प॑वते । आ॒दि॒त्यम॒भि स-म्प॑वते । द्योः प॑वते । दिव॑म॒भि प॑वते ॥ दिव॑म॒भि स-म्प॑वते । दि॒ग्भ्यः प॑वते । दिशो॒-ऽभि प॑वते । दिशो॒-ऽभि स-म्प॑वते । स यत्-पु॒रस्ता॒द्वाति॑ । प्रा॒ण ए॒व भू॒त्वा पु॒रस्ता᳚द्वाति ॥ 37 ॥
तस्मा᳚त्-पु॒रस्ता॒-द्वान्त᳚म् । सर्वाः᳚ प्र॒जाः प्रति॑ नन्दन्ति । प्रा॒णो हि प्रि॒यः प्र॒जाना᳚म् । प्रा॒ण इ॑व प्रि॒यः प्र॒जाना᳚-म्भवति । य ए॒वं-वेँद॑ । स वा ए॒ष प्रा॒ण ए॒व ॥ अथ॒ य-द्द॑क्षिण॒तो वाति॑ । मा॒त॒रिश्वै॒व भू॒त्वा द॑क्षिण॒तो वा॑ति । तस्मा᳚-द्दक्षिण॒तो वान्तं॑-विँ॒द्यात् । सर्वा॒ दिश॒ आवा॑ति ॥ 38 ॥
सर्वा॒ दिशो-ऽनु॒ विवा॑ति । सर्वा॒ दिशो-ऽनु॒ संवाँ॒तीति॑ । स वा ए॒ष मा॑त॒रिश्वै॒व ॥ अथ॒ यत्-प॒श्चाद्वाति॑ । पव॑मान ए॒व भू॒त्वा प॒श्चाद्वा॑ति । पू॒तम॑स्मा॒ आह॑रन्ति । पू॒तमुप॑हरन्ति । पू॒तम॑श्नाति । य ए॒वं-वेँद॑ । स वा ए॒ष पव॑मान ए॒व ॥ 39 ॥
अथ॒ यदु॑त्तर॒तो वाति॑ । स॒वि॒तैव भू॒त्वोत्त॑र॒तो वा॑ति । स॒वि॒तेव॒ स्वाना᳚-म्भवति । य ए॒वं-वेँद॑ । स वा ए॒ष स॑वि॒तैव ॥ ते य ए॑न-म्पु॒रस्ता॑दा॒यन्त॑-मुप॒वद॑न्ति । य ए॒वास्य॑ पु॒रस्ता᳚त्-पा॒प्मानः॑ । ताग्स्ते ऽप॑घ्नन्ति । पु॒रस्ता॒दित॑रान्-पा॒प्मनः॑ सचन्ते ॥ अथ॒ य ए॑न-न्दक्षिण॒त आ॒यन्त॑-मुप॒वद॑न्ति ॥ 40 ॥
य ए॒वास्य॑ दक्षिण॒तः पा॒प्मानः॑ । ताग्स्ते ऽप॑घ्नन्ति । द॒क्षि॒ण॒त इत॑रा-न्पा॒प्मनः॑ सचन्ते ॥ अथ॒ य ए॑न-म्प॒श्चादा॒यन्त॑-मुप॒वद॑न्ति । य ए॒वास्य॑ प॒श्चात्-पा॒प्मानः॑ । ताग्स्ते ऽप॑घ्नन्ति । प॒श्चादित॑रान्-पा॒प्मनः॑ सचन्ते ॥ अथ॒ य ए॑नमुत्तर॒त आ॒यन्त॑मुप॒ वद॑न्ति । य ए॒वास्यो᳚त्तर॒तः पा॒प्मानः॑ । ताग्स्ते ऽप॑घ्नन्ति ॥ 41 ॥
उ॒त्त॒र॒त इत॑रा-न्पा॒प्मनः॑ सचन्ते ॥ तस्मा॑ दे॒वं-विँ॒द्वान् । वीव॑ नृत्येत् । प्रेव॑ चलेत् । व्यस्ये॑वा॒क्ष्यौ भा॑षेत । म॒ण्टये॑दिव । क्रा॒थये॑दिव । शृ॒ङ्गा॒येते॑व ॥ उ॒त मोप॑वदेयुः । उ॒त मे॑ पा॒प्मान॒-मप॑हन्यु॒रिति॑ ॥ स या-न्दिशग्ं॑ स॒निमे॒ष्यन्-थ्स्यात् । य॒दा ता-न्दिशं॒-वाँतो॑ वा॒यात् । अथ॒ प्रवे॒यात् । प्र वा॑ धापयेत् (धावयेत्) । सा॒तमे॒व र॑दि॒तं-व्यूँ॑ढ-ङ्ग॒न्धम॒भि प्रच्य॑वते । आ-ऽस्य॒ त-ञ्ज॑नप॒द-म्पूर्वा॑ की॒र्तिर्ग॑च्छति ॥ दान॑कामा अस्मै प्र॒जा भ॑वन्ति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 42 ॥
(वेद॒ - सम्प॑वत - आदि॒त्या-त्प॑वते - वा॒त्या - वा᳚त्ये॒ - ष पव॑मान ए॒व - द॑क्षिण॒त आ॒यन्त॑मुप॒ वद॑न् - त्युत्तर॒तः पा॒प्मान॒स्ताग्स्ते ऽप॑घ्न॒ - न्तीत्य॒ष्टौ च॑) (अ. 9)
अनुवाकं 10 - दशहोतृमन्त्राणा-ङ्काम्यप्रयोगः
प्र॒जाप॑ति॒-स्सोम॒ग्ं॒ राजा॑नमसृजत । त-न्त्रयो॒ वेदा॒ अन्व॑सृज्यन्त । तान्. हस्ते॑-ऽकुरुत । अथ॒ ह सीता॑ सावि॒त्री । सोम॒ग्ं॒ राजा॑न-ञ्चकमे । श्र॒द्धामु॒ स च॑कमे । सा ह॑ पि॒तर॑-म्प्र॒जाप॑ति॒-मुप॑ससार । तग्ं हो॑वाच । नम॑स्ते अस्तु भगवः । उप॑ त्वा-ऽयानि ॥ 43 ॥
प्र त्वा॑ पद्ये ॥ सोमं॒-वैँ राजा॑न-ङ्कामये । श्र॒द्धामु॒ स का॑मयत॒ इति॑ । तस्या॑ उ॒ ह स्था॑ग॒रम॑लङ्का॒र-ङ्क॑ल्पयि॒त्वा । दश॑होतार-म्पु॒रस्ता᳚-द्व्या॒ख्याय॑ । चतु॑र्होतार-न्दक्षिण॒तः । पञ्च॑ होतार-म्प॒श्चात् । षड्ढो॑तार-मुत्तर॒तः । स॒प्तहो॑तार-मु॒परि॑ष्टात् । स॒म्भा॒रैश्च॒ पत्नि॑भिश्च॒ मुखे॑-ऽल॒ङ्कृत्य॑ ॥ 44 ॥
आ-ऽस्यार्धं-वँ॑व्राज । ताग्ं हो॒दीक्ष्यो॑वाच । उप॒ मा-ऽऽव॑र्त॒स्वेति॑ । तग्ं हो॑वाच । भोग॒-न्तु म॒ आच॑क्ष्व । ए॒त-न्म॒ आच॑क्ष्व । यत्ते॑ पा॒णाविति॑ । तस्या॑ उ॒ ह त्रीन्. वेदा॒-न्प्रद॑दौ । तस्मा॒दु ह॒ स्त्रियो॒ भोग॒मैव हा॑रयन्ते ॥ स यः का॒मये॑त प्रि॒य-स्स्या॒मिति॑ ॥ 45 ॥
यं-वाँ॑ का॒मये॑त प्रि॒य-स्स्या॒दिति॑ । तस्मा॑ ए॒तग्ग् स्था॑ग॒र-म॑लङ्का॒र-ङ्क॑ल्पयि॒त्वा । दश॑होतार-म्पु॒रस्ता᳚-द्व्या॒ख्याय॑ । चतु॑र्होतार-न्दक्षिण॒तः । पञ्च॑होतार-म्प॒श्चात् । षड्ढो॑तार-मुत्तर॒तः । स॒प्तहो॑ता-रमु॒परि॑ष्टात् । स॒म्भा॒रैश्च॒ पत्नि॑भिश्च॒ मुखे॑-ऽल॒ङ्कृत्य॑ । आ-ऽस्यार्धं-व्रँ॑जेत् । प्रि॒यो है॒व भ॑वति ॥ 46 ॥
(अ॒या॒ - न्य॒ल॒ङ्कृत्य॑ - स्या॒मिति॑ - भवति) (अ. 10)
अनुवाकं 11 - दशहोत्रादिमन्त्रनाम्ना-म्प्रवृत्तिनिमित्तम्
ब्रह्मा᳚त्म॒न्-वद॑सृजत । तद॑कामयत । समा॒त्मना॑ पद्ये॒येति॑ । आत्म॒-न्नात्म॒-न्नित्याम॑न्त्रयत । तस्मै॑ दश॒मग्ं हू॒तः प्रत्य॑शृणोत् । स दश॑हूतो-ऽभवत् । दश॑हूतो ह॒ वै नामै॒षः । तं-वाँ ए॒त-न्दश॑हूत॒ग्ं॒ सन्त᳚म् । दश॑हो॒तेत्याच॑क्षते प॒रोक्षे॑ण । प॒रोक्ष॑प्रिया इव॒ हि दे॒वाः ॥ 47 ॥
आत्म॒-न्नात्म॒-न्नित्याम॑न्त्रयत । तस्मै॑ सप्त॒मग्ं हू॒तः प्रत्य॑शृणोत् । स स॒प्तहू॑तो-ऽभवत् । स॒प्तहू॑तो ह॒ वै नामै॒षः । तं-वाँ ए॒तग्ं स॒प्तहू॑त॒ग्ं॒ सन्त᳚म् । स॒प्तहो॒तेत्याच॑क्षते प॒रोक्षे॑ण । प॒रोक्ष॑प्रिया इव॒ हि दे॒वाः ॥ आत्म॒-न्नात्म॒-न्नित्याम॑न्त्रयत । तस्मै॑ ष॒ष्ठग्ं हू॒तः प्रत्य॑शृणोत् । स षड्ढू॑तो-ऽभवत् ॥ 48 ॥
षड्ढू॑तो ह॒ वै नामै॒षः । तं-वाँ ए॒तग्ं षड्ढू॑त॒ग्ं॒ सन्त᳚म् । षड्ढो॒तेत्याच॑क्षते प॒रोक्षे॑ण । प॒रोक्ष॑प्रिया इव॒ हि दे॒वाः ॥ आत्म॒-न्नात्म॒-न्नित्याम॑न्त्रयत । तस्मै॑ पञ्च॒मग्ं हू॒तः प्रत्य॑ शृणोत् । स पञ्च॑ हूतो-ऽभवत् । पञ्च॑हूतो ह॒ वै नामै॒षः । तं-वाँ ए॒त-म्पञ्च॑हूत॒ग्ं॒ सन्त᳚म् । पञ्च॑हो॒तेत्याच॑क्षते प॒रोक्षे॑ण ॥ 49 ॥
प॒रोक्ष॑प्रिया इव॒ हि दे॒वाः ॥ आत्म॒-न्नात्म॒-न्नित्याम॑न्त्रयत । तस्मै॑ चतु॒र्थग्ं हू॒तः प्रत्य॑शृणोत् । स चतु॑र्हूतो-ऽभवत् । चतु॑र्हूतो ह॒ वै नामै॒षः । तं-वाँ ए॒त-ञ्चतु॑र्हूत॒ग्ं॒ सन्त᳚म् । चतु॑र्हो॒तेत्याच॑क्षते प॒रोक्षे॑ण । प॒रोक्ष॑प्रिया इव॒ हि दे॒वाः ॥ तम॑ब्रवीत् । त्वं-वैँ मे॒ नेदि॑ष्ठग्ं हू॒तः प्रत्य॑श्रौषीः । त्वयै॑-नानाख्या॒तार॒ इति॑ । तस्मा॒न्नु है॑ना॒ग्॒-श्चतु॑र्होतार॒ इत्याच॑क्षते । तस्मा᳚-च्छुश्रू॒षुः पु॒त्राणा॒ग्ं॒ हृद्य॑तमः । नेदि॑ष्ठो॒ हृद्य॑तमः । नेदि॑ष्ठो॒ ब्रह्म॑णो भवति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 50 ॥
(दे॒वाः - षड्ढू॑तो-ऽभव॒त् - पञ्च॑हो॒तेत्याच॑क्षते प॒रोक्षे॑णा - श्रौषी॒-ष्षट्च॑) (अ. 11)
(ब्र॒ह्म॒वा॒दिनः॒ किं - दक्षि॑णां॒ - ँयो वा अवि॑द्वा॒न् - तस्य॒ वै - ब्र॑ह्मवा॒दिनो॒ य-द्दश॑होतारः - प्र॒जाप॑ति॒ व्यस्रं - प्र॒जाप॑तिः॒ पुरु॑षं - प्र॒जाप॑तिरकामयत॒ स तप॒-स्सो᳚-ऽन्तर्वा᳚न् - ब्रह्मवा॒दिनो॒ यो वा इ॒मं-विँ॒द्यात् - प्र॒जाप॑ति॒-स्सोम॒ग्ं॒ राजा॑नं॒ - ब्रह्मा᳚त् म॒न्वदेका॑दश)
(ब्र॒ह्म॒वा॒दिन॒ - स्तस्य॒ वा अ॒ग्ने--र् यद्वा इ॒द-ङ्किञ्च॑ - प्र॒जाप॑तिरकामयत॒ -य ए॒वास्य॑ दक्षिण॒तः प॑ञ्चा॒शत्)
(ब्र॒ह्म॒वा॒दिनो॒ - य ए॒वं-वेँद॑ )
॥ हरिः॑ ओम् ॥
॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय ब्राह्मणे द्वितीयाष्टके तृतीयः प्रपाठक-स्समाप्तः ॥
kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe dvitīyāṣṭake tṛtīyaḥ prapāṭhakaḥ - hotṛbrāhmaṇaśeṣaḥ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
anuvākaṃ 1 - sarveṣāṃ hotṛmantrāṇā-ñcaturhotṛśabdena vyavahāra
bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | ki-ñcatṷrhotṛṇā-ñcaturhotṛ॒tvamiti̭ | yade॒vaiṣu ca̭tu॒rdhā hotā̭raḥ | tena॒ catṷrhotāraḥ | tasmā॒ccatṷrhotāra ucyante | taccatṷrhotṛṇā-ñcaturhotṛ॒tvam || somo॒ vai catṷrhotā | a॒gniḥ pañca̭hotā | dhā॒tā ṣaḍḍho̭tā | indraḥ̭ sa॒ptaho̭tā || 1 ||
pra॒jāpa̭ti॒-rdaśa̭hotā | ya e॒va-ñcatṷrhotṛṇā॒-mṛddhiṃ॒-ve~da̭ | ṛ॒dhnotye॒va || ya ḙṣāme॒va-mba॒ndhutāṃ॒-ve~da̭ | bandhṷmānbhavati | ya ḙṣāme॒va-ṅklṛptiṃ॒-ve~da̭ | kalpa̭te-'smai | ya ḙṣāme॒va-mā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navān-bhavati | ya ḙṣāme॒va-mpra̭ti॒ṣṭhāṃ-ve~da̭ || 2 ||
pratye॒va ti̭ṣṭhati || bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | daśa̭hotā॒ catṷrhotā | pañca̭hotā॒ ṣaḍḍho̭tā sa॒ptaho̭tā | atha॒ kasmā॒ccatṷrhotāra ucyanta॒ iti̭ | indro॒ vai catṷrhotā | indraḥ॒ khalu॒ vai śreṣṭho̭ de॒vatā̭nā-mupa॒deśa̭nāt | ya e॒vamindra॒gg॒ śreṣṭha̭-nde॒vatā̭nā-mupa॒deśa̭nā॒-dveda̭ | vasi̭ṣṭha-ssamā॒nānā᳚-mbhavati | tasmā॒cchreṣṭha̭mā॒yanta̭-mpratha॒menai॒vānṷbuddhyante | a॒yamāganṋ | a॒yamavā̭sā॒diti̭ | kī॒rtira̭sya॒ pūrvā-''ga̭cchati ja॒natā̭māya॒taḥ | atho̭ ena-mpratha॒menai॒vānṷ buddhyante | a॒yamāganṋ | a॒yamavā̭sā॒diti̭ || 3 ||
(sa॒ptaho̭tā - prati॒ṣṭhāṃ-ve~da̭ - buddhyante॒ ṣaṭca̭) (a. 1)
anuvākaṃ 2 - naimittiko hotṛmantrahomaḥ
dakṣi̭ṇā-mpratigrahī॒ṣyan-thsa॒ptada̭śa॒ kṛtvo-'pā᳚nyāt | ā॒tmāna̭me॒va sami̭ndhe | teja̭se vī॒ryā̭ya | atho᳚ pra॒jāpa̭tire॒vainā᳚-mbhū॒tvā prati̭ gṛhṇāti | ā॒tmano 'nā᳚rtyai || yadyḙna॒mārt-vi̭jyā-dvṛ॒tagṃ santa̭-nni॒rharḙrann | āgnī᳚ddhre juhuyā॒-ddaśa̭hotāram | ca॒tu॒rgṛ॒hī॒tenājyḙna | pu॒rastā᳚t-pra॒tyantiṣṭhanṋ | pra॒ti॒lo॒maṃ-vi~॒grāha᳚m || 4 ||
prā॒ṇāne॒vāsyopa̭dāsayati || yadyḙna॒-mpuna̭rupa॒ śikṣḙyuḥ | āgnī᳚ddhra e॒va jṷhuyā॒-ddaśa̭hotāram | ca॒tu॒rgṛ॒hī॒tenājyḙna | pa॒ścā-tprāṃāsī̭naḥ | a॒nu॒lo॒ma-mavi̭grāham | prā॒ṇāne॒vāsmai̭ kalpayati || prāya̭ścittī॒-vāghote-tyṛ̭tumu॒kha ṛ̭tumukhe juhoti | ṛ॒tūne॒vāsmai̭ kalpayati | kalpa̭nte-'smā ṛ॒tavaḥ̭ || 5 ||
klṛ॒tā a̭smā ṛ॒tava॒ āya̭nti || ṣaḍḍho̭tā॒ vai bhū॒tvā pra॒jāpa̭tiri॒dagṃ sarva̭masṛjata | sa mano̭-'sṛjata | mana॒so-'dhi̭ gāya॒trīma̭sṛjata | tadgā̭ya॒trīṃ-ya~śa̭ ārcchat | tāmā-'la̭bhata | gā॒ya॒tri॒yā adhi॒ chandāg̭sya sṛjata | chando॒bhyo-'dhi॒ sāma̭ | ta-thsāma॒ yaśa̭ ārcchat | tadā-'la̭bhata || 6 ||
sāmno-'dhi॒ yajūg̭ṣyasṛjata | yaju॒rbhyo-'dhi॒ viṣṇu᳚m | ta-dviṣṇuṃ॒-ya~śa̭ ārcchat | tamā-'la̭bhata | vi॒ṣṇoraddhyoṣa̭dhīrasṛjata | oṣa̭dhī॒bhyo-'dhi॒ soma᳚m | ta-thsomaṃ॒-ya~śa̭ ārcchat | tamā-'la̭bhata | somā॒dadhi̭ pa॒śūna̭sṛjata | pa॒śubhyo-'dhīndra᳚m || 7 ||
tadindraṃ॒-ya~śa̭ ārcchat | tadḙna॒-nnāti॒ prācya̭vata | indra̭ iva yaśa॒svī bha̭vati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | nainaṃ॒-ya~śo-'ti॒ pracya̭vate || yadvā i॒da-ṅki-ñca̭ | ta-thsarva̭muttā॒na e॒vāṅgī̭ra॒saḥ pratya̭gṛhṇāt | tadḙna॒-mprati̭gṛhīta॒-nnāhi̭nat | ya-tkiñca̭ prati gṛhṇī॒yāt | ta-thsarva̭muttā॒nastvā᳚ṅgīra॒saḥ prati̭gṛhṇā॒tvitye॒va prati̭gṛhṇīyāt | i॒yaṃ-vā~ ṷttā॒na ā᳚ṅgīra॒saḥ | a॒nayai॒vaina॒t-prati̭ gṛhṇāti | nainagṃ̭ hinasti || ba॒ra॒ḥiṣā॒ pratī̭yā॒dgāṃ-vā~-'śvaṃ̭-vā~ | e॒tadvai pa̭śū॒nā-mpri॒ya-ndhāma̭ | pri॒yeṇai॒vaina॒-ndhāmnā॒ pratyḙti || 8 ||
(vi॒grāha̭ - mṛ॒tava॒ - stadā-'la̭bha॒ - tendraṃ̭ - gṛhṇīyā॒-thṣaṭca̭) (a. 2)
anuvākaṃ 3 - keśavapanāṅga-mpuṣṭivedanaṃ
yo vā avi̭dvā-nniva॒rtaya̭te | viśī̭rṣā॒ sapā᳚pmā॒ 'muṣmi̭l ~lo॒ke bha̭vati | atha॒ yo vi॒dvā-nni̭va॒rtaya̭te | saśī̭rṣā॒ vipā᳚pmā॒ 'muṣmi̭l ~lo॒ke bha̭vati || de॒vatā॒ vai sa॒pta puṣṭi̭kāmā॒ nya̭vartayanta | a॒gniśca̭ pṛthi॒vī ca̭ | vā॒yuścā॒ntari̭kṣa-ñca | ā॒di॒tyaśca॒ dyauśca̭ ca॒ndramāḥ᳚ | a॒gnirnya̭vartayata | sa sā̭ha॒sra-ma̭puṣyat || 9 ||
pṛ॒thi॒vī nya̭vartayata | sauṣa̭dhībhi॒-rvana॒spati̭bhi-rapuṣyat | vā॒yurnya̭vartayata | sa marī̭cībhi-rapuṣyat | a॒ntari̭kṣa॒-nnya̭vartayata | tadvayo̭bhi-rapuṣyat | ā॒di॒tyo nya̭vartayata | sa ra॒śmibhi̭-rapuṣyat | dyaurnya̭vartayata | sā nakṣa̭trai-rapuṣyat | ca॒ndramā॒ nya̭vartayata | so̭-'horā॒trai-ra̭rdhamā॒sai-rmāsair̭ ṛ॒tubhiḥ̭ saṃva~thsa॒reṇā̭-puṣyat | tānpoṣā᳚n-puṣyati | yāgste-'pṷṣyann | ya e॒vaṃ-vi~॒dānni ca̭ va॒rtaya̭te॒ pari̭ ca || 10 ||
(a॒pu॒ṣya॒n - nakṣa̭trairapuṣya॒-tpañca̭ ca) (a. 3)
anuvākaṃ 4 - pratigrahamantramahimajñānam
tasya॒ vā a॒gner-hira̭ṇya-mpratijagra॒huṣaḥ̭ | a॒rdhami̭ndri॒yasyā-pā᳚krāmat | tade॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai so᳚-'rdhami̭ndri॒ya-syā॒tma-nnu॒pādha̭tta | a॒rdhami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvān. hira̭ṇya-mprati gṛ॒hṇāti̭ | atha॒ yo 'vi̭dvā-nprati gṛ॒hṇāti̭ | a॒rdhama̭syendri॒yasyāpa̭ krāmati || tasya॒ vai soma̭sya॒ vāsaḥ̭ pratijagra॒huṣaḥ̭ | tṛtī̭yamindri॒yasyā-pā᳚krāmat || 11 ||
tade॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai sa tṛtī̭yamindri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tta | tṛtī̭yamindri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvān. vāsaḥ̭ prati gṛ॒hṇāti̭ | atha॒ yo-'vi̭dvā-nprati gṛ॒hṇāti̭ | tṛtī̭yamasyendri॒yasyāpa̭ krāmati || tasya॒ vai ru॒drasya॒ gā-mpra̭tijagra॒huṣaḥ̭ | ca॒tu॒rthami̭ndri॒yasyā-pā᳚krāmat | tāme॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai sa ca̭tu॒rthami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tta || 12 ||
ca॒tu॒rthami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvā-ngā-mpra̭ti gṛ॒hṇāti̭ | atha॒ yo-'vi̭dvā-nprati gṛ॒hṇāti̭ | ca॒tu॒rthama̭syendri॒yasyāpa̭ krāmati || tasya॒ vai varṷṇa॒syāśva̭-mpratijagra॒huṣaḥ̭ | pa॒ñca॒mami̭ndri॒yasyā-pā᳚krāmat | tame॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai sa pa̭ñca॒mami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tta | pa॒ñca॒mami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvānaśva̭-mprati gṛ॒hṇāti̭ || 13 ||
atha॒ yo-'vi̭dvā-npratigṛ॒hṇāti̭ | pa॒ñca॒mama̭syendri॒yasyāpa̭ krāmati || tasya॒ vai pra॒jāpa̭teḥ॒ purṷṣa-mpratijagra॒huṣaḥ̭ | ṣa॒ṣṭhami̭ndri॒yasyā-pā᳚krāmat | tame॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai sa ṣa॒ṣṭhami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tta | ṣa॒ṣṭhami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvā-npurṷṣa-mprati gṛ॒hṇāti̭ | atha॒ yo-'vi̭dvā-nprati gṛ॒hṇāti̭ | ṣa॒ṣṭhama̭syendri॒yasyāpa̭-krāmati || 14 ||
tasya॒ vai mano॒stalpa̭-mpratijagra॒huṣaḥ̭ | sa॒pta॒mami̭ndri॒yasyā-pā᳚krāmat | tame॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai sa sa̭pta॒mami̭ndri॒ya-syā॒tma-nnu॒pādha̭tta | sa॒pta॒mami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvāgstalpa̭-mpratigṛ॒hṇāti̭ | atha॒ yo-'vi̭dvā-nprati gṛ॒hṇāti̭ | sa॒pta॒mama̭syendri॒yasyāpa̭-krāmati || tasya॒ vā ṷttā॒nasyā᳚ṅgīra॒sasyā prā̭ṇa-tpratijagra॒huṣaḥ̭ | a॒ṣṭa॒mami̭ndri॒yasyā-pā᳚krāmat || 15 ||
tade॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai so᳚-'ṣṭa॒mami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | a॒ṣṭa॒mami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvāna prā̭ṇa-tprati gṛ॒hṇāti̭ | atha॒ yo-'vi̭dvā-npratigṛ॒hṇāti̭ | a॒ṣṭa॒mama̭syendri॒yasyāpa̭ krāmati || yadvā i॒da-ṅki-ñca̭ | ta-thsarva̭-muttā॒na e॒vāṅgī̭ra॒saḥ pratya̭ gṛhṇāt | tadḙna॒-mprati̭gṛhīta॒-nnāhi̭nat | ya-tki-ñca̭ prati gṛhṇī॒yāt | ta-thsarva̭-muttā॒na-stvā᳚ṅgīra॒saḥ prati̭gṛhṇā॒tvitye॒va prati̭ gṛhṇīyāt | i॒yaṃ-vā~ ṷttā॒na ā᳚ṅgīra॒saḥ | a॒nayai॒vaina॒t-prati̭gṛhṇāti | nainagṃ̭ hinasti || 16 ||
(tṛtī̭yamindri॒yasyāpā᳚krāmac - catu॒rthami̭ndri॒yasyā॒tmannu॒pādha॒ - ttāśva̭-mpratigṛ॒hṇāti̭ - ṣa॒ṣṭha̭masyendri॒yasyāpa̭krāma -tyaṣṭa॒mami̭ndri॒yasyāpā᳚krāmat - prati gṛhṇī॒yāc ca॒tvāri̭ ca) (a. 4)
(tasya॒ vā a॒gner-hira̭ṇya॒gṃ॒ soma̭sya॒ vāsa॒stade॒tena̭ ru॒drasya॒ gā-ntāme॒tena॒ varṷṇa॒syāśva̭-mpra॒jāpa̭teḥ॒ purṷṣa॒-mmano॒stalpa॒-ntame॒teno᳚ttā॒nasya॒ tade॒tenāprā̭ṇa॒dya-dvai )
(a॒rdha-ntṛtī̭yamaṣṭa॒ma-ntacca̭tu॒rtha-ntā-mpa̭ñca॒magṃ ṣa॒ṣṭhagṃ sa̭pta॒mantam |
tade॒tena॒ dve tāme॒tenaika॒-ntame॒tena॒ trīṇi॒ tade॒tenaikaṃ᳚ )
anuvākaṃ 5 - praśnottararūpo brahmaviṣayassaṃvā~daḥ
bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti || ya-ddaśa̭hotāra-ssa॒tramāsa̭ta | kena॒ te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | kena̭ pra॒jā a̭sṛja॒nteti̭ | pra॒jāpa̭tinā॒ vai te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | tena̭ pra॒jā a̭sṛjanta || yaccatṷrhotāra-ssa॒tramāsa̭ta | kena॒ te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | kenauṣa̭dhī-rasṛja॒nteti̭ | somḙna॒ vai te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann || 17 ||
tenauṣa̭dhī-rasṛjanta || ya-tpañca̭hotāra-ssa॒tramāsa̭ta | kena॒ te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | kenai॒bhyo lo॒kebhyo-'sṷrā॒-nprāṇṷdanta | kenai̭ṣā-mpa॒śūna̭vṛñja॒teti̭ | a॒gninā॒ vai te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | tenai॒bhyo lo॒kebhyo-'sṷrā॒n-prāṇṷdanta | tenai̭ṣā-mpa॒śūna̭vṛñjata || ya-thṣaḍḍho̭tāra-ssa॒tramāsa̭ta | kena॒ te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann || 18 ||
kena॒rtūna̭-kalpaya॒nteti̭ | dhā॒trā vai te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | tena॒rtūna̭kalpayanta || ya-thsa॒ptaho̭tāra-ssa॒tramāsa̭ta | kena॒ te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | kena॒ suva̭rāyann | kene॒māl ~lo॒kān-thsama̭tanva॒nniti̭ | a॒rya॒mṇā vai te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | tena॒ suva̭rāyann | tene॒māl ~lo॒kān-thsama̭tanva॒nniti̭ || 19 ||
e॒te vai de॒vā gṛ॒hapa̭tayaḥ | tān. ya e॒vaṃ-vi~॒dvān | apya॒nyasya̭ gārhapa॒te dīkṣa̭te | a॒vā॒nta॒rame॒va sa॒triṇā̭-mṛddhnoti || yo vā a̭rya॒maṇaṃ॒-ve~da̭ | dāna̭kāmā asmai pra॒jā bha̭vanti | ya॒jño vā a̭rya॒mā | āryā̭vasa॒tiriti॒ vai tamā̭hu॒rya-mpra॒śagṃsa̭nti || āryā̭ vasa॒tirbha̭vati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 20 ||
yadvā i॒da-ṅki-ñca̭ | ta-thsarva॒-ñcatṷrhotāraḥ | catṷrhotṛ॒bhyo-'dhi̭ ya॒jño nimi̭rtaḥ | sa ya e॒vaṃ-vi~॒dvān. vi॒vadḙta | a॒hame॒va bhūyo̭ veda | yaścatṷrhotṝ॒n॒. vedeti̭ | sa hyḙva bhūyo॒ veda̭ | yaścatṷrhotṝ॒n.॒ veda̭ || yo vai catṷrhotṛṇā॒gṃ॒ hotṝ॒n॒. veda̭ | sarvā̭su pra॒jāsvanna̭matti || 21 ||
sarvā॒ diśo॒-'bhija̭yati | pra॒jāpa̭ti॒rvai daśa̭hotṛṇā॒gṃ॒ hotā᳚ | soma॒ścatṷrhotṛṇā॒gṃ॒ hotā᳚ | a॒gniḥ pañca̭hotṛṇā॒gṃ॒ hotā᳚ | dhā॒tā ṣaḍḍho̭tṛṇā॒gṃ॒ hotā᳚ | a॒rya॒mā sa॒ptaho̭tṛṇā॒gṃ॒ hotā᳚ | e॒te vai catṷrhotṛṇā॒gṃ॒ hotā̭raḥ | tān. ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sarvā̭su pra॒jāsvanna̭matti | sarvā॒ diśo॒-'bhi ja̭yati || 22 ||
(ā॒rdhnu॒va॒ - nnā॒dhnu॒va॒ - nnitye॒ - vaṃ-ve~dā᳚ - tti॒ - sarvā॒ diśo॒bhi ja̭yati ) (a. 5)
(vai tena̭ sa॒tra-ṅkena̭)
2.3.6 anuvākaṃ - hotṛpraśaṃsāprasaṅgena kratūnāmṛtvig viśeṣavyavasthāpanam, agnihotrasya prāśastya-ñca
pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā-ssṛ॒ṣṭvā vya̭sragṃsata | sa hṛda̭ya-mbhū॒to̭-'śayat | ātma॒n॒. hā(3) ityahva̭yat | āpaḥ॒ pratya̭śṛṇvann | tā a̭gniho॒treṇai॒va ya̭jñakra॒tunopa̭ pa॒ryāva̭rtanta | tāḥ kusi̭ndha॒mupaṷhann | tasmā̭dagniho॒trasya̭ yajñakra॒toḥ | eka̭ ṛ॒tvik || ca॒tu॒ṣkṛtvo-'hva̭yat | a॒gni-rvā॒yu-rā̭di॒tya-śca॒ndramāḥ᳚ || 23 ||
te pratya̭śṛṇvann | te da̭rśapūrṇamā॒sābhyā̭me॒va ya̭jñakra॒tunopa̭ pa॒ryāva̭rtanta | ta upaṷhagg-śca॒tvāryaṅgā̭ni | tasmā᳚-ddarśapūrṇamā॒sayo᳚-ryajñakra॒toḥ | ca॒tvāra̭ ṛ॒tvijaḥ̭ || pa॒ñca॒ kṛtvo-'hva̭yat | pa॒śavaḥ॒ pratya̭śṛṇvann | te cā̭turmā॒syaire॒va ya̭jñakra॒tunopa̭ pa॒ryāva̭rtanta | ta upaṷha॒l ~loma̭ cha॒vī-mmā॒gṃ॒samasthi̭ ma॒jjāna᳚m | tasmā᳚ccāturmā॒syānāṃ᳚-ya~jñakra॒toḥ || 24 ||
pañca॒rtvijaḥ̭ || ṣa॒ṭkṛtvo-'hva̭yat | ṛ॒tavaḥ॒ pratya̭śṛṇvann | te pa̭śuba॒ndhenai॒va ya̭jñakra॒tunopa̭ pa॒ryāva̭rtanta | ta upaṷha॒n-thstanā̭vā॒ṇḍau śi॒śnamavā᳚ñca-mprā॒ṇam | tasmā᳚t-paśuba॒ndhasya̭ yajñakra॒toḥ | ṣaḍṛ॒tvijaḥ̭ || sa॒pta॒kṛtvo-'hva̭yat | hotrāḥ॒ pratya̭śṛṇvann | tā-ssau॒myenai॒vāddhva॒reṇa̭ yajñakra॒tunopa̭ pa॒ryāva̭rtanta || 25 ||
tā upaṷhan-thsa॒ptaśī̭rṣa॒ṇyā᳚n-prā॒ṇān | tasmā᳚-thsau॒myasyā᳚ddhva॒rasya̭ yajñakra॒toḥ | sa॒pta hotrāḥ॒ prācī॒rvaṣa̭ṭkurvanti || da॒śa॒kṛtvo-'hva̭yat | tapaḥ॒ pratya̭śṛṇot | tat-karma̭ṇai॒va saṃ̭va~thsa॒reṇa॒ sarvai᳚ryajñakra॒tubhi॒rupa̭ pa॒ryāva̭rtata | ta-thsarva̭mā॒tmāna॒-mapa̭rivarga॒-mupaṷhat | tasmā᳚th- saṃva~thsa॒re sarvḙ yajñakra॒tavo-'va̭ruddhyante || tasmā॒-ddaśa̭hotā॒ catṷrhotā | pañca̭hotā॒ ṣaḍḍho̭tā sa॒ptaho̭tā | eka̭hotre ba॒ligṃ ha̭ranti | hara̭ntyasmai pra॒jā ba॒lim | aina॒mapra̭tikhyāta-ṅgacchati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 26 ||
(ca॒ndramā᳚ - ścāturmā॒syānāṃ᳚-ya~jñakra॒to - ra̭ddhva॒reṇa̭ yajñakra॒tunopa̭ pa॒ryāva̭rtanta - sa॒ptaho̭tā ca॒tvāri̭ ca) (a. 6)
anuvākaṃ 7 - agnihotrasya sarvakraturudbhāvasādhanena praśaṃsā
pra॒jāpa̭tiḥ॒ purṷṣa-masṛjata | so᳚-'gnira̭bravīt | mamā॒ya-manna̭ma॒stviti̭ | so̭-'bibhet | sarvaṃ॒-vai~ mā॒-'ya-mpradha̭kṣya॒tīti̭ | sa e॒tāg-ścatṷrhotṝnātma॒-spara̭ṇānapaśyat | tāna̭juhot | tairvai sa ā॒tmāna̭-maspṛṇot || yada̭gniho॒tra-ñju॒hoti̭ | eka̭hotārame॒va ta-dya̭jñakra॒tu-mā᳚pnotyagniho॒tram || 27 ||
kusi̭ndha-ñcā॒tmanaḥ̭ spṛ॒ṇoti̭ | ā॒di॒tyasya̭ ca॒ sāyṷjya-ṅgacchati || ca॒turunna̭yati | catṷrhotārame॒va ta-dya̭jñakra॒tu-mā᳚pnoti darśapūrṇamā॒sau | ca॒tvāri̭ cā॒tmano-'ṅgā̭ni spṛ॒ṇoti̭ | ā॒di॒tyasya̭ ca॒ sāyṷjya-ṅgacchati || ca॒turunna̭yati | sa॒mitpa̭ñca॒mī | pañca̭hotārame॒va ta-dya̭jñakra॒tu-mā᳚pnoti cāturmā॒syāni̭ | loma̭ cha॒vī-mmā॒gṃ॒samasthi̭ ma॒jjāna᳚m || 28 ||
tāni̭ cā॒tmanaḥ̭ spṛ॒ṇoti̭ | ā॒di॒tyasya̭ ca॒ sāyṷjya-ṅgacchati || ca॒turunna̭yati | dvirjṷhoti | ṣaḍḍho̭tārame॒va ta-dya̭jñakra॒tu-mā᳚pnoti paśuba॒ndham | stanā̭vā॒ṇḍau śi॒śnamavā᳚ñca-mprā॒ṇam | tāni̭ cā॒tmanaḥ̭ spṛ॒ṇoti̭ | ā॒di॒tyasya̭ ca॒ sāyṷjya-ṅgacchati | ca॒turunna̭yati | dvirjṷhoti || 29 ||
sa॒mi-thsa̭pta॒mī | sa॒ptaho̭tārame॒va ta-dya̭jñakra॒tu-mā᳚pnoti sau॒mya-ma̭ddhva॒ram | sa॒pta cā॒tmanaḥ̭ śīrṣa॒ṇyā᳚n-prā॒ṇān-thspṛ॒ṇoti̭ | ā॒di॒tyasya̭ ca॒ sāyṷjya-ṅgacchati || ca॒turunna̭yati | dvirju॒hoti̭ | dvirnimā᳚rṣṭi | dviḥ prāśñā̭ti | daśa̭hotārame॒va ta-dya̭jñakra॒tu-mā᳚pnoti saṃva~thsa॒ram | sarva̭-ñcā॒tmāna॒-mapa̭rivargagg spṛ॒ṇoti̭ | ā॒di॒tyasya̭ ca॒ sāyṷjya-ṅgacchati || 30 ||
(a॒gni॒ho॒traṃ - ma॒jjānaṃ॒ - dvirjṷho॒ - tyapa̭rivargagg spṛ॒ṇotyeka̭-ñca ) (a. 7)
anuvākaṃ 8 - sṛṣṭisādhanatvena hotṛmantrāsāmarthya praśaṃsā
[(apa̭krāmata garbhi॒ṇyaḥ) is only instruction , not a mantra]
pra॒jāpa̭ti-rakāmayata॒ prajā̭ye॒yeti̭ | sa tapo̭-'tapyata | so᳚-'ntarvā̭nabhavat | sa hari̭ta-śśyā॒vo̭-'bhavat | tasmā॒-thstrya̭ntarva̭tnī | hari̭ṇī sa॒tī śyā॒vā bha̭vati | sa vi॒jāya̭māno॒ garbhḙṇātāmyat | sa tā॒ntaḥ kṛ॒ṣṇa-śśyā॒vo̭-'bhavat | tasmā᳚-ttā॒ntaḥ kṛ॒ṣṇa-śśyā॒vo bha̭vati | tasyāsṷre॒vājī̭vat || 31 ||
tenāsu॒nā-'sṷrānasṛjata | tadasṷrāṇā-masura॒tvam | ya e॒vamasṷrāṇā-masura॒tvaṃ-ve~da̭ | asṷmāne॒va bha̭vati | naina॒masṷrjahāti || so-'sṷrān-thsṛ॒ṣṭvā pi॒tevā̭manyata | tadanṷ pi॒tṝna̭sṛjata | tat-pi̭tṛ॒ṇā-mpi̭tṛ॒tvam | ya e॒va-mpi̭tṛ॒ṇā-mpi̭tṛ॒tvaṃ-ve~da̭ | pi॒tevai॒va svānā᳚-mbhavati || 32 ||
yantya̭sya pi॒taro॒ hava᳚m || sa pi॒tṝn-thsṛ॒ṣṭvā 'ma̭nasyat | tadanṷ manu॒ṣyā̭-nasṛjata | tanma̭nu॒ṣyā̭ṇā-mmanuṣya॒tvam | ya e॒va-mma̭nu॒ṣyā̭ṇā-mmanuṣya॒tvaṃ-ve~da̭ | ma॒na॒svyḙva bha̭vati | naina॒-mmanṷrjahāti || tasmai̭ manu॒ṣyā᳚n-thsasṛjā॒nāya̭ | divā̭ deva॒trā 'bha̭vat | tadanṷ de॒vāna̭sṛjata | ta-dde॒vānā᳚-ndeva॒tvam | ya e॒va-nde॒vānā᳚-ndeva॒tvaṃ-ve~da̭ | divā̭ hai॒vāsya̭ deva॒trā bha̭vati || tāni॒ vā e॒tāni̭ ca॒tvāryambhāgṃ̭si | de॒vā ma̭nu॒ṣyāḥ᳚ pi॒taro-'sṷrāḥ || teṣu॒ sarve॒ṣvambho॒ nabha̭ iva bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 33 ||
(a॒jī॒va॒th - svānā᳚-mbhavati - de॒vāna̭sṛjata sa॒pta ca̭) (a. 8)
anuvākaṃ 9 - vāyurūpatvajñānena hotṛmantrāṇā-mpraśaṃsā
[(ya॒thā॒sthā॒na-ṅga̭rbhi॒ṇyaḥ̭) is ònly instructiòn , nòt a mantra]
bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | yo vā i॒maṃ-vi~॒dyāt | yato॒-'ya-mpava̭te | yada̭bhi॒ pava̭te | yada̭bhi sa॒paṃva~̭te | sarva॒māyṷriyāt | na pu॒rā ''yṷṣaḥ॒ pramī̭yeta | pa॒śu॒mān-thsyā᳚t | vi॒ndeta̭ pra॒jām || yo vā i॒maṃ-ve~da̭ || 34 ||
yato॒-'ya-mpava̭te | yada̭bhi॒ pava̭te | yada̭bhi sa॒paṃva~̭te | sarva॒māyṷreti | na pu॒rā-''yṷṣaḥ॒ pramī̭yate | pa॒śu॒mā-nbha̭vati | vi॒ndate᳚ pra॒jām || a॒dbhyaḥ pa̭vate | a॒po̭-'bhi pa̭vate | a॒po̭-'bhi sampa̭vate || 35 ||
a॒syāḥ pa̭vate | i॒māma॒bhi pa̭vate | i॒māma॒bhi sampa̭vate | a॒gneḥ pa̭vate | a॒gnima॒bhi pa̭vate | a॒gnima॒bhi sa-mpa̭vate | a॒ntari̭kṣā-tpavate | a॒ntari̭kṣama॒bhi pa̭vate | a॒ntari̭kṣama॒bhi sa-mpa̭vate | ā॒di॒tyā-tpa̭vate || 36 ||
ā॒di॒tyama॒bhi pa̭vate | ā॒di॒tyama॒bhi sa-mpa̭vate | dyoḥ pa̭vate | diva̭ma॒bhi pa̭vate || diva̭ma॒bhi sa-mpa̭vate | di॒gbhyaḥ pa̭vate | diśo॒-'bhi pa̭vate | diśo॒-'bhi sa-mpa̭vate | sa yat-pu॒rastā॒dvāti̭ | prā॒ṇa e॒va bhū॒tvā pu॒rastā᳚dvāti || 37 ||
tasmā᳚t-pu॒rastā॒-dvānta᳚m | sarvāḥ᳚ pra॒jāḥ prati̭ nandanti | prā॒ṇo hi pri॒yaḥ pra॒jānā᳚m | prā॒ṇa i̭va pri॒yaḥ pra॒jānā᳚-mbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sa vā e॒ṣa prā॒ṇa e॒va || atha॒ ya-dda̭kṣiṇa॒to vāti̭ | mā॒ta॒riśvai॒va bhū॒tvā da̭kṣiṇa॒to vā̭ti | tasmā᳚-ddakṣiṇa॒to vāntaṃ̭-vi~॒dyāt | sarvā॒ diśa॒ āvā̭ti || 38 ||
sarvā॒ diśo-'nu॒ vivā̭ti | sarvā॒ diśo-'nu॒ saṃvā~॒tīti̭ | sa vā e॒ṣa mā̭ta॒riśvai॒va || atha॒ yat-pa॒ścādvāti̭ | pava̭māna e॒va bhū॒tvā pa॒ścādvā̭ti | pū॒tama̭smā॒ āha̭ranti | pū॒tamupa̭haranti | pū॒tama̭śnāti | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sa vā e॒ṣa pava̭māna e॒va || 39 ||
atha॒ yadṷttara॒to vāti̭ | sa॒vi॒taiva bhū॒tvotta̭ra॒to vā̭ti | sa॒vi॒teva॒ svānā᳚-mbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sa vā e॒ṣa sa̭vi॒taiva || te ya ḙna-mpu॒rastā̭dā॒yanta̭-mupa॒vada̭nti | ya e॒vāsya̭ pu॒rastā᳚t-pā॒pmānaḥ̭ | tāgste 'pa̭ghnanti | pu॒rastā॒dita̭rān-pā॒pmanaḥ̭ sacante || atha॒ ya ḙna-ndakṣiṇa॒ta ā॒yanta̭-mupa॒vada̭nti || 40 ||
ya e॒vāsya̭ dakṣiṇa॒taḥ pā॒pmānaḥ̭ | tāgste 'pa̭ghnanti | da॒kṣi॒ṇa॒ta ita̭rā-npā॒pmanaḥ̭ sacante || atha॒ ya ḙna-mpa॒ścādā॒yanta̭-mupa॒vada̭nti | ya e॒vāsya̭ pa॒ścāt-pā॒pmānaḥ̭ | tāgste 'pa̭ghnanti | pa॒ścādita̭rān-pā॒pmanaḥ̭ sacante || atha॒ ya ḙnamuttara॒ta ā॒yanta̭mupa॒ vada̭nti | ya e॒vāsyo᳚ttara॒taḥ pā॒pmānaḥ̭ | tāgste 'pa̭ghnanti || 41 ||
u॒tta॒ra॒ta ita̭rā-npā॒pmanaḥ̭ sacante || tasmā̭ de॒vaṃ-vi~॒dvān | vīva̭ nṛtyet | preva̭ calet | vyasyḙvā॒kṣyau bhā̭ṣeta | ma॒ṇṭayḙdiva | krā॒thayḙdiva | śṛ॒ṅgā॒yetḙva || u॒ta mopa̭vadeyuḥ | u॒ta mḙ pā॒pmāna॒-mapa̭hanyu॒riti̭ || sa yā-ndiśagṃ̭ sa॒nime॒ṣyan-thsyāt | ya॒dā tā-ndiśaṃ॒-vā~to̭ vā॒yāt | atha॒ prave॒yāt | pra vā̭ dhāpayet (dhāvayet) | sā॒tame॒va ra̭di॒taṃ-vyū~̭ḍha-ṅga॒ndhama॒bhi pracya̭vate | ā-'sya॒ ta-ñja̭napa॒da-mpūrvā̭ kī॒rtirga̭cchati || dāna̭kāmā asmai pra॒jā bha̭vanti | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 42 ||
(veda॒ - sampa̭vata - ādi॒tyā-tpa̭vate - vā॒tyā - vā᳚tye॒ - ṣa pava̭māna e॒va - da̭kṣiṇa॒ta ā॒yanta̭mupa॒ vada̭n - tyuttara॒taḥ pā॒pmāna॒stāgste 'pa̭ghna॒ - ntītya॒ṣṭau ca̭) (a. 9)
anuvākaṃ 10 - daśahotṛmantrāṇā-ṅkāmyaprayogaḥ
pra॒jāpa̭ti॒-ssoma॒gṃ॒ rājā̭namasṛjata | ta-ntrayo॒ vedā॒ anva̭sṛjyanta | tān. hastḙ-'kuruta | atha॒ ha sītā̭ sāvi॒trī | soma॒gṃ॒ rājā̭na-ñcakame | śra॒ddhāmu॒ sa ca̭kame | sā ha̭ pi॒tara̭-mpra॒jāpa̭ti॒-mupa̭sasāra | tagṃ ho̭vāca | nama̭ste astu bhagavaḥ | upa̭ tvā-'yāni || 43 ||
pra tvā̭ padye || somaṃ॒-vai~ rājā̭na-ṅkāmaye | śra॒ddhāmu॒ sa kā̭mayata॒ iti̭ | tasyā̭ u॒ ha sthā̭ga॒rama̭laṅkā॒ra-ṅka̭lpayi॒tvā | daśa̭hotāra-mpu॒rastā᳚-dvyā॒khyāya̭ | catṷrhotāra-ndakṣiṇa॒taḥ | pañca̭ hotāra-mpa॒ścāt | ṣaḍḍho̭tāra-muttara॒taḥ | sa॒ptaho̭tāra-mu॒pari̭ṣṭāt | sa॒mbhā॒raiśca॒ patni̭bhiśca॒ mukhḙ-'la॒ṅkṛtya̭ || 44 ||
ā-'syārdhaṃ-va~̭vrāja | tāgṃ ho॒dīkṣyo̭vāca | upa॒ mā-''va̭rta॒sveti̭ | tagṃ ho̭vāca | bhoga॒-ntu ma॒ āca̭kṣva | e॒ta-nma॒ āca̭kṣva | yattḙ pā॒ṇāviti̭ | tasyā̭ u॒ ha trīn. vedā॒-nprada̭dau | tasmā॒du ha॒ striyo॒ bhoga॒maiva hā̭rayante || sa yaḥ kā॒mayḙta pri॒ya-ssyā॒miti̭ || 45 ||
yaṃ-vā~̭ kā॒mayḙta pri॒ya-ssyā॒diti̭ | tasmā̭ e॒tagg sthā̭ga॒ra-ma̭laṅkā॒ra-ṅka̭lpayi॒tvā | daśa̭hotāra-mpu॒rastā᳚-dvyā॒khyāya̭ | catṷrhotāra-ndakṣiṇa॒taḥ | pañca̭hotāra-mpa॒ścāt | ṣaḍḍho̭tāra-muttara॒taḥ | sa॒ptaho̭tā-ramu॒pari̭ṣṭāt | sa॒mbhā॒raiśca॒ patni̭bhiśca॒ mukhḙ-'la॒ṅkṛtya̭ | ā-'syārdhaṃ-vra~̭jet | pri॒yo hai॒va bha̭vati || 46 ||
(a॒yā॒ - nya॒la॒ṅkṛtya̭ - syā॒miti̭ - bhavati) (a. 10)
anuvākaṃ 11 - daśahotrādimantranāmnā-mpravṛttinimittam
brahmā᳚tma॒n-vada̭sṛjata | tada̭kāmayata | samā॒tmanā̭ padye॒yeti̭ | ātma॒-nnātma॒-nnityāma̭ntrayata | tasmai̭ daśa॒magṃ hū॒taḥ pratya̭śṛṇot | sa daśa̭hūto-'bhavat | daśa̭hūto ha॒ vai nāmai॒ṣaḥ | taṃ-vā~ e॒ta-ndaśa̭hūta॒gṃ॒ santa᳚m | daśa̭ho॒tetyāca̭kṣate pa॒rokṣḙṇa | pa॒rokṣa̭priyā iva॒ hi de॒vāḥ || 47 ||
ātma॒-nnātma॒-nnityāma̭ntrayata | tasmai̭ sapta॒magṃ hū॒taḥ pratya̭śṛṇot | sa sa॒ptahṷ̄to-'bhavat | sa॒ptahṷ̄to ha॒ vai nāmai॒ṣaḥ | taṃ-vā~ e॒tagṃ sa॒ptahṷ̄ta॒gṃ॒ santa᳚m | sa॒ptaho॒tetyāca̭kṣate pa॒rokṣḙṇa | pa॒rokṣa̭priyā iva॒ hi de॒vāḥ || ātma॒-nnātma॒-nnityāma̭ntrayata | tasmai̭ ṣa॒ṣṭhagṃ hū॒taḥ pratya̭śṛṇot | sa ṣaḍḍhṷ̄to-'bhavat || 48 ||
ṣaḍḍhṷ̄to ha॒ vai nāmai॒ṣaḥ | taṃ-vā~ e॒tagṃ ṣaḍḍhṷ̄ta॒gṃ॒ santa᳚m | ṣaḍḍho॒tetyāca̭kṣate pa॒rokṣḙṇa | pa॒rokṣa̭priyā iva॒ hi de॒vāḥ || ātma॒-nnātma॒-nnityāma̭ntrayata | tasmai̭ pañca॒magṃ hū॒taḥ pratya̭ śṛṇot | sa pañca̭ hūto-'bhavat | pañca̭hūto ha॒ vai nāmai॒ṣaḥ | taṃ-vā~ e॒ta-mpañca̭hūta॒gṃ॒ santa᳚m | pañca̭ho॒tetyāca̭kṣate pa॒rokṣḙṇa || 49 ||
pa॒rokṣa̭priyā iva॒ hi de॒vāḥ || ātma॒-nnātma॒-nnityāma̭ntrayata | tasmai̭ catu॒rthagṃ hū॒taḥ pratya̭śṛṇot | sa catṷrhūto-'bhavat | catṷrhūto ha॒ vai nāmai॒ṣaḥ | taṃ-vā~ e॒ta-ñcatṷrhūta॒gṃ॒ santa᳚m | catṷrho॒tetyāca̭kṣate pa॒rokṣḙṇa | pa॒rokṣa̭priyā iva॒ hi de॒vāḥ || tama̭bravīt | tvaṃ-vai~ me॒ nedi̭ṣṭhagṃ hū॒taḥ pratya̭śrauṣīḥ | tvayai̭-nānākhyā॒tāra॒ iti̭ | tasmā॒nnu hai̭nā॒g॒-ścatṷrhotāra॒ ityāca̭kṣate | tasmā᳚-cchuśrū॒ṣuḥ pu॒trāṇā॒gṃ॒ hṛdya̭tamaḥ | nedi̭ṣṭho॒ hṛdya̭tamaḥ | nedi̭ṣṭho॒ brahma̭ṇo bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 50 ||
(de॒vāḥ - ṣaḍḍhṷ̄to-'bhava॒t - pañca̭ho॒tetyāca̭kṣate pa॒rokṣḙṇā - śrauṣī॒-ṣṣaṭca̭) (a. 11)
(bra॒hma॒vā॒dinaḥ॒ kiṃ - dakṣi̭ṇāṃ॒ - ~yo vā avi̭dvā॒n - tasya॒ vai - bra̭hmavā॒dino॒ ya-ddaśa̭hotāraḥ - pra॒jāpa̭ti॒ vyasraṃ - pra॒jāpa̭tiḥ॒ purṷṣaṃ - pra॒jāpa̭tirakāmayata॒ sa tapa॒-sso᳚-'ntarvā᳚n - brahmavā॒dino॒ yo vā i॒maṃ-vi~॒dyāt - pra॒jāpa̭ti॒-ssoma॒gṃ॒ rājā̭naṃ॒ - brahmā᳚t ma॒nvadekā̭daśa)
(bra॒hma॒vā॒dina॒ - stasya॒ vā a॒gne--r yadvā i॒da-ṅkiñca̭ - pra॒jāpa̭tirakāmayata॒ -ya e॒vāsya̭ dakṣiṇa॒taḥ pa̭ñcā॒śat)
(bra॒hma॒vā॒dino॒ - ya e॒vaṃ-ve~da̭ )
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe dvitīyāṣṭake tṛtīyaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Telugu script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.