(விஷ்ணுபுராணாந்தர்கதா; முக்ய ஸ்துதி ஶ்லோகாஃ 51-74)
த்ருவ உவாச ।
பூமிராபோऽநலோ வாயுஃ கம் மநோ புத்திரேவ ச ।
பூதாதிராதிப்ரக்ரு'திர்யஸ்ய ரூபம் நதோऽஸ்மி தம் ॥ 51 ॥
ஶுத்தஃ ஸூக்ஷ்மோऽகிலவ்யாபீ ப்ரதாநாத்பரதஃ புமாந் ।
யஸ்ய ரூபம் நமஸ்தஸ்மை புருஷாய குணாஶிநே ॥ 52 ॥
பூராதீநாம் ஸமஸ்தாநாம் கந்தாதீநாம் ச ஶாஶ்வதஃ ।
புத்த்யாதீநாம் ப்ரதாநஸ்ய புருஷஸ்ய ச யஃ பரஃ ॥ 53 ॥
தம் ப்ரஹ்மபூதமாத்மாநமஶேஷஜகதஃ பதிம் ।
ப்ரபத்யே ஶரணம் ஶுத்தம் த்வத்ரூபம் பரமேஶ்வர ॥ 54 ॥
ப்ரு'ஹத்த்வாத்ப்ரு'ம்ஹணத்வாச்ச யத்ரூபம் ப்ரஹ்மஸஞ்ஜ்ஞிதம் ।
தஸ்மை நமஸ்தே ஸர்வாத்மந்யோகிசிந்த்யாவிகாரிணே ॥ 55 ॥
ஸஹஸ்ரஶீர்ஷா புருஷஃ ஸஹஸ்ராக்ஷஃ ஸஹஸ்ரபாத் ।
ஸர்வவ்யாபீ புவஃ ஸ்பர்ஶாதத்யதிஷ்டத்தஶாங்குலம் ॥ 56 ॥
யத்பூதம் யச்ச வை பவ்யம் புருஷோத்தம தத்பவாந் ।
த்வத்தோ விராட் ஸ்வராட் ஸம்ராட் த்வத்தஶ்சாப்யதிபூருஷஃ ॥ 57 ॥
அத்யரிச்யத ஸோऽதஶ்ச திர்யகூர்த்வம் ச வை புவஃ ।
த்வத்தோ விஶ்வமிதம் ஜாதம் த்வத்தோ பூதபவிஷ்யதீ ॥ 58 ॥
த்வத்ரூபதாரிணஶ்சாந்தஃ ஸர்வபூதமிதம் ஜகத் ।
த்வத்தோ யஜ்ஞஃ ஸர்வஹுதஃ ப்ரு'ஷதாஜ்யம் பஶுர்த்விதா ॥ 59 ॥
த்வத்த ரு'சோऽத ஸாமாநி த்வத்தஶ்சந்தாம்ஸி ஜஜ்ஞிரே ।
த்வத்தோ யஜூம்ஷ்யஜாயந்த த்வத்தோऽஶ்வாஶ்சைகதோ ததஃ ॥ 60 ॥
காவஸ்த்வத்தஃ ஸமுத்பூதாஸ்த்வத்தோऽஜா அவயோ ம்ரு'காஃ ।
த்வந்முகாத்ப்ராஹ்மணாஸ்த்வத்தோ பாஹோஃ க்ஷத்ரமஜாயத ॥ 61 ॥
வைஶ்யாஸ்தவோருஜாஃ ஶூத்ராஸ்தவ பத்ப்யாம் ஸமுத்கதாஃ ।
அக்ஷ்ணோஃ ஸூர்யோऽநிலஃ ப்ராணாச்சந்த்ரமா மநஸஸ்தவ ॥ 62 ॥
ப்ராணோऽந்தஃஸுஷிராஜ்ஜாதோ முகாதக்நிரஜாயத ।
நாபிதோ ககநம் த்யௌஶ்ச ஶிரஸஃ ஸமவர்தத ॥ 63 ॥
திஶஃ ஶ்ரோத்ராத்க்ஷிதிஃ பத்ப்யாம் த்வத்தஃ ஸர்வமபூதிதம் ॥ 64 ॥
ந்யக்ரோதஃ ஸுமஹாநல்பே யதா பீஜே வ்யவஸ்திதஃ ।
ஸம்யமே விஶ்வமகிலம் பீஜபூதே ததா த்வயி ॥ 65 ॥
பீஜாதங்குரஸம்பூதோ ந்யக்ரோதஃ ஸ ஸமுச்ச்ரிதஃ ।
விஸ்தாரம் ச யதா யாதி த்வத்தஃ ஸ்ரு'ஷ்டௌ ததா ஜகத் ॥ 66 ॥
யதா ஹி கதலீ நாந்யா த்வக்பத்ராதபி த்ரு'ஶ்யதே ।
ஏவம் விஶ்வஸ்ய நாந்யஸ்த்வம் த்வத்ஸ்தாயீஶ்வர த்ரு'ஶ்யதே ॥ 67 ॥
ஹ்லாதிநீ ஸந்திநீ ஸம்வித்த்வய்யேகா ஸர்வஸம்ஸ்திதௌ ।
ஹ்லாததாபகரீ மிஶ்ரா த்வயி நோ குணவர்ஜிதே ॥ 68 ॥
ப்ரு'தக்பூதைகபூதாய பூதபூதாய தே நமஃ ।
ப்ரபூதபூதபூதாய துப்யம் பூதாத்மநே நமஃ ॥ 69 ॥
வ்யக்தம் ப்ரதாநபுருஷௌ விராட் ஸம்ராட் ஸ்வராட் ததா ।
விபாவ்யதேऽந்தஃகரணே புருஷேஷ்வக்ஷயோ பவாந் ॥ 70 ॥
ஸர்வஸ்மிந் ஸர்வபூதஸ்த்வம் ஸர்வஃ ஸர்வஸ்வரூபத்ரு'க் ।
ஸர்வம் த்வத்தஸ்ததஶ்ச த்வம் நமஃ ஸர்வாத்மநேऽஸ்து தே ॥ 71 ॥
ஸர்வாத்மகோऽஸி ஸர்வேஶ ஸர்வபூதஸ்திதோ யதஃ ।
கதயாமி ததஃ கிம் தே ஸர்வம் வேத்ஸி ஹ்ரு'தி ஸ்திதம் ॥ 72 ॥
ஸர்வாத்மந்ஸர்வபூதேஶ ஸர்வஸத்த்வஸமுத்பவ ।
ஸர்வபூதோ பவாந்வேத்தி ஸர்வஸத்த்வமநோரதம் ॥ 73 ॥
யோ மே மநோரதோ நாத ஸபலஃ ஸ த்வயா க்ரு'தஃ ।
தபஶ்ச தப்தம் ஸபலம் யத்த்ரு'ஷ்டோऽஸி ஜகத்பதே ॥ 74 ॥
Roman (IAST) Transliteration
(viṣṇupurāṇāntargatā; mukhya stuti ślokāḥ 51-74)
dhruva uvāca |
bhūmirāpo'nalo vāyuḥ khaṃ mano buddhireva ca |
bhūtādirādiprakṛtiryasya rūpaṃ nato'smi tam || 51 ||
śuddhaḥ sūkṣmo'khilavyāpī pradhānātparataḥ pumān |
yasya rūpaṃ namastasmai puruṣāya guṇāśine || 52 ||
bhūrādīnāṃ samastānāṃ gandhādīnāṃ ca śāśvataḥ |
buddhyādīnāṃ pradhānasya puruṣasya ca yaḥ paraḥ || 53 ||
taṃ brahmabhūtamātmānamaśeṣajagataḥ patim |
prapadye śaraṇaṃ śuddhaṃ tvadrūpaṃ parameśvara || 54 ||
bṛhattvādbṛṃhaṇatvācca yadrūpaṃ brahmasañjñitam |
tasmai namaste sarvātmanyogicintyāvikāriṇe || 55 ||
sahasraśīrṣā puruṣaḥ sahasrākṣaḥ sahasrapāt |
sarvavyāpī bhuvaḥ sparśādatyatiṣṭhaddaśāṅgulam || 56 ||
yadbhūtaṃ yacca vai bhavyaṃ puruṣottama tadbhavān |
tvatto virāṭ svarāṭ samrāṭ tvattaścāpyadhipūruṣaḥ || 57 ||
atyaricyata so'dhaśca tiryagūrdhvaṃ ca vai bhuvaḥ |
tvatto viśvamidaṃ jātaṃ tvatto bhūtabhaviṣyatī || 58 ||
tvadrūpadhāriṇaścāntaḥ sarvabhūtamidaṃ jagat |
tvatto yajñaḥ sarvahutaḥ pṛṣadājyaṃ paśurdvidhā || 59 ||
tvatta ṛco'tha sāmāni tvattaśchandāṃsi jajñire |
tvatto yajūṃṣyajāyanta tvatto'śvāścaikato dataḥ || 60 ||
gāvastvattaḥ samudbhūtāstvatto'jā avayo mṛgāḥ |
tvanmukhādbrāhmaṇāstvatto bāhoḥ kṣatramajāyata || 61 ||
vaiśyāstavorujāḥ śūdrāstava padbhyāṃ samudgatāḥ |
akṣṇoḥ sūryo'nilaḥ prāṇāccandramā manasastava || 62 ||
prāṇo'ntaḥsuṣirājjāto mukhādagnirajāyata |
nābhito gaganaṃ dyauśca śirasaḥ samavartata || 63 ||
diśaḥ śrotrātkṣitiḥ padbhyāṃ tvattaḥ sarvamabhūdidam || 64 ||
nyagrodhaḥ sumahānalpe yathā bīje vyavasthitaḥ |
saṃyame viśvamakhilaṃ bījabhūte tathā tvayi || 65 ||
bījādaṅkurasambhūto nyagrodhaḥ sa samucchritaḥ |
vistāraṃ ca yathā yāti tvattaḥ sṛṣṭau tathā jagat || 66 ||
yathā hi kadalī nānyā tvakpatrādapi dṛśyate |
evaṃ viśvasya nānyastvaṃ tvatsthāyīśvara dṛśyate || 67 ||
hlādinī sandhinī saṃvittvayyekā sarvasaṃsthitau |
hlādatāpakarī miśrā tvayi no guṇavarjite || 68 ||
pṛthagbhūtaikabhūtāya bhūtabhūtāya te namaḥ |
prabhūtabhūtabhūtāya tubhyaṃ bhūtātmane namaḥ || 69 ||
vyaktaṃ pradhānapuruṣau virāṭ samrāṭ svarāṭ tathā |
vibhāvyate'ntaḥkaraṇe puruṣeṣvakṣayo bhavān || 70 ||
sarvasmin sarvabhūtastvaṃ sarvaḥ sarvasvarūpadhṛk |
sarvaṃ tvattastataśca tvaṃ namaḥ sarvātmane'stu te || 71 ||
sarvātmako'si sarveśa sarvabhūtasthito yataḥ |
kathayāmi tataḥ kiṃ te sarvaṃ vetsi hṛdi sthitam || 72 ||
sarvātmansarvabhūteśa sarvasattvasamudbhava |
sarvabhūto bhavānvetti sarvasattvamanoratham || 73 ||
yo me manoratho nātha saphalaḥ sa tvayā kṛtaḥ |
tapaśca taptaṃ saphalaṃ yaddṛṣṭo'si jagatpate || 74 ||
Sanskrit — Devanagari (original)
(विष्णुपुराणान्तर्गता; मुख्य स्तुति श्लोकाः 51-74)
ध्रुव उवाच ।
भूमिरापोऽनलो वायुः खं मनो बुद्धिरेव च ।
भूतादिरादिप्रकृतिर्यस्य रूपं नतोऽस्मि तम् ॥ 51 ॥
शुद्धः सूक्ष्मोऽखिलव्यापी प्रधानात्परतः पुमान् ।
यस्य रूपं नमस्तस्मै पुरुषाय गुणाशिने ॥ 52 ॥
भूरादीनां समस्तानां गन्धादीनां च शाश्वतः ।
बुद्ध्यादीनां प्रधानस्य पुरुषस्य च यः परः ॥ 53 ॥
तं ब्रह्मभूतमात्मानमशेषजगतः पतिम् ।
प्रपद्ये शरणं शुद्धं त्वद्रूपं परमेश्वर ॥ 54 ॥
बृहत्त्वाद्बृंहणत्वाच्च यद्रूपं ब्रह्मसञ्ज्ञितम् ।
तस्मै नमस्ते सर्वात्मन्योगिचिन्त्याविकारिणे ॥ 55 ॥
सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् ।
सर्वव्यापी भुवः स्पर्शादत्यतिष्ठद्दशाङ्गुलम् ॥ 56 ॥
यद्भूतं यच्च वै भव्यं पुरुषोत्तम तद्भवान् ।
त्वत्तो विराट् स्वराट् सम्राट् त्वत्तश्चाप्यधिपूरुषः ॥ 57 ॥
अत्यरिच्यत सोऽधश्च तिर्यगूर्ध्वं च वै भुवः ।
त्वत्तो विश्वमिदं जातं त्वत्तो भूतभविष्यती ॥ 58 ॥
त्वद्रूपधारिणश्चान्तः सर्वभूतमिदं जगत् ।
त्वत्तो यज्ञः सर्वहुतः पृषदाज्यं पशुर्द्विधा ॥ 59 ॥
त्वत्त ऋचोऽथ सामानि त्वत्तश्छन्दांसि जज्ञिरे ।
त्वत्तो यजूंष्यजायन्त त्वत्तोऽश्वाश्चैकतो दतः ॥ 60 ॥
गावस्त्वत्तः समुद्भूतास्त्वत्तोऽजा अवयो मृगाः ।
त्वन्मुखाद्ब्राह्मणास्त्वत्तो बाहोः क्षत्रमजायत ॥ 61 ॥
वैश्यास्तवोरुजाः शूद्रास्तव पद्भ्यां समुद्गताः ।
अक्ष्णोः सूर्योऽनिलः प्राणाच्चन्द्रमा मनसस्तव ॥ 62 ॥
प्राणोऽन्तःसुषिराज्जातो मुखादग्निरजायत ।
नाभितो गगनं द्यौश्च शिरसः समवर्तत ॥ 63 ॥
दिशः श्रोत्रात्क्षितिः पद्भ्यां त्वत्तः सर्वमभूदिदम् ॥ 64 ॥
न्यग्रोधः सुमहानल्पे यथा बीजे व्यवस्थितः ।
संयमे विश्वमखिलं बीजभूते तथा त्वयि ॥ 65 ॥
बीजादङ्कुरसम्भूतो न्यग्रोधः स समुच्छ्रितः ।
विस्तारं च यथा याति त्वत्तः सृष्टौ तथा जगत् ॥ 66 ॥
यथा हि कदली नान्या त्वक्पत्रादपि दृश्यते ।
एवं विश्वस्य नान्यस्त्वं त्वत्स्थायीश्वर दृश्यते ॥ 67 ॥
ह्लादिनी सन्धिनी संवित्त्वय्येका सर्वसंस्थितौ ।
ह्लादतापकरी मिश्रा त्वयि नो गुणवर्जिते ॥ 68 ॥
पृथग्भूतैकभूताय भूतभूताय ते नमः ।
प्रभूतभूतभूताय तुभ्यं भूतात्मने नमः ॥ 69 ॥
व्यक्तं प्रधानपुरुषौ विराट् सम्राट् स्वराट् तथा ।
विभाव्यतेऽन्तःकरणे पुरुषेष्वक्षयो भवान् ॥ 70 ॥
सर्वस्मिन् सर्वभूतस्त्वं सर्वः सर्वस्वरूपधृक् ।
सर्वं त्वत्तस्ततश्च त्वं नमः सर्वात्मनेऽस्तु ते ॥ 71 ॥
सर्वात्मकोऽसि सर्वेश सर्वभूतस्थितो यतः ।
कथयामि ततः किं ते सर्वं वेत्सि हृदि स्थितम् ॥ 72 ॥
सर्वात्मन्सर्वभूतेश सर्वसत्त्वसमुद्भव ।
सर्वभूतो भवान्वेत्ति सर्वसत्त्वमनोरथम् ॥ 73 ॥
यो मे मनोरथो नाथ सफलः स त्वया कृतः ।
तपश्च तप्तं सफलं यद्दृष्टोऽसि जगत्पते ॥ 74 ॥
(viṣṇupurāṇāntargatā; mukhya stuti ślokāḥ 51-74)
dhruva uvāca |
bhūmirāpo'nalo vāyuḥ khaṃ mano buddhireva ca |
bhūtādirādiprakṛtiryasya rūpaṃ nato'smi tam || 51 ||
śuddhaḥ sūkṣmo'khilavyāpī pradhānātparataḥ pumān |
yasya rūpaṃ namastasmai puruṣāya guṇāśine || 52 ||
bhūrādīnāṃ samastānāṃ gandhādīnāṃ ca śāśvataḥ |
buddhyādīnāṃ pradhānasya puruṣasya ca yaḥ paraḥ || 53 ||
taṃ brahmabhūtamātmānamaśeṣajagataḥ patim |
prapadye śaraṇaṃ śuddhaṃ tvadrūpaṃ parameśvara || 54 ||
bṛhattvādbṛṃhaṇatvācca yadrūpaṃ brahmasañjñitam |
tasmai namaste sarvātmanyogicintyāvikāriṇe || 55 ||
sahasraśīrṣā puruṣaḥ sahasrākṣaḥ sahasrapāt |
sarvavyāpī bhuvaḥ sparśādatyatiṣṭhaddaśāṅgulam || 56 ||
yadbhūtaṃ yacca vai bhavyaṃ puruṣottama tadbhavān |
tvatto virāṭ svarāṭ samrāṭ tvattaścāpyadhipūruṣaḥ || 57 ||
atyaricyata so'dhaśca tiryagūrdhvaṃ ca vai bhuvaḥ |
tvatto viśvamidaṃ jātaṃ tvatto bhūtabhaviṣyatī || 58 ||
tvadrūpadhāriṇaścāntaḥ sarvabhūtamidaṃ jagat |
tvatto yajñaḥ sarvahutaḥ pṛṣadājyaṃ paśurdvidhā || 59 ||
tvatta ṛco'tha sāmāni tvattaśchandāṃsi jajñire |
tvatto yajūṃṣyajāyanta tvatto'śvāścaikato dataḥ || 60 ||
gāvastvattaḥ samudbhūtāstvatto'jā avayo mṛgāḥ |
tvanmukhādbrāhmaṇāstvatto bāhoḥ kṣatramajāyata || 61 ||
vaiśyāstavorujāḥ śūdrāstava padbhyāṃ samudgatāḥ |
akṣṇoḥ sūryo'nilaḥ prāṇāccandramā manasastava || 62 ||
prāṇo'ntaḥsuṣirājjāto mukhādagnirajāyata |
nābhito gaganaṃ dyauśca śirasaḥ samavartata || 63 ||
diśaḥ śrotrātkṣitiḥ padbhyāṃ tvattaḥ sarvamabhūdidam || 64 ||
nyagrodhaḥ sumahānalpe yathā bīje vyavasthitaḥ |
saṃyame viśvamakhilaṃ bījabhūte tathā tvayi || 65 ||
bījādaṅkurasambhūto nyagrodhaḥ sa samucchritaḥ |
vistāraṃ ca yathā yāti tvattaḥ sṛṣṭau tathā jagat || 66 ||
yathā hi kadalī nānyā tvakpatrādapi dṛśyate |
evaṃ viśvasya nānyastvaṃ tvatsthāyīśvara dṛśyate || 67 ||
hlādinī sandhinī saṃvittvayyekā sarvasaṃsthitau |
hlādatāpakarī miśrā tvayi no guṇavarjite || 68 ||
pṛthagbhūtaikabhūtāya bhūtabhūtāya te namaḥ |
prabhūtabhūtabhūtāya tubhyaṃ bhūtātmane namaḥ || 69 ||
vyaktaṃ pradhānapuruṣau virāṭ samrāṭ svarāṭ tathā |
vibhāvyate'ntaḥkaraṇe puruṣeṣvakṣayo bhavān || 70 ||
sarvasmin sarvabhūtastvaṃ sarvaḥ sarvasvarūpadhṛk |
sarvaṃ tvattastataśca tvaṃ namaḥ sarvātmane'stu te || 71 ||
sarvātmako'si sarveśa sarvabhūtasthito yataḥ |
kathayāmi tataḥ kiṃ te sarvaṃ vetsi hṛdi sthitam || 72 ||
sarvātmansarvabhūteśa sarvasattvasamudbhava |
sarvabhūto bhavānvetti sarvasattvamanoratham || 73 ||
yo me manoratho nātha saphalaḥ sa tvayā kṛtaḥ |
tapaśca taptaṃ saphalaṃ yaddṛṣṭo'si jagatpate || 74 ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Tamil script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.