4.2 - Vishnoh Kramosyabhimatiha - Krishna Yajurveda Taittiriya Samhita Pathah — Gujarati Script

કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયા-ઞ્ચતુર્થકાણ્ડે દ્વીતીયઃ પ્રશ્નઃ - દેવયજનગ્રહાભિધાનં

ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,

શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હ॒રિઃ॒ ઓમ્ ॥

વિષ્ણોઃ॒ ક્રમો᳚-ઽસ્યભિમાતિ॒હા ગા॑ય॒ત્ર-ઞ્છન્દ॒ આ રો॑હ પૃથિ॒વીમનુ॒ વિક્ર॑મસ્વ॒ નિર્ભ॑ક્ત॒-સ્સ ય-ન્દ્વિ॒ષ્મો વિષ્ણોઃ॒ ક્રમો᳚-ઽસ્યભિશસ્તિ॒હા ત્રૈષ્ટુ॑ભ॒-ઞ્છન્દ॒ આ રો॑હા॒ન્તરિ॑ક્ષ॒મનુ॒ વિક્ર॑મસ્વ॒ નિર્ભ॑ક્ત॒-સ્સ ય-ન્દ્વિ॒ષ્મો વિષ્ણોઃ॒ ક્રમો᳚-ઽસ્યરાતીય॒તો હ॒ન્તા જાગ॑ત॒-ઞ્છન્દ॒ આ રો॑હ॒ દિવ॒મનુ॒ વિક્ર॑મસ્વ॒ નિર્ભ॑ક્ત॒-સ્સ ય-ન્દ્વિ॒ષ્મો વિષ્ણોઃ॒ [વિષ્ણોઃ᳚, ક્રમો॑-ઽસિ શત્રૂય॒તો] 1

ક્રમો॑-ઽસિ શત્રૂય॒તો હ॒ન્તા-ઽનુ॑ષ્ટુભ॒-ઞ્છન્દ॒ આ રો॑હ॒ દિશો-ઽનુ॒ વિક્ર॑મસ્વ॒ નિર્ભ॑ક્ત॒-સ્સ ય-ન્દ્વિ॒ષ્મઃ ॥ અક્ર॑ન્દદ॒ગ્નિ-સ્સ્ત॒નય॑ન્નિવ॒ દ્યૌઃ, ક્ષામા॒ રેરિ॑હ-દ્વી॒રુધઃ॑ સમ॒ઞ્જન્ન્ । સ॒દ્યો જ॑જ્ઞા॒નો વિ હીમિ॒દ્ધો અખ્ય॒દા રોદ॑સી ભા॒નુના॑ ભાત્ય॒ન્તઃ ॥ અગ્ને᳚-ઽભ્યાવર્તિન્ન॒ભિ ન॒ આ વ॑ર્ત॒સ્વા-ઽઽયુ॑ષા॒ વર્ચ॑સા સ॒ન્યા મે॒ધયા᳚ પ્ર॒જયા॒ ધને॑ન ॥ અગ્ને॑ [અગ્ને᳚, અ॒ઙ્ગિ॒ર॒-શ્શ॒ત-ન્તે॑] 2

અઙ્ગિર-શ્શ॒ત-ન્તે॑ સન્ત્વા॒વૃતઃ॑ સ॒હસ્ર॑-ન્ત ઉપા॒વૃતઃ॑ । તાસા॒-મ્પોષ॑સ્ય॒ પોષે॑ણ॒ પુન॑ર્નો ન॒ષ્ટમા કૃ॑ધિ॒ પુન॑ર્નો ર॒યિમા કૃ॑ધિ ॥ પુન॑રૂ॒ર્જા નિવ॑ર્તસ્વ॒ પુન॑રગ્ન ઇ॒ષા-ઽઽયુ॑ષા । પુન॑ર્નઃ પાહિ વિ॒શ્વતઃ॑ ॥ સ॒હ ર॒ય્યા નિ વ॑ર્ત॒સ્વાગ્ને॒ પિન્વ॑સ્વ॒ ધાર॑યા । વિ॒શ્વફ્સ્નિ॑યા વિ॒શ્વ ત॒સ્પરિ॑ ॥ ઉદુ॑ત્ત॒મં-વઁ॑રુણ॒ પાશ॑ મ॒સ્મદવા॑-ઽધ॒મં- [-ઽધ॒મમ્, વિ મ॑દ્ધ્ય॒મગ્ગ્ શ્ર॑થાય ।] 3

-ઁવિ મ॑દ્ધ્ય॒મગ્ગ્ શ્ર॑થાય । અથા॑ વ॒યમા॑દિત્ય વ્ર॒તે તવાના॑ગસો॒ અદિ॑તયે સ્યામ ॥ આ ત્વા॑-ઽહાર્ષ-મ॒ન્તર॑ભૂર્ધ્રુ॒વસ્તિ॒ષ્ઠા ઽવિ॑ચાચલિઃ । વિશ॑સ્ત્વા॒ સર્વા॑ વાઞ્છન્ત્વ॒સ્મિ-ન્રા॒ષ્ટ્રમધિ॑ શ્રય ॥અગ્ને॑ બૃ॒હન્નુ॒ષસા॑મૂ॒ર્ધ્વો અ॑સ્થાન્નિર્જગ્મિ॒વાન્-તમ॑સો॒ જ્યોતિ॒ષા-ઽઽગા᳚ત્ । અ॒ગ્નિર્ભા॒નુના॒ રુશ॑તા॒ સ્વઙ્ગ॒ આ જા॒તો વિશ્વા॒ સદ્મા᳚ન્યપ્રાઃ ॥ સીદ॒ ત્વ-મ્મા॒તુર॒સ્યા [સીદ॒ ત્વ-મ્મા॒તુર॒સ્યાઃ᳚, ઉ॒પસ્થે॒ વિશ્વા᳚ન્યગ્ને] 4

ઉ॒પસ્થે॒ વિશ્વા᳚ન્યગ્ને વ॒યુના॑નિ વિ॒દ્વાન્ । મૈના॑મ॒ર્ચિષા॒ મા તપ॑સા॒-ઽભિ શૂ॑શુચો॒-ઽન્તર॑સ્યાગ્ં શુ॒ક્રજ્યો॑તિ॒ર્વિ ભા॑હિ ॥ અ॒ન્તર॑ગ્ને રુ॒ચા ત્વમુ॒ખાયૈ॒ સદ॑ને॒ સ્વે । તસ્યા॒સ્ત્વગ્ં હર॑સા॒ તપ॒ઞ્જાત॑વેદ-શ્શિ॒વો ભ॑વ ॥ શિ॒વો ભૂ॒ત્વા મહ્ય॑મ॒ગ્ને-ઽથો॑ સીદ શિ॒વસ્ત્વમ્ । શિ॒વાઃ કૃ॒ત્વા દિશ॒-સ્સર્વા॒-સ્સ્વાં-યોઁનિ॑મિ॒હા-ઽઽ સ॑દઃ ॥ હ॒ગ્ં॒સ-શ્શુ॑ચિ॒ષ દ્વસુ॑રન્તરિક્ષ॒-સદ્ધોતા॑ વેદિ॒ષદતિ॑થિ ર્દુરોણ॒સત્ । નૃ॒ષદ્વ॑ર॒સ-દૃ॑ત॒સ-દ્વ્યો॑મ॒સ-દ॒બ્જા ગો॒જા ઋ॑ત॒જા અ॑દ્રિ॒જા ઋ॒ત-મ્બૃ॒હત્ ॥ 5 ॥

(દિવ॒મનુ॒ વિ ક્ર॑મસ્વ॒ નિર્ભ॑ક્ત॒-સ્સ ય-ન્દ્વિ॒ષ્મો વિષ્ણો॒ - ર્ધને॒નાગ્ને॑ - ઽધ॒મ - મ॒સ્યાઃ - શુ॑ચિ॒ષથ્ - ષોડ॑શ ચ) (અ. 1)

દિ॒વસ્પરિ॑ પ્રથ॒મ-ઞ્જ॑જ્ઞે અ॒ગ્નિર॒સ્મ-દ્દ્વિ॒તીય॒-મ્પરિ॑ જા॒તવે॑દાઃ । તૃ॒તીય॑મ॒ફ્સુ નૃ॒મણા॒ અજ॑સ્ર॒મિન્ધા॑ન એન-ઞ્જરતે સ્વા॒ધીઃ ॥ વિ॒દ્મા તે॑ અગ્ને ત્રે॒ધા ત્ર॒યાણિ॑ વિ॒દ્મા તે॒ સદ્મ॒ વિભૃ॑ત-મ્પુરુ॒ત્રા । વિ॒દ્મા તે॒ નામ॑ પર॒મ-ઙ્ગુહા॒ યદ્વિ॒દ્મા તમુથ્સં॒-યઁત॑ આજ॒ગન્થ॑ ॥ સ॒મુ॒દ્રે ત્વા॑ નૃ॒મણા॑ અ॒ફ્સ્વ॑ન્તર્નૃ॒ચક્ષા॑ ઈધે દિ॒વો અ॑ગ્ન॒ ઊધન્ન્॑ । તૃ॒તીયે᳚ ત્વા॒ [તૃ॒તીયે᳚ ત્વા, રજ॑સિ તસ્થિ॒વાગ્ં સ॑મૃ॒તસ્ય॒] 6

રજ॑સિ તસ્થિ॒વાગ્ં સ॑મૃ॒તસ્ય॒ યોનૌ॑ મહિ॒ષા અ॑હિન્વન્ન્ ॥ અક્ર॑ન્દદ॒ગ્નિ-સ્સ્ત॒નય॑ન્નિવ॒ દ્યૌઃ, ક્ષામા॒ રેરિ॑હ-દ્વી॒રુધઃ॑ સમ॒ઞ્જન્ન્ । સ॒દ્યો જ॑જ્ઞા॒નો વિ હીમિ॒દ્ધો અખ્ય॒દા રોદ॑સી ભા॒નુના॑ ભાત્ય॒ન્તઃ ॥ ઉ॒શિ-ક્પા॑વ॒કો અ॑ર॒તિ-સ્સુ॑મે॒ધા મર્તે᳚ષ્વ॒ગ્નિર॒મૃતો॒ નિધા॑યિ । ઇય॑ર્તિ ધૂ॒મમ॑રુ॒ષ-મ્ભરિ॑ભ્ર॒દુચ્છુ॒ક્રેણ॑ શો॒ચિષા॒ દ્યામિન॑ક્ષત્ ॥ વિશ્વ॑સ્ય કે॒તુર્ભુવ॑નસ્ય॒ ગર્ભ॒ આ [ ] 7

રોદ॑સી અપૃણા॒જ્જાય॑માનઃ । વી॒ડુ-ઞ્ચિ॒દદ્રિ॑મભિન-ત્પરા॒યન્ જના॒ યદ॒ગ્નિમય॑જન્ત॒ પઞ્ચ॑ ॥ શ્રી॒ણામુ॑દા॒રો ધ॒રુણો॑ રયી॒ણા-મ્મ॑ની॒ષાણા॒-મ્પ્રાર્પ॑ણ॒-સ્સોમ॑ગોપાઃ । વસો᳚-સ્સૂ॒નુ-સ્સહ॑સો અ॒ફ્સુ રાજા॒ વિ ભા॒ત્યગ્ર॑ ઉ॒ષસા॑મિધા॒નઃ ॥ યસ્તે॑ અ॒દ્ય કૃ॒ણવ॑-દ્ભદ્રશોચે-ઽપૂ॒પ-ન્દે॑વ ઘૃ॒તવ॑ન્તમગ્ને । પ્રત-ન્ન॑ય પ્રત॒રાં-વઁસ્યો॒ અચ્છા॒ભિ દ્યુ॒મ્ન-ન્દે॒વભ॑ક્તં-યઁવિષ્ઠ ॥ આ [ ] 8

ત-મ્ભ॑જ સૌશ્રવ॒સેષ્વ॑ગ્ન ઉ॒ક્થ-ઉ॑ક્થ॒ આ ભ॑જ શ॒સ્યમા॑ને । પ્રિ॒ય-સ્સૂર્યે᳚ પ્રિ॒યો અ॒ગ્ના ભ॑વા॒ત્યુજ્જા॒તેન॑ ભિ॒નદ॒દુજ્જનિ॑ત્વૈઃ ॥ ત્વામ॑ગ્ને॒ યજ॑માના॒ અનુ॒ દ્યૂન્. વિશ્વા॒ વસૂ॑નિ દધિરે॒ વાર્યા॑ણિ । ત્વયા॑ સ॒હ દ્રવિ॑ણમિ॒ચ્છમા॑ના વ્ર॒જ-ઙ્ગોમ॑ન્તમુ॒શિજો॒ વિ વ॑વ્રુઃ ॥ દૃ॒શા॒નો રુ॒ક્મ ઉ॒ર્વ્યા વ્ય॑દ્યૌ-દ્દુ॒ર્મર્ષ॒માયુઃ॑ શ્રિ॒યે રુ॑ચા॒નઃ । અ॒ગ્નિર॒મૃતો॑ અભવ॒-દ્વયો॑ભિ॒ર્યદે॑- -ન॒-ન્દ્યૌરજ॑નય-થ્સુ॒રેતાઃ᳚ ॥ 9 ॥

(તૃતિયે᳚ ત્વા॒ - ગર્ભ॒ આ - ય॑વિ॒ષ્ઠા-ઽઽ - ય - ચ્ચ॒ત્વારિ॑ ચ) (અ. 2)

અન્ન॑પ॒તે-ઽન્ન॑સ્ય નો દેહ્યનમી॒વસ્ય॑ શુ॒ષ્મિણઃ॑ । પ્ર પ્ર॑દા॒તાર॑-ન્તારિષ॒ ઊર્જ॑-ન્નો ધેહિ દ્વિ॒પદે॒ ચતુ॑ષ્પદે ॥ ઉદુ॑ ત્વા॒ વિશ્વે॑ દે॒વા અગ્ને॒ ભર॑ન્તુ॒ ચિત્તિ॑ભિઃ । સ નો॑ ભવ શિ॒વત॑મ-સ્સુ॒પ્રતી॑કો વિ॒ભાવ॑સુઃ ॥ પ્રેદ॑ગ્ને॒ જ્યોતિ॑ષ્માન્. યાહિ શિ॒વેભિ॑ર॒ર્ચિ॑ભિ॒સ્ત્વમ્ । બૃ॒હદ્ભિ॑-ર્ભા॒નુભિ॒-ર્ભાસ॒-ન્મા હિગ્ં॑સી સ્ત॒નુવા᳚ પ્ર॒જાઃ ॥ સ॒મિધા॒-ઽગ્નિ-ન્દુ॑વસ્યત ઘૃ॒તૈર્બો॑ધય॒તાતિ॑થિમ્ । આ- [આ, અ॒સ્મિ॒ન્॒. હ॒વ્યા જુ॑હોતન ।] 10

-ઽસ્મિ॑ન્. હ॒વ્યા જુ॑હોતન ॥ પ્રપ્રા॒યમ॒ગ્નિર્ભ॑ર॒તસ્ય॑ શૃણ્વે॒ વિ ય-થ્સૂર્યો॒ ન રોચ॑તે બૃ॒હદ્ભાઃ । અ॒ભિ યઃ પૂ॒રુ-મ્પૃત॑નાસુ ત॒સ્થૌ દી॒દાય॒ દૈવ્યો॒ અતિ॑થિ-શ્શિ॒વો નઃ॑ ॥ આપો॑ દેવીઃ॒ પ્રતિ॑ ગૃહ્ણીત॒ ભસ્મૈ॒ત-થ્સ્યો॒ને કૃ॑ણુદ્ધ્વગ્ં સુર॒ભાવુ॑ લો॒કે । તસ્મૈ॑ નમન્તા॒-ઞ્જન॑ય-સ્સુ॒પત્ની᳚ર્મા॒તેવ॑ પુ॒ત્ર-મ્બિ॑ભૃ॒તા સ્વે॑નમ્ ॥ અ॒ફ્સ્વ॑ગ્ને॒ સધિ॒ષ્ટવ॒- [અ॒ફ્સ્વ॑ગ્ને॒ સધિ॒ષ્ટવ॑, સૌષ॑ધી॒રનુ॑ રુદ્ધ્યસે ।] 11

સૌષ॑ધી॒રનુ॑ રુદ્ધ્યસે । ગર્ભે॒ સઞ્જા॑યસે॒ પુનઃ॑ ॥ ગર્ભો॑ અ॒સ્યોષ॑ધીના॒-ઙ્ગર્ભો॒ વન॒સ્પતી॑નામ્ । ગર્ભો॒ વિશ્વ॑સ્ય ભૂ॒તસ્યાગ્ને॒ ગર્ભો॑ અ॒પામ॑સિ ॥ પ્ર॒સદ્ય॒ ભસ્મ॑ના॒ યોનિ॑મ॒પશ્ચ॑ પૃથિ॒વીમ॑ગ્ને । સ॒ગ્ં॒સૃજ્ય॑ મા॒તૃભિ॒સ્ત્વ-ઞ્જ્યોતિ॑ષ્મા॒-ન્પુન॒રા-ઽસ॑દઃ ॥ પુન॑રા॒સદ્ય॒ સદ॑નમ॒પશ્ચ॑ પૃથિ॒વીમ॑ગ્ને । શેષે॑ મા॒તુર્યથો॒પસ્થે॒ ઽન્તર॒સ્યાગ્ં શિ॒વત॑મઃ ॥ પુન॑રૂ॒ર્જા [ ] 12

-નિ વ॑ર્તસ્વ॒ પુન॑રગ્ન ઇ॒ષા ઽઽયુ॑ષા । પુન॑ર્નઃ પાહિ વિ॒શ્વતઃ॑ ॥ સ॒હ ર॒ય્યા નિ વ॑ર્ત॒સ્વાગ્ને॒ પિન્વ॑સ્વ॒ ધાર॑યા । વિ॒શ્વફ્સ્નિ॑યા વિ॒શ્વત॒સ્પરિ॑ ॥ પુન॑સ્ત્વા ઽઽદિ॒ત્યા રુ॒દ્રા વસ॑વ॒-સ્સમિ॑ન્ધતા॒-મ્પુન॑ર્બ્ર॒હ્માણો॑ વસુનીથ ય॒જ્ઞૈઃ । ઘૃ॒તેન॒ ત્વ-ન્ત॒નુવો॑ વર્ધયસ્વ સ॒ત્યા-સ્સ॑ન્તુ॒ યજ॑માનસ્ય॒ કામાઃ᳚ ॥ બોધા॑ નો અ॒સ્ય વચ॑સો યવિષ્ઠ॒ મગ્ંહિ॑ષ્ઠસ્ય॒ પ્રભૃ॑તસ્ય સ્વધાવઃ । પીય॑તિ ત્વો॒ અનુ॑ ત્વો ગૃણાતિ વ॒ન્દારુ॑સ્તે ત॒નુવં॑-વઁન્દે અગ્ને ॥ સ બો॑ધિ સૂ॒રિર્મ॒ઘવા॑ વસુ॒દાવા॒ વસુ॑પતિઃ । યુ॒યો॒દ્ધ્ય॑સ્મ-દ્દ્વેષાગ્ં॑સિ ॥ 13 ॥

(આ - તવો॒ - ર્જા-ઽ - નુ॒ - ષોડ॑શ ચ) (અ. 3)

અપે॑ત॒ વીત॒ વિ ચ॑ સર્પ॒તાતો॒ યે-ઽત્ર॒ સ્થ પુ॑રા॒ણા યે ચ॒ નૂત॑નાઃ । અદા॑દિ॒દં-યઁ॒મો॑-ઽવ॒સાન॑-મ્પૃથિ॒વ્યા અક્ર॑ન્નિ॒મ-મ્પિ॒તરો॑ લો॒કમ॑સ્મૈ ॥ અ॒ગ્નેર્ભસ્મા᳚સ્ય॒ગ્નેઃ પુરી॑ષમસિ સ॒જ્ઞાન્ન॑મસિ કામ॒ધર॑ણ॒-મ્મયિ॑ તે કામ॒ધર॑ણ-મ્ભૂયાત્ ॥ સં-યાઁ વઃ॑ પ્રિ॒યાસ્ત॒નુવ॒-સ્સ-મ્પ્રિ॒યા હૃદ॑યાનિ વઃ । આ॒ત્મા વો॑ અસ્તુ॒ [અસ્તુ, સમ્પ્રિ॑ય॒] 14

સમ્પ્રિ॑ય॒-સ્સમ્પ્રિ॑યાસ્ત॒નુવો॒ મમ॑ ॥ અ॒યગ્ં સો અ॒ગ્નિર્યસ્મિ॒ન્-થ્સોમ॒મિન્દ્રઃ॑ સુ॒ત-ન્દ॒ધે જ॒ઠરે॑ વાવશા॒નઃ । સ॒હ॒સ્રિયં॒-વાઁજ॒મત્ય॒-ન્ન સપ્તિગ્ં॑ સસ॒વાન્-થ્સન્-થ્સ્તૂ॑યસે જાતવેદઃ ॥ અગ્ને॑ દિ॒વો અર્ણ॒મચ્છા॑ જિગા॒સ્યચ્છા॑ દે॒વાગ્ં ઊ॑ચિષે॒ ધિષ્ણિ॑યા॒ યે । યાઃ પ॒રસ્તા᳚-દ્રોચ॒ને સૂર્ય॑સ્ય॒ યાશ્ચા॒ વસ્તા॑-દુપ॒તિષ્ઠ॑ન્ત॒ આપઃ॑ ॥ અગ્ને॒ ય-ત્તે॑ દિ॒વિ વર્ચઃ॑ પૃથિ॒વ્યાં-યઁદોષ॑ધી- [પૃથિ॒વ્યાં-યઁદોષ॑ધીષુ, અ॒ફ્સુ વા॑ યજત્ર ।] 15

-ષ્વ॒ફ્સુ વા॑ યજત્ર । યેના॒ન્તરિ॑ક્ષ-મુ॒ર્વા॑ત॒તન્થ॑ ત્વે॒ષ-સ્સ ભા॒નુર॑ર્ણ॒વો નૃ॒ચક્ષાઃ᳚ ॥ પુ॒રી॒ષ્યા॑સો અ॒ગ્નયઃ॑ પ્રાવ॒ણેભિઃ॑ સ॒જોષ॑સઃ । જુ॒ષન્તાગ્ં॑ હ॒વ્યમાહુ॑તમનમી॒વા ઇષો॑ મ॒હીઃ ॥ ઇડા॑મગ્ને પુરુ॒દગ્ં સગ્ં॑ સ॒નિ-ઙ્ગો-શ્શ॑શ્વત્ત॒મગ્ં હવ॑માનાય સાધ । સ્યાન્નઃ॑ સૂ॒નુસ્તન॑યો વિ॒જાવા-ઽગ્ને॒ સા તે॑ સુમ॒તિર્ભૂ᳚ત્વ॒સ્મે ॥ અ॒ય-ન્તે॒ યોનિ॑ર્-ઋ॒ત્વિયો॒ યતો॑ જા॒તો અરો॑ચથાઃ । ત-ઞ્જા॒ન- [ત-ઞ્જા॒નન્ન્, અ॒ગ્ન॒ આ રો॒હાથા॑ નો] 16

-ન્ન॑ગ્ન॒ આ રો॒હાથા॑ નો વર્ધયા ર॒યિમ્ ॥ ચિદ॑સિ॒ તયા॑ દે॒વત॑યા-ઽઙ્ગિર॒સ્વ-દ્ધ્રુ॒વા સી॑દ પરિ॒ચિદ॑સિ॒ તયા॑ દે॒વત॑યા-ઽઙ્ગિર॒સ્વ-દ્ધ્રુ॒વા સી॑દ લો॒ક-મ્પૃ॑ણ છિ॒દ્ર-મ્પૃ॒ણાથો॑ સીદ શિ॒વા ત્વમ્ । ઇ॒ન્દ્રા॒ગ્ની ત્વા॒ બૃહ॒સ્પતિ॑ર॒સ્મિન્. યોના॑વસીષદન્ન્ ॥ તા અ॑સ્ય॒ સૂદ॑દોહસ॒-સ્સોમગ્ગ્॑ શ્રીણન્તિ॒ પૃશ્ઞ॑યઃ । જન્મ॑-ન્દે॒વાનાં॒-વિઁશ॑સ્ત્રિ॒ષ્વા રો॑ચ॒ને દિ॒વઃ ॥ 17 ॥

(અ॒સ્ત્વો - ષ॑ધીષુ - જા॒ન - ન્ન॒ષ્ટાચ॑ત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 4)

સમિ॑ત॒ગ્ં॒ સઙ્ક॑લ્પેથા॒ગ્ં॒ સમ્પ્રિ॑યૌ રોચિ॒ષ્ણૂ સુ॑મન॒સ્યમા॑નૌ । ઇષ॒મૂર્જ॑મ॒ભિ સં॒વઁસા॑નૌ॒ સં-વાઁ॒-મ્મનાગ્ં॑સિ॒ સં-વ્રઁ॒તા સમુ॑ ચિ॒ત્તાન્યા-ઽક॑રમ્ ॥ અગ્ને॑ પુરીષ્યાધિ॒પા ભ॑વા॒ ત્વ-ન્નઃ॑ । ઇષ॒મૂર્જં॒-યઁજ॑માનાય ધેહિ ॥ પુ॒રી॒ષ્ય॑સ્ત્વમ॑ગ્ને રયિ॒મા-ન્પુ॑ષ્ટિ॒માગ્ં અ॑સિ । શિ॒વાઃ કૃ॒ત્વા દિશ॒-સ્સર્વા॒-સ્સ્વાં-યોઁનિ॑મિ॒હા-ઽસ॑દઃ ॥ ભવ॑ત-ન્ન॒-સ્સમ॑નસૌ॒ સમો॑કસા [સમો॑કસૌ, અ॒રે॒પસૌ᳚ ।] 18

-વરે॒પસૌ᳚ । મા ય॒જ્ઞગ્ં હિગ્ં॑સિષ્ટ॒-મ્મા ય॒જ્ઞપ॑તિ-ઞ્જાતવેદસૌ શિ॒વૌ ભ॑વતમ॒દ્ય નઃ॑ ॥ મા॒તેવ॑ પુ॒ત્ર-મ્પૃ॑થિ॒વી પુ॑રી॒ષ્ય॑મ॒ગ્નિગ્ગ્ સ્વે યોના॑વભારુ॒ખા । તાં-વિઁશ્વૈ᳚ર્દે॒વૈર્-ઋ॒તુભિઃ॑ સંવિઁદા॒નઃ પ્ર॒જાપ॑તિર્વિ॒શ્વક॑ર્મા॒ વિ મુ॑ઞ્ચતુ ॥ યદ॒સ્ય પા॒રે રજ॑સ-શ્શુ॒ક્ર-ઞ્જ્યોતિ॒રજા॑યત । ત-ન્નઃ॑ પર્ષ॒દતિ॒ દ્વિષો-ઽગ્ને॑ વૈશ્વાનર॒ સ્વાહા᳚ ॥ નમ॒-સ્સુ તે॑ નિર્-ઋતે વિશ્વરૂપે- [વિશ્વરૂપે, અ॒ય॒સ્મયં॒-વિઁ ચૃ॑તા] 19

-ઽય॒સ્મયં॒-વિઁ ચૃ॑તા બ॒ન્ધમે॒તમ્ । ય॒મેન॒ ત્વં-યઁ॒મ્યા॑ સં-વિઁદા॒નોત્ત॒મ-ન્નાક॒મધિ॑ રોહયે॒મમ્ ॥ યત્તે॑ દે॒વી નિર્-ઋ॑તિરાબ॒બન્ધ॒ દામ॑ ગ્રી॒વાસ્વ॑ વિચ॒ર્ત્યમ્ । ઇ॒દ-ન્તે॒ ત-દ્વિષ્યાં॒-યાઁયુ॑ષો॒ ન મદ્ધ્યા॒દથા॑ જી॒વઃ પિ॒તુમ॑દ્ધિ॒ પ્રમુ॑ક્તઃ ॥ યસ્યા᳚સ્તે અ॒સ્યાઃ ક્રૂ॒ર આ॒સઞ્જુ॒હોમ્યે॒ષા-મ્બ॒ન્ધાના॑મવ॒સર્જ॑નાય । ભૂમિ॒રિતિ॑ ત્વા॒ જના॑ વિ॒દુર્નિર્-ઋ॑તિ॒- [વિ॒દુર્નિર્-ઋ॑તિઃ, ઇતિ॑ ત્વા॒ ઽહ-મ્પરિ॑] 20

-રિતિ॑ ત્વા॒ ઽહ-મ્પરિ॑ વેદ વિ॒શ્વતઃ॑ ॥ અસુ॑ન્વન્ત॒મ ય॑જમાનમિચ્છ સ્તે॒નસ્યે॒ત્યાન્-તસ્ક॑ર॒સ્યાન્ વે॑ષિ । અ॒ન્ય મ॒સ્મ-દિ॑ચ્છ॒ સા ત॑ ઇ॒ત્યા નમો॑ દેવિ નિર્-ઋતે॒ તુભ્ય॑મસ્તુ ॥ દે॒વીમ॒હ-ન્નિર્-ઋ॑તિં॒-વઁન્દ॑માનઃ પિ॒તેવ॑ પુ॒ત્ર-ન્દ॑સયે॒ વચો॑ભિઃ । વિશ્વ॑સ્ય॒ યા જાય॑માનસ્ય॒ વેદ॒ શિરઃ॑ શિરઃ॒ પ્રતિ॑ સૂ॒રી વિ ચ॑ષ્ટે ॥ નિ॒વેશ॑ન-સ્સ॒ઙ્ગમ॑નો॒ વસૂ॑નાં॒-વિઁશ્વા॑ રૂ॒પા-ઽભિ ચ॑ષ્ટે॒ [રૂ॒પા-ઽભિ ચ॑ષ્ટે, શચી॑ભિઃ ।] 21

શચી॑ભિઃ । દે॒વ ઇ॑વ સવિ॒તા સ॒ત્યધ॒ર્મેન્દ્રો॒ ન ત॑સ્થૌ સમ॒રે પ॑થી॒નામ્ ॥ સં-વઁ॑ર॒ત્રા દ॑ધાતન॒ નિરા॑હા॒વાન્ કૃ॑ણોતન । સિ॒ઞ્ચામ॑હા અવ॒ટમુ॒દ્રિણં॑-વઁ॒યં-વિઁશ્વા-ઽહા-ઽદ॑સ્ત॒મક્ષિ॑તમ્ ॥ નિષ્કૃ॑તાહા-વમવ॒ટગ્ં સુ॑વર॒ત્રગ્ં સુ॑ષેચ॒નમ્ । ઉ॒દ્રિણગ્ં॑ સિઞ્ચે॒ અક્ષિ॑તમ્ ॥ સીરા॑ યુઞ્જન્તિ ક॒વયો॑ યુ॒ગા વિ ત॑ન્વતે॒ પૃથ॑ક્ । ધીરા॑ દે॒વેષુ॑ સુમ્ન॒યા ॥ યુ॒નક્ત॒ સીરા॒ વિ યુ॒ગા ત॑નોત કૃ॒તે યોનૌ॑ વપતે॒હ [ ] 22

બીજ᳚મ્ । ગિ॒રા ચ॑ શ્રુ॒ષ્ટિ-સ્સભ॑રા॒ અસ॑ન્નો॒ નેદી॑ય॒ ઇ-થ્સૃ॒ણ્યા॑ પ॒ક્વમા ઽય॑ત્ ॥ લાઙ્ગ॑લ॒-મ્પવી॑રવગ્ં સુ॒શેવગ્ં॑ સુમ॒તિથ્સ॑રુ । ઉદિ-ત્કૃ॑ષતિ॒ ગામવિ॑-મ્પ્રફ॒ર્વ્ય॑-ઞ્ચ॒ પીવ॑રીમ્ । પ્ર॒સ્થાવ॑-દ્રથ॒વાહ॑નમ્ ॥ શુ॒ન-ન્નઃ॒ ફાલા॒ વિ તુ॑દન્તુ॒ ભૂમિગ્ં॑ શુ॒ન-ઙ્કી॒નાશા॑ અ॒ભિ ય॑ન્તુ વા॒હાન્ । શુ॒ન-મ્પ॒ર્જન્યો॒ મધુ॑ના॒ પયો॑ભિ॒-શ્શુના॑સીરા શુ॒નમ॒સ્માસુ॑ ધત્તમ્ ॥ કામ॑-ઙ્કામદુઘે ધુક્ષ્વ મિ॒ત્રાય॒ વરુ॑ણાય ચ । ઇન્દ્રા॑યા॒ગ્નયે॑ પૂ॒ષ્ણ ઓષ॑ધીભ્યઃ પ્ર॒જાભ્યઃ॑ ॥ઘૃ॒તેન॒ સીતા॒ મધુ॑ના॒ સમ॑ક્તા॒ વિશ્વૈ᳚ર્દે॒વૈરનુ॑મતા મ॒રુદ્ભિઃ॑ । ઊર્જ॑સ્વતી॒ પય॑સા॒ પિન્વ॑માના॒-ઽસ્માન્-થ્સી॑તે॒ પય॑સા॒-ઽભ્યા-વ॑વૃથ્સ્વ ॥ 23 ॥

(સમો॑કસૌ-વિશ્વરૂપે-વિ॒દુર્નિર્-ઋ॑તિ-ર॒ભિ ચ॑ષ્ટ-ઇ॒હ-મિ॒ત્રાય॒-દ્વાવિગ્ં॑શતિશ્ચ) (અ. 5)

યા જા॒તા ઓષ॑ધયો દે॒વેભ્ય॑સ્ત્રિયુ॒ગ-મ્પુ॒રા । મન્દા॑મિ બ॒ભ્રૂણા॑મ॒હગ્ં શ॒ત-ન્ધામા॑નિ સ॒પ્ત ચ॑ ॥ શ॒તં-વોઁ॑ અબ॒-ન્ધામા॑નિ સ॒હસ્ર॑મુ॒ત વો॒ રુહઃ॑ । અથા॑ શતક્રત્વો યૂ॒યમિ॒મ-મ્મે॑ અગ॒દ-ઙ્કૃ॑ત ॥ પુષ્પા॑વતીઃ પ્ર॒સૂવ॑તીઃ ફ॒લિની॑રફ॒લા ઉ॒ત । અશ્વા॑ ઇવ સ॒જિત્વ॑રી-ર્વી॒રુધઃ॑ પારયિ॒ષ્ણવઃ॑ ॥ ઓષ॑ધી॒રિતિ॑ માતર॒-સ્તદ્વો॑ દેવી॒-રુપ॑ બ્રુવે । રપાગ્ં॑સિ વિઘ્ન॒તીરિ॑ત॒ રપ॑- [વિઘ્ન॒તીરિ॑ત॒ રપઃ॑, ચા॒તય॑માનાઃ ।] 24

-શ્ચા॒તય॑માનાઃ ॥ અ॒શ્વ॒ત્થે વો॑ નિ॒ષદ॑ન-મ્પ॒ર્ણે વો॑ વસ॒તિઃ કૃ॒તા । ગો॒ભાજ॒ ઇ-ત્કિલા॑સથ॒ ય-થ્સ॒નવ॑થ॒ પૂરુ॑ષમ્ ॥ યદ॒હં-વાઁ॒જય॑-ન્નિ॒મા ઓષ॑ધી॒ર્॒હસ્ત॑ આદ॒ધે । આ॒ત્મા યક્ષ્મ॑સ્ય નશ્યતિ પુ॒રા જી॑વ॒ગૃભો॑ યથા ॥ યદોષ॑ધય-સ્સ॒ઙ્ગચ્છ॑ન્તે॒ રાજા॑ન॒-સ્સમિ॑તા વિવ । વિપ્ર॒-સ્સ ઉ॑ચ્યતે ભિ॒ષગ્ર॑ક્ષો॒હા ઽમી॑વ॒ ચાત॑નઃ ॥ નિષ્કૃ॑તિ॒-ર્નામ॑વો મા॒તા-ઽથા॑ યૂ॒યગ્ગ્સ્થ॒ સઙ્કૃ॑તીઃ । સ॒રાઃ પ॑ત॒ત્રિણી᳚- [સ॒રાઃ પ॑ત॒ત્રિણીઃ᳚, સ્થ॒ન॒ યદા॒ મય॑તિ॒] 25

-સ્થન॒ યદા॒ મય॑તિ॒ નિષ્કૃ॑ત ॥ અ॒ન્યા વો॑ અ॒ન્યામ॑વ-ત્વ॒ન્યા-ઽન્યસ્યા॒ ઉપા॑વત । તા-સ્સર્વા॒ ઓષ॑ધય-સ્સંવિઁદા॒ના ઇ॒દ-મ્મે॒ પ્રાવ॑તા॒ વચઃ॑ ॥ ઉચ્છુષ્મા॒ ઓષ॑ધીના॒-ઙ્ગાવો॑ ગો॒ષ્ઠા દિ॑વેરતે । ધનગ્ં॑ સનિ॒ષ્યન્તી॑ નામા॒ત્માન॒-ન્તવ॑ પૂરુષ ॥ અતિ॒ વિશ્વાઃ᳚ પરિ॒ષ્ઠાસ્તે॒ન ઇ॑વ વ્ર॒જમ॑ક્રમુઃ । ઓષ॑ધયઃ॒ પ્રાચુ॑ચ્યવુ॒ ર્ય-ત્કિ-ઞ્ચ॑ ત॒નુવા॒ગ્ં॒ રપઃ॑ ॥ યા- [યાઃ, ત॒ આ॒ત॒સ્થુ-રા॒ત્માનં॒-યાઁ] 26

-સ્ત॑ આત॒સ્થુ-રા॒ત્માનં॒-યાઁ આ॑વિવિ॒શુઃ પરુઃ॑ પરુઃ । તાસ્તે॒ યક્ષ્મં॒-વિઁબા॑ધન્તા મુ॒ગ્રો મ॑દ્ધ્યમ॒શીરિ॑વ ॥ સા॒કં-યઁ॑ક્ષ્મ॒ પ્ર પ॑ત શ્યે॒નેન॑ કિકિદી॒વિના᳚ । સા॒કં-વાઁત॑સ્ય॒-ધ્રાજ્યા॑ સા॒ક-ન્ન॑શ્ય નિ॒હાક॑યા ॥ અ॒શ્વા॒વ॒તીગ્ં સો॑મવ॒તી મૂ॒ર્જય॑ન્તી॒ મુદો॑જસમ્ । આ વિ॑થ્સિ॒ સર્વા॒ ઓષ॑ધીર॒સ્મા અ॑રિ॒ષ્ટતા॑તયે ॥ યાઃ ફ॒લિની॒ર્યા અ॑ફ॒લા અ॑પુ॒ષ્પા યાશ્ચ॑ પુ॒ષ્પિણીઃ᳚ । બૃહ॒સ્પતિ॑ પ્રસૂતા॒ સ્તાનો॑ મુઞ્ચ॒ન્ત્વગ્ં હ॑સઃ ॥ યા [યાઃ, ઓષ॑ધય॒-સ્સોમ॑રાજ્ઞીઃ॒] 27

ઓષ॑ધય॒-સ્સોમ॑રાજ્ઞીઃ॒ પ્રવિ॑ષ્ટાઃ પૃથિ॒વીમનુ॑ । તાસા॒-ન્ત્વમ॑સ્યુત્ત॒મા પ્રણો॑ જી॒વાત॑વે-સુવ ॥ અ॒વ॒પત॑ન્તીરવદ-ન્દિ॒વ ઓષ॑દયઃ॒ પરિ॑ । ય-ઞ્જી॒વ મ॒શ્ઞવા॑ મહૈ॒ ન સ રિ॑ષ્યાતિ॒ પૂરુ॑ષઃ ॥ યાશ્ચે॒દ મુ॑પ-શૃ॒ણ્વન્તિ॒ યાશ્ચ॑ દૂ॒ર-મ્પરા॑ગતાઃ । ઇ॒હ સ॒ઙ્ગત્ય॒ તા-સ્સર્વા॑ અ॒સ્મૈ સ-ન્દ॑ત્ત ભેષ॒જમ્ ॥ મા વો॑ રિષ-ત્ખનિ॒તા યસ્મૈ॑ ચા॒હ-ઙ્ખના॑મિ વઃ । દ્વિ॒પ-ચ્ચતુ॑ષ્પ-દ॒સ્માક॒ગ્ં॒ સર્વ॑-મ॒સ્ત્વના॑તુરમ્ ॥ ઓષ॑ધય॒-સ્સં-વઁ॑દન્તે॒ સોમે॑ન સ॒હ રાજ્ઞા᳚ । યસ્મૈ॑ ક॒રોતિ॑ બ્રાહ્મ॒ણસ્તગ્ં રા॑જ-ન્પારયામસિ ॥ 28 ॥

(રપઃ॑ - પત॒ત્રિણી॒- ર્યા - અગ્ંહ॑સો॒ યાઃ - ખના॑મિ વો॒ - ઽષ્ટાદ॑શ ચ) (અ. 6)

મા નો॑ હિગ્ંસીજ્જનિ॒તા યઃ પૃ॑થિ॒વ્યા યો વા॒ દિવગ્ં॑ સ॒ત્યધ॑ર્મા જ॒જાન॑ । યશ્ચા॒પશ્ચ॒ન્દ્રા બૃ॑હ॒તીર્જ॒જાન॒ કસ્મૈ॑ દે॒વાય॑ હ॒વિષા॑ વિધેમ ॥ અ॒ભ્યાવ॑ર્તસ્વ પૃથિવિ ય॒જ્ઞેન॒ પય॑સા સ॒હ । વ॒પા-ન્તે॑ અ॒ગ્નિરિ॑ષિ॒તો-ઽવ॑ સર્પતુ ॥ અગ્ને॒ ય-ત્તે॑ શુ॒ક્રં-યઁચ્ચ॒ન્દ્રં-યઁ-ત્પૂ॒તં-યઁ-દ્ય॒જ્ઞિય᳚મ્ । ત-દ્દે॒વેભ્યો॑ ભરામસિ ॥ ઇષ॒મૂર્જ॑મ॒હમિ॒ત આ [આ, દ॒દ॒ ઋ॒તસ્ય॒ ધામ્નો॑] 29

દ॑દ ઋ॒તસ્ય॒ ધામ્નો॑ અ॒મૃત॑સ્ય॒ યોનેઃ᳚ । આ નો॒ ગોષુ॑ વિશ॒ત્વૌષ॑ધીષુ॒ જહા॑મિ સે॒દિમનિ॑રા॒મમી॑વામ્ ॥ અગ્ને॒ તવ॒ શ્રવો॒ વયો॒ મહિ॑ ભ્રાજન્ત્ય॒ર્ચયો॑ વિભાવસો । બૃહ॑-દ્ભાનો॒ શવ॑સા॒ વાજ॑મુ॒ક્થ્ય॑-ન્દધા॑સિ દા॒શુષે॑ કવે ॥ ઇ॒ર॒જ્યન્ન॑ગ્ને પ્રથયસ્વ જ॒ન્તુભિ॑ર॒સ્મે રાયો॑ અમર્ત્ય । સ દ॑ર્શ॒તસ્ય॒ વપુ॑ષો॒ વિ રા॑જસિ પૃ॒ણક્ષિ॑ સાન॒સિગ્ં ર॒યિમ્ ॥ ઊર્જો॑ નપા॒જ્જાત॑વેદ-સ્સુશ॒સ્તિભિ॒-ર્મન્દ॑સ્વ [ ] 30

ધી॒તિભિ॑ર્હિ॒તઃ । ત્વે ઇષ॒-સ્સ-ન્દ॑ધુ॒-ર્ભૂરિ॑રેતસ-શ્ચિ॒ત્રો ત॑યો વા॒મજા॑તાઃ ॥ પા॒વ॒કવ॑ર્ચા-શ્શુ॒ક્રવ॑ર્ચા॒ અનૂ॑નવર્ચા॒ ઉદિ॑યર્ષિ ભા॒નુના᳚ । પુ॒ત્રઃ પિ॒તરા॑ વિ॒ચર॒ન્નુપા॑વસ્યુ॒ભે પૃ॑ણક્ષિ॒ રોદ॑સી ॥ ઋ॒તાવા॑ન-મ્મહિ॒ષં-વિઁ॒શ્વચ॑ર્ષણિમ॒ગ્નિગ્ં સુ॒મ્નાય॑ દધિરે પુ॒રો જનાઃ᳚ । શ્રુત્ક॑ર્ણગ્ં સ॒પ્રથ॑સ્તમ-ન્ત્વા ગિ॒રા દૈવ્ય॒-મ્માનુ॑ષા યુ॒ગા ॥ નિ॒ષ્ક॒ર્તાર॑-મદ્ધ્વ॒રસ્ય॒ પ્રચે॑તસ॒-ઙ્ક્ષય॑ન્ત॒ગ્ં॒ રાધ॑સે મ॒હે । રા॒તિ-મ્ભૃગૂ॑ણામુ॒શિજ॑-ઙ્ક॒વિક્ર॑તુ-મ્પૃ॒ણક્ષિ॑ સાન॒સિગ્ં - [સાન॒સિમ્, ર॒યિમ્ ।] 31

ર॒યિમ્ ॥ ચિતઃ॑ સ્થ પરિ॒ચિત॑ ઊર્ધ્વ॒ચિતઃ॑ શ્રયદ્ધ્વ॒-ન્તયા॑ દે॒વત॑યા-ઽઙ્ગિર॒સ્વ-દ્ધ્રુ॒વા-સ્સી॑દત ॥ આ પ્યા॑યસ્વ॒ સમે॑તુ તે વિ॒શ્વતઃ॑ સોમ॒ વૃષ્ણિ॑યમ્ । ભવા॒ વાજ॑સ્ય સઙ્ગ॒થે ॥ સ-ન્તે॒ પયાગ્ં॑સિ॒ સમુ॑ યન્તુ॒ વાજા॒-સ્સં-વૃઁષ્ણિ॑યા-ન્યભિમાતિ॒ષાહઃ॑ । આ॒પ્યાય॑માનો અ॒મૃતા॑ય સોમ દિ॒વિ શ્રવાગ્॑સ્યુત્ત॒માનિ॑ ધિષ્વ ॥ 32 ॥

(આ - મન્દ॑સ્વ - સાન॒સિ - મેકા॒ન્નચ॑ત્વારિ॒ગ્ં॒શચ્ચ॑) (અ. 7)

અ॒ભ્ય॑સ્થા॒-દ્વિશ્વાઃ॒ પૃત॑ના॒ અરા॑તી॒સ્તદ॒ગ્નિરા॑હ॒ તદુ॒ સોમ॑ આહ । બૃહ॒સ્પતિઃ॑ સવિ॒તા તન્મ॑ આહ પૂ॒ષા મા॑-ઽધા-થ્સુકૃ॒તસ્ય॑ લો॒કે ॥ યદક્ર॑ન્દઃ પ્રથ॒મ-ઞ્જાય॑માન ઉ॒દ્યન્-થ્સ॑મુ॒દ્રાદુ॒ત વા॒ પુરી॑ષાત્ । શ્યે॒નસ્ય॑ પ॒ક્ષા હ॑રિ॒ણસ્ય॑ બા॒હૂ ઉપ॑સ્તુત॒-ઞ્જનિ॑મ॒ ત-ત્તે॑ અર્વન્ન્ ॥ અ॒પા-મ્પૃ॒ષ્ઠમ॑સિ॒ યોનિ॑ર॒ગ્ને-સ્સ॑મુ॒દ્રમ॒ભિતઃ॒ પિન્વ॑માનમ્ । વર્ધ॑માન-મ્મ॒હ [વર્ધ॑માન-મ્મ॒હઃ, આ ચ॒ પુષ્ક॑ર-ન્દિ॒વો] 33

આ ચ॒ પુષ્ક॑ર-ન્દિ॒વો માત્ર॑યા વરિ॒ણા પ્ર॑થસ્વ ॥ બ્રહ્મ॑ જજ્ઞા॒ન-મ્પ્ર॑થ॒મ-મ્પુ॒રસ્તા॒દ્વિ સી॑મ॒ત-સ્સુ॒રુચો॑ વે॒ન આ॑વઃ । સ બુ॒દ્ધ્નિયા॑ ઉપ॒મા અ॑સ્ય વિ॒ષ્ઠા-સ્સ॒તશ્ચ॒ યોનિ॒મસ॑તશ્ચ॒ વિવઃ॑ ॥ હિ॒ર॒ણ્ય॒ગ॒ર્ભ-સ્સમ॑વર્ત॒તાગ્રે॑ ભૂ॒તસ્ય॑ જા॒તઃ પતિ॒રેક॑ આસીત્ । સ દા॑ધાર પૃથિ॒વી-ન્દ્યામુ॒તેમા-ઙ્કસ્મૈ॑ દે॒વાય॑ હ॒વિષા॑ વિધેમ ॥ દ્ર॒ફ્સશ્ચ॑સ્કન્દ પૃથિ॒વીમનુ॒- [પૃથિ॒વીમનુ॑, દ્યામિ॒મ-ઞ્ચ॒] 34

-દ્યામિ॒મ-ઞ્ચ॒ યોનિ॒મનુ॒ યશ્ચ॒ પૂર્વઃ॑ । તૃ॒તીયં॒-યોઁનિ॒મનુ॑ સ॒ઞ્ચર॑ન્ત-ન્દ્ર॒ફ્સ-ઞ્જુ॑હો॒મ્યનુ॑ સ॒પ્ત હોત્રાઃ᳚ ॥ નમો॑ અસ્તુ સ॒ર્પેભ્યો॒ યે કે ચ॑ પૃથિ॒વીમનુ॑ । યે અ॒ન્તરિ॑ક્ષે॒ યે દિ॒વિ તેભ્યઃ॑ સ॒ર્પેભ્યો॒ નમઃ॑ ॥ યે॑-ઽદો રો॑ચ॒ને દિ॒વો યે વા॒ સૂર્ય॑સ્ય ર॒શ્મિષુ॑ । યેષા॑મ॒ફ્સુ સદઃ॑ કૃ॒ત-ન્તેભ્યઃ॑ સ॒ર્પેભ્યો॒ નમઃ॑ ॥ યા ઇષ॑વો યાતુ॒ ધાના॑નાં॒ ઁયે॑ વા॒ વન॒સ્પતી॒ગ્ં॒રનુ॑ । યે વા॑-ઽવ॒ટેષુ॒ શેર॑તે॒ તેભ્યઃ॑ સ॒ર્પેભ્યો॒ નમઃ॑ ॥ 35 ॥

(મ॒હો - ઽનુ॑ - યાતુ॒ધાના॑ના॒ - મેકા॑દશ ચ) (અ. 8)

ધ્રુ॒વા-ઽસિ॑ ધ॒રુણા-ઽસ્તૃ॑તા વિ॒શ્વક॑ર્મણા॒ સુકૃ॑તા । મા ત્વા॑ સમુ॒દ્ર ઉદ્વ॑ધી॒ન્મા સુ॑પ॒ર્ણો વ્ય॑થમાના પૃથિ॒વી-ન્દૃગ્ં॑હ ॥ પ્ર॒જાપ॑તિસ્ત્વા સાદયતુ પૃથિ॒વ્યાઃ પૃ॒ષ્ઠે વ્યચ॑સ્વતી॒-મ્પ્રથ॑સ્વતી॒-મ્પ્રથો॑-ઽસિ પૃથિ॒વ્ય॑સિ॒ ભૂર॑સિ॒ ભૂમિ॑ર॒સ્યદિ॑તિરસિ વિ॒શ્વધા॑યા॒ વિશ્વ॑સ્ય॒ ભુવ॑નસ્ય ધ॒ર્ત્રી પૃ॑થિ॒વીં-યઁ॑ચ્છ પૃથિ॒વી-ન્દૃગ્ં॑હ પૃથિ॒વી-મ્મા હિગ્ં॑સી॒ર્વિશ્વ॑સ્મૈ પ્રા॒ણાયા॑પા॒નાય॑ વ્યા॒નાયો॑દા॒નાય॑ પ્રતિ॒ષ્ઠાયૈ॑ [પ્રતિ॒ષ્ઠાયૈ᳚, ચ॒રિત્રા॑યા॒-] 36

ચ॒રિત્રા॑યા॒-ઽગ્નિસ્ત્વા॒-ઽભિ પા॑તુ મ॒હ્યા સ્વ॒સ્ત્યા છ॒ર્દિષા॒ શન્ત॑મેન॒ તયા॑ દે॒વત॑યા-ઽઙ્ગિર॒સ્વ-દ્ધ્રુ॒વા સી॑દ ॥ કાણ્ડા᳚-ત્કાણ્ડા-ત્પ્ર॒રોહ॑ન્તી॒ પરુ॑ષઃપરુષઃ॒ પરિ॑ । એ॒વા નો॑ દૂર્વે॒ પ્ર ત॑નુ સ॒હસ્રે॑ણ શ॒તેન॑ ચ ॥ યા શ॒તેન॑ પ્રત॒નોષિ॑ સ॒હસ્રે॑ણ વિ॒રોહ॑સિ । તસ્યા᳚સ્તે દેવીષ્ટકે વિ॒ધેમ॑ હ॒વિષા॑ વ॒યમ્ ॥ અષા॑ઢા-ઽસિ॒ સહ॑માના॒ સહ॒સ્વારા॑તી॒-સ્સહ॑સ્વારાતીય॒ત-સ્સહ॑સ્વ॒ પૃત॑ના॒-સ્સહ॑સ્વ પૃતન્ય॒તઃ । સ॒હસ્ર॑વીર્યા- [સ॒હસ્ર॑વીર્યા, અ॒સિ॒ સા મા॑ જિન્વ ।] 37

-ઽસિ॒ સા મા॑ જિન્વ ॥ મધુ॒ વાતા॑ ઋતાય॒તે મધુ॑ ક્ષરન્તિ॒ સિન્ધ॑વઃ । માદ્ધ્વી᳚ર્ન-સ્સ॒ન્ત્વોષ॑ધીઃ ॥ મધુ॒ નક્ત॑મુ॒તોષસિ॒ મધુ॑મ॒-ત્પાર્થિ॑વ॒ગ્ં॒ રજઃ॑ । મધુ॒ દ્યૌર॑સ્તુ નઃ પિ॒તા ॥ મધુ॑મા-ન્નો॒ વન॒સ્પતિ॒-ર્મધુ॑માગ્ં અસ્તુ॒ સૂર્યઃ॑ । માદ્ધ્વી॒ર્ગાવો॑ ભવન્તુ નઃ ॥ મ॒હી દ્યૌઃ પૃ॑થિ॒વી ચ॑ ન ઇ॒મં-યઁ॒જ્ઞ-મ્મિ॑મિક્ષતામ્ । પિ॒પૃ॒તા-ન્નો॒ ભરી॑મભિઃ ॥ ત-દ્વિષ્ણોઃ᳚ પર॒મ- [પર॒મમ્, પ॒દગ્ં સદા॑ પશ્યન્તિ] 38

-મ્પ॒દગ્ં સદા॑ પશ્યન્તિ સૂ॒રયઃ॑ । દિ॒વીવ॒ ચક્ષુ॒રાત॑તમ્ ॥ ધ્રુ॒વા-ઽસિ॑ પૃથિવિ॒ સહ॑સ્વ પૃતન્ય॒તઃ । સ્યૂ॒તા દે॒વેભિ॑ર॒મૃતે॒ના ઽઽગાઃ᳚ ॥ યાસ્તે॑ અગ્ને॒ સૂર્યે॒ રુચ॑ ઉદ્ય॒તો દિવ॑માત॒ન્વન્તિ॑ ર॒શ્મિભિઃ॑ । તાભિ॒-સ્સર્વા॑ભી રુ॒ચે જના॑ય નસ્કૃધિ ॥ યા વો॑ દેવા॒-સ્સૂર્યે॒ રુચો॒ ગોષ્વશ્વે॑ષુ॒ યા રુચઃ॑ । ઇન્દ્રા᳚ગ્ની॒ તાભિ॒-સ્સર્વા॑ભી॒ રુચ॑-ન્નો ધત્ત બૃહસ્પતે ॥ વિ॒રા- [વિ॒રાટ્, જ્યોતિ॑રધારય-] 39

-ડ્જ્યોતિ॑રધારય-થ્સ॒મ્રા-ડ્જ્યોતિ॑રધારય-થ્સ્વ॒રા-ડ્જ્યોતિ॑રધારયત્ ॥ અગ્ને॑ યુ॒ક્ષ્વા હિ યે તવાશ્વા॑સો દેવ સા॒ધવઃ॑ । અરં॒-વઁહ॑ન્ત્યા॒શવઃ॑ ॥ યુ॒ક્ષ્વા હિ દે॑વ॒હૂત॑મા॒ગ્ં॒ અશ્વાગ્ં॑ અગ્ને ર॒થીરિ॑વ । નિ હોતા॑ પૂ॒ર્વ્ય-સ્સ॑દઃ ॥ દ્ર॒ફ્સશ્ચ॑સ્કન્દ પૃથિ॒વીમનુ॒ દ્યામિ॒મ-ઞ્ચ॒ યોનિ॒મનુ॒ યશ્ચ॒ પૂર્વઃ॑ । તૃ॒તીયં॒-યોઁનિ॒મનુ॑ સ॒ઞ્ચર॑ન્ત-ન્દ્ર॒ફ્સ-ઞ્જુ॑હો॒મ્યનુ॑ સ॒પ્ત [ ] 40

હોત્રાઃ᳚ ॥ અભૂ॑દિ॒દં-વિઁશ્વ॑સ્ય॒ ભુવ॑નસ્ય॒ વાજિ॑નમ॒ગ્ને-ર્વૈ᳚શ્વાન॒રસ્ય॑ ચ । અ॒ગ્નિર્જ્યોતિ॑ષા॒ જ્યોતિ॑ષ્મા-ન્રુ॒ક્મો વર્ચ॑સા॒ વર્ચ॑સ્વાન્ ॥ ઋ॒ચે ત્વા॑ રુ॒ચે ત્વા॒ સમિ-થ્સ્ર॑વન્તિ સ॒રિતો॒ ન ધેનાઃ᳚ । અ॒ન્તર્હૃ॒દા મન॑સા પૂ॒યમા॑નાઃ ॥ ઘૃ॒તસ્ય॒ ધારા॑ અ॒ભિ ચા॑કશીમિ । હિ॒ર॒ણ્યયો॑ વેત॒સો મદ્ધ્ય॑ આસામ્ ॥ તસ્મિન્᳚થ્સુપ॒ર્ણો મ॑ધુ॒કૃ-ત્કુ॑લા॒યી ભજ॑ન્નાસ્તે॒ મધુ॑ દે॒વતા᳚ભ્યઃ । તસ્યા॑ સ તે॒ હર॑ય-સ્સ॒પ્ત તીરે᳚ સ્વ॒ધા-ન્દુહા॑ના અ॒મૃત॑સ્ય॒ ધારા᳚મ્ ॥ 41 ॥

(પ્ર॒તિ॒ષ્ઠાયૈ॑ - સ॒હસ્ર॑વીર્યા - પર॒મં - ઁવિ॒રાટ્થ્ - સ॒પ્ત - તીરે॑ - ચ॒ત્વારિ॑ ચ) (અ. 9)

આ॒દિ॒ત્ય-ઙ્ગર્ભ॒-મ્પય॑સા સમ॒ઞ્જન્-થ્સ॒હસ્ર॑સ્ય પ્રતિ॒માં-વિઁ॒શ્વરૂ॑પમ્ । પરિ॑ વૃઙ્ગ્ધિ॒ હર॑સા॒ મા-ઽભિ મૃ॑ક્ષ-શ્શ॒તાયુ॑ષ-ઙ્કૃણુહિ ચી॒યમા॑નઃ ॥ ઇ॒મ-મ્મા હિગ્ં॑સીર્દ્વિ॒પાદ॑-મ્પશૂ॒નાગ્ં સહ॑સ્રાક્ષ॒ મેધ॒ આ ચી॒યમા॑નઃ । મ॒યુમા॑ર॒ણ્યમનુ॑ તે દિશામિ॒ તેન॑ ચિન્વા॒નસ્ત॒નુવો॒ નિ ષી॑દ ॥ વાત॑સ્ય॒ ધ્રાજિં॒-વઁરુ॑ણસ્ય॒ નાભિ॒મશ્વ॑-ઞ્જજ્ઞા॒નગ્ં સ॑રિ॒રસ્ય॒ મદ્ધ્યે᳚ । શિશુ॑-ન્ન॒દીના॒ગ્ં॒ હરિ॒મદ્રિ॑બુદ્ધ॒મગ્ને॒ મા હિગ્ં॑સીઃ [મા હિગ્ં॑સીઃ, પ॒ર॒મે વ્યો॑મન્ન્ ।] 42

પર॒મે વ્યો॑મન્ન્ ॥ ઇ॒મ-મ્મા હિગ્ં॑સી॒રેક॑શફ-મ્પશૂ॒ના-ઙ્ક॑નિક્ર॒દં-વાઁ॒જિનં॒-વાઁજિ॑નેષુ । ગૌ॒રમા॑ર॒ણ્યમનુ॑ તે દિશામિ॒ તેન॑ ચિન્વા॒નસ્ત॒નુવો॒ નિ ષી॑દ ॥ અજ॑સ્ર॒મિન્દુ॑મરુ॒ષ-મ્ભુ॑ર॒ણ્યુમ॒ગ્નિમી॑ડે પૂ॒ર્વચિ॑ત્તૌ॒ નમો॑ભિઃ । સ પર્વ॑ભિર્-ઋતુ॒શઃ કલ્પ॑માનો॒ ગા-મ્મા હિગ્ં॑સી॒રદિ॑તિં-વિઁ॒રાજ᳚મ્ ॥ ઇ॒મગ્ં સ॑મુ॒દ્રગ્ં શ॒તધા॑ર॒મુ-થ્સં॑-વ્યઁ॒ચ્યમા॑ન॒-મ્ભુવ॑નસ્ય॒ મદ્ધ્યે᳚ । ઘૃ॒ત-ન્દુહા॑ના॒-મદિ॑તિ॒-ઞ્જના॒યાગ્ને॒ મા [-મદિ॑તિ॒-ઞ્જના॒યાગ્ને॒ મા, હિ॒ગ્ં॒સીઃ॒ પ॒ર॒મે વ્યો॑મન્ન્ ।] 43

હિગ્ં॑સીઃ પર॒મે વ્યો॑મન્ન્ । ગ॒વ॒યમા॑ર॒ણ્યમનુ॑ તે દિશામિ॒ તેન॑ ચિન્વા॒નસ્ત॒નુવો॒ નિ ષી॑દ ॥ વરૂ᳚ત્રિ॒-ન્ત્વષ્ટુ॒ર્વરુ॑ણસ્ય॒ નાભિ॒મવિ॑-ઞ્જજ્ઞા॒નાગ્ં રજ॑સઃ॒ પર॑સ્માત્ । મ॒હીગ્ં સા॑હ॒સ્રીમસુ॑રસ્ય મા॒યામગ્ને॒ મા હિગ્ં॑સીઃ પર॒મે વ્યો॑મન્ન્ ॥ ઇ॒મામૂ᳚ર્ણા॒યું-વઁરુ॑ણસ્ય મા॒યા-ન્ત્વચ॑-મ્પશૂ॒ના-ન્દ્વિ॒પદા॒-ઞ્ચતુ॑ષ્પદામ્ । ત્વષ્ટુઃ॑ પ્ર॒જાના᳚-મ્પ્રથ॒મ-ઞ્જ॒નિત્ર॒મગ્ને॒ મા હિગ્ં॑સીઃ પર॒મે વ્યો॑મન્ન્ । ઉષ્ટ્ર॑માર॒ણ્યમનુ॑ [ઉષ્ટ્ર॑માર॒ણ્યમનુ॑, તે॒ દિ॒શા॒મિ॒ તેન॑] 44

તે દિશામિ॒ તેન॑ ચિન્વા॒નસ્ત॒નુવો॒ નિ ષી॑દ ॥ યો અ॒ગ્નિર॒ગ્નેસ્ત-પ॒સો-ઽધિ॑ જા॒ત-શ્શોચા᳚-ત્પૃથિ॒વ્યા ઉ॒ત વા॑ દિ॒વસ્પરિ॑ । યેન॑ પ્ર॒જા વિ॒શ્વક॑ર્મા॒ વ્યાન॒-ટ્તમ॑ગ્ને॒ હેડઃ॒ પરિ॑ તે વૃણક્તુ ॥ અ॒જા હ્ય॑ગ્નેરજ॑નિષ્ટ॒ ગર્ભા॒-થ્સા વા અ॑પશ્યજ્જનિ॒તાર॒મગ્રે᳚ । તયા॒ રોહ॑માય॒ન્નુપ॒ મેદ્ધ્યા॑સ॒સ્તયા॑ દે॒વા દે॒વતા॒મગ્ર॑ આયન્ન્ । શ॒ર॒ભ-( )-મા॑ર॒ણ્યમનુ॑ તે દિશામિ॒ તેન॑ ચિન્વા॒નસ્ત॒નુવો॒ નિષી॑દ ॥ 45 ॥

(અગ્ને॒ મા હિગ્ં॑સી॒ - રગ્ને॒ મોષ્ટ્ર॑મા - ર॒ણ્યમનુ॑ - શર॒ભન્ - નવ॑ ચ) (અ. 10)

(આ॒દિ॒ત્ય મિ॒મન્દ્વિ॒પાદે॑ મ॒યું-વાઁત॒સ્યા ઽશ્વ॑ મિ॒મ મેક॑શફ ઙ્ગૌ॒રમ જ॑સ્રઙ્ગવ॒યં-વઁરૂ᳚ત્રિ॒ મવિ॑ મિ॒મામૂ᳚ર્ણા॒ર્યુ મુષ્ટ્રં॒-યોઁ અ॒ગ્નિ-શ્શ॑ર॒ભં )

ઇન્દ્રા᳚ગ્ની રોચ॒ના દિ॒વઃ પરિ॒ વાજે॑ષુ ભૂષથઃ । તદ્વા᳚-ઞ્ચેતિ॒ પ્રવી॒ર્ય᳚મ્ ॥ શ્ઞથ॑-દ્વૃ॒ત્રમુ॒ત સ॑નોતિ॒ વાજ॒મિન્દ્રા॒ યો અ॒ગ્ની સહુ॑રી સપ॒ર્યાત્ । ઇ॒ર॒જ્યન્તા॑ વસ॒વ્ય॑સ્ય॒ ભૂરે॒-સ્સહ॑સ્તમા॒ સહ॑સા વાજ॒યન્તા᳚ ॥ પ્ર ચ॑ર્ષ॒ણિભ્યઃ॑ પૃતના॒ હવે॑ષુ॒ પ્ર પૃ॑થિ॒વ્યા રિ॑રિચાથે દિ॒વશ્ચ॑ । પ્ર સિન્ધુ॑ભ્યઃ॒ પ્રગિ॒રિભ્યો॑ મહિ॒ત્વા પ્રેન્દ્રા᳚ગ્ની॒ વિશ્વા॒ ભુવ॒ના-ઽત્ય॒ન્યા ॥ મરુ॑તો॒ યસ્ય॒ હિ [ ] 46

ક્ષયે॑ પા॒થા દિ॒વો વિ॑મહસઃ । સ સુ॑ગો॒પાત॑મો॒ જનઃ॑ ॥ ય॒જ્ઞૈર્વા॑ યજ્ઞવાહસો॒ વિપ્ર॑સ્ય વા મતી॒નામ્ । મરુ॑ત-શ્શૃણુ॒તા હવ᳚મ્ ॥ શ્રિ॒યસે॒ ક-મ્ભા॒નુભિ॒-સ્સ-મ્મિ॑મિક્ષિરે॒ તે ર॒શ્મિભિ॒સ્ત ઋક્વ॑ભિ-સ્સુખા॒દયઃ॑ । તે વાશી॑મન્ત ઇ॒ષ્મિણો॒ અભી॑રવો વિ॒દ્રે પ્રિ॒યસ્ય॒ મારુ॑તસ્ય॒ ધામ્નઃ॑ ॥ અવ॑ તે॒ હેડ॒, ઉદુ॑ત્ત॒મમ્ ॥ કયા॑ નશ્ચિ॒ત્ર આ ભુ॑વદૂ॒તી સ॒દા વૃ॑ધ॒-સ્સખા᳚ । કયા॒ શચિ॑ષ્ઠયા વૃ॒તા ॥ 47 ॥

કો અ॒દ્ય યુ॑ઙ્ક્તે ધુ॒રિ ગા ઋ॒તસ્ય॒ શિમી॑વતો ભા॒મિનો॑ દુર્હૃણા॒યૂન્ । આ॒સન્નિ॑ષૂન્. હૃ॒થ્સ્વસો॑ મયો॒ભૂન્. ય એ॑ષા-મ્ભૃ॒ત્યામૃ॒ણધ॒-થ્સ જી॑વાત્ ॥ અગ્ને॒ નયા, ઽઽદે॒વાના॒ગ્ં॒ શન્નો॑ ભવન્તુ॒, વાજે॑વાજે। અ॒ફ્સ્વ॑ગ્ને॒ સધિ॒ષ્ટવ॒ સૌષ॑ધી॒રનુ॑ રુદ્ધ્યસે । ગર્ભે॒ સઞ્જા॑યસે॒ પુનઃ॑ ॥ વૃષા॑ સોમ દ્યુ॒માગ્ં અ॑સિ॒ વૃષા॑ દેવ॒ વૃષ॑વ્રતઃ । વૃષા॒ ધર્મા॑ણિ દધિષે ॥ ઇ॒મ-મ્મે॑ વરુણ॒ , તત્ત્વા॑ યામિ॒ત્વ-ન્નો॑ અગ્ને॒સ ત્વ-ન્નો॑ અગ્ને ॥ 48 ॥

(હિ - વૃ॒તા - મ॒ - એકા॑દશ ચ ) (અ. 11)

(વિષ્ણોઃ॒ ક્રમો॑-ઽસિ - દિ॒વસ્પ - ર્યન્ન॑પ॒તે - ઽપે॑ત॒ - સમિ॑તં॒ - ઁયા જા॒તા - મા નો॑ હિગ્ંસી - દ॒ભ્ય॑સ્થા-દ્- ધ્રુ॒વા - ઽસ્યા॑દિ॒ત્યઙ્ગર્ભ॒ - મિન્દ્રા᳚ગ્ની રોચ॒ - નૈકા॑દશ )

(વિષ્ણો॑ - રસ્મિન્. હ॒વ્યે - તિ॑ ત્વા॒-ઽહં - ધી॒તિભિ॒ - ર્હોત્રા॑ - અ॒ષ્ટાચ॑ત્વારિગ્ંશત્)

(વિષ્ણોઃ॒ ક્રમો॑-ઽસિ॒, ત્વન્નો॑ અગ્ને॒ સ ત્વન્નો॑ અગ્ને)

॥ હરિઃ॑ ઓમ્ ॥

॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયા-ઞ્ચતુર્થ કાણ્ડે દ્વિતીયઃ પ્રશ્ન-સ્સમાપ્તઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ñcaturthakāṇḍe dvītīyaḥ praśnaḥ - devayajanagrahābhidhānaṃ

o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,

śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||

viṣṇoḥ॒ kramo᳚-'syabhimāti॒hā gā̭ya॒tra-ñchanda॒ ā ro̭ha pṛthi॒vīmanu॒ vikra̭masva॒ nirbha̭kta॒-ssa ya-ndvi॒ṣmo viṣṇoḥ॒ kramo᳚-'syabhiśasti॒hā traiṣṭṷbha॒-ñchanda॒ ā ro̭hā॒ntari̭kṣa॒manu॒ vikra̭masva॒ nirbha̭kta॒-ssa ya-ndvi॒ṣmo viṣṇoḥ॒ kramo᳚-'syarātīya॒to ha॒ntā jāga̭ta॒-ñchanda॒ ā ro̭ha॒ diva॒manu॒ vikra̭masva॒ nirbha̭kta॒-ssa ya-ndvi॒ṣmo viṣṇoḥ॒ [viṣṇoḥ᳚, kramo̭-'si śatrūya॒to] 1

kramo̭-'si śatrūya॒to ha॒ntā-'nṷṣṭubha॒-ñchanda॒ ā ro̭ha॒ diśo-'nu॒ vikra̭masva॒ nirbha̭kta॒-ssa ya-ndvi॒ṣmaḥ || akra̭ndada॒gni-ssta॒naya̭nniva॒ dyauḥ, kṣāmā॒ reri̭ha-dvī॒rudhaḥ̭ sama॒ñjann | sa॒dyo ja̭jñā॒no vi hīmi॒ddho akhya॒dā roda̭sī bhā॒nunā̭ bhātya॒ntaḥ || agne᳚-'bhyāvartinna॒bhi na॒ ā va̭rta॒svā-''yṷṣā॒ varca̭sā sa॒nyā me॒dhayā᳚ pra॒jayā॒ dhanḙna || agnḙ [agne᳚, a॒ṅgi॒ra॒-śśa॒ta-ntḙ] 2

aṅgira-śśa॒ta-ntḙ santvā॒vṛtaḥ̭ sa॒hasra̭-nta upā॒vṛtaḥ̭ | tāsā॒-mpoṣa̭sya॒ poṣḙṇa॒ puna̭rno na॒ṣṭamā kṛ̭dhi॒ puna̭rno ra॒yimā kṛ̭dhi || puna̭rū॒rjā niva̭rtasva॒ puna̭ragna i॒ṣā-''yṷṣā | puna̭rnaḥ pāhi vi॒śvataḥ̭ || sa॒ha ra॒yyā ni va̭rta॒svāgne॒ pinva̭sva॒ dhāra̭yā | vi॒śvaphsni̭yā vi॒śva ta॒spari̭ || udṷtta॒maṃ-va~̭ruṇa॒ pāśa̭ ma॒smadavā̭-'dha॒maṃ- [-'dha॒mam, vi ma̭ddhya॒magg śra̭thāya |] 3

-~vi ma̭ddhya॒magg śra̭thāya | athā̭ va॒yamā̭ditya vra॒te tavānā̭gaso॒ adi̭taye syāma || ā tvā̭-'hārṣa-ma॒ntara̭bhūrdhru॒vasti॒ṣṭhā 'vi̭cācaliḥ | viśa̭stvā॒ sarvā̭ vāñchantva॒smi-nrā॒ṣṭramadhi̭ śraya ||agnḙ bṛ॒hannu॒ṣasā̭mū॒rdhvo a̭sthānnirjagmi॒vān-tama̭so॒ jyoti॒ṣā-''gā᳚t | a॒gnirbhā॒nunā॒ ruśa̭tā॒ svaṅga॒ ā jā॒to viśvā॒ sadmā᳚nyaprāḥ || sīda॒ tva-mmā॒tura॒syā [sīda॒ tva-mmā॒tura॒syāḥ᳚, u॒pasthe॒ viśvā᳚nyagne] 4

u॒pasthe॒ viśvā᳚nyagne va॒yunā̭ni vi॒dvān | mainā̭ma॒rciṣā॒ mā tapa̭sā॒-'bhi śṷ̄śuco॒-'ntara̭syāgṃ śu॒krajyo̭ti॒rvi bhā̭hi || a॒ntara̭gne ru॒cā tvamu॒khāyai॒ sada̭ne॒ sve | tasyā॒stvagṃ hara̭sā॒ tapa॒ñjāta̭veda-śśi॒vo bha̭va || śi॒vo bhū॒tvā mahya̭ma॒gne-'tho̭ sīda śi॒vastvam | śi॒vāḥ kṛ॒tvā diśa॒-ssarvā॒-ssvāṃ-yo~ni̭mi॒hā-'' sa̭daḥ || ha॒gṃ॒sa-śśṷci॒ṣa dvasṷrantarikṣa॒-saddhotā̭ vedi॒ṣadati̭thi rduroṇa॒sat | nṛ॒ṣadva̭ra॒sa-dṛ̭ta॒sa-dvyo̭ma॒sa-da॒bjā go॒jā ṛ̭ta॒jā a̭dri॒jā ṛ॒ta-mbṛ॒hat || 5 ||

(diva॒manu॒ vi kra̭masva॒ nirbha̭kta॒-ssa ya-ndvi॒ṣmo viṣṇo॒ - rdhane॒nāgnḙ - 'dha॒ma - ma॒syāḥ - śṷci॒ṣath - ṣoḍa̭śa ca) (a. 1)

di॒vaspari̭ pratha॒ma-ñja̭jñe a॒gnira॒sma-ddvi॒tīya॒-mpari̭ jā॒tavḙdāḥ | tṛ॒tīya̭ma॒phsu nṛ॒maṇā॒ aja̭sra॒mindhā̭na ena-ñjarate svā॒dhīḥ || vi॒dmā tḙ agne tre॒dhā tra॒yāṇi̭ vi॒dmā te॒ sadma॒ vibhṛ̭ta-mpuru॒trā | vi॒dmā te॒ nāma̭ para॒ma-ṅguhā॒ yadvi॒dmā tamuthsaṃ॒-ya~ta̭ āja॒gantha̭ || sa॒mu॒dre tvā̭ nṛ॒maṇā̭ a॒phsva̭ntarnṛ॒cakṣā̭ īdhe di॒vo a̭gna॒ ūdhanṋ | tṛ॒tīye᳚ tvā॒ [tṛ॒tīye᳚ tvā, raja̭si tasthi॒vāgṃ sa̭mṛ॒tasya॒] 6

raja̭si tasthi॒vāgṃ sa̭mṛ॒tasya॒ yonaṷ mahi॒ṣā a̭hinvann || akra̭ndada॒gni-ssta॒naya̭nniva॒ dyauḥ, kṣāmā॒ reri̭ha-dvī॒rudhaḥ̭ sama॒ñjann | sa॒dyo ja̭jñā॒no vi hīmi॒ddho akhya॒dā roda̭sī bhā॒nunā̭ bhātya॒ntaḥ || u॒śi-kpā̭va॒ko a̭ra॒ti-ssṷme॒dhā marte᳚ṣva॒gnira॒mṛto॒ nidhā̭yi | iya̭rti dhū॒mama̭ru॒ṣa-mbhari̭bhra॒ducchu॒kreṇa̭ śo॒ciṣā॒ dyāmina̭kṣat || viśva̭sya ke॒turbhuva̭nasya॒ garbha॒ ā [ ] 7

roda̭sī apṛṇā॒jjāya̭mānaḥ | vī॒ḍu-ñci॒dadri̭mabhina-tparā॒yan janā॒ yada॒gnimaya̭janta॒ pañca̭ || śrī॒ṇāmṷdā॒ro dha॒ruṇo̭ rayī॒ṇā-mma̭nī॒ṣāṇā॒-mprārpa̭ṇa॒-ssoma̭gopāḥ | vaso᳚-ssū॒nu-ssaha̭so a॒phsu rājā॒ vi bhā॒tyagra̭ u॒ṣasā̭midhā॒naḥ || yastḙ a॒dya kṛ॒ṇava̭-dbhadraśoce-'pū॒pa-ndḙva ghṛ॒tava̭ntamagne | prata-nna̭ya prata॒rāṃ-va~syo॒ acchā॒bhi dyu॒mna-nde॒vabha̭ktaṃ-ya~viṣṭha || ā [ ] 8

ta-mbha̭ja sauśrava॒seṣva̭gna u॒ktha-ṷktha॒ ā bha̭ja śa॒syamā̭ne | pri॒ya-ssūrye᳚ pri॒yo a॒gnā bha̭vā॒tyujjā॒tena̭ bhi॒nada॒dujjani̭tvaiḥ || tvāma̭gne॒ yaja̭mānā॒ anu॒ dyūn. viśvā॒ vasṷ̄ni dadhire॒ vāryā̭ṇi | tvayā̭ sa॒ha dravi̭ṇami॒cchamā̭nā vra॒ja-ṅgoma̭ntamu॒śijo॒ vi va̭vruḥ || dṛ॒śā॒no ru॒kma u॒rvyā vya̭dyau-ddu॒rmarṣa॒māyuḥ̭ śri॒ye rṷcā॒naḥ | a॒gnira॒mṛto̭ abhava॒-dvayo̭bhi॒ryadḙ- -na॒-ndyauraja̭naya-thsu॒retāḥ᳚ || 9 ||

(tṛtiye᳚ tvā॒ - garbha॒ ā - ya̭vi॒ṣṭhā-'' - ya - cca॒tvāri̭ ca) (a. 2)

anna̭pa॒te-'nna̭sya no dehyanamī॒vasya̭ śu॒ṣmiṇaḥ̭ | pra pra̭dā॒tāra̭-ntāriṣa॒ ūrja̭-nno dhehi dvi॒pade॒ catṷṣpade || udṷ tvā॒ viśvḙ de॒vā agne॒ bhara̭ntu॒ citti̭bhiḥ | sa no̭ bhava śi॒vata̭ma-ssu॒pratī̭ko vi॒bhāva̭suḥ || preda̭gne॒ jyoti̭ṣmān. yāhi śi॒vebhi̭ra॒rci̭bhi॒stvam | bṛ॒hadbhi̭-rbhā॒nubhi॒-rbhāsa॒-nmā higṃ̭sī sta॒nuvā᳚ pra॒jāḥ || sa॒midhā॒-'gni-ndṷvasyata ghṛ॒tairbo̭dhaya॒tāti̭thim | ā- [ā, a॒smi॒n॒. ha॒vyā jṷhotana |] 10

-'smi̭n. ha॒vyā jṷhotana || praprā॒yama॒gnirbha̭ra॒tasya̭ śṛṇve॒ vi ya-thsūryo॒ na roca̭te bṛ॒hadbhāḥ | a॒bhi yaḥ pū॒ru-mpṛta̭nāsu ta॒sthau dī॒dāya॒ daivyo॒ ati̭thi-śśi॒vo naḥ̭ || āpo̭ devīḥ॒ prati̭ gṛhṇīta॒ bhasmai॒ta-thsyo॒ne kṛ̭ṇuddhvagṃ sura॒bhāvṷ lo॒ke | tasmai̭ namantā॒-ñjana̭ya-ssu॒patnī᳚rmā॒teva̭ pu॒tra-mbi̭bhṛ॒tā svḙnam || a॒phsva̭gne॒ sadhi॒ṣṭava॒- [a॒phsva̭gne॒ sadhi॒ṣṭava̭, sauṣa̭dhī॒ranṷ ruddhyase |] 11

sauṣa̭dhī॒ranṷ ruddhyase | garbhe॒ sañjā̭yase॒ punaḥ̭ || garbho̭ a॒syoṣa̭dhīnā॒-ṅgarbho॒ vana॒spatī̭nām | garbho॒ viśva̭sya bhū॒tasyāgne॒ garbho̭ a॒pāma̭si || pra॒sadya॒ bhasma̭nā॒ yoni̭ma॒paśca̭ pṛthi॒vīma̭gne | sa॒gṃ॒sṛjya̭ mā॒tṛbhi॒stva-ñjyoti̭ṣmā॒-npuna॒rā-'sa̭daḥ || puna̭rā॒sadya॒ sada̭nama॒paśca̭ pṛthi॒vīma̭gne | śeṣḙ mā॒turyatho॒pasthe॒ 'ntara॒syāgṃ śi॒vata̭maḥ || puna̭rū॒rjā [ ] 12

-ni va̭rtasva॒ puna̭ragna i॒ṣā ''yṷṣā | puna̭rnaḥ pāhi vi॒śvataḥ̭ || sa॒ha ra॒yyā ni va̭rta॒svāgne॒ pinva̭sva॒ dhāra̭yā | vi॒śvaphsni̭yā vi॒śvata॒spari̭ || puna̭stvā ''di॒tyā ru॒drā vasa̭va॒-ssami̭ndhatā॒-mpuna̭rbra॒hmāṇo̭ vasunītha ya॒jñaiḥ | ghṛ॒tena॒ tva-nta॒nuvo̭ vardhayasva sa॒tyā-ssa̭ntu॒ yaja̭mānasya॒ kāmāḥ᳚ || bodhā̭ no a॒sya vaca̭so yaviṣṭha॒ magṃhi̭ṣṭhasya॒ prabhṛ̭tasya svadhāvaḥ | pīya̭ti tvo॒ anṷ tvo gṛṇāti va॒ndārṷste ta॒nuvaṃ̭-va~nde agne || sa bo̭dhi sū॒rirma॒ghavā̭ vasu॒dāvā॒ vasṷpatiḥ | yu॒yo॒ddhya̭sma-ddveṣāgṃ̭si || 13 ||

(ā - tavo॒ - rjā-' - nu॒ - ṣoḍa̭śa ca) (a. 3)

apḙta॒ vīta॒ vi ca̭ sarpa॒tāto॒ ye-'tra॒ stha pṷrā॒ṇā ye ca॒ nūta̭nāḥ | adā̭di॒daṃ-ya~॒mo̭-'va॒sāna̭-mpṛthi॒vyā akra̭nni॒ma-mpi॒taro̭ lo॒kama̭smai || a॒gnerbhasmā᳚sya॒gneḥ purī̭ṣamasi sa॒jñānna̭masi kāma॒dhara̭ṇa॒-mmayi̭ te kāma॒dhara̭ṇa-mbhūyāt || saṃ-yā~ vaḥ̭ pri॒yāsta॒nuva॒-ssa-mpri॒yā hṛda̭yāni vaḥ | ā॒tmā vo̭ astu॒ [astu, sampri̭ya॒] 14

sampri̭ya॒-ssampri̭yāsta॒nuvo॒ mama̭ || a॒yagṃ so a॒gniryasmi॒n-thsoma॒mindraḥ̭ su॒ta-nda॒dhe ja॒ṭharḙ vāvaśā॒naḥ | sa॒ha॒sriyaṃ॒-vā~ja॒matya॒-nna saptigṃ̭ sasa॒vān-thsan-thstṷ̄yase jātavedaḥ || agnḙ di॒vo arṇa॒macchā̭ jigā॒syacchā̭ de॒vāgṃ ṷ̄ciṣe॒ dhiṣṇi̭yā॒ ye | yāḥ pa॒rastā᳚-droca॒ne sūrya̭sya॒ yāścā॒ vastā̭-dupa॒tiṣṭha̭nta॒ āpaḥ̭ || agne॒ ya-ttḙ di॒vi varcaḥ̭ pṛthi॒vyāṃ-ya~doṣa̭dhī- [pṛthi॒vyāṃ-ya~doṣa̭dhīṣu, a॒phsu vā̭ yajatra |] 15

-ṣva॒phsu vā̭ yajatra | yenā॒ntari̭kṣa-mu॒rvā̭ta॒tantha̭ tve॒ṣa-ssa bhā॒nura̭rṇa॒vo nṛ॒cakṣāḥ᳚ || pu॒rī॒ṣyā̭so a॒gnayaḥ̭ prāva॒ṇebhiḥ̭ sa॒joṣa̭saḥ | ju॒ṣantāgṃ̭ ha॒vyamāhṷtamanamī॒vā iṣo̭ ma॒hīḥ || iḍā̭magne puru॒dagṃ sagṃ̭ sa॒ni-ṅgo-śśa̭śvatta॒magṃ hava̭mānāya sādha | syānnaḥ̭ sū॒nustana̭yo vi॒jāvā-'gne॒ sā tḙ suma॒tirbhū᳚tva॒sme || a॒ya-nte॒ yoni̭r-ṛ॒tviyo॒ yato̭ jā॒to aro̭cathāḥ | ta-ñjā॒na- [ta-ñjā॒nann, a॒gna॒ ā ro॒hāthā̭ no] 16

-nna̭gna॒ ā ro॒hāthā̭ no vardhayā ra॒yim || cida̭si॒ tayā̭ de॒vata̭yā-'ṅgira॒sva-ddhru॒vā sī̭da pari॒cida̭si॒ tayā̭ de॒vata̭yā-'ṅgira॒sva-ddhru॒vā sī̭da lo॒ka-mpṛ̭ṇa chi॒dra-mpṛ॒ṇātho̭ sīda śi॒vā tvam | i॒ndrā॒gnī tvā॒ bṛha॒spati̭ra॒smin. yonā̭vasīṣadann || tā a̭sya॒ sūda̭dohasa॒-ssomagg̭ śrīṇanti॒ pṛśña̭yaḥ | janma̭-nde॒vānāṃ॒-vi~śa̭stri॒ṣvā ro̭ca॒ne di॒vaḥ || 17 ||

(a॒stvo - ṣa̭dhīṣu - jā॒na - nna॒ṣṭāca̭tvārigṃśacca) (a. 4)

sami̭ta॒gṃ॒ saṅka̭lpethā॒gṃ॒ sampri̭yau roci॒ṣṇū sṷmana॒syamā̭nau | iṣa॒mūrja̭ma॒bhi saṃ॒va~sā̭nau॒ saṃ-vā~॒-mmanāgṃ̭si॒ saṃ-vra~॒tā samṷ ci॒ttānyā-'ka̭ram || agnḙ purīṣyādhi॒pā bha̭vā॒ tva-nnaḥ̭ | iṣa॒mūrjaṃ॒-ya~ja̭mānāya dhehi || pu॒rī॒ṣya̭stvama̭gne rayi॒mā-npṷṣṭi॒māgṃ a̭si | śi॒vāḥ kṛ॒tvā diśa॒-ssarvā॒-ssvāṃ-yo~ni̭mi॒hā-'sa̭daḥ || bhava̭ta-nna॒-ssama̭nasau॒ samo̭kasā [samo̭kasau, a॒re॒pasau᳚ |] 18

-vare॒pasau᳚ | mā ya॒jñagṃ higṃ̭siṣṭa॒-mmā ya॒jñapa̭ti-ñjātavedasau śi॒vau bha̭vatama॒dya naḥ̭ || mā॒teva̭ pu॒tra-mpṛ̭thi॒vī pṷrī॒ṣya̭ma॒gnigg sve yonā̭vabhāru॒khā | tāṃ-vi~śvai᳚rde॒vair-ṛ॒tubhiḥ̭ saṃvi~dā॒naḥ pra॒jāpa̭tirvi॒śvaka̭rmā॒ vi mṷñcatu || yada॒sya pā॒re raja̭sa-śśu॒kra-ñjyoti॒rajā̭yata | ta-nnaḥ̭ parṣa॒dati॒ dviṣo-'gnḙ vaiśvānara॒ svāhā᳚ || nama॒-ssu tḙ nir-ṛte viśvarūpe- [viśvarūpe, a॒ya॒smayaṃ॒-vi~ cṛ̭tā] 19

-'ya॒smayaṃ॒-vi~ cṛ̭tā ba॒ndhame॒tam | ya॒mena॒ tvaṃ-ya~॒myā̭ saṃ-vi~dā॒notta॒ma-nnāka॒madhi̭ rohaye॒mam || yattḙ de॒vī nir-ṛ̭tirāba॒bandha॒ dāma̭ grī॒vāsva̭ vica॒rtyam | i॒da-nte॒ ta-dviṣyāṃ॒-yā~yṷṣo॒ na maddhyā॒dathā̭ jī॒vaḥ pi॒tuma̭ddhi॒ pramṷktaḥ || yasyā᳚ste a॒syāḥ krū॒ra ā॒sañju॒homye॒ṣā-mba॒ndhānā̭mava॒sarja̭nāya | bhūmi॒riti̭ tvā॒ janā̭ vi॒durnir-ṛ̭ti॒- [vi॒durnir-ṛ̭tiḥ, iti̭ tvā॒ 'ha-mpari̭] 20

-riti̭ tvā॒ 'ha-mpari̭ veda vi॒śvataḥ̭ || asṷnvanta॒ma ya̭jamānamiccha ste॒nasye॒tyān-taska̭ra॒syān vḙṣi | a॒nya ma॒sma-di̭ccha॒ sā ta̭ i॒tyā namo̭ devi nir-ṛte॒ tubhya̭mastu || de॒vīma॒ha-nnir-ṛ̭tiṃ॒-va~nda̭mānaḥ pi॒teva̭ pu॒tra-nda̭saye॒ vaco̭bhiḥ | viśva̭sya॒ yā jāya̭mānasya॒ veda॒ śiraḥ̭ śiraḥ॒ prati̭ sū॒rī vi ca̭ṣṭe || ni॒veśa̭na-ssa॒ṅgama̭no॒ vasṷ̄nāṃ॒-vi~śvā̭ rū॒pā-'bhi ca̭ṣṭe॒ [rū॒pā-'bhi ca̭ṣṭe, śacī̭bhiḥ |] 21

śacī̭bhiḥ | de॒va i̭va savi॒tā sa॒tyadha॒rmendro॒ na ta̭sthau sama॒re pa̭thī॒nām || saṃ-va~̭ra॒trā da̭dhātana॒ nirā̭hā॒vān kṛ̭ṇotana | si॒ñcāma̭hā ava॒ṭamu॒driṇaṃ̭-va~॒yaṃ-vi~śvā-'hā-'da̭sta॒makṣi̭tam || niṣkṛ̭tāhā-vamava॒ṭagṃ sṷvara॒tragṃ sṷṣeca॒nam | u॒driṇagṃ̭ siñce॒ akṣi̭tam || sīrā̭ yuñjanti ka॒vayo̭ yu॒gā vi ta̭nvate॒ pṛtha̭k | dhīrā̭ de॒veṣṷ sumna॒yā || yu॒nakta॒ sīrā॒ vi yu॒gā ta̭nota kṛ॒te yonaṷ vapate॒ha [ ] 22

bīja᳚m | gi॒rā ca̭ śru॒ṣṭi-ssabha̭rā॒ asa̭nno॒ nedī̭ya॒ i-thsṛ॒ṇyā̭ pa॒kvamā 'ya̭t || lāṅga̭la॒-mpavī̭ravagṃ su॒śevagṃ̭ suma॒tithsa̭ru | udi-tkṛ̭ṣati॒ gāmavi̭-mprapha॒rvya̭-ñca॒ pīva̭rīm | pra॒sthāva̭-dratha॒vāha̭nam || śu॒na-nnaḥ॒ phālā॒ vi tṷdantu॒ bhūmigṃ̭ śu॒na-ṅkī॒nāśā̭ a॒bhi ya̭ntu vā॒hān | śu॒na-mpa॒rjanyo॒ madhṷnā॒ payo̭bhi॒-śśunā̭sīrā śu॒nama॒smāsṷ dhattam || kāma̭-ṅkāmadughe dhukṣva mi॒trāya॒ varṷṇāya ca | indrā̭yā॒gnayḙ pū॒ṣṇa oṣa̭dhībhyaḥ pra॒jābhyaḥ̭ ||ghṛ॒tena॒ sītā॒ madhṷnā॒ sama̭ktā॒ viśvai᳚rde॒vairanṷmatā ma॒rudbhiḥ̭ | ūrja̭svatī॒ paya̭sā॒ pinva̭mānā॒-'smān-thsī̭te॒ paya̭sā॒-'bhyā-va̭vṛthsva || 23 ||

(samo̭kasau-viśvarūpe-vi॒durnir-ṛ̭ti-ra॒bhi ca̭ṣṭa-i॒ha-mi॒trāya॒-dvāvigṃ̭śatiśca) (a. 5)

yā jā॒tā oṣa̭dhayo de॒vebhya̭striyu॒ga-mpu॒rā | mandā̭mi ba॒bhrūṇā̭ma॒hagṃ śa॒ta-ndhāmā̭ni sa॒pta ca̭ || śa॒taṃ-vo~̭ aba॒-ndhāmā̭ni sa॒hasra̭mu॒ta vo॒ ruhaḥ̭ | athā̭ śatakratvo yū॒yami॒ma-mmḙ aga॒da-ṅkṛ̭ta || puṣpā̭vatīḥ pra॒sūva̭tīḥ pha॒linī̭rapha॒lā u॒ta | aśvā̭ iva sa॒jitva̭rī-rvī॒rudhaḥ̭ pārayi॒ṣṇavaḥ̭ || oṣa̭dhī॒riti̭ mātara॒-stadvo̭ devī॒-rupa̭ bruve | rapāgṃ̭si vighna॒tīri̭ta॒ rapa̭- [vighna॒tīri̭ta॒ rapaḥ̭, cā॒taya̭mānāḥ |] 24

-ścā॒taya̭mānāḥ || a॒śva॒tthe vo̭ ni॒ṣada̭na-mpa॒rṇe vo̭ vasa॒tiḥ kṛ॒tā | go॒bhāja॒ i-tkilā̭satha॒ ya-thsa॒nava̭tha॒ pūrṷṣam || yada॒haṃ-vā~॒jaya̭-nni॒mā oṣa̭dhī॒r॒hasta̭ āda॒dhe | ā॒tmā yakṣma̭sya naśyati pu॒rā jī̭va॒gṛbho̭ yathā || yadoṣa̭dhaya-ssa॒ṅgaccha̭nte॒ rājā̭na॒-ssami̭tā viva | vipra॒-ssa ṷcyate bhi॒ṣagra̭kṣo॒hā 'mī̭va॒ cāta̭naḥ || niṣkṛ̭ti॒-rnāma̭vo mā॒tā-'thā̭ yū॒yaggstha॒ saṅkṛ̭tīḥ | sa॒rāḥ pa̭ta॒triṇī᳚- [sa॒rāḥ pa̭ta॒triṇīḥ᳚, stha॒na॒ yadā॒ maya̭ti॒] 25

-sthana॒ yadā॒ maya̭ti॒ niṣkṛ̭ta || a॒nyā vo̭ a॒nyāma̭va-tva॒nyā-'nyasyā॒ upā̭vata | tā-ssarvā॒ oṣa̭dhaya-ssaṃvi~dā॒nā i॒da-mme॒ prāva̭tā॒ vacaḥ̭ || ucchuṣmā॒ oṣa̭dhīnā॒-ṅgāvo̭ go॒ṣṭhā di̭verate | dhanagṃ̭ sani॒ṣyantī̭ nāmā॒tmāna॒-ntava̭ pūruṣa || ati॒ viśvāḥ᳚ pari॒ṣṭhāste॒na i̭va vra॒jama̭kramuḥ | oṣa̭dhayaḥ॒ prācṷcyavu॒ rya-tki-ñca̭ ta॒nuvā॒gṃ॒ rapaḥ̭ || yā- [yāḥ, ta॒ ā॒ta॒sthu-rā॒tmānaṃ॒-yā~] 26

-sta̭ āta॒sthu-rā॒tmānaṃ॒-yā~ ā̭vivi॒śuḥ paruḥ̭ paruḥ | tāste॒ yakṣmaṃ॒-vi~bā̭dhantā mu॒gro ma̭ddhyama॒śīri̭va || sā॒kaṃ-ya~̭kṣma॒ pra pa̭ta śye॒nena̭ kikidī॒vinā᳚ | sā॒kaṃ-vā~ta̭sya॒-dhrājyā̭ sā॒ka-nna̭śya ni॒hāka̭yā || a॒śvā॒va॒tīgṃ so̭mava॒tī mū॒rjaya̭ntī॒ mudo̭jasam | ā vi̭thsi॒ sarvā॒ oṣa̭dhīra॒smā a̭ri॒ṣṭatā̭taye || yāḥ pha॒linī॒ryā a̭pha॒lā a̭pu॒ṣpā yāśca̭ pu॒ṣpiṇīḥ᳚ | bṛha॒spati̭ prasūtā॒ stāno̭ muñca॒ntvagṃ ha̭saḥ || yā [yāḥ, oṣa̭dhaya॒-ssoma̭rājñīḥ॒] 27

oṣa̭dhaya॒-ssoma̭rājñīḥ॒ pravi̭ṣṭāḥ pṛthi॒vīmanṷ | tāsā॒-ntvama̭syutta॒mā praṇo̭ jī॒vāta̭ve-suva || a॒va॒pata̭ntīravada-ndi॒va oṣa̭dayaḥ॒ pari̭ | ya-ñjī॒va ma॒śñavā̭ mahai॒ na sa ri̭ṣyāti॒ pūrṷṣaḥ || yāśce॒da mṷpa-śṛ॒ṇvanti॒ yāśca̭ dū॒ra-mparā̭gatāḥ | i॒ha sa॒ṅgatya॒ tā-ssarvā̭ a॒smai sa-nda̭tta bheṣa॒jam || mā vo̭ riṣa-tkhani॒tā yasmai̭ cā॒ha-ṅkhanā̭mi vaḥ | dvi॒pa-ccatṷṣpa-da॒smāka॒gṃ॒ sarva̭-ma॒stvanā̭turam || oṣa̭dhaya॒-ssaṃ-va~̭dante॒ somḙna sa॒ha rājñā᳚ | yasmai̭ ka॒roti̭ brāhma॒ṇastagṃ rā̭ja-npārayāmasi || 28 ||

(rapaḥ̭ - pata॒triṇī॒- ryā - agṃha̭so॒ yāḥ - khanā̭mi vo॒ - 'ṣṭāda̭śa ca) (a. 6)

mā no̭ higṃsījjani॒tā yaḥ pṛ̭thi॒vyā yo vā॒ divagṃ̭ sa॒tyadha̭rmā ja॒jāna̭ | yaścā॒paśca॒ndrā bṛ̭ha॒tīrja॒jāna॒ kasmai̭ de॒vāya̭ ha॒viṣā̭ vidhema || a॒bhyāva̭rtasva pṛthivi ya॒jñena॒ paya̭sā sa॒ha | va॒pā-ntḙ a॒gniri̭ṣi॒to-'va̭ sarpatu || agne॒ ya-ttḙ śu॒kraṃ-ya~cca॒ndraṃ-ya~-tpū॒taṃ-ya~-dya॒jñiya᳚m | ta-dde॒vebhyo̭ bharāmasi || iṣa॒mūrja̭ma॒hami॒ta ā [ā, da॒da॒ ṛ॒tasya॒ dhāmno̭] 29

da̭da ṛ॒tasya॒ dhāmno̭ a॒mṛta̭sya॒ yoneḥ᳚ | ā no॒ goṣṷ viśa॒tvauṣa̭dhīṣu॒ jahā̭mi se॒dimani̭rā॒mamī̭vām || agne॒ tava॒ śravo॒ vayo॒ mahi̭ bhrājantya॒rcayo̭ vibhāvaso | bṛha̭-dbhāno॒ śava̭sā॒ vāja̭mu॒kthya̭-ndadhā̭si dā॒śuṣḙ kave || i॒ra॒jyanna̭gne prathayasva ja॒ntubhi̭ra॒sme rāyo̭ amartya | sa da̭rśa॒tasya॒ vapṷṣo॒ vi rā̭jasi pṛ॒ṇakṣi̭ sāna॒sigṃ ra॒yim || ūrjo̭ napā॒jjāta̭veda-ssuśa॒stibhi॒-rmanda̭sva [ ] 30

dhī॒tibhi̭rhi॒taḥ | tve iṣa॒-ssa-nda̭dhu॒-rbhūri̭retasa-ści॒tro ta̭yo vā॒majā̭tāḥ || pā॒va॒kava̭rcā-śśu॒krava̭rcā॒ anṷ̄navarcā॒ udi̭yarṣi bhā॒nunā᳚ | pu॒traḥ pi॒tarā̭ vi॒cara॒nnupā̭vasyu॒bhe pṛ̭ṇakṣi॒ roda̭sī || ṛ॒tāvā̭na-mmahi॒ṣaṃ-vi~॒śvaca̭rṣaṇima॒gnigṃ su॒mnāya̭ dadhire pu॒ro janāḥ᳚ | śrutka̭rṇagṃ sa॒pratha̭stama-ntvā gi॒rā daivya॒-mmānṷṣā yu॒gā || ni॒ṣka॒rtāra̭-maddhva॒rasya॒ pracḙtasa॒-ṅkṣaya̭nta॒gṃ॒ rādha̭se ma॒he | rā॒ti-mbhṛgṷ̄ṇāmu॒śija̭-ṅka॒vikra̭tu-mpṛ॒ṇakṣi̭ sāna॒sigṃ - [sāna॒sim, ra॒yim |] 31

ra॒yim || citaḥ̭ stha pari॒cita̭ ūrdhva॒citaḥ̭ śrayaddhva॒-ntayā̭ de॒vata̭yā-'ṅgira॒sva-ddhru॒vā-ssī̭data || ā pyā̭yasva॒ samḙtu te vi॒śvataḥ̭ soma॒ vṛṣṇi̭yam | bhavā॒ vāja̭sya saṅga॒the || sa-nte॒ payāgṃ̭si॒ samṷ yantu॒ vājā॒-ssaṃ-vṛ~ṣṇi̭yā-nyabhimāti॒ṣāhaḥ̭ | ā॒pyāya̭māno a॒mṛtā̭ya soma di॒vi śravāg̭syutta॒māni̭ dhiṣva || 32 ||

(ā - manda̭sva - sāna॒si - mekā॒nnaca̭tvāri॒gṃ॒śacca̭) (a. 7)

a॒bhya̭sthā॒-dviśvāḥ॒ pṛta̭nā॒ arā̭tī॒stada॒gnirā̭ha॒ tadu॒ soma̭ āha | bṛha॒spatiḥ̭ savi॒tā tanma̭ āha pū॒ṣā mā̭-'dhā-thsukṛ॒tasya̭ lo॒ke || yadakra̭ndaḥ pratha॒ma-ñjāya̭māna u॒dyan-thsa̭mu॒drādu॒ta vā॒ purī̭ṣāt | śye॒nasya̭ pa॒kṣā ha̭ri॒ṇasya̭ bā॒hū upa̭stuta॒-ñjani̭ma॒ ta-ttḙ arvann || a॒pā-mpṛ॒ṣṭhama̭si॒ yoni̭ra॒gne-ssa̭mu॒drama॒bhitaḥ॒ pinva̭mānam | vardha̭māna-mma॒ha [vardha̭māna-mma॒haḥ, ā ca॒ puṣka̭ra-ndi॒vo] 33

ā ca॒ puṣka̭ra-ndi॒vo mātra̭yā vari॒ṇā pra̭thasva || brahma̭ jajñā॒na-mpra̭tha॒ma-mpu॒rastā॒dvi sī̭ma॒ta-ssu॒ruco̭ ve॒na ā̭vaḥ | sa bu॒ddhniyā̭ upa॒mā a̭sya vi॒ṣṭhā-ssa॒taśca॒ yoni॒masa̭taśca॒ vivaḥ̭ || hi॒ra॒ṇya॒ga॒rbha-ssama̭varta॒tāgrḙ bhū॒tasya̭ jā॒taḥ pati॒reka̭ āsīt | sa dā̭dhāra pṛthi॒vī-ndyāmu॒temā-ṅkasmai̭ de॒vāya̭ ha॒viṣā̭ vidhema || dra॒phsaśca̭skanda pṛthi॒vīmanu॒- [pṛthi॒vīmanṷ, dyāmi॒ma-ñca॒] 34

-dyāmi॒ma-ñca॒ yoni॒manu॒ yaśca॒ pūrvaḥ̭ | tṛ॒tīyaṃ॒-yo~ni॒manṷ sa॒ñcara̭nta-ndra॒phsa-ñjṷho॒myanṷ sa॒pta hotrāḥ᳚ || namo̭ astu sa॒rpebhyo॒ ye ke ca̭ pṛthi॒vīmanṷ | ye a॒ntari̭kṣe॒ ye di॒vi tebhyaḥ̭ sa॒rpebhyo॒ namaḥ̭ || yḙ-'do ro̭ca॒ne di॒vo ye vā॒ sūrya̭sya ra॒śmiṣṷ | yeṣā̭ma॒phsu sadaḥ̭ kṛ॒ta-ntebhyaḥ̭ sa॒rpebhyo॒ namaḥ̭ || yā iṣa̭vo yātu॒ dhānā̭nāṃ॒ ~yḙ vā॒ vana॒spatī॒gṃ॒ranṷ | ye vā̭-'va॒ṭeṣu॒ śera̭te॒ tebhyaḥ̭ sa॒rpebhyo॒ namaḥ̭ || 35 ||

(ma॒ho - 'nṷ - yātu॒dhānā̭nā॒ - mekā̭daśa ca) (a. 8)

dhru॒vā-'si̭ dha॒ruṇā-'stṛ̭tā vi॒śvaka̭rmaṇā॒ sukṛ̭tā | mā tvā̭ samu॒dra udva̭dhī॒nmā sṷpa॒rṇo vya̭thamānā pṛthi॒vī-ndṛgṃ̭ha || pra॒jāpa̭tistvā sādayatu pṛthi॒vyāḥ pṛ॒ṣṭhe vyaca̭svatī॒-mpratha̭svatī॒-mpratho̭-'si pṛthi॒vya̭si॒ bhūra̭si॒ bhūmi̭ra॒syadi̭tirasi vi॒śvadhā̭yā॒ viśva̭sya॒ bhuva̭nasya dha॒rtrī pṛ̭thi॒vīṃ-ya~̭ccha pṛthi॒vī-ndṛgṃ̭ha pṛthi॒vī-mmā higṃ̭sī॒rviśva̭smai prā॒ṇāyā̭pā॒nāya̭ vyā॒nāyo̭dā॒nāya̭ prati॒ṣṭhāyai̭ [prati॒ṣṭhāyai᳚, ca॒ritrā̭yā॒-] 36

ca॒ritrā̭yā॒-'gnistvā॒-'bhi pā̭tu ma॒hyā sva॒styā cha॒rdiṣā॒ śanta̭mena॒ tayā̭ de॒vata̭yā-'ṅgira॒sva-ddhru॒vā sī̭da || kāṇḍā᳚-tkāṇḍā-tpra॒roha̭ntī॒ parṷṣaḥparuṣaḥ॒ pari̭ | e॒vā no̭ dūrve॒ pra ta̭nu sa॒hasrḙṇa śa॒tena̭ ca || yā śa॒tena̭ prata॒noṣi̭ sa॒hasrḙṇa vi॒roha̭si | tasyā᳚ste devīṣṭake vi॒dhema̭ ha॒viṣā̭ va॒yam || aṣā̭ḍhā-'si॒ saha̭mānā॒ saha॒svārā̭tī॒-ssaha̭svārātīya॒ta-ssaha̭sva॒ pṛta̭nā॒-ssaha̭sva pṛtanya॒taḥ | sa॒hasra̭vīryā- [sa॒hasra̭vīryā, a॒si॒ sā mā̭ jinva |] 37

-'si॒ sā mā̭ jinva || madhu॒ vātā̭ ṛtāya॒te madhṷ kṣaranti॒ sindha̭vaḥ | māddhvī᳚rna-ssa॒ntvoṣa̭dhīḥ || madhu॒ nakta̭mu॒toṣasi॒ madhṷma॒-tpārthi̭va॒gṃ॒ rajaḥ̭ | madhu॒ dyaura̭stu naḥ pi॒tā || madhṷmā-nno॒ vana॒spati॒-rmadhṷmāgṃ astu॒ sūryaḥ̭ | māddhvī॒rgāvo̭ bhavantu naḥ || ma॒hī dyauḥ pṛ̭thi॒vī ca̭ na i॒maṃ-ya~॒jña-mmi̭mikṣatām | pi॒pṛ॒tā-nno॒ bharī̭mabhiḥ || ta-dviṣṇoḥ᳚ para॒ma- [para॒mam, pa॒dagṃ sadā̭ paśyanti] 38

-mpa॒dagṃ sadā̭ paśyanti sū॒rayaḥ̭ | di॒vīva॒ cakṣu॒rāta̭tam || dhru॒vā-'si̭ pṛthivi॒ saha̭sva pṛtanya॒taḥ | syū॒tā de॒vebhi̭ra॒mṛte॒nā ''gāḥ᳚ || yāstḙ agne॒ sūrye॒ ruca̭ udya॒to diva̭māta॒nvanti̭ ra॒śmibhiḥ̭ | tābhi॒-ssarvā̭bhī ru॒ce janā̭ya naskṛdhi || yā vo̭ devā॒-ssūrye॒ ruco॒ goṣvaśvḙṣu॒ yā rucaḥ̭ | indrā᳚gnī॒ tābhi॒-ssarvā̭bhī॒ ruca̭-nno dhatta bṛhaspate || vi॒rā- [vi॒rāṭ, jyoti̭radhāraya-] 39

-ḍjyoti̭radhāraya-thsa॒mrā-ḍjyoti̭radhāraya-thsva॒rā-ḍjyoti̭radhārayat || agnḙ yu॒kṣvā hi ye tavāśvā̭so deva sā॒dhavaḥ̭ | araṃ॒-va~ha̭ntyā॒śavaḥ̭ || yu॒kṣvā hi dḙva॒hūta̭mā॒gṃ॒ aśvāgṃ̭ agne ra॒thīri̭va | ni hotā̭ pū॒rvya-ssa̭daḥ || dra॒phsaśca̭skanda pṛthi॒vīmanu॒ dyāmi॒ma-ñca॒ yoni॒manu॒ yaśca॒ pūrvaḥ̭ | tṛ॒tīyaṃ॒-yo~ni॒manṷ sa॒ñcara̭nta-ndra॒phsa-ñjṷho॒myanṷ sa॒pta [ ] 40

hotrāḥ᳚ || abhṷ̄di॒daṃ-vi~śva̭sya॒ bhuva̭nasya॒ vāji̭nama॒gne-rvai᳚śvāna॒rasya̭ ca | a॒gnirjyoti̭ṣā॒ jyoti̭ṣmā-nru॒kmo varca̭sā॒ varca̭svān || ṛ॒ce tvā̭ ru॒ce tvā॒ sami-thsra̭vanti sa॒rito॒ na dhenāḥ᳚ | a॒ntarhṛ॒dā mana̭sā pū॒yamā̭nāḥ || ghṛ॒tasya॒ dhārā̭ a॒bhi cā̭kaśīmi | hi॒ra॒ṇyayo̭ veta॒so maddhya̭ āsām || tasmin᳚thsupa॒rṇo ma̭dhu॒kṛ-tkṷlā॒yī bhaja̭nnāste॒ madhṷ de॒vatā᳚bhyaḥ | tasyā̭ sa te॒ hara̭ya-ssa॒pta tīre᳚ sva॒dhā-nduhā̭nā a॒mṛta̭sya॒ dhārā᳚m || 41 ||

(pra॒ti॒ṣṭhāyai̭ - sa॒hasra̭vīryā - para॒maṃ - ~vi॒rāṭth - sa॒pta - tīrḙ - ca॒tvāri̭ ca) (a. 9)

ā॒di॒tya-ṅgarbha॒-mpaya̭sā sama॒ñjan-thsa॒hasra̭sya prati॒māṃ-vi~॒śvarṷ̄pam | pari̭ vṛṅgdhi॒ hara̭sā॒ mā-'bhi mṛ̭kṣa-śśa॒tāyṷṣa-ṅkṛṇuhi cī॒yamā̭naḥ || i॒ma-mmā higṃ̭sīrdvi॒pāda̭-mpaśū॒nāgṃ saha̭srākṣa॒ medha॒ ā cī॒yamā̭naḥ | ma॒yumā̭ra॒ṇyamanṷ te diśāmi॒ tena̭ cinvā॒nasta॒nuvo॒ ni ṣī̭da || vāta̭sya॒ dhrājiṃ॒-va~rṷṇasya॒ nābhi॒maśva̭-ñjajñā॒nagṃ sa̭ri॒rasya॒ maddhye᳚ | śiśṷ-nna॒dīnā॒gṃ॒ hari॒madri̭buddha॒magne॒ mā higṃ̭sīḥ [mā higṃ̭sīḥ, pa॒ra॒me vyo̭mann |] 42

para॒me vyo̭mann || i॒ma-mmā higṃ̭sī॒reka̭śapha-mpaśū॒nā-ṅka̭nikra॒daṃ-vā~॒jinaṃ॒-vā~ji̭neṣu | gau॒ramā̭ra॒ṇyamanṷ te diśāmi॒ tena̭ cinvā॒nasta॒nuvo॒ ni ṣī̭da || aja̭sra॒mindṷmaru॒ṣa-mbhṷra॒ṇyuma॒gnimī̭ḍe pū॒rvaci̭ttau॒ namo̭bhiḥ | sa parva̭bhir-ṛtu॒śaḥ kalpa̭māno॒ gā-mmā higṃ̭sī॒radi̭tiṃ-vi~॒rāja᳚m || i॒magṃ sa̭mu॒dragṃ śa॒tadhā̭ra॒mu-thsaṃ̭-vya~॒cyamā̭na॒-mbhuva̭nasya॒ maddhye᳚ | ghṛ॒ta-nduhā̭nā॒-madi̭ti॒-ñjanā॒yāgne॒ mā [-madi̭ti॒-ñjanā॒yāgne॒ mā, hi॒gṃ॒sīḥ॒ pa॒ra॒me vyo̭mann |] 43

higṃ̭sīḥ para॒me vyo̭mann | ga॒va॒yamā̭ra॒ṇyamanṷ te diśāmi॒ tena̭ cinvā॒nasta॒nuvo॒ ni ṣī̭da || varū᳚tri॒-ntvaṣṭu॒rvarṷṇasya॒ nābhi॒mavi̭-ñjajñā॒nāgṃ raja̭saḥ॒ para̭smāt | ma॒hīgṃ sā̭ha॒srīmasṷrasya mā॒yāmagne॒ mā higṃ̭sīḥ para॒me vyo̭mann || i॒māmū᳚rṇā॒yuṃ-va~rṷṇasya mā॒yā-ntvaca̭-mpaśū॒nā-ndvi॒padā॒-ñcatṷṣpadām | tvaṣṭuḥ̭ pra॒jānā᳚-mpratha॒ma-ñja॒nitra॒magne॒ mā higṃ̭sīḥ para॒me vyo̭mann | uṣṭra̭māra॒ṇyamanṷ [uṣṭra̭māra॒ṇyamanṷ, te॒ di॒śā॒mi॒ tena̭] 44

te diśāmi॒ tena̭ cinvā॒nasta॒nuvo॒ ni ṣī̭da || yo a॒gnira॒gnesta-pa॒so-'dhi̭ jā॒ta-śśocā᳚-tpṛthi॒vyā u॒ta vā̭ di॒vaspari̭ | yena̭ pra॒jā vi॒śvaka̭rmā॒ vyāna॒-ṭtama̭gne॒ heḍaḥ॒ pari̭ te vṛṇaktu || a॒jā hya̭gneraja̭niṣṭa॒ garbhā॒-thsā vā a̭paśyajjani॒tāra॒magre᳚ | tayā॒ roha̭māya॒nnupa॒ meddhyā̭sa॒stayā̭ de॒vā de॒vatā॒magra̭ āyann | śa॒ra॒bha-( )-mā̭ra॒ṇyamanṷ te diśāmi॒ tena̭ cinvā॒nasta॒nuvo॒ niṣī̭da || 45 ||

(agne॒ mā higṃ̭sī॒ - ragne॒ moṣṭra̭mā - ra॒ṇyamanṷ - śara॒bhan - nava̭ ca) (a. 10)

(ā॒di॒tya mi॒mandvi॒pādḙ ma॒yuṃ-vā~ta॒syā 'śva̭ mi॒ma meka̭śapha ṅgau॒rama ja̭sraṅgava॒yaṃ-va~rū᳚tri॒ mavi̭ mi॒māmū᳚rṇā॒ryu muṣṭraṃ॒-yo~ a॒gni-śśa̭ra॒bhaṃ )

indrā᳚gnī roca॒nā di॒vaḥ pari॒ vājḙṣu bhūṣathaḥ | tadvā᳚-ñceti॒ pravī॒rya᳚m || śñatha̭-dvṛ॒tramu॒ta sa̭noti॒ vāja॒mindrā॒ yo a॒gnī sahṷrī sapa॒ryāt | i॒ra॒jyantā̭ vasa॒vya̭sya॒ bhūre॒-ssaha̭stamā॒ saha̭sā vāja॒yantā᳚ || pra ca̭rṣa॒ṇibhyaḥ̭ pṛtanā॒ havḙṣu॒ pra pṛ̭thi॒vyā ri̭ricāthe di॒vaśca̭ | pra sindhṷbhyaḥ॒ pragi॒ribhyo̭ mahi॒tvā prendrā᳚gnī॒ viśvā॒ bhuva॒nā-'tya॒nyā || marṷto॒ yasya॒ hi [ ] 46

kṣayḙ pā॒thā di॒vo vi̭mahasaḥ | sa sṷgo॒pāta̭mo॒ janaḥ̭ || ya॒jñairvā̭ yajñavāhaso॒ vipra̭sya vā matī॒nām | marṷta-śśṛṇu॒tā hava᳚m || śri॒yase॒ ka-mbhā॒nubhi॒-ssa-mmi̭mikṣire॒ te ra॒śmibhi॒sta ṛkva̭bhi-ssukhā॒dayaḥ̭ | te vāśī̭manta i॒ṣmiṇo॒ abhī̭ravo vi॒dre pri॒yasya॒ mārṷtasya॒ dhāmnaḥ̭ || ava̭ te॒ heḍa॒, udṷtta॒mam || kayā̭ naści॒tra ā bhṷvadū॒tī sa॒dā vṛ̭dha॒-ssakhā᳚ | kayā॒ śaci̭ṣṭhayā vṛ॒tā || 47 ||

ko a॒dya yṷṅkte dhu॒ri gā ṛ॒tasya॒ śimī̭vato bhā॒mino̭ durhṛṇā॒yūn | ā॒sanni̭ṣūn. hṛ॒thsvaso̭ mayo॒bhūn. ya ḙṣā-mbhṛ॒tyāmṛ॒ṇadha॒-thsa jī̭vāt || agne॒ nayā, ''de॒vānā॒gṃ॒ śanno̭ bhavantu॒, vājḙvāje| a॒phsva̭gne॒ sadhi॒ṣṭava॒ sauṣa̭dhī॒ranṷ ruddhyase | garbhe॒ sañjā̭yase॒ punaḥ̭ || vṛṣā̭ soma dyu॒māgṃ a̭si॒ vṛṣā̭ deva॒ vṛṣa̭vrataḥ | vṛṣā॒ dharmā̭ṇi dadhiṣe || i॒ma-mmḙ varuṇa॒ , tattvā̭ yāmi॒tva-nno̭ agne॒sa tva-nno̭ agne || 48 ||

(hi - vṛ॒tā - ma॒ - ekā̭daśa ca ) (a. 11)

(viṣṇoḥ॒ kramo̭-'si - di॒vaspa - ryanna̭pa॒te - 'pḙta॒ - sami̭taṃ॒ - ~yā jā॒tā - mā no̭ higṃsī - da॒bhya̭sthā-d- dhru॒vā - 'syā̭di॒tyaṅgarbha॒ - mindrā᳚gnī roca॒ - naikā̭daśa )

(viṣṇo̭ - rasmin. ha॒vye - ti̭ tvā॒-'haṃ - dhī॒tibhi॒ - rhotrā̭ - a॒ṣṭāca̭tvārigṃśat)

(viṣṇoḥ॒ kramo̭-'si॒, tvanno̭ agne॒ sa tvanno̭ agne)

|| hariḥ̭ om ||

|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ñcaturtha kāṇḍe dvitīyaḥ praśna-ssamāptaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-ञ्चतुर्थकाण्डे द्वीतीयः प्रश्नः - देवयजनग्रहाभिधानं

ओ-न्नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः,

श्री गुरुभ्यो नमः । ह॒रिः॒ ओम् ॥

विष्णोः॒ क्रमो᳚-ऽस्यभिमाति॒हा गा॑य॒त्र-ञ्छन्द॒ आ रो॑ह पृथि॒वीमनु॒ विक्र॑मस्व॒ निर्भ॑क्त॒-स्स य-न्द्वि॒ष्मो विष्णोः॒ क्रमो᳚-ऽस्यभिशस्ति॒हा त्रैष्टु॑भ॒-ञ्छन्द॒ आ रो॑हा॒न्तरि॑क्ष॒मनु॒ विक्र॑मस्व॒ निर्भ॑क्त॒-स्स य-न्द्वि॒ष्मो विष्णोः॒ क्रमो᳚-ऽस्यरातीय॒तो ह॒न्ता जाग॑त॒-ञ्छन्द॒ आ रो॑ह॒ दिव॒मनु॒ विक्र॑मस्व॒ निर्भ॑क्त॒-स्स य-न्द्वि॒ष्मो विष्णोः॒ [विष्णोः᳚, क्रमो॑-ऽसि शत्रूय॒तो] 1

क्रमो॑-ऽसि शत्रूय॒तो ह॒न्ता-ऽनु॑ष्टुभ॒-ञ्छन्द॒ आ रो॑ह॒ दिशो-ऽनु॒ विक्र॑मस्व॒ निर्भ॑क्त॒-स्स य-न्द्वि॒ष्मः ॥ अक्र॑न्दद॒ग्नि-स्स्त॒नय॑न्निव॒ द्यौः, क्षामा॒ रेरि॑ह-द्वी॒रुधः॑ सम॒ञ्जन्न् । स॒द्यो ज॑ज्ञा॒नो वि हीमि॒द्धो अख्य॒दा रोद॑सी भा॒नुना॑ भात्य॒न्तः ॥ अग्ने᳚-ऽभ्यावर्तिन्न॒भि न॒ आ व॑र्त॒स्वा-ऽऽयु॑षा॒ वर्च॑सा स॒न्या मे॒धया᳚ प्र॒जया॒ धने॑न ॥ अग्ने॑ [अग्ने᳚, अ॒ङ्गि॒र॒-श्श॒त-न्ते॑] 2

अङ्गिर-श्श॒त-न्ते॑ सन्त्वा॒वृतः॑ स॒हस्र॑-न्त उपा॒वृतः॑ । तासा॒-म्पोष॑स्य॒ पोषे॑ण॒ पुन॑र्नो न॒ष्टमा कृ॑धि॒ पुन॑र्नो र॒यिमा कृ॑धि ॥ पुन॑रू॒र्जा निव॑र्तस्व॒ पुन॑रग्न इ॒षा-ऽऽयु॑षा । पुन॑र्नः पाहि वि॒श्वतः॑ ॥ स॒ह र॒य्या नि व॑र्त॒स्वाग्ने॒ पिन्व॑स्व॒ धार॑या । वि॒श्वफ्स्नि॑या वि॒श्व त॒स्परि॑ ॥ उदु॑त्त॒मं-वँ॑रुण॒ पाश॑ म॒स्मदवा॑-ऽध॒मं- [-ऽध॒मम्, वि म॑द्ध्य॒मग्ग् श्र॑थाय ।] 3

-ँवि म॑द्ध्य॒मग्ग् श्र॑थाय । अथा॑ व॒यमा॑दित्य व्र॒ते तवाना॑गसो॒ अदि॑तये स्याम ॥ आ त्वा॑-ऽहार्ष-म॒न्तर॑भूर्ध्रु॒वस्ति॒ष्ठा ऽवि॑चाचलिः । विश॑स्त्वा॒ सर्वा॑ वाञ्छन्त्व॒स्मि-न्रा॒ष्ट्रमधि॑ श्रय ॥अग्ने॑ बृ॒हन्नु॒षसा॑मू॒र्ध्वो अ॑स्थान्निर्जग्मि॒वान्-तम॑सो॒ ज्योति॒षा-ऽऽगा᳚त् । अ॒ग्निर्भा॒नुना॒ रुश॑ता॒ स्वङ्ग॒ आ जा॒तो विश्वा॒ सद्मा᳚न्यप्राः ॥ सीद॒ त्व-म्मा॒तुर॒स्या [सीद॒ त्व-म्मा॒तुर॒स्याः᳚, उ॒पस्थे॒ विश्वा᳚न्यग्ने] 4

उ॒पस्थे॒ विश्वा᳚न्यग्ने व॒युना॑नि वि॒द्वान् । मैना॑म॒र्चिषा॒ मा तप॑सा॒-ऽभि शू॑शुचो॒-ऽन्तर॑स्याग्ं शु॒क्रज्यो॑ति॒र्वि भा॑हि ॥ अ॒न्तर॑ग्ने रु॒चा त्वमु॒खायै॒ सद॑ने॒ स्वे । तस्या॒स्त्वग्ं हर॑सा॒ तप॒ञ्जात॑वेद-श्शि॒वो भ॑व ॥ शि॒वो भू॒त्वा मह्य॑म॒ग्ने-ऽथो॑ सीद शि॒वस्त्वम् । शि॒वाः कृ॒त्वा दिश॒-स्सर्वा॒-स्स्वां-योँनि॑मि॒हा-ऽऽ स॑दः ॥ ह॒ग्ं॒स-श्शु॑चि॒ष द्वसु॑रन्तरिक्ष॒-सद्धोता॑ वेदि॒षदति॑थि र्दुरोण॒सत् । नृ॒षद्व॑र॒स-दृ॑त॒स-द्व्यो॑म॒स-द॒ब्जा गो॒जा ऋ॑त॒जा अ॑द्रि॒जा ऋ॒त-म्बृ॒हत् ॥ 5 ॥

(दिव॒मनु॒ वि क्र॑मस्व॒ निर्भ॑क्त॒-स्स य-न्द्वि॒ष्मो विष्णो॒ - र्धने॒नाग्ने॑ - ऽध॒म - म॒स्याः - शु॑चि॒षथ् - षोड॑श च) (अ. 1)

दि॒वस्परि॑ प्रथ॒म-ञ्ज॑ज्ञे अ॒ग्निर॒स्म-द्द्वि॒तीय॒-म्परि॑ जा॒तवे॑दाः । तृ॒तीय॑म॒फ्सु नृ॒मणा॒ अज॑स्र॒मिन्धा॑न एन-ञ्जरते स्वा॒धीः ॥ वि॒द्मा ते॑ अग्ने त्रे॒धा त्र॒याणि॑ वि॒द्मा ते॒ सद्म॒ विभृ॑त-म्पुरु॒त्रा । वि॒द्मा ते॒ नाम॑ पर॒म-ङ्गुहा॒ यद्वि॒द्मा तमुथ्सं॒-यँत॑ आज॒गन्थ॑ ॥ स॒मु॒द्रे त्वा॑ नृ॒मणा॑ अ॒फ्स्व॑न्तर्नृ॒चक्षा॑ ईधे दि॒वो अ॑ग्न॒ ऊधन्न्॑ । तृ॒तीये᳚ त्वा॒ [तृ॒तीये᳚ त्वा, रज॑सि तस्थि॒वाग्ं स॑मृ॒तस्य॒] 6

रज॑सि तस्थि॒वाग्ं स॑मृ॒तस्य॒ योनौ॑ महि॒षा अ॑हिन्वन्न् ॥ अक्र॑न्दद॒ग्नि-स्स्त॒नय॑न्निव॒ द्यौः, क्षामा॒ रेरि॑ह-द्वी॒रुधः॑ सम॒ञ्जन्न् । स॒द्यो ज॑ज्ञा॒नो वि हीमि॒द्धो अख्य॒दा रोद॑सी भा॒नुना॑ भात्य॒न्तः ॥ उ॒शि-क्पा॑व॒को अ॑र॒ति-स्सु॑मे॒धा मर्ते᳚ष्व॒ग्निर॒मृतो॒ निधा॑यि । इय॑र्ति धू॒मम॑रु॒ष-म्भरि॑भ्र॒दुच्छु॒क्रेण॑ शो॒चिषा॒ द्यामिन॑क्षत् ॥ विश्व॑स्य के॒तुर्भुव॑नस्य॒ गर्भ॒ आ [ ] 7

रोद॑सी अपृणा॒ज्जाय॑मानः । वी॒डु-ञ्चि॒दद्रि॑मभिन-त्परा॒यन् जना॒ यद॒ग्निमय॑जन्त॒ पञ्च॑ ॥ श्री॒णामु॑दा॒रो ध॒रुणो॑ रयी॒णा-म्म॑नी॒षाणा॒-म्प्रार्प॑ण॒-स्सोम॑गोपाः । वसो᳚-स्सू॒नु-स्सह॑सो अ॒फ्सु राजा॒ वि भा॒त्यग्र॑ उ॒षसा॑मिधा॒नः ॥ यस्ते॑ अ॒द्य कृ॒णव॑-द्भद्रशोचे-ऽपू॒प-न्दे॑व घृ॒तव॑न्तमग्ने । प्रत-न्न॑य प्रत॒रां-वँस्यो॒ अच्छा॒भि द्यु॒म्न-न्दे॒वभ॑क्तं-यँविष्ठ ॥ आ [ ] 8

त-म्भ॑ज सौश्रव॒सेष्व॑ग्न उ॒क्थ-उ॑क्थ॒ आ भ॑ज श॒स्यमा॑ने । प्रि॒य-स्सूर्ये᳚ प्रि॒यो अ॒ग्ना भ॑वा॒त्युज्जा॒तेन॑ भि॒नद॒दुज्जनि॑त्वैः ॥ त्वाम॑ग्ने॒ यज॑माना॒ अनु॒ द्यून्. विश्वा॒ वसू॑नि दधिरे॒ वार्या॑णि । त्वया॑ स॒ह द्रवि॑णमि॒च्छमा॑ना व्र॒ज-ङ्गोम॑न्तमु॒शिजो॒ वि व॑व्रुः ॥ दृ॒शा॒नो रु॒क्म उ॒र्व्या व्य॑द्यौ-द्दु॒र्मर्ष॒मायुः॑ श्रि॒ये रु॑चा॒नः । अ॒ग्निर॒मृतो॑ अभव॒-द्वयो॑भि॒र्यदे॑- -न॒-न्द्यौरज॑नय-थ्सु॒रेताः᳚ ॥ 9 ॥

(तृतिये᳚ त्वा॒ - गर्भ॒ आ - य॑वि॒ष्ठा-ऽऽ - य - च्च॒त्वारि॑ च) (अ. 2)

अन्न॑प॒ते-ऽन्न॑स्य नो देह्यनमी॒वस्य॑ शु॒ष्मिणः॑ । प्र प्र॑दा॒तार॑-न्तारिष॒ ऊर्ज॑-न्नो धेहि द्वि॒पदे॒ चतु॑ष्पदे ॥ उदु॑ त्वा॒ विश्वे॑ दे॒वा अग्ने॒ भर॑न्तु॒ चित्ति॑भिः । स नो॑ भव शि॒वत॑म-स्सु॒प्रती॑को वि॒भाव॑सुः ॥ प्रेद॑ग्ने॒ ज्योति॑ष्मान्. याहि शि॒वेभि॑र॒र्चि॑भि॒स्त्वम् । बृ॒हद्भि॑-र्भा॒नुभि॒-र्भास॒-न्मा हिग्ं॑सी स्त॒नुवा᳚ प्र॒जाः ॥ स॒मिधा॒-ऽग्नि-न्दु॑वस्यत घृ॒तैर्बो॑धय॒ताति॑थिम् । आ- [आ, अ॒स्मि॒न्॒. ह॒व्या जु॑होतन ।] 10

-ऽस्मि॑न्. ह॒व्या जु॑होतन ॥ प्रप्रा॒यम॒ग्निर्भ॑र॒तस्य॑ शृण्वे॒ वि य-थ्सूर्यो॒ न रोच॑ते बृ॒हद्भाः । अ॒भि यः पू॒रु-म्पृत॑नासु त॒स्थौ दी॒दाय॒ दैव्यो॒ अति॑थि-श्शि॒वो नः॑ ॥ आपो॑ देवीः॒ प्रति॑ गृह्णीत॒ भस्मै॒त-थ्स्यो॒ने कृ॑णुद्ध्वग्ं सुर॒भावु॑ लो॒के । तस्मै॑ नमन्ता॒-ञ्जन॑य-स्सु॒पत्नी᳚र्मा॒तेव॑ पु॒त्र-म्बि॑भृ॒ता स्वे॑नम् ॥ अ॒फ्स्व॑ग्ने॒ सधि॒ष्टव॒- [अ॒फ्स्व॑ग्ने॒ सधि॒ष्टव॑, सौष॑धी॒रनु॑ रुद्ध्यसे ।] 11

सौष॑धी॒रनु॑ रुद्ध्यसे । गर्भे॒ सञ्जा॑यसे॒ पुनः॑ ॥ गर्भो॑ अ॒स्योष॑धीना॒-ङ्गर्भो॒ वन॒स्पती॑नाम् । गर्भो॒ विश्व॑स्य भू॒तस्याग्ने॒ गर्भो॑ अ॒पाम॑सि ॥ प्र॒सद्य॒ भस्म॑ना॒ योनि॑म॒पश्च॑ पृथि॒वीम॑ग्ने । स॒ग्ं॒सृज्य॑ मा॒तृभि॒स्त्व-ञ्ज्योति॑ष्मा॒-न्पुन॒रा-ऽस॑दः ॥ पुन॑रा॒सद्य॒ सद॑नम॒पश्च॑ पृथि॒वीम॑ग्ने । शेषे॑ मा॒तुर्यथो॒पस्थे॒ ऽन्तर॒स्याग्ं शि॒वत॑मः ॥ पुन॑रू॒र्जा [ ] 12

-नि व॑र्तस्व॒ पुन॑रग्न इ॒षा ऽऽयु॑षा । पुन॑र्नः पाहि वि॒श्वतः॑ ॥ स॒ह र॒य्या नि व॑र्त॒स्वाग्ने॒ पिन्व॑स्व॒ धार॑या । वि॒श्वफ्स्नि॑या वि॒श्वत॒स्परि॑ ॥ पुन॑स्त्वा ऽऽदि॒त्या रु॒द्रा वस॑व॒-स्समि॑न्धता॒-म्पुन॑र्ब्र॒ह्माणो॑ वसुनीथ य॒ज्ञैः । घृ॒तेन॒ त्व-न्त॒नुवो॑ वर्धयस्व स॒त्या-स्स॑न्तु॒ यज॑मानस्य॒ कामाः᳚ ॥ बोधा॑ नो अ॒स्य वच॑सो यविष्ठ॒ मग्ंहि॑ष्ठस्य॒ प्रभृ॑तस्य स्वधावः । पीय॑ति त्वो॒ अनु॑ त्वो गृणाति व॒न्दारु॑स्ते त॒नुवं॑-वँन्दे अग्ने ॥ स बो॑धि सू॒रिर्म॒घवा॑ वसु॒दावा॒ वसु॑पतिः । यु॒यो॒द्ध्य॑स्म-द्द्वेषाग्ं॑सि ॥ 13 ॥

(आ - तवो॒ - र्जा-ऽ - नु॒ - षोड॑श च) (अ. 3)

अपे॑त॒ वीत॒ वि च॑ सर्प॒तातो॒ ये-ऽत्र॒ स्थ पु॑रा॒णा ये च॒ नूत॑नाः । अदा॑दि॒दं-यँ॒मो॑-ऽव॒सान॑-म्पृथि॒व्या अक्र॑न्नि॒म-म्पि॒तरो॑ लो॒कम॑स्मै ॥ अ॒ग्नेर्भस्मा᳚स्य॒ग्नेः पुरी॑षमसि स॒ज्ञान्न॑मसि काम॒धर॑ण॒-म्मयि॑ ते काम॒धर॑ण-म्भूयात् ॥ सं-याँ वः॑ प्रि॒यास्त॒नुव॒-स्स-म्प्रि॒या हृद॑यानि वः । आ॒त्मा वो॑ अस्तु॒ [अस्तु, सम्प्रि॑य॒] 14

सम्प्रि॑य॒-स्सम्प्रि॑यास्त॒नुवो॒ मम॑ ॥ अ॒यग्ं सो अ॒ग्निर्यस्मि॒न्-थ्सोम॒मिन्द्रः॑ सु॒त-न्द॒धे ज॒ठरे॑ वावशा॒नः । स॒ह॒स्रियं॒-वाँज॒मत्य॒-न्न सप्तिग्ं॑ सस॒वान्-थ्सन्-थ्स्तू॑यसे जातवेदः ॥ अग्ने॑ दि॒वो अर्ण॒मच्छा॑ जिगा॒स्यच्छा॑ दे॒वाग्ं ऊ॑चिषे॒ धिष्णि॑या॒ ये । याः प॒रस्ता᳚-द्रोच॒ने सूर्य॑स्य॒ याश्चा॒ वस्ता॑-दुप॒तिष्ठ॑न्त॒ आपः॑ ॥ अग्ने॒ य-त्ते॑ दि॒वि वर्चः॑ पृथि॒व्यां-यँदोष॑धी- [पृथि॒व्यां-यँदोष॑धीषु, अ॒फ्सु वा॑ यजत्र ।] 15

-ष्व॒फ्सु वा॑ यजत्र । येना॒न्तरि॑क्ष-मु॒र्वा॑त॒तन्थ॑ त्वे॒ष-स्स भा॒नुर॑र्ण॒वो नृ॒चक्षाः᳚ ॥ पु॒री॒ष्या॑सो अ॒ग्नयः॑ प्राव॒णेभिः॑ स॒जोष॑सः । जु॒षन्ताग्ं॑ ह॒व्यमाहु॑तमनमी॒वा इषो॑ म॒हीः ॥ इडा॑मग्ने पुरु॒दग्ं सग्ं॑ स॒नि-ङ्गो-श्श॑श्वत्त॒मग्ं हव॑मानाय साध । स्यान्नः॑ सू॒नुस्तन॑यो वि॒जावा-ऽग्ने॒ सा ते॑ सुम॒तिर्भू᳚त्व॒स्मे ॥ अ॒य-न्ते॒ योनि॑र्-ऋ॒त्वियो॒ यतो॑ जा॒तो अरो॑चथाः । त-ञ्जा॒न- [त-ञ्जा॒नन्न्, अ॒ग्न॒ आ रो॒हाथा॑ नो] 16

-न्न॑ग्न॒ आ रो॒हाथा॑ नो वर्धया र॒यिम् ॥ चिद॑सि॒ तया॑ दे॒वत॑या-ऽङ्गिर॒स्व-द्ध्रु॒वा सी॑द परि॒चिद॑सि॒ तया॑ दे॒वत॑या-ऽङ्गिर॒स्व-द्ध्रु॒वा सी॑द लो॒क-म्पृ॑ण छि॒द्र-म्पृ॒णाथो॑ सीद शि॒वा त्वम् । इ॒न्द्रा॒ग्नी त्वा॒ बृह॒स्पति॑र॒स्मिन्. योना॑वसीषदन्न् ॥ ता अ॑स्य॒ सूद॑दोहस॒-स्सोमग्ग्॑ श्रीणन्ति॒ पृश्ञ॑यः । जन्म॑-न्दे॒वानां॒-विँश॑स्त्रि॒ष्वा रो॑च॒ने दि॒वः ॥ 17 ॥

(अ॒स्त्वो - ष॑धीषु - जा॒न - न्न॒ष्टाच॑त्वारिग्ंशच्च) (अ. 4)

समि॑त॒ग्ं॒ सङ्क॑ल्पेथा॒ग्ं॒ सम्प्रि॑यौ रोचि॒ष्णू सु॑मन॒स्यमा॑नौ । इष॒मूर्ज॑म॒भि सं॒वँसा॑नौ॒ सं-वाँ॒-म्मनाग्ं॑सि॒ सं-व्रँ॒ता समु॑ चि॒त्तान्या-ऽक॑रम् ॥ अग्ने॑ पुरीष्याधि॒पा भ॑वा॒ त्व-न्नः॑ । इष॒मूर्जं॒-यँज॑मानाय धेहि ॥ पु॒री॒ष्य॑स्त्वम॑ग्ने रयि॒मा-न्पु॑ष्टि॒माग्ं अ॑सि । शि॒वाः कृ॒त्वा दिश॒-स्सर्वा॒-स्स्वां-योँनि॑मि॒हा-ऽस॑दः ॥ भव॑त-न्न॒-स्सम॑नसौ॒ समो॑कसा [समो॑कसौ, अ॒रे॒पसौ᳚ ।] 18

-वरे॒पसौ᳚ । मा य॒ज्ञग्ं हिग्ं॑सिष्ट॒-म्मा य॒ज्ञप॑ति-ञ्जातवेदसौ शि॒वौ भ॑वतम॒द्य नः॑ ॥ मा॒तेव॑ पु॒त्र-म्पृ॑थि॒वी पु॑री॒ष्य॑म॒ग्निग्ग् स्वे योना॑वभारु॒खा । तां-विँश्वै᳚र्दे॒वैर्-ऋ॒तुभिः॑ संविँदा॒नः प्र॒जाप॑तिर्वि॒श्वक॑र्मा॒ वि मु॑ञ्चतु ॥ यद॒स्य पा॒रे रज॑स-श्शु॒क्र-ञ्ज्योति॒रजा॑यत । त-न्नः॑ पर्ष॒दति॒ द्विषो-ऽग्ने॑ वैश्वानर॒ स्वाहा᳚ ॥ नम॒-स्सु ते॑ निर्-ऋते विश्वरूपे- [विश्वरूपे, अ॒य॒स्मयं॒-विँ चृ॑ता] 19

-ऽय॒स्मयं॒-विँ चृ॑ता ब॒न्धमे॒तम् । य॒मेन॒ त्वं-यँ॒म्या॑ सं-विँदा॒नोत्त॒म-न्नाक॒मधि॑ रोहये॒मम् ॥ यत्ते॑ दे॒वी निर्-ऋ॑तिराब॒बन्ध॒ दाम॑ ग्री॒वास्व॑ विच॒र्त्यम् । इ॒द-न्ते॒ त-द्विष्यां॒-याँयु॑षो॒ न मद्ध्या॒दथा॑ जी॒वः पि॒तुम॑द्धि॒ प्रमु॑क्तः ॥ यस्या᳚स्ते अ॒स्याः क्रू॒र आ॒सञ्जु॒होम्ये॒षा-म्ब॒न्धाना॑मव॒सर्ज॑नाय । भूमि॒रिति॑ त्वा॒ जना॑ वि॒दुर्निर्-ऋ॑ति॒- [वि॒दुर्निर्-ऋ॑तिः, इति॑ त्वा॒ ऽह-म्परि॑] 20

-रिति॑ त्वा॒ ऽह-म्परि॑ वेद वि॒श्वतः॑ ॥ असु॑न्वन्त॒म य॑जमानमिच्छ स्ते॒नस्ये॒त्यान्-तस्क॑र॒स्यान् वे॑षि । अ॒न्य म॒स्म-दि॑च्छ॒ सा त॑ इ॒त्या नमो॑ देवि निर्-ऋते॒ तुभ्य॑मस्तु ॥ दे॒वीम॒ह-न्निर्-ऋ॑तिं॒-वँन्द॑मानः पि॒तेव॑ पु॒त्र-न्द॑सये॒ वचो॑भिः । विश्व॑स्य॒ या जाय॑मानस्य॒ वेद॒ शिरः॑ शिरः॒ प्रति॑ सू॒री वि च॑ष्टे ॥ नि॒वेश॑न-स्स॒ङ्गम॑नो॒ वसू॑नां॒-विँश्वा॑ रू॒पा-ऽभि च॑ष्टे॒ [रू॒पा-ऽभि च॑ष्टे, शची॑भिः ।] 21

शची॑भिः । दे॒व इ॑व सवि॒ता स॒त्यध॒र्मेन्द्रो॒ न त॑स्थौ सम॒रे प॑थी॒नाम् ॥ सं-वँ॑र॒त्रा द॑धातन॒ निरा॑हा॒वान् कृ॑णोतन । सि॒ञ्चाम॑हा अव॒टमु॒द्रिणं॑-वँ॒यं-विँश्वा-ऽहा-ऽद॑स्त॒मक्षि॑तम् ॥ निष्कृ॑ताहा-वमव॒टग्ं सु॑वर॒त्रग्ं सु॑षेच॒नम् । उ॒द्रिणग्ं॑ सिञ्चे॒ अक्षि॑तम् ॥ सीरा॑ युञ्जन्ति क॒वयो॑ यु॒गा वि त॑न्वते॒ पृथ॑क् । धीरा॑ दे॒वेषु॑ सुम्न॒या ॥ यु॒नक्त॒ सीरा॒ वि यु॒गा त॑नोत कृ॒ते योनौ॑ वपते॒ह [ ] 22

बीज᳚म् । गि॒रा च॑ श्रु॒ष्टि-स्सभ॑रा॒ अस॑न्नो॒ नेदी॑य॒ इ-थ्सृ॒ण्या॑ प॒क्वमा ऽय॑त् ॥ लाङ्ग॑ल॒-म्पवी॑रवग्ं सु॒शेवग्ं॑ सुम॒तिथ्स॑रु । उदि-त्कृ॑षति॒ गामवि॑-म्प्रफ॒र्व्य॑-ञ्च॒ पीव॑रीम् । प्र॒स्थाव॑-द्रथ॒वाह॑नम् ॥ शु॒न-न्नः॒ फाला॒ वि तु॑दन्तु॒ भूमिग्ं॑ शु॒न-ङ्की॒नाशा॑ अ॒भि य॑न्तु वा॒हान् । शु॒न-म्प॒र्जन्यो॒ मधु॑ना॒ पयो॑भि॒-श्शुना॑सीरा शु॒नम॒स्मासु॑ धत्तम् ॥ काम॑-ङ्कामदुघे धुक्ष्व मि॒त्राय॒ वरु॑णाय च । इन्द्रा॑या॒ग्नये॑ पू॒ष्ण ओष॑धीभ्यः प्र॒जाभ्यः॑ ॥घृ॒तेन॒ सीता॒ मधु॑ना॒ सम॑क्ता॒ विश्वै᳚र्दे॒वैरनु॑मता म॒रुद्भिः॑ । ऊर्ज॑स्वती॒ पय॑सा॒ पिन्व॑माना॒-ऽस्मान्-थ्सी॑ते॒ पय॑सा॒-ऽभ्या-व॑वृथ्स्व ॥ 23 ॥

(समो॑कसौ-विश्वरूपे-वि॒दुर्निर्-ऋ॑ति-र॒भि च॑ष्ट-इ॒ह-मि॒त्राय॒-द्वाविग्ं॑शतिश्च) (अ. 5)

या जा॒ता ओष॑धयो दे॒वेभ्य॑स्त्रियु॒ग-म्पु॒रा । मन्दा॑मि ब॒भ्रूणा॑म॒हग्ं श॒त-न्धामा॑नि स॒प्त च॑ ॥ श॒तं-वोँ॑ अब॒-न्धामा॑नि स॒हस्र॑मु॒त वो॒ रुहः॑ । अथा॑ शतक्रत्वो यू॒यमि॒म-म्मे॑ अग॒द-ङ्कृ॑त ॥ पुष्पा॑वतीः प्र॒सूव॑तीः फ॒लिनी॑रफ॒ला उ॒त । अश्वा॑ इव स॒जित्व॑री-र्वी॒रुधः॑ पारयि॒ष्णवः॑ ॥ ओष॑धी॒रिति॑ मातर॒-स्तद्वो॑ देवी॒-रुप॑ ब्रुवे । रपाग्ं॑सि विघ्न॒तीरि॑त॒ रप॑- [विघ्न॒तीरि॑त॒ रपः॑, चा॒तय॑मानाः ।] 24

-श्चा॒तय॑मानाः ॥ अ॒श्व॒त्थे वो॑ नि॒षद॑न-म्प॒र्णे वो॑ वस॒तिः कृ॒ता । गो॒भाज॒ इ-त्किला॑सथ॒ य-थ्स॒नव॑थ॒ पूरु॑षम् ॥ यद॒हं-वाँ॒जय॑-न्नि॒मा ओष॑धी॒र्॒हस्त॑ आद॒धे । आ॒त्मा यक्ष्म॑स्य नश्यति पु॒रा जी॑व॒गृभो॑ यथा ॥ यदोष॑धय-स्स॒ङ्गच्छ॑न्ते॒ राजा॑न॒-स्समि॑ता विव । विप्र॒-स्स उ॑च्यते भि॒षग्र॑क्षो॒हा ऽमी॑व॒ चात॑नः ॥ निष्कृ॑ति॒-र्नाम॑वो मा॒ता-ऽथा॑ यू॒यग्ग्स्थ॒ सङ्कृ॑तीः । स॒राः प॑त॒त्रिणी᳚- [स॒राः प॑त॒त्रिणीः᳚, स्थ॒न॒ यदा॒ मय॑ति॒] 25

-स्थन॒ यदा॒ मय॑ति॒ निष्कृ॑त ॥ अ॒न्या वो॑ अ॒न्याम॑व-त्व॒न्या-ऽन्यस्या॒ उपा॑वत । ता-स्सर्वा॒ ओष॑धय-स्संविँदा॒ना इ॒द-म्मे॒ प्राव॑ता॒ वचः॑ ॥ उच्छुष्मा॒ ओष॑धीना॒-ङ्गावो॑ गो॒ष्ठा दि॑वेरते । धनग्ं॑ सनि॒ष्यन्ती॑ नामा॒त्मान॒-न्तव॑ पूरुष ॥ अति॒ विश्वाः᳚ परि॒ष्ठास्ते॒न इ॑व व्र॒जम॑क्रमुः । ओष॑धयः॒ प्राचु॑च्यवु॒ र्य-त्कि-ञ्च॑ त॒नुवा॒ग्ं॒ रपः॑ ॥ या- [याः, त॒ आ॒त॒स्थु-रा॒त्मानं॒-याँ] 26

-स्त॑ आत॒स्थु-रा॒त्मानं॒-याँ आ॑विवि॒शुः परुः॑ परुः । तास्ते॒ यक्ष्मं॒-विँबा॑धन्ता मु॒ग्रो म॑द्ध्यम॒शीरि॑व ॥ सा॒कं-यँ॑क्ष्म॒ प्र प॑त श्ये॒नेन॑ किकिदी॒विना᳚ । सा॒कं-वाँत॑स्य॒-ध्राज्या॑ सा॒क-न्न॑श्य नि॒हाक॑या ॥ अ॒श्वा॒व॒तीग्ं सो॑मव॒ती मू॒र्जय॑न्ती॒ मुदो॑जसम् । आ वि॑थ्सि॒ सर्वा॒ ओष॑धीर॒स्मा अ॑रि॒ष्टता॑तये ॥ याः फ॒लिनी॒र्या अ॑फ॒ला अ॑पु॒ष्पा याश्च॑ पु॒ष्पिणीः᳚ । बृह॒स्पति॑ प्रसूता॒ स्तानो॑ मुञ्च॒न्त्वग्ं ह॑सः ॥ या [याः, ओष॑धय॒-स्सोम॑राज्ञीः॒] 27

ओष॑धय॒-स्सोम॑राज्ञीः॒ प्रवि॑ष्टाः पृथि॒वीमनु॑ । तासा॒-न्त्वम॑स्युत्त॒मा प्रणो॑ जी॒वात॑वे-सुव ॥ अ॒व॒पत॑न्तीरवद-न्दि॒व ओष॑दयः॒ परि॑ । य-ञ्जी॒व म॒श्ञवा॑ महै॒ न स रि॑ष्याति॒ पूरु॑षः ॥ याश्चे॒द मु॑प-शृ॒ण्वन्ति॒ याश्च॑ दू॒र-म्परा॑गताः । इ॒ह स॒ङ्गत्य॒ ता-स्सर्वा॑ अ॒स्मै स-न्द॑त्त भेष॒जम् ॥ मा वो॑ रिष-त्खनि॒ता यस्मै॑ चा॒ह-ङ्खना॑मि वः । द्वि॒प-च्चतु॑ष्प-द॒स्माक॒ग्ं॒ सर्व॑-म॒स्त्वना॑तुरम् ॥ ओष॑धय॒-स्सं-वँ॑दन्ते॒ सोमे॑न स॒ह राज्ञा᳚ । यस्मै॑ क॒रोति॑ ब्राह्म॒णस्तग्ं रा॑ज-न्पारयामसि ॥ 28 ॥

(रपः॑ - पत॒त्रिणी॒- र्या - अग्ंह॑सो॒ याः - खना॑मि वो॒ - ऽष्टाद॑श च) (अ. 6)

मा नो॑ हिग्ंसीज्जनि॒ता यः पृ॑थि॒व्या यो वा॒ दिवग्ं॑ स॒त्यध॑र्मा ज॒जान॑ । यश्चा॒पश्च॒न्द्रा बृ॑ह॒तीर्ज॒जान॒ कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥ अ॒भ्याव॑र्तस्व पृथिवि य॒ज्ञेन॒ पय॑सा स॒ह । व॒पा-न्ते॑ अ॒ग्निरि॑षि॒तो-ऽव॑ सर्पतु ॥ अग्ने॒ य-त्ते॑ शु॒क्रं-यँच्च॒न्द्रं-यँ-त्पू॒तं-यँ-द्य॒ज्ञिय᳚म् । त-द्दे॒वेभ्यो॑ भरामसि ॥ इष॒मूर्ज॑म॒हमि॒त आ [आ, द॒द॒ ऋ॒तस्य॒ धाम्नो॑] 29

द॑द ऋ॒तस्य॒ धाम्नो॑ अ॒मृत॑स्य॒ योनेः᳚ । आ नो॒ गोषु॑ विश॒त्वौष॑धीषु॒ जहा॑मि से॒दिमनि॑रा॒ममी॑वाम् ॥ अग्ने॒ तव॒ श्रवो॒ वयो॒ महि॑ भ्राजन्त्य॒र्चयो॑ विभावसो । बृह॑-द्भानो॒ शव॑सा॒ वाज॑मु॒क्थ्य॑-न्दधा॑सि दा॒शुषे॑ कवे ॥ इ॒र॒ज्यन्न॑ग्ने प्रथयस्व ज॒न्तुभि॑र॒स्मे रायो॑ अमर्त्य । स द॑र्श॒तस्य॒ वपु॑षो॒ वि रा॑जसि पृ॒णक्षि॑ सान॒सिग्ं र॒यिम् ॥ ऊर्जो॑ नपा॒ज्जात॑वेद-स्सुश॒स्तिभि॒-र्मन्द॑स्व [ ] 30

धी॒तिभि॑र्हि॒तः । त्वे इष॒-स्स-न्द॑धु॒-र्भूरि॑रेतस-श्चि॒त्रो त॑यो वा॒मजा॑ताः ॥ पा॒व॒कव॑र्चा-श्शु॒क्रव॑र्चा॒ अनू॑नवर्चा॒ उदि॑यर्षि भा॒नुना᳚ । पु॒त्रः पि॒तरा॑ वि॒चर॒न्नुपा॑वस्यु॒भे पृ॑णक्षि॒ रोद॑सी ॥ ऋ॒तावा॑न-म्महि॒षं-विँ॒श्वच॑र्षणिम॒ग्निग्ं सु॒म्नाय॑ दधिरे पु॒रो जनाः᳚ । श्रुत्क॑र्णग्ं स॒प्रथ॑स्तम-न्त्वा गि॒रा दैव्य॒-म्मानु॑षा यु॒गा ॥ नि॒ष्क॒र्तार॑-मद्ध्व॒रस्य॒ प्रचे॑तस॒-ङ्क्षय॑न्त॒ग्ं॒ राध॑से म॒हे । रा॒ति-म्भृगू॑णामु॒शिज॑-ङ्क॒विक्र॑तु-म्पृ॒णक्षि॑ सान॒सिग्ं - [सान॒सिम्, र॒यिम् ।] 31

र॒यिम् ॥ चितः॑ स्थ परि॒चित॑ ऊर्ध्व॒चितः॑ श्रयद्ध्व॒-न्तया॑ दे॒वत॑या-ऽङ्गिर॒स्व-द्ध्रु॒वा-स्सी॑दत ॥ आ प्या॑यस्व॒ समे॑तु ते वि॒श्वतः॑ सोम॒ वृष्णि॑यम् । भवा॒ वाज॑स्य सङ्ग॒थे ॥ स-न्ते॒ पयाग्ं॑सि॒ समु॑ यन्तु॒ वाजा॒-स्सं-वृँष्णि॑या-न्यभिमाति॒षाहः॑ । आ॒प्याय॑मानो अ॒मृता॑य सोम दि॒वि श्रवाग्॑स्युत्त॒मानि॑ धिष्व ॥ 32 ॥

(आ - मन्द॑स्व - सान॒सि - मेका॒न्नच॑त्वारि॒ग्ं॒शच्च॑) (अ. 7)

अ॒भ्य॑स्था॒-द्विश्वाः॒ पृत॑ना॒ अरा॑ती॒स्तद॒ग्निरा॑ह॒ तदु॒ सोम॑ आह । बृह॒स्पतिः॑ सवि॒ता तन्म॑ आह पू॒षा मा॑-ऽधा-थ्सुकृ॒तस्य॑ लो॒के ॥ यदक्र॑न्दः प्रथ॒म-ञ्जाय॑मान उ॒द्यन्-थ्स॑मु॒द्रादु॒त वा॒ पुरी॑षात् । श्ये॒नस्य॑ प॒क्षा ह॑रि॒णस्य॑ बा॒हू उप॑स्तुत॒-ञ्जनि॑म॒ त-त्ते॑ अर्वन्न् ॥ अ॒पा-म्पृ॒ष्ठम॑सि॒ योनि॑र॒ग्ने-स्स॑मु॒द्रम॒भितः॒ पिन्व॑मानम् । वर्ध॑मान-म्म॒ह [वर्ध॑मान-म्म॒हः, आ च॒ पुष्क॑र-न्दि॒वो] 33

आ च॒ पुष्क॑र-न्दि॒वो मात्र॑या वरि॒णा प्र॑थस्व ॥ ब्रह्म॑ जज्ञा॒न-म्प्र॑थ॒म-म्पु॒रस्ता॒द्वि सी॑म॒त-स्सु॒रुचो॑ वे॒न आ॑वः । स बु॒द्ध्निया॑ उप॒मा अ॑स्य वि॒ष्ठा-स्स॒तश्च॒ योनि॒मस॑तश्च॒ विवः॑ ॥ हि॒र॒ण्य॒ग॒र्भ-स्सम॑वर्त॒ताग्रे॑ भू॒तस्य॑ जा॒तः पति॒रेक॑ आसीत् । स दा॑धार पृथि॒वी-न्द्यामु॒तेमा-ङ्कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥ द्र॒फ्सश्च॑स्कन्द पृथि॒वीमनु॒- [पृथि॒वीमनु॑, द्यामि॒म-ञ्च॒] 34

-द्यामि॒म-ञ्च॒ योनि॒मनु॒ यश्च॒ पूर्वः॑ । तृ॒तीयं॒-योँनि॒मनु॑ स॒ञ्चर॑न्त-न्द्र॒फ्स-ञ्जु॑हो॒म्यनु॑ स॒प्त होत्राः᳚ ॥ नमो॑ अस्तु स॒र्पेभ्यो॒ ये के च॑ पृथि॒वीमनु॑ । ये अ॒न्तरि॑क्षे॒ ये दि॒वि तेभ्यः॑ स॒र्पेभ्यो॒ नमः॑ ॥ ये॑-ऽदो रो॑च॒ने दि॒वो ये वा॒ सूर्य॑स्य र॒श्मिषु॑ । येषा॑म॒फ्सु सदः॑ कृ॒त-न्तेभ्यः॑ स॒र्पेभ्यो॒ नमः॑ ॥ या इष॑वो यातु॒ धाना॑नां॒ ँये॑ वा॒ वन॒स्पती॒ग्ं॒रनु॑ । ये वा॑-ऽव॒टेषु॒ शेर॑ते॒ तेभ्यः॑ स॒र्पेभ्यो॒ नमः॑ ॥ 35 ॥

(म॒हो - ऽनु॑ - यातु॒धाना॑ना॒ - मेका॑दश च) (अ. 8)

ध्रु॒वा-ऽसि॑ ध॒रुणा-ऽस्तृ॑ता वि॒श्वक॑र्मणा॒ सुकृ॑ता । मा त्वा॑ समु॒द्र उद्व॑धी॒न्मा सु॑प॒र्णो व्य॑थमाना पृथि॒वी-न्दृग्ं॑ह ॥ प्र॒जाप॑तिस्त्वा सादयतु पृथि॒व्याः पृ॒ष्ठे व्यच॑स्वती॒-म्प्रथ॑स्वती॒-म्प्रथो॑-ऽसि पृथि॒व्य॑सि॒ भूर॑सि॒ भूमि॑र॒स्यदि॑तिरसि वि॒श्वधा॑या॒ विश्व॑स्य॒ भुव॑नस्य ध॒र्त्री पृ॑थि॒वीं-यँ॑च्छ पृथि॒वी-न्दृग्ं॑ह पृथि॒वी-म्मा हिग्ं॑सी॒र्विश्व॑स्मै प्रा॒णाया॑पा॒नाय॑ व्या॒नायो॑दा॒नाय॑ प्रति॒ष्ठायै॑ [प्रति॒ष्ठायै᳚, च॒रित्रा॑या॒-] 36

च॒रित्रा॑या॒-ऽग्निस्त्वा॒-ऽभि पा॑तु म॒ह्या स्व॒स्त्या छ॒र्दिषा॒ शन्त॑मेन॒ तया॑ दे॒वत॑या-ऽङ्गिर॒स्व-द्ध्रु॒वा सी॑द ॥ काण्डा᳚-त्काण्डा-त्प्र॒रोह॑न्ती॒ परु॑षःपरुषः॒ परि॑ । ए॒वा नो॑ दूर्वे॒ प्र त॑नु स॒हस्रे॑ण श॒तेन॑ च ॥ या श॒तेन॑ प्रत॒नोषि॑ स॒हस्रे॑ण वि॒रोह॑सि । तस्या᳚स्ते देवीष्टके वि॒धेम॑ ह॒विषा॑ व॒यम् ॥ अषा॑ढा-ऽसि॒ सह॑माना॒ सह॒स्वारा॑ती॒-स्सह॑स्वारातीय॒त-स्सह॑स्व॒ पृत॑ना॒-स्सह॑स्व पृतन्य॒तः । स॒हस्र॑वीर्या- [स॒हस्र॑वीर्या, अ॒सि॒ सा मा॑ जिन्व ।] 37

-ऽसि॒ सा मा॑ जिन्व ॥ मधु॒ वाता॑ ऋताय॒ते मधु॑ क्षरन्ति॒ सिन्ध॑वः । माद्ध्वी᳚र्न-स्स॒न्त्वोष॑धीः ॥ मधु॒ नक्त॑मु॒तोषसि॒ मधु॑म॒-त्पार्थि॑व॒ग्ं॒ रजः॑ । मधु॒ द्यौर॑स्तु नः पि॒ता ॥ मधु॑मा-न्नो॒ वन॒स्पति॒-र्मधु॑माग्ं अस्तु॒ सूर्यः॑ । माद्ध्वी॒र्गावो॑ भवन्तु नः ॥ म॒ही द्यौः पृ॑थि॒वी च॑ न इ॒मं-यँ॒ज्ञ-म्मि॑मिक्षताम् । पि॒पृ॒ता-न्नो॒ भरी॑मभिः ॥ त-द्विष्णोः᳚ पर॒म- [पर॒मम्, प॒दग्ं सदा॑ पश्यन्ति] 38

-म्प॒दग्ं सदा॑ पश्यन्ति सू॒रयः॑ । दि॒वीव॒ चक्षु॒रात॑तम् ॥ ध्रु॒वा-ऽसि॑ पृथिवि॒ सह॑स्व पृतन्य॒तः । स्यू॒ता दे॒वेभि॑र॒मृते॒ना ऽऽगाः᳚ ॥ यास्ते॑ अग्ने॒ सूर्ये॒ रुच॑ उद्य॒तो दिव॑मात॒न्वन्ति॑ र॒श्मिभिः॑ । ताभि॒-स्सर्वा॑भी रु॒चे जना॑य नस्कृधि ॥ या वो॑ देवा॒-स्सूर्ये॒ रुचो॒ गोष्वश्वे॑षु॒ या रुचः॑ । इन्द्रा᳚ग्नी॒ ताभि॒-स्सर्वा॑भी॒ रुच॑-न्नो धत्त बृहस्पते ॥ वि॒रा- [वि॒राट्, ज्योति॑रधारय-] 39

-ड्ज्योति॑रधारय-थ्स॒म्रा-ड्ज्योति॑रधारय-थ्स्व॒रा-ड्ज्योति॑रधारयत् ॥ अग्ने॑ यु॒क्ष्वा हि ये तवाश्वा॑सो देव सा॒धवः॑ । अरं॒-वँह॑न्त्या॒शवः॑ ॥ यु॒क्ष्वा हि दे॑व॒हूत॑मा॒ग्ं॒ अश्वाग्ं॑ अग्ने र॒थीरि॑व । नि होता॑ पू॒र्व्य-स्स॑दः ॥ द्र॒फ्सश्च॑स्कन्द पृथि॒वीमनु॒ द्यामि॒म-ञ्च॒ योनि॒मनु॒ यश्च॒ पूर्वः॑ । तृ॒तीयं॒-योँनि॒मनु॑ स॒ञ्चर॑न्त-न्द्र॒फ्स-ञ्जु॑हो॒म्यनु॑ स॒प्त [ ] 40

होत्राः᳚ ॥ अभू॑दि॒दं-विँश्व॑स्य॒ भुव॑नस्य॒ वाजि॑नम॒ग्ने-र्वै᳚श्वान॒रस्य॑ च । अ॒ग्निर्ज्योति॑षा॒ ज्योति॑ष्मा-न्रु॒क्मो वर्च॑सा॒ वर्च॑स्वान् ॥ ऋ॒चे त्वा॑ रु॒चे त्वा॒ समि-थ्स्र॑वन्ति स॒रितो॒ न धेनाः᳚ । अ॒न्तर्हृ॒दा मन॑सा पू॒यमा॑नाः ॥ घृ॒तस्य॒ धारा॑ अ॒भि चा॑कशीमि । हि॒र॒ण्ययो॑ वेत॒सो मद्ध्य॑ आसाम् ॥ तस्मिन्᳚थ्सुप॒र्णो म॑धु॒कृ-त्कु॑ला॒यी भज॑न्नास्ते॒ मधु॑ दे॒वता᳚भ्यः । तस्या॑ स ते॒ हर॑य-स्स॒प्त तीरे᳚ स्व॒धा-न्दुहा॑ना अ॒मृत॑स्य॒ धारा᳚म् ॥ 41 ॥

(प्र॒ति॒ष्ठायै॑ - स॒हस्र॑वीर्या - पर॒मं - ँवि॒राट्थ् - स॒प्त - तीरे॑ - च॒त्वारि॑ च) (अ. 9)

आ॒दि॒त्य-ङ्गर्भ॒-म्पय॑सा सम॒ञ्जन्-थ्स॒हस्र॑स्य प्रति॒मां-विँ॒श्वरू॑पम् । परि॑ वृङ्ग्धि॒ हर॑सा॒ मा-ऽभि मृ॑क्ष-श्श॒तायु॑ष-ङ्कृणुहि ची॒यमा॑नः ॥ इ॒म-म्मा हिग्ं॑सीर्द्वि॒पाद॑-म्पशू॒नाग्ं सह॑स्राक्ष॒ मेध॒ आ ची॒यमा॑नः । म॒युमा॑र॒ण्यमनु॑ ते दिशामि॒ तेन॑ चिन्वा॒नस्त॒नुवो॒ नि षी॑द ॥ वात॑स्य॒ ध्राजिं॒-वँरु॑णस्य॒ नाभि॒मश्व॑-ञ्जज्ञा॒नग्ं स॑रि॒रस्य॒ मद्ध्ये᳚ । शिशु॑-न्न॒दीना॒ग्ं॒ हरि॒मद्रि॑बुद्ध॒मग्ने॒ मा हिग्ं॑सीः [मा हिग्ं॑सीः, प॒र॒मे व्यो॑मन्न् ।] 42

पर॒मे व्यो॑मन्न् ॥ इ॒म-म्मा हिग्ं॑सी॒रेक॑शफ-म्पशू॒ना-ङ्क॑निक्र॒दं-वाँ॒जिनं॒-वाँजि॑नेषु । गौ॒रमा॑र॒ण्यमनु॑ ते दिशामि॒ तेन॑ चिन्वा॒नस्त॒नुवो॒ नि षी॑द ॥ अज॑स्र॒मिन्दु॑मरु॒ष-म्भु॑र॒ण्युम॒ग्निमी॑डे पू॒र्वचि॑त्तौ॒ नमो॑भिः । स पर्व॑भिर्-ऋतु॒शः कल्प॑मानो॒ गा-म्मा हिग्ं॑सी॒रदि॑तिं-विँ॒राज᳚म् ॥ इ॒मग्ं स॑मु॒द्रग्ं श॒तधा॑र॒मु-थ्सं॑-व्यँ॒च्यमा॑न॒-म्भुव॑नस्य॒ मद्ध्ये᳚ । घृ॒त-न्दुहा॑ना॒-मदि॑ति॒-ञ्जना॒याग्ने॒ मा [-मदि॑ति॒-ञ्जना॒याग्ने॒ मा, हि॒ग्ं॒सीः॒ प॒र॒मे व्यो॑मन्न् ।] 43

हिग्ं॑सीः पर॒मे व्यो॑मन्न् । ग॒व॒यमा॑र॒ण्यमनु॑ ते दिशामि॒ तेन॑ चिन्वा॒नस्त॒नुवो॒ नि षी॑द ॥ वरू᳚त्रि॒-न्त्वष्टु॒र्वरु॑णस्य॒ नाभि॒मवि॑-ञ्जज्ञा॒नाग्ं रज॑सः॒ पर॑स्मात् । म॒हीग्ं सा॑ह॒स्रीमसु॑रस्य मा॒यामग्ने॒ मा हिग्ं॑सीः पर॒मे व्यो॑मन्न् ॥ इ॒मामू᳚र्णा॒युं-वँरु॑णस्य मा॒या-न्त्वच॑-म्पशू॒ना-न्द्वि॒पदा॒-ञ्चतु॑ष्पदाम् । त्वष्टुः॑ प्र॒जाना᳚-म्प्रथ॒म-ञ्ज॒नित्र॒मग्ने॒ मा हिग्ं॑सीः पर॒मे व्यो॑मन्न् । उष्ट्र॑मार॒ण्यमनु॑ [उष्ट्र॑मार॒ण्यमनु॑, ते॒ दि॒शा॒मि॒ तेन॑] 44

ते दिशामि॒ तेन॑ चिन्वा॒नस्त॒नुवो॒ नि षी॑द ॥ यो अ॒ग्निर॒ग्नेस्त-प॒सो-ऽधि॑ जा॒त-श्शोचा᳚-त्पृथि॒व्या उ॒त वा॑ दि॒वस्परि॑ । येन॑ प्र॒जा वि॒श्वक॑र्मा॒ व्यान॒-ट्तम॑ग्ने॒ हेडः॒ परि॑ ते वृणक्तु ॥ अ॒जा ह्य॑ग्नेरज॑निष्ट॒ गर्भा॒-थ्सा वा अ॑पश्यज्जनि॒तार॒मग्रे᳚ । तया॒ रोह॑माय॒न्नुप॒ मेद्ध्या॑स॒स्तया॑ दे॒वा दे॒वता॒मग्र॑ आयन्न् । श॒र॒भ-( )-मा॑र॒ण्यमनु॑ ते दिशामि॒ तेन॑ चिन्वा॒नस्त॒नुवो॒ निषी॑द ॥ 45 ॥

(अग्ने॒ मा हिग्ं॑सी॒ - रग्ने॒ मोष्ट्र॑मा - र॒ण्यमनु॑ - शर॒भन् - नव॑ च) (अ. 10)

(आ॒दि॒त्य मि॒मन्द्वि॒पादे॑ म॒युं-वाँत॒स्या ऽश्व॑ मि॒म मेक॑शफ ङ्गौ॒रम ज॑स्रङ्गव॒यं-वँरू᳚त्रि॒ मवि॑ मि॒मामू᳚र्णा॒र्यु मुष्ट्रं॒-योँ अ॒ग्नि-श्श॑र॒भं )

इन्द्रा᳚ग्नी रोच॒ना दि॒वः परि॒ वाजे॑षु भूषथः । तद्वा᳚-ञ्चेति॒ प्रवी॒र्य᳚म् ॥ श्ञथ॑-द्वृ॒त्रमु॒त स॑नोति॒ वाज॒मिन्द्रा॒ यो अ॒ग्नी सहु॑री सप॒र्यात् । इ॒र॒ज्यन्ता॑ वस॒व्य॑स्य॒ भूरे॒-स्सह॑स्तमा॒ सह॑सा वाज॒यन्ता᳚ ॥ प्र च॑र्ष॒णिभ्यः॑ पृतना॒ हवे॑षु॒ प्र पृ॑थि॒व्या रि॑रिचाथे दि॒वश्च॑ । प्र सिन्धु॑भ्यः॒ प्रगि॒रिभ्यो॑ महि॒त्वा प्रेन्द्रा᳚ग्नी॒ विश्वा॒ भुव॒ना-ऽत्य॒न्या ॥ मरु॑तो॒ यस्य॒ हि [ ] 46

क्षये॑ पा॒था दि॒वो वि॑महसः । स सु॑गो॒पात॑मो॒ जनः॑ ॥ य॒ज्ञैर्वा॑ यज्ञवाहसो॒ विप्र॑स्य वा मती॒नाम् । मरु॑त-श्शृणु॒ता हव᳚म् ॥ श्रि॒यसे॒ क-म्भा॒नुभि॒-स्स-म्मि॑मिक्षिरे॒ ते र॒श्मिभि॒स्त ऋक्व॑भि-स्सुखा॒दयः॑ । ते वाशी॑मन्त इ॒ष्मिणो॒ अभी॑रवो वि॒द्रे प्रि॒यस्य॒ मारु॑तस्य॒ धाम्नः॑ ॥ अव॑ ते॒ हेड॒, उदु॑त्त॒मम् ॥ कया॑ नश्चि॒त्र आ भु॑वदू॒ती स॒दा वृ॑ध॒-स्सखा᳚ । कया॒ शचि॑ष्ठया वृ॒ता ॥ 47 ॥

को अ॒द्य यु॑ङ्क्ते धु॒रि गा ऋ॒तस्य॒ शिमी॑वतो भा॒मिनो॑ दुर्हृणा॒यून् । आ॒सन्नि॑षून्. हृ॒थ्स्वसो॑ मयो॒भून्. य ए॑षा-म्भृ॒त्यामृ॒णध॒-थ्स जी॑वात् ॥ अग्ने॒ नया, ऽऽदे॒वाना॒ग्ं॒ शन्नो॑ भवन्तु॒, वाजे॑वाजे। अ॒फ्स्व॑ग्ने॒ सधि॒ष्टव॒ सौष॑धी॒रनु॑ रुद्ध्यसे । गर्भे॒ सञ्जा॑यसे॒ पुनः॑ ॥ वृषा॑ सोम द्यु॒माग्ं अ॑सि॒ वृषा॑ देव॒ वृष॑व्रतः । वृषा॒ धर्मा॑णि दधिषे ॥ इ॒म-म्मे॑ वरुण॒ , तत्त्वा॑ यामि॒त्व-न्नो॑ अग्ने॒स त्व-न्नो॑ अग्ने ॥ 48 ॥

(हि - वृ॒ता - म॒ - एका॑दश च ) (अ. 11)

(विष्णोः॒ क्रमो॑-ऽसि - दि॒वस्प - र्यन्न॑प॒ते - ऽपे॑त॒ - समि॑तं॒ - ँया जा॒ता - मा नो॑ हिग्ंसी - द॒भ्य॑स्था-द्- ध्रु॒वा - ऽस्या॑दि॒त्यङ्गर्भ॒ - मिन्द्रा᳚ग्नी रोच॒ - नैका॑दश )

(विष्णो॑ - रस्मिन्. ह॒व्ये - ति॑ त्वा॒-ऽहं - धी॒तिभि॒ - र्होत्रा॑ - अ॒ष्टाच॑त्वारिग्ंशत्)

(विष्णोः॒ क्रमो॑-ऽसि॒, त्वन्नो॑ अग्ने॒ स त्वन्नो॑ अग्ने)

॥ हरिः॑ ओम् ॥

॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-ञ्चतुर्थ काण्डे द्वितीयः प्रश्न-स्समाप्तः ॥