Vedanta Dindimah — Bengali Script

Meaning —

Verse 1

বেদান্তডিণ্ডিমাস্তত্বমেকমুদ্ধোষযন্তি যত্ ।
আস্তাং পুরস্তান্তত্তেজো দক্ষিণামূর্তিসঞ্জ্ঞিতম্ ॥ 1

vedāntaḍiṇḍimāstatvamekamuddhoṣayanti yat |
āstāṃ purastāntattejo dakṣiṇāmūrtisañjñitam || 1

Verse 2

আত্মাঽনাত্মা পদার্থৌ দ্বৌ ভোক্তৃভোগ্যত্বলক্ষণৌ ।
ব্রহ্মেবাঽঽত্মান দেহাদিরিতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 2

ātmā'nātmā padārthau dvau bhoktṛbhogyatvalakṣaṇau |
brahmevā''tmāna dehādiriti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 2

Verse 3

জ্ঞানাঽজ্ঞানে পদার্থোং দ্বাবাত্মনো বন্ধমুক্তিদৌ ।
জ্ঞানান্মুক্তি নির্বন্ধোঽন্যদিতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 3

jñānā'jñāne padārthoṃ dvāvātmano bandhamuktidau |
jñānānmukti nirbandho'nyaditi vedāntaḍiṇḍimaḥ || 3

Verse 4

জ্ঞাতৃ জ্ঞেযং পদার্থৌ দ্বৌ ভাস্য ভাসকলক্ষণৌ ।
জ্ঞাতা ব্রহ্ম জগত্ জ্ঞেয মিতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 4

jñātṛ jñeyaṃ padārthau dvau bhāsya bhāsakalakṣaṇau |
jñātā brahma jagat jñeya miti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 4

Verse 5

সুখদুঃখে পদার্থৌ দ্বৌ প্রিযবিপ্রিযকারকৌ ।
সুখং ব্রহ্ম জগহুঃখ মিতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ॥ 5

sukhaduḥkhe padārthau dvau priyavipriyakārakau |
sukhaṃ brahma jagahuḥkha miti vedāntaḍiṇḍimaḥ|| 5

Verse 6

সমষ্টিব্যষ্টিরূপৌ দ্বৌ পদার্থৌ সর্বসম্মতৌ ।
সমষ্টিরীশ্বরো ব্যষ্টির্জীবো বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 6

samaṣṭivyaṣṭirūpau dvau padārthau sarvasammatau |
samaṣṭirīśvaro vyaṣṭirjīvo vedāntaḍiṇḍimaḥ || 6

Verse 7

জ্ঞানং কর্ম পদার্থৌ দ্বৌ বস্তুকত্রাত্ম তন্ত্রকৌ ।
জ্ঞানান্মোক্ষো ন কর্মভ্য ইতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 7

jñānaṃ karma padārthau dvau vastukatrātma tantrakau |
jñānānmokṣo na karmabhya iti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 7

Verse 8

শ্রোতব্যাঽশ্রব্যরূপী দ্বৌ পদার্থোং সুখদুঃখদৌ ।
শ্রোতব্যং ব্রহ্ম নৈবাঽন্য দিতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ॥ 8

śrotavyā'śravyarūpī dvau padārthoṃ sukhaduḥkhadau |
śrotavyaṃ brahma naivā'nya diti vedāntaḍiṇḍimaḥ|| 8

Verse 9

চিন্ত্যাঽচিন্ত্যে পদাথৌ দ্বৌ বিশ্রান্তি শ্রান্তিদাযকৌ ।
চিন্ত্যং ব্রহ্ম পরং নাঽন্য দিতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ॥ 9

cintyā'cintye padāthau dvau viśrānti śrāntidāyakau |
cintyaṃ brahma paraṃ nā'nya diti vedāntaḍiṇḍimaḥ|| 9

Verse 10

ধ্যেযাঽধ্বেযে পদার্থৌ দ্বৌ দ্বৌ ধীসমাধ্যসমাধিদৌ ।
ধ্যাতব্যং ব্রহ্ম নৈবাঽন্য দিতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ॥ 10

dhyeyā'dhveye padārthau dvau dvau dhīsamādhyasamādhidau |
dhyātavyaṃ brahma naivā'nya diti vedāntaḍiṇḍimaḥ|| 10

Verse 11

যোগিনো ভোগিনো বাঽপি ত্যাগিনো রাগিণোঽপি চ ।
জ্ঞানান্মোক্ষো ন সন্দেহ ইতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 11

yogino bhogino vā'pi tyāgino rāgiṇo'pi ca |
jñānānmokṣo na sandeha iti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 11

Verse 12

ন বর্ণাশ্রম সঙ্কেতৈঃ ন কোপাসনাদিভিঃ।
ব্রহ্মজ্ঞানং বিনা মোক্ষঃ ইতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 12

na varṇāśrama saṅketaiḥ na kopāsanādibhiḥ|
brahmajñānaṃ vinā mokṣaḥ iti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 12

Verse 13

অসত্যস্সর্বসংসারো রসামাসাদিদূষিতঃ ।
উপেক্ষ্যো ব্রহ্ম বিজ্ঞেয মিতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 13

asatyassarvasaṃsāro rasāmāsādidūṣitaḥ |
upekṣyo brahma vijñeya miti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 13

Verse 14

বৃথা ক্রিযাং বৃথাঽলাপান্ বৃথাবাদান্ মনোরথান্ ।
ত্যত্বৈকং ব্রহ্ম বিজ্ঞেয মিতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 14

vṛthā kriyāṃ vṛthā'lāpān vṛthāvādān manorathān |
tyatvaikaṃ brahma vijñeya miti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 14

স্থিতো ব্রহ্মাত্মনা জীবো ব্রহ্ম জীবাত্মনা স্থিতম্ ।

sthito brahmātmanā jīvo brahma jīvātmanā sthitam |

ইতি সম্পশ্যতাং মুক্তি রিতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ॥ 15
জীবো ব্রহ্মাত্মনা জ্ঞেযো জ্ঞেযং জীবাত্মনা পরম্ ।
মুক্তিস্ত দৈক্যবিজ্ঞান মিতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 16

Verse 17

সর্বাত্মনা পরং ব্রহ্ম শ্রোতুরাত্মতযা স্থিতম্ ।
নাঽঽযাস স্তব বিজ্ঞপ্তৌ ইতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 17

sarvātmanā paraṃ brahma śroturātmatayā sthitam |
nā''yāsa stava vijñaptau iti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 17

Verse 18

ঐহিকং চাঽঽমুধ্মিকং চ তাপান্তং কর্মসঞ্চযম্ ।
ত্যত্বা ব্রহ্মৈব বিজ্ঞেয মিতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 18

aihikaṃ cā''mudhmikaṃ ca tāpāntaṃ karmasañcayam |
tyatvā brahmaiva vijñeya miti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 18

Verse 19

অদ্বৈতদ্বৈতবাদৌ দ্বৌ সূক্ষ্মস্থূলদশাং গতৌ ।
অদ্বৈতবাদান্মোক্ষস্স্যা দিতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥19

advaitadvaitavādau dvau sūkṣmasthūladaśāṃ gatau |
advaitavādānmokṣassyā diti vedāntaḍiṇḍimaḥ ||19

Verse 20

কর্মিণো বিনিবর্তন্তে নিবর্তন্ত উপাসকাঃ।
জ্ঞানিনো ন নিবর্তন্তে ইতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 20

karmiṇo vinivartante nivartanta upāsakāḥ|
jñānino na nivartante iti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 20

Verse 21

পরোক্ষাঽসত্ফলং কর্মজ্ঞানং প্রত্যক্ষসত্ফলম্ ।
জ্ঞানমেবাঽভ্যসেত্তস্মাত্ ইতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥21

parokṣā'satphalaṃ karmajñānaṃ pratyakṣasatphalam |
jñānamevā'bhyasettasmāt iti vedāntaḍiṇḍimaḥ ||21

Verse 22

বৃথা শ্রমোঽযং বিদুষা বৃথাঽযং-কর্মিণাং শ্রমঃ ।
যদি ন ব্রহ্মবিজ্ঞানং ইতি ॥ বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 22

vṛthā śramo'yaṃ viduṣā vṛthā'yaṃ-karmiṇāṃ śramaḥ |
yadi na brahmavijñānaṃ iti || vedāntaḍiṇḍimaḥ || 22

Verse 23

অলং যাগৈরলং যোগৈরলং ভোগৈ রলং ধনৈঃ ।
পরস্মিন্ব্রহ্মণি জ্ঞাত ইতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥23

alaṃ yāgairalaṃ yogairalaṃ bhogai ralaṃ dhanaiḥ |
parasminbrahmaṇi jñāta iti vedāntaḍiṇḍimaḥ ||23

Verse 24

অলং বেদৈরলং শাস্ত্রৈরলমং স্মৃতিপুরাণকৈঃ ।
পরমাত্মনি বিজ্ঞাতে ইতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 24

alaṃ vedairalaṃ śāstrairalamaṃ smṛtipurāṇakaiḥ |
paramātmani vijñāte iti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 24

Verse 25

নর্চা ন যজুষোঽর্থোঽস্তি ন সান্নর্থোঽতি কশ্চন ।
জাতে ব্রহ্মাত্মবিজ্ঞানে ইতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 25

narcā na yajuṣo'rtho'sti na sānnartho'ti kaścana |
jāte brahmātmavijñāne iti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 25

Verse 26

কর্মাণি চিত্তশুদ্ধ্যর্থং মৈকাগ্র্যার্থ মুপাসনম্ ।
মোক্ষার্থং ব্রহ্মবিজ্ঞান মিতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 26

karmāṇi cittaśuddhyarthaṃ maikāgryārtha mupāsanam |
mokṣārthaṃ brahmavijñāna miti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 26

Verse 27

সঞ্চিতাগামিকর্মাণি দহ্যন্তে জ্ঞানকর্মণা ।
প্রারব্ধানুভবান্মোক্ষ ইতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ॥ 27

sañcitāgāmikarmāṇi dahyante jñānakarmaṇā |
prārabdhānubhavānmokṣa iti vedāntaḍiṇḍimaḥ|| 27

Verse 28

ন পুণ্যকর্মণা বৃদ্ধিঃ ন হানিঃ পাপকর্মণা ।
নিত্যাসঙ্গাত্মনিষ্ঠানামিতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ॥ 28

na puṇyakarmaṇā vṛddhiḥ na hāniḥ pāpakarmaṇā |
nityāsaṅgātmaniṣṭhānāmiti vedāntaḍiṇḍimaḥ|| 28

Verse 29

দৃগ্দৃশ্যৌ দ্বৌ পদার্থৌ তৌ পরস্পরবিলক্ষণৌ ।
দৃগ্ব্রহ্ম দৃশ্যং মাযা স্যাদিতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 29

dṛgdṛśyau dvau padārthau tau parasparavilakṣaṇau |
dṛgbrahma dṛśyaṃ māyā syāditi vedāntaḍiṇḍimaḥ || 29

Verse 30

অবিদ্যোপাধিকো জীবো মাযোপাধিক ঈশ্বরঃ ।
মাযাঽবিদ্যাগুণাতীতঃ ইতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 30

avidyopādhiko jīvo māyopādhika īśvaraḥ |
māyā'vidyāguṇātītaḥ iti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 30

Verse 31

বুদ্ধিপূর্বাঽবুদ্ধিপূর্বকৃতানাং পাপকর্মণাম্ ।
প্রাযশ্চিত্তমহোজ্ঞান মিতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 31

buddhipūrvā'buddhipūrvakṛtānāṃ pāpakarmaṇām |
prāyaścittamahojñāna miti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 31

Verse 32

সাকারং চ নিরাকারং নির্গুণং চ গুণাত্মকম্ ।
তত্ত্বং তত্পরমং ব্রহ্ম ইতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 32

sākāraṃ ca nirākāraṃ nirguṇaṃ ca guṇātmakam |
tattvaṃ tatparamaṃ brahma iti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 32

Verse 33

দ্বিজত্বং বিধ্যনুষ্ঠানাত্ বিপ্রত্বং বেদপাঠতঃ ।
ব্রাহ্মণ্যং ব্রহ্মবিজ্ঞানাত্ ইতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 33

dvijatvaṃ vidhyanuṣṭhānāt vipratvaṃ vedapāṭhataḥ |
brāhmaṇyaṃ brahmavijñānāt iti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 33

Verse 34

সর্বাত্মনা স্থিতং ব্রহ্ম সর্বং ব্রহ্মাত্মনা স্থিতম্ ।
ন কার্যং কারণাদ্ভিন্ন মিতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 34

sarvātmanā sthitaṃ brahma sarvaṃ brahmātmanā sthitam |
na kāryaṃ kāraṇādbhinna miti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 34

Verse 35

সত্তাস্ফুরণসৌখ্যানি ভাসন্তে সর্ববস্তুষু ।
তস্মাদ্ব্রহ্মমযং সর্ব মিতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 35

sattāsphuraṇasaukhyāni bhāsante sarvavastuṣu |
tasmādbrahmamayaṃ sarva miti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 35

Verse 36

অবস্থাত্রিতযং যস্য ক্রীডাভূমিতযা স্থিতম্ ।
তদেব ব্রহ্ম জানীযাত্ ইতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ॥ 36

avasthātritayaṃ yasya krīḍābhūmitayā sthitam |
tadeva brahma jānīyāt iti vedāntaḍiṇḍimaḥ|| 36

Verse 37

যন্নাঽঽদৌ যশ্চ নাঽস্ত্যন্তে তন্মধ্যে ভাতমপ্যসত্ ।
অতো মিথ্যা জগত্সর্বমিতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 37

yannā''dau yaśca nā'styante tanmadhye bhātamapyasat |
ato mithyā jagatsarvamiti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 37

Verse 38

যদস্ত্যাদৌ যদস্ত্যন্তে যন্মধ্যে ভাতি তত্স্বযম্ ।
প্রৌকমিদং সত্য মিতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 38

yadastyādau yadastyante yanmadhye bhāti tatsvayam |
praukamidaṃ satya miti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 38

Verse 39

পুরুষার্থত্রযাবিষ্টাঃ পুরুষাঃ পশবো ধৃবম্ ।
মোক্ষার্থী পুরুষঃ শ্রেষ্ঠঃ ইতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 39

puruṣārthatrayāviṣṭāḥ puruṣāḥ paśavo dhṛvam |
mokṣārthī puruṣaḥ śreṣṭhaḥ iti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 39

Verse 40

ঘটকুড্যাদিকং সর্বং মৃত্তিকামাত্রমেব চ ।
তথা ব্রহ্ম জগত্সর্ব মিতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 40

ghaṭakuḍyādikaṃ sarvaṃ mṛttikāmātrameva ca |
tathā brahma jagatsarva miti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 40

Verse 41

ষণ্ণিহত্য ত্রযং হিত্বা দ্বযং ভিস্বাঽখিলাগতিম্ ।
একং বুদ্ধাঽঽশ্রুতে মোক্ষ মিতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 41

ṣaṇṇihatya trayaṃ hitvā dvayaṃ bhisvā'khilāgatim |
ekaṃ buddhā''śrute mokṣa miti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 41

Verse 42

ভিত্বা ষট্ পঞ্চ ভিত্ত্বাঽথ ভিশ্বাঽথ চতুরখিকম্ ।
দ্বযং হিত্বা শ্রযেদেক মিতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 42

bhitvā ṣaṭ pañca bhittvā'tha bhiśvā'tha caturakhikam |
dvayaṃ hitvā śrayedeka miti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 42

Verse 43

দেহো নাহ মহং দেহী দেহসাক্ষীতি নিশ্চযাত্ ।
জন্মমৃত্যুপহীণোঽসৌ ইতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 43

deho nāha mahaṃ dehī dehasākṣīti niścayāt |
janmamṛtyupahīṇo'sau iti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 43

Verse 44

প্রাণোনাহমহং দেবঃ প্রাণস্সাক্ষীতি নিশ্চযাত্ ।
ক্ষুত্পিপাসোপশান্তি স্স্যাত্ ইতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 44

prāṇonāhamahaṃ devaḥ prāṇassākṣīti niścayāt |
kṣutpipāsopaśānti ssyāt iti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 44

Verse 45

মনো নাঽহ মহং দেবো মনস্সাক্ষীতি নিশ্চযাত্ ।
শোকমোহাপহানিরস্যাত্ বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 45

mano nā'ha mahaṃ devo manassākṣīti niścayāt |
śokamohāpahānirasyāt vedāntaḍiṇḍimaḥ || 45

Verse 46

বুদ্ধির্নাঽহমহং দেবো বুদ্ধিসাক্ষীতি নিশ্চযাত্ ।
কর্তৃভাবনির্বৃত্তিস্স্যাত্ ইতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 46

buddhirnā'hamahaṃ devo buddhisākṣīti niścayāt |
kartṛbhāvanirvṛttissyāt iti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 46

Verse 47

নাজ্ঞানং স্যামহং দেবোঽজ্ঞানসাক্ষীতি নিশ্চযাত্ ।
সর্বানর্থনিবৃত্তিস্যাত্ ইতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 47

nājñānaṃ syāmahaṃ devo'jñānasākṣīti niścayāt |
sarvānarthanivṛttisyāt iti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 47

Verse 48

অহং সাক্ষীতি যো বিদ্যাত্ বিবিচ্যৈবং পুন: পুনঃ ।
স এব মুক্তোঽসৌ বিদ্বান্ ইতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 48

ahaṃ sākṣīti yo vidyāt vivicyaivaṃ puna: punaḥ |
sa eva mukto'sau vidvān iti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 48

নাহং মাযা ন তত্কার্যং ন সাক্ষী পরমোঽস্ম্যহম্ ।

nāhaṃ māyā na tatkāryaṃ na sākṣī paramo'smyaham |

ইতি নিস্সংশযজ্ঞানাত্ মুক্তির্বে বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 49
নাঽহং সর্ব মহং সর্বং মযি সর্বমিতি স্ফুটম্ ।
জ্ঞাতে তত্বে কুতো দুঃখ মিতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 50

Verse 51

দেহাদিপঞ্চকোশস্থা যা সত্তা প্রতিভাসতে ।
সা সত্তাস্স্ত্মা ন সন্দেহ ইতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 51

dehādipañcakośasthā yā sattā pratibhāsate |
sā sattāsstmā na sandeha iti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 51

Verse 52

দেহাদিপঞ্চকোশস্থা যা স্ফূর্তি রনুভূযতে ।
সা স্ফূর্তিরাত্মা নৈবাঽন্য দিতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 52

dehādipañcakośasthā yā sphūrti ranubhūyate |
sā sphūrtirātmā naivā'nya diti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 52

Verse 53

দেহাদিপঞ্চকোশস্থা যা প্রীতিরনুভূযতে ।
সা প্রীতিরাত্মা কূটস্থঃ ইতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 53

dehādipañcakośasthā yā prītiranubhūyate |
sā prītirātmā kūṭasthaḥ iti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 53

Verse 54

ব্যোমাদিপঞ্চভূতস্থা যাসত্তা ভাসতে নৃণাম্ ।
সা সত্তা পরমং ব্রহ্ম ইতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 54

vyomādipañcabhūtasthā yāsattā bhāsate nṛṇām |
sā sattā paramaṃ brahma iti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 54

Verse 55

ব্যোমাদিপঞ্চভূতস্থা যা চিদেকাঽনুভূযতে ।
সা চিদেব পরং ব্রহ্ম ইতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 55

vyomādipañcabhūtasthā yā cidekā'nubhūyate |
sā cideva paraṃ brahma iti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 55

Verse 56

ব্যোমাদিপঞ্চভূতস্থা যা প্রীতিরনুভূযতে ।
সাপ্রীতিরেব ব্রহ্ম স্যাত্ ইতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 56

vyomādipañcabhūtasthā yā prītiranubhūyate |
sāprītireva brahma syāt iti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 56

Verse 57

দেহাদিকোশগা সত্তা যা সা ব্যোমাদিভূতগা ।
মানোঽভাবান্ন তদ্ভেদঃ ইতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 57

dehādikośagā sattā yā sā vyomādibhūtagā |
māno'bhāvānna tadbhedaḥ iti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 57

Verse 58

দেহাবিকোশগা স্ফূর্তির্যা সা ব্যোমাদিভূতগা ।
মানোঽভাবা ন তদ্ভেদ ইতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 58

dehāvikośagā sphūrtiryā sā vyomādibhūtagā |
māno'bhāvā na tadbheda iti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 58

Verse 59

দেহাদিকোশগা প্রীতির্যা সা ব্যোমাদিভূতগা ।
মানাঽভাবা ন্ন তদ্ভেদ ইতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ॥ 59

dehādikośagā prītiryā sā vyomādibhūtagā |
mānā'bhāvā nna tadbheda iti vedāntaḍiṇḍimaḥ|| 59

Verse 60

সচ্চিদানন্দরূপত্বাত্ ব্রহ্মৈবাঽত্মা ন সংশযঃ।
প্রমাণকোটিসঙ্ঘানাত্ ইতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ॥60

saccidānandarūpatvāt brahmaivā'tmā na saṃśayaḥ|
pramāṇakoṭisaṅghānāt iti vedāntaḍiṇḍimaḥ||60

Verse 61

ন জীবব্রহ্মণোর্ভেদঃ সত্তারূপেণ বিদ্যতে।
সত্তাভেদে ন মানং স্যাত্ ইতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ॥61

na jīvabrahmaṇorbhedaḥ sattārūpeṇa vidyate|
sattābhede na mānaṃ syāt iti vedāntaḍiṇḍimaḥ||61

Verse 62

ন জীবব্রহ্মণোর্ভেদঃ স্ফূর্তিরূপেণ বিদ্যতে ।
স্ফূর্তিভেদে ন মানং স্যাত্ ইতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥62

na jīvabrahmaṇorbhedaḥ sphūrtirūpeṇa vidyate |
sphūrtibhede na mānaṃ syāt iti vedāntaḍiṇḍimaḥ ||62

Verse 63

ন জীবব্রহ্মণোর্ভেদঃ প্রিযরূপেণ বিদ্যতে ।
প্রিযভেদে ন মানং স্যাত্ ইতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 63

na jīvabrahmaṇorbhedaḥ priyarūpeṇa vidyate |
priyabhede na mānaṃ syāt iti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 63

Verse 64

ন জীবব্রহ্মণোর্ভেদো নানা রূপেণ বিদ্যতে ।
নাম্নো রূপস্য মিথ্যাত্বাত্ ইতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 64

na jīvabrahmaṇorbhedo nānā rūpeṇa vidyate |
nāmno rūpasya mithyātvāt iti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 64

Verse 65

ন জীবব্রহ্মণোর্ভেদঃ পিণ্ডব্রহ্মাণ্ডভেদতঃ ।
ব্যষ্টেস্সমষ্টেরেকত্বাত্ ইতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 65

na jīvabrahmaṇorbhedaḥ piṇḍabrahmāṇḍabhedataḥ |
vyaṣṭessamaṣṭerekatvāt iti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 65

Verse 66

ব্রহ্ম সত্যং জগন্মিথ্যা জীবো ব্রহ্মৈব না¶ঃ ।
জীবন্মুক্তস্তু তদ্বিদ্বান্ ইতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 66

brahma satyaṃ jaganmithyā jīvo brahmaiva nā¶ḥ |
jīvanmuktastu tadvidvān iti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 66

Verse 67

ন নামরূপে নিযতে সর্বত্র ব্যভিচারতঃ ।
অনামরূপং সর্বং স্যাত্ ইতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 67

na nāmarūpe niyate sarvatra vyabhicārataḥ |
anāmarūpaṃ sarvaṃ syāt iti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 67

Verse 68

অনামরূপং সকলং সন্মযং চিন্মযং পরম্ ।
কুতো ভেদঃ কুতো বন্ধঃ ইতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 68

anāmarūpaṃ sakalaṃ sanmayaṃ cinmayaṃ param |
kuto bhedaḥ kuto bandhaḥ iti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 68

Verse 69

ন তত্ত্বাত্কথ্যতে লোকো নামাদ্যৈর্ব্যভিচারতঃ।
বটুর্জরঠ ইত্যাদ্যৈ রিতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 69

na tattvātkathyate loko nāmādyairvyabhicārataḥ|
vaṭurjaraṭha ityādyai riti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 69

Verse 70

নামরূপাত্মকং বিশ্বমিন্দ্রজালং বিদুর্বুধাঃ ।
অনামত্বাদযুক্তত্বাত্ ইতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 70

nāmarūpātmakaṃ viśvamindrajālaṃ vidurbudhāḥ |
anāmatvādayuktatvāt iti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 70

Verse 71

অভেদদর্শনং মোক্ষঃ সংসাযে ভেদদর্শনম্ ।
সর্ববেদান্তসিদ্ধান্তঃ ইতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 71

abhedadarśanaṃ mokṣaḥ saṃsāye bhedadarśanam |
sarvavedāntasiddhāntaḥ iti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 71

Verse 72

ন মতাভিনিবেশিত্বাত্ ন ভাষাবেশমাত্রতঃ ।
মুক্তি র্বিনাঽঽত্মবিজ্ঞানাত্ ইতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 72

na matābhiniveśitvāt na bhāṣāveśamātrataḥ |
mukti rvinā''tmavijñānāt iti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 72

Verse 73

ন কাস্যপ্রতিষিদ্ধাভিঃ ক্রিযাভি মোক্ষবাসনা ।
ঈশ্বরানুগ্রহাত্সা স্যাত্ ইতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 73

na kāsyapratiṣiddhābhiḥ kriyābhi mokṣavāsanā |
īśvarānugrahātsā syāt iti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 73

Verse 74

অবিজ্ঞাতে জন্ম নষ্টং বিজ্ঞাতে জন্ম সার্থকম্ ।
জ্ঞাতুরাত্মা ন দূরে স্যাত্ ইতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 74

avijñāte janma naṣṭaṃ vijñāte janma sārthakam |
jñāturātmā na dūre syāt iti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 74

Verse 75

দশমস্য পরিজ্ঞানেনাঽঽযাসোঽস্তি যথাঃ তথা ।
স্বস্থ ব্রহ্মাত্মবিজ্ঞানে ইতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 75

daśamasya parijñānenā''yāso'sti yathāḥ tathā |
svastha brahmātmavijñāne iti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 75

Verse 76

উপেক্ষ্যোপাধিকান্ দোষান্ গৃহ্যন্তে বিষমা যথা ।
উপেক্ষ্য দৃশ্যং য দ্ব্রহ্ম ইতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 76

upekṣyopādhikān doṣān gṛhyante viṣamā yathā |
upekṣya dṛśyaṃ ya dbrahma iti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 76

Verse 77

সুখমল্পং বহুঃ ক্লেশোবিষযমাহিণাং নৃণাম্ ।
অনন্তং ব্রহ্মনিষ্ঠানাং ইতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 77

sukhamalpaṃ bahuḥ kleśoviṣayamāhiṇāṃ nṛṇām |
anantaṃ brahmaniṣṭhānāṃ iti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 77

Verse 78

ধনৈর্বা ধনদৈঃ পুত্রৈঃ দারাগারসহোদরৈঃ ।
ধৃবং প্রাণহরৈর্দুঃখং ইতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ॥ 78

dhanairvā dhanadaiḥ putraiḥ dārāgārasahodaraiḥ |
dhṛvaṃ prāṇaharairduḥkhaṃ iti vedāntaḍiṇḍimaḥ|| 78

Verse 79

সুপ্তে রুত্থায সুপ্ত্যন্ত্যং ব্রহ্মৈকং প্রবিচিন্ত্যতাম্ ।
নাতিদূরে নৃণাং মৃত্যুঃ ইতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 79

supte rutthāya suptyantyaṃ brahmaikaṃ pravicintyatām |
nātidūre nṛṇāṃ mṛtyuḥ iti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 79

Verse 80

পঞ্চানামপিকোশানাং মাযাঽনর্থাব্যযোচিতা ।
তত্সাক্ষি ব্রহ্ম বিজ্ঞান মিতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 80

pañcānāmapikośānāṃ māyā'narthāvyayocitā |
tatsākṣi brahma vijñāna miti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 80

Verse 81

দশমত্বপরিজ্ঞানে ননজ্ঞস্য যথা সুখম্ ।
তথা জীবস্য সত্প্রাপ্তৌ ইতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ॥ 81

daśamatvaparijñāne nanajñasya yathā sukham |
tathā jīvasya satprāptau iti vedāntaḍiṇḍimaḥ|| 81

Verse 82

নবভ্যোঽস্তি পরং প্রত্যক্নস বেদ পরং পরম্ ।
তদ্বিজ্ঞানাদ্ভবেত্তুর্যা মুক্তি র্বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 82

navabhyo'sti paraṃ pratyaknasa veda paraṃ param |
tadvijñānādbhavetturyā mukti rvedāntaḍiṇḍimaḥ || 82

Verse 83

নবাঽঽভাসানবজ্ঞত্বাত্ নবোপাধীন্নবাত্মনা ।
মিথ্যা জ্ঞাত্বাঽবশিষ্টে তু মৌনং বেদান্তডিণ্ডিমঃ॥ 83

navā''bhāsānavajñatvāt navopādhīnnavātmanā |
mithyā jñātvā'vaśiṣṭe tu maunaṃ vedāntaḍiṇḍimaḥ|| 83

Verse 84

পরমে ব্রহ্মণি স্বস্মিন্ প্রবিলাপ্যাঽখিলং জগত্ ।
গাযনদ্বতমানন্দং আস্তে বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 84

parame brahmaṇi svasmin pravilāpyā'khilaṃ jagat |
gāyanadvatamānandaṃ āste vedāntaḍiṇḍimaḥ || 84

Verse 85

প্রতিলোমানুলোমাভ্যাং বিশ্বারোপাপবাদযোঃ ।
চিন্তনে শিষ্যতে তত্বং ইতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 85

pratilomānulomābhyāṃ viśvāropāpavādayoḥ |
cintane śiṣyate tatvaṃ iti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 85

Verse 86

নামরূপাভিমানস্থাত্ সংসারসর্বদেহিনাম্ ।
সচ্চিদানন্দদৃষ্টিস্ত্যাত্ মুক্তির্বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 86

nāmarūpābhimānasthāt saṃsārasarvadehinām |
saccidānandadṛṣṭistyāt muktirvedāntaḍiṇḍimaḥ || 86

Verse 86

সচিদানন্দসত্যত্বে মিথ্যাত্বে নামরূপযোঃ।
বিজ্ঞাতে কিমিদং জ্ঞেযং ইতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ ॥ 86

sacidānandasatyatve mithyātve nāmarūpayoḥ|
vijñāte kimidaṃ jñeyaṃ iti vedāntaḍiṇḍimaḥ || 86

Verse 88

সালম্বনং নিরালম্বং সর্বালম্বাবলম্বিতম্ ।
আলম্বেনাঽখিলালম্ব মিতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ॥ 88

sālambanaṃ nirālambaṃ sarvālambāvalambitam |
ālambenā'khilālamba miti vedāntaḍiṇḍimaḥ|| 88

Verse 89

ন কুর্যা ন্ন বিজানীযাত্ সর্বং ব্রহ্মেত্যনুস্মরন্ ।
যথা সুখং তথা তিষ্ঠেত্ ইতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ॥ 89

na kuryā nna vijānīyāt sarvaṃ brahmetyanusmaran |
yathā sukhaṃ tathā tiṣṭhet iti vedāntaḍiṇḍimaḥ|| 89

Verse 90

স্বকর্মপাশবশগঃ প্রাজ্ঞোঽন্যো বা জনো ধ্রুবম্ ।
প্রাজ্ঞস্সুখং নযেত্কাল মিতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ॥ 90

svakarmapāśavaśagaḥ prājño'nyo vā jano dhruvam |
prājñassukhaṃ nayetkāla miti vedāntaḍiṇḍimaḥ|| 90

Verse 91

ন বিদ্বান্ সন্তপে চিত্তং করণাকরণে ধ্রুবম্ ।
সর্বমাত্মেতি বিজ্ঞানাত্ ইতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ. ॥ 91

na vidvān santape cittaṃ karaṇākaraṇe dhruvam |
sarvamātmeti vijñānāt iti vedāntaḍiṇḍimaḥ. || 91

Verse 92

নৈবাস্স্ভাসং স্পৃশেত্কর্মমিথ্যোপাধিমপি স্বযম্ ।
কুতোঽধিষ্ঠানমত্যচ্ছমিতি বেদান্তডিণ্ডিমঃ॥ 92

naivāssbhāsaṃ spṛśetkarmamithyopādhimapi svayam |
kuto'dhiṣṭhānamatyacchamiti vedāntaḍiṇḍimaḥ|| 92

Verse 93

অহোঽস্মাক মলং মোহৈরাত্মা ব্রহ্মেতি নির্ভযম্ ।
শ্রুতিভেরীরবোঽদ্যাঽপি শ্রূযতে শ্রুতিরঞ্জনঃ ॥ 93

aho'smāka malaṃ mohairātmā brahmeti nirbhayam |
śrutibherīravo'dyā'pi śrūyate śrutirañjanaḥ || 93

Verse 94

বেদান্তভেরীঝবারঃ প্রতিবাদিভযঙ্করঃ ।
শ্রূযতাং ব্রাহ্মণৈঃ শ্রীমদ্দক্ষিণামূর্ত্যনুগ্রহাত্ ॥ 94

vedāntabherījhavāraḥ prativādibhayaṅkaraḥ |
śrūyatāṃ brāhmaṇaiḥ śrīmaddakṣiṇāmūrtyanugrahāt || 94

ইতি শ্রীমত্পরমহংস পরিব্রাজকাচার্য শ্রীমচ্ছঙ্কর-
ভগবত্পূজ্যপাদকৃতিষু বেদান্তডিণ্ডিমঃ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

वेदान्तडिण्डिमास्तत्वमेकमुद्धोषयन्ति यत् ।

आस्तां पुरस्तान्तत्तेजो दक्षिणामूर्तिसञ्ज्ञितम् ॥ 1

आत्माऽनात्मा पदार्थौ द्वौ भोक्तृभोग्यत्वलक्षणौ ।

ब्रह्मेवाऽऽत्मान देहादिरिति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 2

ज्ञानाऽज्ञाने पदार्थों द्वावात्मनो बन्धमुक्तिदौ ।

ज्ञानान्मुक्ति निर्बन्धोऽन्यदिति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 3

ज्ञातृ ज्ञेयं पदार्थौ द्वौ भास्य भासकलक्षणौ ।

ज्ञाता ब्रह्म जगत् ज्ञेय मिति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 4

सुखदुःखे पदार्थौ द्वौ प्रियविप्रियकारकौ ।

सुखं ब्रह्म जगहुःख मिति वेदान्तडिण्डिमः॥ 5

समष्टिव्यष्टिरूपौ द्वौ पदार्थौ सर्वसम्मतौ ।

समष्टिरीश्वरो व्यष्टिर्जीवो वेदान्तडिण्डिमः ॥ 6

ज्ञानं कर्म पदार्थौ द्वौ वस्तुकत्रात्म तन्त्रकौ ।

ज्ञानान्मोक्षो न कर्मभ्य इति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 7

श्रोतव्याऽश्रव्यरूपी द्वौ पदार्थों सुखदुःखदौ ।

श्रोतव्यं ब्रह्म नैवाऽन्य दिति वेदान्तडिण्डिमः॥ 8

चिन्त्याऽचिन्त्ये पदाथौ द्वौ विश्रान्ति श्रान्तिदायकौ ।

चिन्त्यं ब्रह्म परं नाऽन्य दिति वेदान्तडिण्डिमः॥ 9

ध्येयाऽध्वेये पदार्थौ द्वौ द्वौ धीसमाध्यसमाधिदौ ।

ध्यातव्यं ब्रह्म नैवाऽन्य दिति वेदान्तडिण्डिमः॥ 10

योगिनो भोगिनो वाऽपि त्यागिनो रागिणोऽपि च ।

ज्ञानान्मोक्षो न सन्देह इति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 11

न वर्णाश्रम सङ्केतैः न कोपासनादिभिः।

ब्रह्मज्ञानं विना मोक्षः इति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 12

असत्यस्सर्वसंसारो रसामासादिदूषितः ।

उपेक्ष्यो ब्रह्म विज्ञेय मिति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 13

वृथा क्रियां वृथाऽलापान् वृथावादान् मनोरथान् ।

त्यत्वैकं ब्रह्म विज्ञेय मिति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 14

स्थितो ब्रह्मात्मना जीवो ब्रह्म जीवात्मना स्थितम् ।

इति सम्पश्यतां मुक्ति रिति वेदान्तडिण्डिमः॥ 15

जीवो ब्रह्मात्मना ज्ञेयो ज्ञेयं जीवात्मना परम् ।

मुक्तिस्त दैक्यविज्ञान मिति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 16

सर्वात्मना परं ब्रह्म श्रोतुरात्मतया स्थितम् ।

नाऽऽयास स्तव विज्ञप्तौ इति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 17

ऐहिकं चाऽऽमुध्मिकं च तापान्तं कर्मसञ्चयम् ।

त्यत्वा ब्रह्मैव विज्ञेय मिति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 18

अद्वैतद्वैतवादौ द्वौ सूक्ष्मस्थूलदशां गतौ ।

अद्वैतवादान्मोक्षस्स्या दिति वेदान्तडिण्डिमः ॥19

कर्मिणो विनिवर्तन्ते निवर्तन्त उपासकाः।

ज्ञानिनो न निवर्तन्ते इति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 20

परोक्षाऽसत्फलं कर्मज्ञानं प्रत्यक्षसत्फलम् ।

ज्ञानमेवाऽभ्यसेत्तस्मात् इति वेदान्तडिण्डिमः ॥21

वृथा श्रमोऽयं विदुषा वृथाऽयं-कर्मिणां श्रमः ।

यदि न ब्रह्मविज्ञानं इति ॥ वेदान्तडिण्डिमः ॥ 22

अलं यागैरलं योगैरलं भोगै रलं धनैः ।

परस्मिन्ब्रह्मणि ज्ञात इति वेदान्तडिण्डिमः ॥23

अलं वेदैरलं शास्त्रैरलमं स्मृतिपुराणकैः ।

परमात्मनि विज्ञाते इति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 24

नर्चा न यजुषोऽर्थोऽस्ति न सान्नर्थोऽति कश्चन ।

जाते ब्रह्मात्मविज्ञाने इति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 25

कर्माणि चित्तशुद्ध्यर्थं मैकाग्र्यार्थ मुपासनम् ।

मोक्षार्थं ब्रह्मविज्ञान मिति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 26

सञ्चितागामिकर्माणि दह्यन्ते ज्ञानकर्मणा ।

प्रारब्धानुभवान्मोक्ष इति वेदान्तडिण्डिमः॥ 27

न पुण्यकर्मणा वृद्धिः न हानिः पापकर्मणा ।

नित्यासङ्गात्मनिष्ठानामिति वेदान्तडिण्डिमः॥ 28

दृग्दृश्यौ द्वौ पदार्थौ तौ परस्परविलक्षणौ ।

दृग्ब्रह्म दृश्यं माया स्यादिति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 29

अविद्योपाधिको जीवो मायोपाधिक ईश्वरः ।

मायाऽविद्यागुणातीतः इति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 30

बुद्धिपूर्वाऽबुद्धिपूर्वकृतानां पापकर्मणाम् ।

प्रायश्चित्तमहोज्ञान मिति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 31

साकारं च निराकारं निर्गुणं च गुणात्मकम् ।

तत्त्वं तत्परमं ब्रह्म इति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 32

द्विजत्वं विध्यनुष्ठानात् विप्रत्वं वेदपाठतः ।

ब्राह्मण्यं ब्रह्मविज्ञानात् इति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 33

सर्वात्मना स्थितं ब्रह्म सर्वं ब्रह्मात्मना स्थितम् ।

न कार्यं कारणाद्भिन्न मिति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 34

सत्तास्फुरणसौख्यानि भासन्ते सर्ववस्तुषु ।

तस्माद्ब्रह्ममयं सर्व मिति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 35

अवस्थात्रितयं यस्य क्रीडाभूमितया स्थितम् ।

तदेव ब्रह्म जानीयात् इति वेदान्तडिण्डिमः॥ 36

यन्नाऽऽदौ यश्च नाऽस्त्यन्ते तन्मध्ये भातमप्यसत् ।

अतो मिथ्या जगत्सर्वमिति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 37

यदस्त्यादौ यदस्त्यन्ते यन्मध्ये भाति तत्स्वयम् ।

प्रौकमिदं सत्य मिति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 38

पुरुषार्थत्रयाविष्टाः पुरुषाः पशवो धृवम् ।

मोक्षार्थी पुरुषः श्रेष्ठः इति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 39

घटकुड्यादिकं सर्वं मृत्तिकामात्रमेव च ।

तथा ब्रह्म जगत्सर्व मिति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 40

षण्णिहत्य त्रयं हित्वा द्वयं भिस्वाऽखिलागतिम् ।

एकं बुद्धाऽऽश्रुते मोक्ष मिति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 41

भित्वा षट् पञ्च भित्त्वाऽथ भिश्वाऽथ चतुरखिकम् ।

द्वयं हित्वा श्रयेदेक मिति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 42

देहो नाह महं देही देहसाक्षीति निश्चयात् ।

जन्ममृत्युपहीणोऽसौ इति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 43

प्राणोनाहमहं देवः प्राणस्साक्षीति निश्चयात् ।

क्षुत्पिपासोपशान्ति स्स्यात् इति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 44

मनो नाऽह महं देवो मनस्साक्षीति निश्चयात् ।

शोकमोहापहानिरस्यात् वेदान्तडिण्डिमः ॥ 45

बुद्धिर्नाऽहमहं देवो बुद्धिसाक्षीति निश्चयात् ।

कर्तृभावनिर्वृत्तिस्स्यात् इति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 46

नाज्ञानं स्यामहं देवोऽज्ञानसाक्षीति निश्चयात् ।

सर्वानर्थनिवृत्तिस्यात् इति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 47

अहं साक्षीति यो विद्यात् विविच्यैवं पुन: पुनः ।

स एव मुक्तोऽसौ विद्वान् इति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 48

नाहं माया न तत्कार्यं न साक्षी परमोऽस्म्यहम् ।

इति निस्संशयज्ञानात् मुक्तिर्वे वेदान्तडिण्डिमः ॥ 49

नाऽहं सर्व महं सर्वं मयि सर्वमिति स्फुटम् ।

ज्ञाते तत्वे कुतो दुःख मिति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 50

देहादिपञ्चकोशस्था या सत्ता प्रतिभासते ।

सा सत्तास्स्त्मा न सन्देह इति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 51

देहादिपञ्चकोशस्था या स्फूर्ति रनुभूयते ।

सा स्फूर्तिरात्मा नैवाऽन्य दिति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 52

देहादिपञ्चकोशस्था या प्रीतिरनुभूयते ।

सा प्रीतिरात्मा कूटस्थः इति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 53

व्योमादिपञ्चभूतस्था यासत्ता भासते नृणाम् ।

सा सत्ता परमं ब्रह्म इति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 54

व्योमादिपञ्चभूतस्था या चिदेकाऽनुभूयते ।

सा चिदेव परं ब्रह्म इति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 55

व्योमादिपञ्चभूतस्था या प्रीतिरनुभूयते ।

साप्रीतिरेव ब्रह्म स्यात् इति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 56

देहादिकोशगा सत्ता या सा व्योमादिभूतगा ।

मानोऽभावान्न तद्भेदः इति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 57

देहाविकोशगा स्फूर्तिर्या सा व्योमादिभूतगा ।

मानोऽभावा न तद्भेद इति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 58

देहादिकोशगा प्रीतिर्या सा व्योमादिभूतगा ।

मानाऽभावा न्न तद्भेद इति वेदान्तडिण्डिमः॥ 59

सच्चिदानन्दरूपत्वात् ब्रह्मैवाऽत्मा न संशयः।

प्रमाणकोटिसङ्घानात् इति वेदान्तडिण्डिमः॥60

न जीवब्रह्मणोर्भेदः सत्तारूपेण विद्यते।

सत्ताभेदे न मानं स्यात् इति वेदान्तडिण्डिमः॥61

न जीवब्रह्मणोर्भेदः स्फूर्तिरूपेण विद्यते ।

स्फूर्तिभेदे न मानं स्यात् इति वेदान्तडिण्डिमः ॥62

न जीवब्रह्मणोर्भेदः प्रियरूपेण विद्यते ।

प्रियभेदे न मानं स्यात् इति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 63

न जीवब्रह्मणोर्भेदो नाना रूपेण विद्यते ।

नाम्नो रूपस्य मिथ्यात्वात् इति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 64

न जीवब्रह्मणोर्भेदः पिण्डब्रह्माण्डभेदतः ।

व्यष्टेस्समष्टेरेकत्वात् इति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 65

ब्रह्म सत्यं जगन्मिथ्या जीवो ब्रह्मैव ना¶ः ।

जीवन्मुक्तस्तु तद्विद्वान् इति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 66

न नामरूपे नियते सर्वत्र व्यभिचारतः ।

अनामरूपं सर्वं स्यात् इति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 67

अनामरूपं सकलं सन्मयं चिन्मयं परम् ।

कुतो भेदः कुतो बन्धः इति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 68

न तत्त्वात्कथ्यते लोको नामाद्यैर्व्यभिचारतः।

वटुर्जरठ इत्याद्यै रिति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 69

नामरूपात्मकं विश्वमिन्द्रजालं विदुर्बुधाः ।

अनामत्वादयुक्तत्वात् इति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 70

अभेददर्शनं मोक्षः संसाये भेददर्शनम् ।

सर्ववेदान्तसिद्धान्तः इति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 71

न मताभिनिवेशित्वात् न भाषावेशमात्रतः ।

मुक्ति र्विनाऽऽत्मविज्ञानात् इति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 72

न कास्यप्रतिषिद्धाभिः क्रियाभि मोक्षवासना ।

ईश्वरानुग्रहात्सा स्यात् इति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 73

अविज्ञाते जन्म नष्टं विज्ञाते जन्म सार्थकम् ।

ज्ञातुरात्मा न दूरे स्यात् इति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 74

दशमस्य परिज्ञानेनाऽऽयासोऽस्ति यथाः तथा ।

स्वस्थ ब्रह्मात्मविज्ञाने इति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 75

उपेक्ष्योपाधिकान् दोषान् गृह्यन्ते विषमा यथा ।

उपेक्ष्य दृश्यं य द्ब्रह्म इति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 76

सुखमल्पं बहुः क्लेशोविषयमाहिणां नृणाम् ।

अनन्तं ब्रह्मनिष्ठानां इति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 77

धनैर्वा धनदैः पुत्रैः दारागारसहोदरैः ।

धृवं प्राणहरैर्दुःखं इति वेदान्तडिण्डिमः॥ 78

सुप्ते रुत्थाय सुप्त्यन्त्यं ब्रह्मैकं प्रविचिन्त्यताम् ।

नातिदूरे नृणां मृत्युः इति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 79

पञ्चानामपिकोशानां मायाऽनर्थाव्ययोचिता ।

तत्साक्षि ब्रह्म विज्ञान मिति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 80

दशमत्वपरिज्ञाने ननज्ञस्य यथा सुखम् ।

तथा जीवस्य सत्प्राप्तौ इति वेदान्तडिण्डिमः॥ 81

नवभ्योऽस्ति परं प्रत्यक्नस वेद परं परम् ।

तद्विज्ञानाद्भवेत्तुर्या मुक्ति र्वेदान्तडिण्डिमः ॥ 82

नवाऽऽभासानवज्ञत्वात् नवोपाधीन्नवात्मना ।

मिथ्या ज्ञात्वाऽवशिष्टे तु मौनं वेदान्तडिण्डिमः॥ 83

परमे ब्रह्मणि स्वस्मिन् प्रविलाप्याऽखिलं जगत् ।

गायनद्वतमानन्दं आस्ते वेदान्तडिण्डिमः ॥ 84

प्रतिलोमानुलोमाभ्यां विश्वारोपापवादयोः ।

चिन्तने शिष्यते तत्वं इति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 85

नामरूपाभिमानस्थात् संसारसर्वदेहिनाम् ।

सच्चिदानन्ददृष्टिस्त्यात् मुक्तिर्वेदान्तडिण्डिमः ॥ 86

सचिदानन्दसत्यत्वे मिथ्यात्वे नामरूपयोः।

विज्ञाते किमिदं ज्ञेयं इति वेदान्तडिण्डिमः ॥ 86

सालम्बनं निरालम्बं सर्वालम्बावलम्बितम् ।

आलम्बेनाऽखिलालम्ब मिति वेदान्तडिण्डिमः॥ 88

न कुर्या न्न विजानीयात् सर्वं ब्रह्मेत्यनुस्मरन् ।

यथा सुखं तथा तिष्ठेत् इति वेदान्तडिण्डिमः॥ 89

स्वकर्मपाशवशगः प्राज्ञोऽन्यो वा जनो ध्रुवम् ।

प्राज्ञस्सुखं नयेत्काल मिति वेदान्तडिण्डिमः॥ 90

न विद्वान् सन्तपे चित्तं करणाकरणे ध्रुवम् ।

सर्वमात्मेति विज्ञानात् इति वेदान्तडिण्डिमः. ॥ 91

नैवास्स्भासं स्पृशेत्कर्ममिथ्योपाधिमपि स्वयम् ।

कुतोऽधिष्ठानमत्यच्छमिति वेदान्तडिण्डिमः॥ 92

अहोऽस्माक मलं मोहैरात्मा ब्रह्मेति निर्भयम् ।

श्रुतिभेरीरवोऽद्याऽपि श्रूयते श्रुतिरञ्जनः ॥ 93

वेदान्तभेरीझवारः प्रतिवादिभयङ्करः ।

श्रूयतां ब्राह्मणैः श्रीमद्दक्षिणामूर्त्यनुग्रहात् ॥ 94

इति श्रीमत्परमहंस परिव्राजकाचार्य श्रीमच्छङ्कर-

भगवत्पूज्यपादकृतिषु वेदान्तडिण्डिमः॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

বেদান্ত ডিণ্ডিমঃ