(শ্রীদেবীভাগবতং, দ্বাদশ স্কন্ধং, একাদশোঽধ্যাযঃ, মণিদ্বীপ বর্ণন - 2)
ব্যাস উবাচ ।
পুষ্পরাগমযাদগ্রে কুঙ্কুমারুণবিগ্রহঃ ।
পদ্মরাগমযঃ সালো মধ্যে ভূশ্চৈবতাদৃশী ॥ 1 ॥
দশযোজনবান্দৈর্ঘ্যে গোপুরদ্বারসংযুতঃ ।
তন্মণিস্তম্ভসংযুক্তা মণ্ডপাঃ শতশো নৃপ ॥ 2 ॥
মধ্যে ভুবিসমাসীনাশ্চতুঃষষ্টিমিতাঃ কলাঃ ।
নানাযুধধরাবীরা রত্নভূষণভূষিতাঃ ॥ 3 ॥
প্রত্যেকলোকস্তাসাং তু তত্তল্লোকস্যনাযকাঃ ।
সমন্তাত্পদ্মরাগস্য পরিবার্যস্থিতাঃ সদা ॥ 4 ॥
স্বস্বলোকজনৈর্জুষ্টাঃ স্বস্ববাহনহেতিভিঃ ।
তাসাং নামানি বক্ষ্যামি শৃণু ত্বং জনমেজয ॥ 5 ॥
পিঙ্গলাক্ষী বিশালাক্ষী সমৃদ্ধি বৃদ্ধিরেব চ ।
শ্রদ্ধা স্বাহা স্বধাভিখ্যা মাযা সঞ্জ্ঞা বসুন্ধরা ॥ 6 ॥
ত্রিলোকধাত্রী সাবিত্রী গাযত্রী ত্রিদশেশ্বরী ।
সুরূপা বহুরূপা চ স্কন্দমাতাঽচ্যুতপ্রিযা ॥ 7 ॥
বিমলা চামলা তদ্বদরুণী পুনরারুণী ।
প্রকৃতির্বিকৃতিঃ সৃষ্টিঃ স্থিতিঃ সংহৃতিরেব চ ॥ 8 ॥
সন্ধ্যামাতা সতী হংসী মর্দিকা বজ্রিকা পরা ।
দেবমাতা ভগবতী দেবকী কমলাসনা ॥ 9 ॥
ত্রিমুখী সপ্তমুখ্যন্যা সুরাসুরবিমর্দিনী ।
লম্বোষ্টী চোর্ধ্বকেশী চ বহুশীর্ষা বৃকোদরী ॥ 10 ॥
রথরেখাহ্বযা পশ্চাচ্ছশিরেখা তথা পরা ।
গগনবেগা পবনবেগা চৈব ততঃ পরম্ ॥ 11 ॥
অগ্রে ভুবনপালা স্যাত্তত্পশ্চান্মদনাতুরা ।
অনঙ্গানঙ্গমথনা তথৈবানঙ্গমেখলা ॥ 12 ॥
অনঙ্গকুসুমা পশ্চাদ্বিশ্বরূপা সুরাদিকা ।
ক্ষযঙ্করী ভবেচ্ছক্তি রক্ষোভ্যা চ ততঃ পরম্ ॥ 13 ॥
সত্যবাদিন্যথ প্রোক্তা বহুরূপা শুচিব্রতা ।
উদারাখ্যা চ বাগীশী চতুষ্ষষ্টিমিতাঃ স্মৃতাঃ ॥ 14 ॥
জ্বলজ্জিহ্বাননাঃ সর্বাবমন্ত্যো বহ্নিমুল্বণম্ ।
জলং পিবামঃ সকলং সংহরামোবিভাবসুম্ ॥ 15 ॥
পবনং স্তম্ভযামোদ্য ভক্ষযামোঽখিলং জগত্ ।
ইতি বাচং সঙ্গিরতে ক্রোধ সংরক্তলোচনাঃ ॥ 16 ॥
চাপবাণধরাঃ সর্বাযুদ্ধাযৈবোত্সুকাঃ সদা ।
দংষ্ট্রা কটকটারাবৈর্বধিরীকৃত দিঙ্মুখাঃ ॥ 17 ॥
পিঙ্গোর্ধ্বকেশ্যঃ সম্প্রোক্তাশ্চাপবাণকরাঃ সদা ।
শতাক্ষৌহিণিকা সেনাপ্যেকৈকস্যাঃ প্রকীর্তিতা ॥ 18 ॥
একৈক শক্তেঃ সামর্থ্যং লক্ষব্রহ্মাণ্ডনাশনে ।
শতাক্ষৌহিণিকাসেনা তাদৃশী নৃপ সত্তম ॥ 19 ॥
কিং ন কুর্যাজ্জগত্যস্মিন্নশক্যং বক্তুমেব তত্ ।
সর্বাপি যুদ্ধসামগ্রী তস্মিন্সালে স্থিতা মুনে ॥ 20 ॥
রথানাং গণনা নাস্তি হযানাং করিণাং তথা ॥
শস্ত্রাণাং গণনা তদ্বদ্গণানাং গণনা তথা ॥ 21 ॥
পদ্মরাগমযাদগ্রে গোমেদমণিনির্মিতঃ ।
দশযোজনদৈর্ঘ্যেণ প্রাকারো বর্ততে মহান্ ॥ 22 ॥
ভাস্বজ্জপাপ্রসূনাভো মধ্যভূস্তস্য তাদৃশী ।
গোমেদকল্পিতান্যেব তদ্বাসি সদনানি চ ॥ 23 ॥
পক্ষিণঃ স্তম্ভবর্যাশ্চ বৃক্ষাবাপ্যঃ সরাংসি চ ।
গোমেদকল্পিতা এব কুঙ্কুমারুণবিগ্রহাঃ ॥ 24 ॥
তন্মধ্যস্থা মহাদেব্যো দ্বাত্রিংশচ্ছক্তযঃ স্মৃতাঃ ।
নানা শস্ত্রপ্রহরণা গোমেদমণিভূষিতাঃ ॥ 25 ॥
প্রত্যেক লোক বাসিন্যঃ পরিবার্য সমন্ততঃ ।
গোমেদসালে সন্নদ্ধা পিশাচবদনা নৃপ ॥ 26 ॥
স্বর্লোকবাসিভির্নিত্যং পূজিতাশ্চক্রবাহবঃ ।
ক্রোধরক্তেক্ষণা ভিন্ধি পচ চ্ছিন্ধি দহেতি চ ॥ 27 ॥
বদন্তি সততং বাচং যুদ্ধোত্সুকহৃদন্তরাঃ ।
একৈকস্যা মহাশক্তের্দশাক্ষৌহিণিকা মতা ॥ 28 ॥
সেনা তত্রাপ্যেকশক্তির্লক্ষব্রহ্মাণ্ডনাশিনী ।
তাদৃশীনাং মহাসেনা বর্ণনীযা কথং নৃপ ॥ 29 ॥
রথানাং নৈব গণানা বাহনানাং তথৈব চ ।
সর্বযুদ্ধসমারম্ভস্তত্র দেব্যা বিরাজতে ॥ 30 ॥
তাসাং নামানি বক্ষ্যামি পাপনাশকরাণি চ ।
বিদ্যা হ্রী পুষ্ট যঃ প্রজ্ঞা সিনীবালী কুহূস্তথা ॥ 31 ॥
রুদ্রাবীর্যা প্রভানন্দা পোষিণী ঋদ্ধিদা শুভা ।
কালরাত্রির্মহারাত্রির্ভদ্রকালী কপর্দিনী ॥ 32 ॥
বিকৃতির্দণ্ডিমুণ্ডিন্যৌ সেন্দুখণ্ডা শিখণ্ডিনী ।
নিশুম্ভশুম্ভমথিনী মহিষাসুরমর্দিনী ॥ 33 ॥
ইন্দ্রাণী চৈব রুদ্রাণী শঙ্করার্ধশরীরিণী ।
নারী নারাযণী চৈব ত্রিশূলিন্যপি পালিনী ॥ 34 ॥
অম্বিকাহ্লাদিনী পশ্চাদিত্যেবং শক্তযঃ স্মৃতাঃ ।
যদ্যেতাঃ কুপিতা দেব্যস্তদা ব্রহ্মাণ্ডনাশনম্ ॥ 35 ॥
পরাজযো ন চৈতাসাং কদাচিত্ক্বচিদস্তি হি ।
গোমেদকমযাদগ্রে সদ্বজ্রমণিনির্মিতঃ ॥ 36 ॥
দশযোজন তুঙ্গোঽসৌ গোপুরদ্বারসংযুতঃ ।
কপাটশৃঙ্খলাবদ্ধো নববৃক্ষ সমুজ্জ্বলঃ ॥ 37 ॥
সালস্তন্মধ্যভূম্যাদি সর্বং হীরমযং স্মৃতম্ ।
গৃহাণিবীথযো রথ্যা মহামার্গাং গণানি চ ॥ 38 ॥
বৃক্ষালবাল তরবঃ সারঙ্গা অপি তাদৃশাঃ ।
দীর্ঘিকাশ্রেণযোবাপ্যস্তডাগাঃ কূপ সংযুতাঃ ॥ 39 ॥
তত্র শ্রীভুবনেশ্বর্যা বসন্তি পরিচারিকাঃ ।
একৈকা লক্ষদাসীভিঃ সেবিতা মদগর্বিতাঃ ॥ 40 ॥
তালবৃন্তধরাঃ কাশ্চিচ্চষকাঢ্য করাম্বুজাঃ ।
কাশ্চিত্তাম্বূলপাত্রাণি ধারযন্ত্যোঽতিগর্বিতাঃ ॥ 41 ॥
কাশ্চিত্তচ্ছত্রধারিণ্যশ্চামরাণাং বিধারিকাঃ ।
নানা বস্ত্রধরাঃ কাশ্চিত্কাশ্চিত্পুষ্প করাম্বুজাঃ ॥ 42 ॥
নানাদর্শকরাঃ কাশ্চিত্কাশ্চিত্কুঙ্কুমলেপনম্ ।
ধারযন্ত্যঃ কজ্জলং চ সিন্দূর চষকং পরাঃ ॥ 43 ॥
কাশ্চিচ্চিত্রক নির্মাত্র্যঃ পাদ সংবাহনে রতাঃ ।
কাশ্চিত্তু ভূষাকারিণ্যো নানা ভূষাধরাঃ পরাঃ ॥ 44 ॥
পুষ্পভূষণ নির্মাত্র্যঃ পুষ্পশৃঙ্গারকারিকাঃ ।
নানা বিলাসচতুরা বহ্ব্য এবং বিধাঃ পরাঃ ॥ 45 ॥
নিবদ্ধ পরিধানীযা যুবত্যঃ সকলা অপি ।
দেবী কৃপা লেশবশাত্তুচ্ছীকৃত জগত্ত্রযাঃ ॥ 46 ॥
এতা দূত্যঃ স্মৃতা দেব্যঃ শৃঙ্গারমদগর্বিতাঃ ।
তাসাং নামানি বক্ষ্যামি শৃণু মে নৃপসত্তম ॥ 47 ॥
অনঙ্গরূপা প্রথমাপ্যনঙ্গমদনা পরা ।
তৃতীযাতু ততঃ প্রোক্তা সুন্দরী মদনাতুরা ॥ 48 ॥
ততো ভুবনবেগাস্যাত্তথা ভুবনপালিকা ।
স্যাত্সর্বশিশিরানঙ্গবেদনানঙ্গমেখলা ॥ 49 ॥
বিদ্যুদ্দামসমানাঙ্গ্যঃ ক্বণত্কাঞ্চীগুণান্বিতাঃ ।
রণন্মঞ্জীরচরণা বহিরন্তরিতস্ততঃ ॥ 50 ॥
ধাবমানাস্তু শোভন্তে সর্বা বিদ্যুল্লতোপমাঃ ।
কুশলাঃ সর্বকার্যেষু বেত্রহস্তাঃ সমন্ততঃ ॥ 51 ॥
অষ্টদিক্ষুতথৈতাসাং প্রাকারাদ্বহিরেব চ ।
সদনানি বিরাজন্তে নানা বাহনহেতিভিঃ ॥ 52 ॥
বজ্রসালাদগ্রভাগে সালো বৈদূর্যনির্মিতঃ ।
দশযোজনতুঙ্গোঽসৌ গোপুরদ্বারভূষিতঃ ॥ 53 ॥
বৈদূর্যভূমিঃ সর্বাপিগৃহাণি বিবিধানি চ ।
বীথ্যো রথ্যা মহামার্গাঃ সর্বে বেদূর্যনির্মিতাঃ ॥ 54 ॥
বাপী কূপ তডাগাশ্চ স্রবন্তীনাং তটানি চ ।
বালুকা চৈব সর্বাঽপি বৈদূর্যমণিনির্মিতা ॥ 55 ॥
তত্রাষ্টদিক্ষুপরিতো ব্রাহ্ম্যাদীনাং চ মণ্ডলম্ ।
নিজৈর্গণৈঃ পরিবৃতং ভ্রাজতে নৃপসত্তম ॥ 56 ॥
প্রতিব্রহ্মাণ্ডমাতৃণাং তাঃ সমষ্টয ঈরিতাঃ ।
ব্রাহ্মী মাহেশ্বরী চৈব কৌমারী বৈষ্ণবী তথা ॥57 ॥
বারাহী চ তথেন্দ্রাণী চামুণ্ডাঃ সপ্তমাতরঃ ।
অষ্টমী তু মহালক্ষ্মীর্নাম্না প্রোক্তাস্তু মাতরঃ ॥ 58 ॥
ব্রহ্মরুদ্রাদিদেবানাং সমাকারা স্তুতাঃ স্মৃতাঃ ।
জগত্কল্যাণকারিণ্যঃ স্বস্বসেনাসমাবৃতাঃ ॥ 59 ॥
তত্সালস্য চতুর্দ্বার্ষু বাহনানি মহেশিতুঃ ।
সজ্জানি নৃপতে সন্তি সালঙ্কারাণি নিত্যশঃ ॥ 60 ॥
দন্তিনঃ কোটিশো বাহাঃ কোটিশঃ শিবিকাস্তথা ।
হংসাঃ সিংহাশ্চ গরুডা মযূরা বৃষভাস্তথা ॥ 61 ॥
তৈর্যুক্তাঃ স্যন্দনাস্তদ্বত্কোটিশো নৃপনন্দন ।
পার্ষ্ণিগ্রাহসমাযুক্তা ধ্বজৈরাকাশচুম্বিনঃ ॥ 62 ॥
কোটিশস্তু বিমানানি নানা চিহ্নান্বিতানি চ ।
নানা বাদিত্রযুক্তানি মহাধ্বজযুতানি চ ॥ 63 ॥
বৈদূর্যমণি সালস্যাপ্যগ্রে সালঃ পরঃ স্মৃতঃ ।
দশযোজন তুঙ্গোঽসাবিন্দ্রনীলাশ্মনির্মিতঃ ॥ 64 ॥
তন্মধ্য ভূস্তথা বীথ্যো মহামার্গা গৃহাণি চ ।
বাপী কূপ তডাগাশ্চ সর্বে তন্মণিনির্মিতাঃ ॥ 65 ॥
তত্র পদ্ম তু সম্প্রোক্তং বহুযোজন বিস্তৃতম্ ।
ষোডশারং দীপ্যমানং সুদর্শনমিবাপরম্ ॥ 66 ॥
তত্র ষোডশশক্তীনাং স্থানানি বিবিধানি চ ।
সর্বোপস্করযুক্তানি সমৃদ্ধানি বসন্তি হি ॥ 67 ॥
তাসাং নামানি বক্ষ্যামি শৃণু মে নৃপসত্তম ।
করালী বিকরালী চ তথোমা চ সরস্বতী ॥ 68 ॥
শ্রী দুর্গোষা তথা লক্ষ্মীঃ শ্রুতিশ্চৈব স্মৃতির্ধৃতিঃ ।
শ্রদ্ধা মেধা মতিঃ কান্তিরার্যা ষোডশশক্তযঃ ॥ 69 ॥
নীলজীমূতসঙ্কাশাঃ করবাল করাম্বুজাঃ ।
সমাঃ খেটকধারিণ্যো যুদ্ধোপক্রান্ত মানসাঃ ॥ 70 ॥
সেনান্যঃ সকলা এতাঃ শ্রীদেব্যা জগদীশিতুঃ ।
প্রতিব্রহ্মাণ্ডসংস্থানাং শক্তীনাং নাযিকাঃ স্মৃতাঃ ॥ 71 ॥
ব্রহ্মাণ্ডক্ষোভকারিণ্যো দেবী শক্ত্যুপবৃংহিতাঃ ।
নানা রথসমারূঢা নানা শক্তিভিরন্বিতাঃ ॥ 72 ॥
এতত্পরাক্রমং বক্তুং সহস্রাস্যোঽপি ন ক্ষমঃ ।
ইন্দ্রনীলমহাসালাদগ্রে তু বহুবিস্তৃতঃ ॥ 73 ॥
মুক্তাপ্রাকার উদিতো দশযোজন দৈর্ঘ্যবান্ ।
মধ্যভূঃ পূর্ববত্প্রোক্তা তন্মধ্যেঽষ্টদলাম্বুজম্ ॥ 74 ॥
মুক্তামণিগণাকীর্ণং বিস্তৃতং তু সকেসরম্ ।
তত্র দেবীসমাকারা দেব্যাযুধধরাঃ সদা ॥ 75 ॥
সম্প্রোক্তা অষ্টমন্ত্রিণ্যো জগদ্বার্তাপ্রবোধিকাঃ ।
দেবীসমানভোগাস্তা ইঙ্গিতজ্ঞাস্তুপণ্ডিতাঃ ॥ 76 ॥
কুশলাঃ সর্বকার্যেষু স্বামিকার্যপরাযণাঃ ।
দেব্যভিপ্রায বোধ্যস্তাশ্চতুরা অতিসুন্দরাঃ ॥ 77 ॥
নানা শক্তিসমাযুক্তাঃ প্রতিব্রহ্মাণ্ডবর্তিনাম্ ।
প্রাণিনাং তাঃ সমাচারং জ্ঞানশক্ত্যাবিদন্তি চ ॥ 78 ॥
তাসাং নামানি বক্ষ্যামি মত্তঃ শৃণু নৃপোত্তম ।
অনঙ্গকুসুমা প্রোক্তাপ্যনঙ্গকুসুমাতুরা ॥ 79 ॥
অনঙ্গমদনা তদ্বদনঙ্গমদনাতুরা ।
ভুবনপালা গগনবেগা চৈব ততঃ পরম্ ॥ 80 ॥
শশিরেখা চ গগনরেখা চৈব ততঃ পরম্ ।
পাশাঙ্কুশবরাভীতিধরা অরুণবিগ্রহাঃ ॥ 81 ॥
বিশ্বসম্বন্ধিনীং বার্তাং বোধযন্তি প্রতিক্ষণম্ ।
মুক্তাসালাদগ্রভাগে মহামারকতো পরঃ ॥ 82 ॥
সালোত্তমঃ সমুদ্দিষ্টো দশযোজন দৈর্ঘ্যবান্ ।
নানা সৌভাগ্যসংযুক্তো নানা ভোগসমন্বিতঃ ॥ 83 ॥
মধ্যভূস্তাদৃশী প্রোক্তা সদনানি তথৈব চ ।
ষট্কোণমত্রবিস্তীর্ণং কোণস্থা দেবতাঃ শৃণুঃ ॥ 84 ॥
পূর্বকোণে চতুর্বক্ত্রো গাযত্রী সহিতো বিধিঃ ।
কুণ্ডিকাক্ষগুণাভীতি দণ্ডাযুধধরঃ পরঃ ॥ 85 ॥
তদাযুধধরা দেবী গাযত্রী পরদেবতা ।
বেদাঃ সর্বে মূর্তিমন্তঃ শাস্ত্রাণি বিবিধানি চ ॥ 86 ॥
স্মৃতযশ্চ পুরাণানি মূর্তিমন্তি বসন্তি হি ।
যে ব্রহ্মবিগ্রহাঃ সন্তি গাযত্রীবিগ্রহাশ্চ যে ॥ 87 ॥
ব্যাহৃতীনাং বিগ্রহাশ্চ তে নিত্যং তত্র সন্তি হি ।
রক্ষঃ কোণে শঙ্খচক্রগদাম্বুজ করাম্বুজা ॥ 88 ॥
সাবিত্রী বর্ততে তত্র মহাবিষ্ণুশ্চ তাদৃশঃ ।
যে বিষ্ণুবিগ্রহাঃ সন্তি মত্স্যকূর্মাদযোখিলাঃ ॥ 89 ॥
সাবিত্রী বিগ্রহা যে চ তে সর্বে তত্র সন্তি হি ।
বাযুকোণে পরশ্বক্ষমালাভযবরান্বিতঃ ॥ 90 ॥
মহারুদ্রো বর্ততেঽত্র সরস্বত্যপি তাদৃশী ।
যে যে তু রুদ্রভেদাঃ স্যুর্দক্ষিণাস্যাদযো নৃপ ॥ 91 ॥
গৌরী ভেদাশ্চ যে সর্বে তে তত্র নিবসন্তি হি ।
চতুঃষষ্ট্যাগমা যে চ যে চান্যেপ্যাগমাঃ স্মৃতাঃ ॥ 92 ॥
তে সর্বে মূর্তিমন্তশ্চ তত্র বৈ নিবসন্তি হি ।
অগ্নিকোণে রত্নকুম্ভং তথা মণিকরণ্ডকম্ ॥ 93 ॥
দধানো নিজহস্তাভ্যাং কুবেরো ধনদাযকঃ ।
নানা বীথী সমাযুক্তো মহালক্ষ্মীসমন্বিতঃ ॥ 94 ॥
দেব্যা নিধিপতিস্ত্বাস্তে স্বগুণৈঃ পরিবেষ্টিতঃ ।
বারুণে তু মহাকোণে মদনো রতিসংযুতঃ ॥ 95 ॥
পাশাঙ্কুশধনুর্বাণধরো নিত্যং বিরাজতে ।
শৃঙ্গারমূর্তিমন্তস্তু তত্র সন্নিহিতাঃ সদা ॥ 96 ॥
ঈশানকোণে বিঘ্নেশো নিত্যং পুষ্টিসমন্বিতঃ ।
পাশাঙ্কুশধরো বীরো বিঘ্নহর্তা বিরাজতে ॥ 97 ॥
বিভূতযো গণেশস্য যাযাঃ সন্তি নৃপোত্তম ।
তাঃ সর্বা নিবসন্ত্যত্র মহৈশ্বর্যসমন্বিতাঃ ॥ 98 ॥
প্রতিব্রহ্মাণ্ডসংস্থানাং ব্রহ্মাদীনাং সমষ্টযঃ ।
এতে ব্রহ্মাদযঃ প্রোক্তাঃ সেবন্তে জগদীশ্বরীম্ ॥ 99 ॥
মহামারকতস্যাগ্রে শতযোজন দৈর্ঘ্যবান্ ।
প্রবালশালোস্ত্যপরঃ কুঙ্কুমারুণবিগ্রহঃ ॥ 100 ॥
মধ্যভূস্তাদৃশী প্রোক্তা সদনানি চ পূর্ববত্ ।
তন্মধ্যে পঞ্চভূতানাং স্বামিন্যঃ পঞ্চ সন্তি চ ॥ 101 ॥
হৃল্লেখা গগনা রক্তা চতুর্থী তু করালিকা ।
মহোচ্ছুষ্মা পঞ্চমী চ পঞ্চভূতসমপ্রভাঃ ॥ 102 ॥
পাশাঙ্কুশবরাভীতিধারিণ্যোমিতভূষণাঃ ।
দেবী সমানবেষাঢ্যা নবযৌবনগর্বিতাঃ ॥ 103 ॥
প্রবালশালাদগ্রে তু নবরত্ন বিনির্মিতঃ ।
বহুযোজনবিস্তীর্ণো মহাশালোঽস্তি ভূমিপ ॥ 104 ॥
তত্র চাম্নাযদেবীনাং সদনানি বহূন্যপি ।
নবরত্নমযান্যেব তডাগাশ্চ সরাংসি চ ॥ 105 ॥
শ্রীদেব্যা যেঽবতারাঃ স্যুস্তে তত্র নিবসন্তি হি ।
মহাবিদ্যা মহাভেদাঃ সন্তি তত্রৈব ভূমিপ ॥ 106 ॥
নিজাবরণদেবীভির্নিজভূষণবাহনৈঃ ।
সর্বদেব্যো বিরাজন্তে কোটিসূর্যসমপ্রভাঃ ॥ 107 ॥
সপ্তকোটি মহামন্ত্রদেবতাঃ সন্তি তত্র হি ।
নবরত্নমযাদগ্রে চিন্তামণিগৃহং মহত্ ॥ 108 ॥
তত্র ত্যং বস্তু মাত্রং তু চিন্তামণি বিনির্মিতম্ ।
সূর্যোদ্গারোপলৈস্তদ্বচ্চন্দ্রোদ্গারোপলৈস্তথা ॥ 109 ॥
বিদ্যুত্প্রভোপলৈঃ স্তম্ভাঃ কল্পিতাস্তু সহস্রশঃ ।
যেষাং প্রভাভিরন্তস্থং বস্তু কিঞ্চিন্ন দৃশ্যতে ॥ 110 ॥
ইতি শ্রীদেবীভাগবতে মহাপুরাণে দ্বাদশস্কন্ধে একাদশোঽধ্যাযঃ ।
Roman (IAST) Transliteration
(śrīdevībhāgavataṃ, dvādaśa skandhaṃ, ekādaśo'dhyāyaḥ, maṇidvīpa varṇana - 2)
vyāsa uvāca |
puṣparāgamayādagre kuṅkumāruṇavigrahaḥ |
padmarāgamayaḥ sālo madhye bhūścaivatādṛśī || 1 ||
daśayojanavāndairghye gopuradvārasaṃyutaḥ |
tanmaṇistambhasaṃyuktā maṇḍapāḥ śataśo nṛpa || 2 ||
madhye bhuvisamāsīnāścatuḥṣaṣṭimitāḥ kalāḥ |
nānāyudhadharāvīrā ratnabhūṣaṇabhūṣitāḥ || 3 ||
pratyekalokastāsāṃ tu tattallokasyanāyakāḥ |
samantātpadmarāgasya parivāryasthitāḥ sadā || 4 ||
svasvalokajanairjuṣṭāḥ svasvavāhanahetibhiḥ |
tāsāṃ nāmāni vakṣyāmi śṛṇu tvaṃ janamejaya || 5 ||
piṅgalākṣī viśālākṣī samṛddhi vṛddhireva ca |
śraddhā svāhā svadhābhikhyā māyā sañjñā vasundharā || 6 ||
trilokadhātrī sāvitrī gāyatrī tridaśeśvarī |
surūpā bahurūpā ca skandamātā'cyutapriyā || 7 ||
vimalā cāmalā tadvadaruṇī punarāruṇī |
prakṛtirvikṛtiḥ sṛṣṭiḥ sthitiḥ saṃhṛtireva ca || 8 ||
sandhyāmātā satī haṃsī mardikā vajrikā parā |
devamātā bhagavatī devakī kamalāsanā || 9 ||
trimukhī saptamukhyanyā surāsuravimardinī |
lamboṣṭī cordhvakeśī ca bahuśīrṣā vṛkodarī || 10 ||
ratharekhāhvayā paścācchaśirekhā tathā parā |
gaganavegā pavanavegā caiva tataḥ param || 11 ||
agre bhuvanapālā syāttatpaścānmadanāturā |
anaṅgānaṅgamathanā tathaivānaṅgamekhalā || 12 ||
anaṅgakusumā paścādviśvarūpā surādikā |
kṣayaṅkarī bhavecchakti rakṣobhyā ca tataḥ param || 13 ||
satyavādinyatha proktā bahurūpā śucivratā |
udārākhyā ca vāgīśī catuṣṣaṣṭimitāḥ smṛtāḥ || 14 ||
jvalajjihvānanāḥ sarvāvamantyo vahnimulbaṇam |
jalaṃ pibāmaḥ sakalaṃ saṃharāmovibhāvasum || 15 ||
pavanaṃ stambhayāmodya bhakṣayāmo'khilaṃ jagat |
iti vācaṃ saṅgirate krodha saṃraktalocanāḥ || 16 ||
cāpabāṇadharāḥ sarvāyuddhāyaivotsukāḥ sadā |
daṃṣṭrā kaṭakaṭārāvairbadhirīkṛta diṅmukhāḥ || 17 ||
piṅgordhvakeśyaḥ samproktāścāpabāṇakarāḥ sadā |
śatākṣauhiṇikā senāpyekaikasyāḥ prakīrtitā || 18 ||
ekaika śakteḥ sāmarthyaṃ lakṣabrahmāṇḍanāśane |
śatākṣauhiṇikāsenā tādṛśī nṛpa sattama || 19 ||
kiṃ na kuryājjagatyasminnaśakyaṃ vaktumeva tat |
sarvāpi yuddhasāmagrī tasminsāle sthitā mune || 20 ||
rathānāṃ gaṇanā nāsti hayānāṃ kariṇāṃ tathā ||
śastrāṇāṃ gaṇanā tadvadgaṇānāṃ gaṇanā tathā || 21 ||
padmarāgamayādagre gomedamaṇinirmitaḥ |
daśayojanadairghyeṇa prākāro vartate mahān || 22 ||
bhāsvajjapāprasūnābho madhyabhūstasya tādṛśī |
gomedakalpitānyeva tadvāsi sadanāni ca || 23 ||
pakṣiṇaḥ stambhavaryāśca vṛkṣāvāpyaḥ sarāṃsi ca |
gomedakalpitā eva kuṅkumāruṇavigrahāḥ || 24 ||
tanmadhyasthā mahādevyo dvātriṃśacchaktayaḥ smṛtāḥ |
nānā śastrapraharaṇā gomedamaṇibhūṣitāḥ || 25 ||
pratyeka loka vāsinyaḥ parivārya samantataḥ |
gomedasāle sannaddhā piśācavadanā nṛpa || 26 ||
svarlokavāsibhirnityaṃ pūjitāścakrabāhavaḥ |
krodharaktekṣaṇā bhindhi paca cchindhi daheti ca || 27 ||
vadanti satataṃ vācaṃ yuddhotsukahṛdantarāḥ |
ekaikasyā mahāśakterdaśākṣauhiṇikā matā || 28 ||
senā tatrāpyekaśaktirlakṣabrahmāṇḍanāśinī |
tādṛśīnāṃ mahāsenā varṇanīyā kathaṃ nṛpa || 29 ||
rathānāṃ naiva gaṇānā vāhanānāṃ tathaiva ca |
sarvayuddhasamārambhastatra devyā virājate || 30 ||
tāsāṃ nāmāni vakṣyāmi pāpanāśakarāṇi ca |
vidyā hrī puṣṭa yaḥ prajñā sinīvālī kuhūstathā || 31 ||
rudrāvīryā prabhānandā poṣiṇī ṛddhidā śubhā |
kālarātrirmahārātrirbhadrakālī kapardinī || 32 ||
vikṛtirdaṇḍimuṇḍinyau sendukhaṇḍā śikhaṇḍinī |
niśumbhaśumbhamathinī mahiṣāsuramardinī || 33 ||
indrāṇī caiva rudrāṇī śaṅkarārdhaśarīriṇī |
nārī nārāyaṇī caiva triśūlinyapi pālinī || 34 ||
ambikāhlādinī paścādityevaṃ śaktayaḥ smṛtāḥ |
yadyetāḥ kupitā devyastadā brahmāṇḍanāśanam || 35 ||
parājayo na caitāsāṃ kadācitkvacidasti hi |
gomedakamayādagre sadvajramaṇinirmitaḥ || 36 ||
daśayojana tuṅgo'sau gopuradvārasaṃyutaḥ |
kapāṭaśṛṅkhalābaddho navavṛkṣa samujjvalaḥ || 37 ||
sālastanmadhyabhūmyādi sarvaṃ hīramayaṃ smṛtam |
gṛhāṇivīthayo rathyā mahāmārgāṃ gaṇāni ca || 38 ||
vṛkṣālavāla taravaḥ sāraṅgā api tādṛśāḥ |
dīrghikāśreṇayovāpyastaḍāgāḥ kūpa saṃyutāḥ || 39 ||
tatra śrībhuvaneśvaryā vasanti paricārikāḥ |
ekaikā lakṣadāsībhiḥ sevitā madagarvitāḥ || 40 ||
tālavṛntadharāḥ kāściccaṣakāḍhya karāmbujāḥ |
kāścittāmbūlapātrāṇi dhārayantyo'tigarvitāḥ || 41 ||
kāścittacchatradhāriṇyaścāmarāṇāṃ vidhārikāḥ |
nānā vastradharāḥ kāścitkāścitpuṣpa karāmbujāḥ || 42 ||
nānādarśakarāḥ kāścitkāścitkuṅkumalepanam |
dhārayantyaḥ kajjalaṃ ca sindūra caṣakaṃ parāḥ || 43 ||
kāściccitraka nirmātryaḥ pāda saṃvāhane ratāḥ |
kāścittu bhūṣākāriṇyo nānā bhūṣādharāḥ parāḥ || 44 ||
puṣpabhūṣaṇa nirmātryaḥ puṣpaśṛṅgārakārikāḥ |
nānā vilāsacaturā bahvya evaṃ vidhāḥ parāḥ || 45 ||
nibaddha paridhānīyā yuvatyaḥ sakalā api |
devī kṛpā leśavaśāttucchīkṛta jagattrayāḥ || 46 ||
etā dūtyaḥ smṛtā devyaḥ śṛṅgāramadagarvitāḥ |
tāsāṃ nāmāni vakṣyāmi śṛṇu me nṛpasattama || 47 ||
anaṅgarūpā prathamāpyanaṅgamadanā parā |
tṛtīyātu tataḥ proktā sundarī madanāturā || 48 ||
tato bhuvanavegāsyāttathā bhuvanapālikā |
syātsarvaśiśirānaṅgavedanānaṅgamekhalā || 49 ||
vidyuddāmasamānāṅgyaḥ kvaṇatkāñcīguṇānvitāḥ |
raṇanmañjīracaraṇā bahirantaritastataḥ || 50 ||
dhāvamānāstu śobhante sarvā vidyullatopamāḥ |
kuśalāḥ sarvakāryeṣu vetrahastāḥ samantataḥ || 51 ||
aṣṭadikṣutathaitāsāṃ prākārādbahireva ca |
sadanāni virājante nānā vāhanahetibhiḥ || 52 ||
vajrasālādagrabhāge sālo vaidūryanirmitaḥ |
daśayojanatuṅgo'sau gopuradvārabhūṣitaḥ || 53 ||
vaidūryabhūmiḥ sarvāpigṛhāṇi vividhāni ca |
vīthyo rathyā mahāmārgāḥ sarve vedūryanirmitāḥ || 54 ||
vāpī kūpa taḍāgāśca sravantīnāṃ taṭāni ca |
vālukā caiva sarvā'pi vaidūryamaṇinirmitā || 55 ||
tatrāṣṭadikṣuparito brāhmyādīnāṃ ca maṇḍalam |
nijairgaṇaiḥ parivṛtaṃ bhrājate nṛpasattama || 56 ||
pratibrahmāṇḍamātṛṇāṃ tāḥ samaṣṭaya īritāḥ |
brāhmī māheśvarī caiva kaumārī vaiṣṇavī tathā ||57 ||
vārāhī ca tathendrāṇī cāmuṇḍāḥ saptamātaraḥ |
aṣṭamī tu mahālakṣmīrnāmnā proktāstu mātaraḥ || 58 ||
brahmarudrādidevānāṃ samākārā stutāḥ smṛtāḥ |
jagatkalyāṇakāriṇyaḥ svasvasenāsamāvṛtāḥ || 59 ||
tatsālasya caturdvārṣu vāhanāni maheśituḥ |
sajjāni nṛpate santi sālaṅkārāṇi nityaśaḥ || 60 ||
dantinaḥ koṭiśo vāhāḥ koṭiśaḥ śibikāstathā |
haṃsāḥ siṃhāśca garuḍā mayūrā vṛṣabhāstathā || 61 ||
tairyuktāḥ syandanāstadvatkoṭiśo nṛpanandana |
pārṣṇigrāhasamāyuktā dhvajairākāśacumbinaḥ || 62 ||
koṭiśastu vimānāni nānā cihnānvitāni ca |
nānā vāditrayuktāni mahādhvajayutāni ca || 63 ||
vaidūryamaṇi sālasyāpyagre sālaḥ paraḥ smṛtaḥ |
daśayojana tuṅgo'sāvindranīlāśmanirmitaḥ || 64 ||
tanmadhya bhūstathā vīthyo mahāmārgā gṛhāṇi ca |
vāpī kūpa taḍāgāśca sarve tanmaṇinirmitāḥ || 65 ||
tatra padma tu samproktaṃ bahuyojana vistṛtam |
ṣoḍaśāraṃ dīpyamānaṃ sudarśanamivāparam || 66 ||
tatra ṣoḍaśaśaktīnāṃ sthānāni vividhāni ca |
sarvopaskarayuktāni samṛddhāni vasanti hi || 67 ||
tāsāṃ nāmāni vakṣyāmi śṛṇu me nṛpasattama |
karālī vikarālī ca tathomā ca sarasvatī || 68 ||
śrī durgoṣā tathā lakṣmīḥ śrutiścaiva smṛtirdhṛtiḥ |
śraddhā medhā matiḥ kāntirāryā ṣoḍaśaśaktayaḥ || 69 ||
nīlajīmūtasaṅkāśāḥ karavāla karāmbujāḥ |
samāḥ kheṭakadhāriṇyo yuddhopakrānta mānasāḥ || 70 ||
senānyaḥ sakalā etāḥ śrīdevyā jagadīśituḥ |
pratibrahmāṇḍasaṃsthānāṃ śaktīnāṃ nāyikāḥ smṛtāḥ || 71 ||
brahmāṇḍakṣobhakāriṇyo devī śaktyupabṛṃhitāḥ |
nānā rathasamārūḍhā nānā śaktibhiranvitāḥ || 72 ||
etatparākramaṃ vaktuṃ sahasrāsyo'pi na kṣamaḥ |
indranīlamahāsālādagre tu bahuvistṛtaḥ || 73 ||
muktāprākāra udito daśayojana dairghyavān |
madhyabhūḥ pūrvavatproktā tanmadhye'ṣṭadalāmbujam || 74 ||
muktāmaṇigaṇākīrṇaṃ vistṛtaṃ tu sakesaram |
tatra devīsamākārā devyāyudhadharāḥ sadā || 75 ||
samproktā aṣṭamantriṇyo jagadvārtāprabodhikāḥ |
devīsamānabhogāstā iṅgitajñāstupaṇḍitāḥ || 76 ||
kuśalāḥ sarvakāryeṣu svāmikāryaparāyaṇāḥ |
devyabhiprāya bodhyastāścaturā atisundarāḥ || 77 ||
nānā śaktisamāyuktāḥ pratibrahmāṇḍavartinām |
prāṇināṃ tāḥ samācāraṃ jñānaśaktyāvidanti ca || 78 ||
tāsāṃ nāmāni vakṣyāmi mattaḥ śṛṇu nṛpottama |
anaṅgakusumā proktāpyanaṅgakusumāturā || 79 ||
anaṅgamadanā tadvadanaṅgamadanāturā |
bhuvanapālā gaganavegā caiva tataḥ param || 80 ||
śaśirekhā ca gaganarekhā caiva tataḥ param |
pāśāṅkuśavarābhītidharā aruṇavigrahāḥ || 81 ||
viśvasambandhinīṃ vārtāṃ bodhayanti pratikṣaṇam |
muktāsālādagrabhāge mahāmārakato paraḥ || 82 ||
sālottamaḥ samuddiṣṭo daśayojana dairghyavān |
nānā saubhāgyasaṃyukto nānā bhogasamanvitaḥ || 83 ||
madhyabhūstādṛśī proktā sadanāni tathaiva ca |
ṣaṭkoṇamatravistīrṇaṃ koṇasthā devatāḥ śṛṇuḥ || 84 ||
pūrvakoṇe caturvaktro gāyatrī sahito vidhiḥ |
kuṇḍikākṣaguṇābhīti daṇḍāyudhadharaḥ paraḥ || 85 ||
tadāyudhadharā devī gāyatrī paradevatā |
vedāḥ sarve mūrtimantaḥ śāstrāṇi vividhāni ca || 86 ||
smṛtayaśca purāṇāni mūrtimanti vasanti hi |
ye brahmavigrahāḥ santi gāyatrīvigrahāśca ye || 87 ||
vyāhṛtīnāṃ vigrahāśca te nityaṃ tatra santi hi |
rakṣaḥ koṇe śaṅkhacakragadāmbuja karāmbujā || 88 ||
sāvitrī vartate tatra mahāviṣṇuśca tādṛśaḥ |
ye viṣṇuvigrahāḥ santi matsyakūrmādayokhilāḥ || 89 ||
sāvitrī vigrahā ye ca te sarve tatra santi hi |
vāyukoṇe paraśvakṣamālābhayavarānvitaḥ || 90 ||
mahārudro vartate'tra sarasvatyapi tādṛśī |
ye ye tu rudrabhedāḥ syurdakṣiṇāsyādayo nṛpa || 91 ||
gaurī bhedāśca ye sarve te tatra nivasanti hi |
catuḥṣaṣṭyāgamā ye ca ye cānyepyāgamāḥ smṛtāḥ || 92 ||
te sarve mūrtimantaśca tatra vai nivasanti hi |
agnikoṇe ratnakumbhaṃ tathā maṇikaraṇḍakam || 93 ||
dadhāno nijahastābhyāṃ kubero dhanadāyakaḥ |
nānā vīthī samāyukto mahālakṣmīsamanvitaḥ || 94 ||
devyā nidhipatistvāste svaguṇaiḥ pariveṣṭitaḥ |
vāruṇe tu mahākoṇe madano ratisaṃyutaḥ || 95 ||
pāśāṅkuśadhanurbāṇadharo nityaṃ virājate |
śṛṅgāramūrtimantastu tatra sannihitāḥ sadā || 96 ||
īśānakoṇe vighneśo nityaṃ puṣṭisamanvitaḥ |
pāśāṅkuśadharo vīro vighnahartā virājate || 97 ||
vibhūtayo gaṇeśasya yāyāḥ santi nṛpottama |
tāḥ sarvā nivasantyatra mahaiśvaryasamanvitāḥ || 98 ||
pratibrahmāṇḍasaṃsthānāṃ brahmādīnāṃ samaṣṭayaḥ |
ete brahmādayaḥ proktāḥ sevante jagadīśvarīm || 99 ||
mahāmārakatasyāgre śatayojana dairghyavān |
pravālaśālostyaparaḥ kuṅkumāruṇavigrahaḥ || 100 ||
madhyabhūstādṛśī proktā sadanāni ca pūrvavat |
tanmadhye pañcabhūtānāṃ svāminyaḥ pañca santi ca || 101 ||
hṛllekhā gaganā raktā caturthī tu karālikā |
mahocchuṣmā pañcamī ca pañcabhūtasamaprabhāḥ || 102 ||
pāśāṅkuśavarābhītidhāriṇyomitabhūṣaṇāḥ |
devī samānaveṣāḍhyā navayauvanagarvitāḥ || 103 ||
pravālaśālādagre tu navaratna vinirmitaḥ |
bahuyojanavistīrṇo mahāśālo'sti bhūmipa || 104 ||
tatra cāmnāyadevīnāṃ sadanāni bahūnyapi |
navaratnamayānyeva taḍāgāśca sarāṃsi ca || 105 ||
śrīdevyā ye'vatārāḥ syuste tatra nivasanti hi |
mahāvidyā mahābhedāḥ santi tatraiva bhūmipa || 106 ||
nijāvaraṇadevībhirnijabhūṣaṇavāhanaiḥ |
sarvadevyo virājante koṭisūryasamaprabhāḥ || 107 ||
saptakoṭi mahāmantradevatāḥ santi tatra hi |
navaratnamayādagre cintāmaṇigṛhaṃ mahat || 108 ||
tatra tyaṃ vastu mātraṃ tu cintāmaṇi vinirmitam |
sūryodgāropalaistadvaccandrodgāropalaistathā || 109 ||
vidyutprabhopalaiḥ stambhāḥ kalpitāstu sahasraśaḥ |
yeṣāṃ prabhābhirantasthaṃ vastu kiñcinna dṛśyate || 110 ||
iti śrīdevībhāgavate mahāpurāṇe dvādaśaskandhe ekādaśo'dhyāyaḥ |
Sanskrit — Devanagari (original)
(श्रीदेवीभागवतं, द्वादश स्कन्धं, एकादशोऽध्यायः, मणिद्वीप वर्णन - 2)
व्यास उवाच ।
पुष्परागमयादग्रे कुङ्कुमारुणविग्रहः ।
पद्मरागमयः सालो मध्ये भूश्चैवतादृशी ॥ 1 ॥
दशयोजनवान्दैर्घ्ये गोपुरद्वारसंयुतः ।
तन्मणिस्तम्भसंयुक्ता मण्डपाः शतशो नृप ॥ 2 ॥
मध्ये भुविसमासीनाश्चतुःषष्टिमिताः कलाः ।
नानायुधधरावीरा रत्नभूषणभूषिताः ॥ 3 ॥
प्रत्येकलोकस्तासां तु तत्तल्लोकस्यनायकाः ।
समन्तात्पद्मरागस्य परिवार्यस्थिताः सदा ॥ 4 ॥
स्वस्वलोकजनैर्जुष्टाः स्वस्ववाहनहेतिभिः ।
तासां नामानि वक्ष्यामि शृणु त्वं जनमेजय ॥ 5 ॥
पिङ्गलाक्षी विशालाक्षी समृद्धि वृद्धिरेव च ।
श्रद्धा स्वाहा स्वधाभिख्या माया सञ्ज्ञा वसुन्धरा ॥ 6 ॥
त्रिलोकधात्री सावित्री गायत्री त्रिदशेश्वरी ।
सुरूपा बहुरूपा च स्कन्दमाताऽच्युतप्रिया ॥ 7 ॥
विमला चामला तद्वदरुणी पुनरारुणी ।
प्रकृतिर्विकृतिः सृष्टिः स्थितिः संहृतिरेव च ॥ 8 ॥
सन्ध्यामाता सती हंसी मर्दिका वज्रिका परा ।
देवमाता भगवती देवकी कमलासना ॥ 9 ॥
त्रिमुखी सप्तमुख्यन्या सुरासुरविमर्दिनी ।
लम्बोष्टी चोर्ध्वकेशी च बहुशीर्षा वृकोदरी ॥ 10 ॥
रथरेखाह्वया पश्चाच्छशिरेखा तथा परा ।
गगनवेगा पवनवेगा चैव ततः परम् ॥ 11 ॥
अग्रे भुवनपाला स्यात्तत्पश्चान्मदनातुरा ।
अनङ्गानङ्गमथना तथैवानङ्गमेखला ॥ 12 ॥
अनङ्गकुसुमा पश्चाद्विश्वरूपा सुरादिका ।
क्षयङ्करी भवेच्छक्ति रक्षोभ्या च ततः परम् ॥ 13 ॥
सत्यवादिन्यथ प्रोक्ता बहुरूपा शुचिव्रता ।
उदाराख्या च वागीशी चतुष्षष्टिमिताः स्मृताः ॥ 14 ॥
ज्वलज्जिह्वाननाः सर्वावमन्त्यो वह्निमुल्बणम् ।
जलं पिबामः सकलं संहरामोविभावसुम् ॥ 15 ॥
पवनं स्तम्भयामोद्य भक्षयामोऽखिलं जगत् ।
इति वाचं सङ्गिरते क्रोध संरक्तलोचनाः ॥ 16 ॥
चापबाणधराः सर्वायुद्धायैवोत्सुकाः सदा ।
दंष्ट्रा कटकटारावैर्बधिरीकृत दिङ्मुखाः ॥ 17 ॥
पिङ्गोर्ध्वकेश्यः सम्प्रोक्ताश्चापबाणकराः सदा ।
शताक्षौहिणिका सेनाप्येकैकस्याः प्रकीर्तिता ॥ 18 ॥
एकैक शक्तेः सामर्थ्यं लक्षब्रह्माण्डनाशने ।
शताक्षौहिणिकासेना तादृशी नृप सत्तम ॥ 19 ॥
किं न कुर्याज्जगत्यस्मिन्नशक्यं वक्तुमेव तत् ।
सर्वापि युद्धसामग्री तस्मिन्साले स्थिता मुने ॥ 20 ॥
रथानां गणना नास्ति हयानां करिणां तथा ॥
शस्त्राणां गणना तद्वद्गणानां गणना तथा ॥ 21 ॥
पद्मरागमयादग्रे गोमेदमणिनिर्मितः ।
दशयोजनदैर्घ्येण प्राकारो वर्तते महान् ॥ 22 ॥
भास्वज्जपाप्रसूनाभो मध्यभूस्तस्य तादृशी ।
गोमेदकल्पितान्येव तद्वासि सदनानि च ॥ 23 ॥
पक्षिणः स्तम्भवर्याश्च वृक्षावाप्यः सरांसि च ।
गोमेदकल्पिता एव कुङ्कुमारुणविग्रहाः ॥ 24 ॥
तन्मध्यस्था महादेव्यो द्वात्रिंशच्छक्तयः स्मृताः ।
नाना शस्त्रप्रहरणा गोमेदमणिभूषिताः ॥ 25 ॥
प्रत्येक लोक वासिन्यः परिवार्य समन्ततः ।
गोमेदसाले सन्नद्धा पिशाचवदना नृप ॥ 26 ॥
स्वर्लोकवासिभिर्नित्यं पूजिताश्चक्रबाहवः ।
क्रोधरक्तेक्षणा भिन्धि पच च्छिन्धि दहेति च ॥ 27 ॥
वदन्ति सततं वाचं युद्धोत्सुकहृदन्तराः ।
एकैकस्या महाशक्तेर्दशाक्षौहिणिका मता ॥ 28 ॥
सेना तत्राप्येकशक्तिर्लक्षब्रह्माण्डनाशिनी ।
तादृशीनां महासेना वर्णनीया कथं नृप ॥ 29 ॥
रथानां नैव गणाना वाहनानां तथैव च ।
सर्वयुद्धसमारम्भस्तत्र देव्या विराजते ॥ 30 ॥
तासां नामानि वक्ष्यामि पापनाशकराणि च ।
विद्या ह्री पुष्ट यः प्रज्ञा सिनीवाली कुहूस्तथा ॥ 31 ॥
रुद्रावीर्या प्रभानन्दा पोषिणी ऋद्धिदा शुभा ।
कालरात्रिर्महारात्रिर्भद्रकाली कपर्दिनी ॥ 32 ॥
विकृतिर्दण्डिमुण्डिन्यौ सेन्दुखण्डा शिखण्डिनी ।
निशुम्भशुम्भमथिनी महिषासुरमर्दिनी ॥ 33 ॥
इन्द्राणी चैव रुद्राणी शङ्करार्धशरीरिणी ।
नारी नारायणी चैव त्रिशूलिन्यपि पालिनी ॥ 34 ॥
अम्बिकाह्लादिनी पश्चादित्येवं शक्तयः स्मृताः ।
यद्येताः कुपिता देव्यस्तदा ब्रह्माण्डनाशनम् ॥ 35 ॥
पराजयो न चैतासां कदाचित्क्वचिदस्ति हि ।
गोमेदकमयादग्रे सद्वज्रमणिनिर्मितः ॥ 36 ॥
दशयोजन तुङ्गोऽसौ गोपुरद्वारसंयुतः ।
कपाटशृङ्खलाबद्धो नववृक्ष समुज्ज्वलः ॥ 37 ॥
सालस्तन्मध्यभूम्यादि सर्वं हीरमयं स्मृतम् ।
गृहाणिवीथयो रथ्या महामार्गां गणानि च ॥ 38 ॥
वृक्षालवाल तरवः सारङ्गा अपि तादृशाः ।
दीर्घिकाश्रेणयोवाप्यस्तडागाः कूप संयुताः ॥ 39 ॥
तत्र श्रीभुवनेश्वर्या वसन्ति परिचारिकाः ।
एकैका लक्षदासीभिः सेविता मदगर्विताः ॥ 40 ॥
तालवृन्तधराः काश्चिच्चषकाढ्य कराम्बुजाः ।
काश्चित्ताम्बूलपात्राणि धारयन्त्योऽतिगर्विताः ॥ 41 ॥
काश्चित्तच्छत्रधारिण्यश्चामराणां विधारिकाः ।
नाना वस्त्रधराः काश्चित्काश्चित्पुष्प कराम्बुजाः ॥ 42 ॥
नानादर्शकराः काश्चित्काश्चित्कुङ्कुमलेपनम् ।
धारयन्त्यः कज्जलं च सिन्दूर चषकं पराः ॥ 43 ॥
काश्चिच्चित्रक निर्मात्र्यः पाद संवाहने रताः ।
काश्चित्तु भूषाकारिण्यो नाना भूषाधराः पराः ॥ 44 ॥
पुष्पभूषण निर्मात्र्यः पुष्पशृङ्गारकारिकाः ।
नाना विलासचतुरा बह्व्य एवं विधाः पराः ॥ 45 ॥
निबद्ध परिधानीया युवत्यः सकला अपि ।
देवी कृपा लेशवशात्तुच्छीकृत जगत्त्रयाः ॥ 46 ॥
एता दूत्यः स्मृता देव्यः शृङ्गारमदगर्विताः ।
तासां नामानि वक्ष्यामि शृणु मे नृपसत्तम ॥ 47 ॥
अनङ्गरूपा प्रथमाप्यनङ्गमदना परा ।
तृतीयातु ततः प्रोक्ता सुन्दरी मदनातुरा ॥ 48 ॥
ततो भुवनवेगास्यात्तथा भुवनपालिका ।
स्यात्सर्वशिशिरानङ्गवेदनानङ्गमेखला ॥ 49 ॥
विद्युद्दामसमानाङ्ग्यः क्वणत्काञ्चीगुणान्विताः ।
रणन्मञ्जीरचरणा बहिरन्तरितस्ततः ॥ 50 ॥
धावमानास्तु शोभन्ते सर्वा विद्युल्लतोपमाः ।
कुशलाः सर्वकार्येषु वेत्रहस्ताः समन्ततः ॥ 51 ॥
अष्टदिक्षुतथैतासां प्राकाराद्बहिरेव च ।
सदनानि विराजन्ते नाना वाहनहेतिभिः ॥ 52 ॥
वज्रसालादग्रभागे सालो वैदूर्यनिर्मितः ।
दशयोजनतुङ्गोऽसौ गोपुरद्वारभूषितः ॥ 53 ॥
वैदूर्यभूमिः सर्वापिगृहाणि विविधानि च ।
वीथ्यो रथ्या महामार्गाः सर्वे वेदूर्यनिर्मिताः ॥ 54 ॥
वापी कूप तडागाश्च स्रवन्तीनां तटानि च ।
वालुका चैव सर्वाऽपि वैदूर्यमणिनिर्मिता ॥ 55 ॥
तत्राष्टदिक्षुपरितो ब्राह्म्यादीनां च मण्डलम् ।
निजैर्गणैः परिवृतं भ्राजते नृपसत्तम ॥ 56 ॥
प्रतिब्रह्माण्डमातृणां ताः समष्टय ईरिताः ।
ब्राह्मी माहेश्वरी चैव कौमारी वैष्णवी तथा ॥57 ॥
वाराही च तथेन्द्राणी चामुण्डाः सप्तमातरः ।
अष्टमी तु महालक्ष्मीर्नाम्ना प्रोक्तास्तु मातरः ॥ 58 ॥
ब्रह्मरुद्रादिदेवानां समाकारा स्तुताः स्मृताः ।
जगत्कल्याणकारिण्यः स्वस्वसेनासमावृताः ॥ 59 ॥
तत्सालस्य चतुर्द्वार्षु वाहनानि महेशितुः ।
सज्जानि नृपते सन्ति सालङ्काराणि नित्यशः ॥ 60 ॥
दन्तिनः कोटिशो वाहाः कोटिशः शिबिकास्तथा ।
हंसाः सिंहाश्च गरुडा मयूरा वृषभास्तथा ॥ 61 ॥
तैर्युक्ताः स्यन्दनास्तद्वत्कोटिशो नृपनन्दन ।
पार्ष्णिग्राहसमायुक्ता ध्वजैराकाशचुम्बिनः ॥ 62 ॥
कोटिशस्तु विमानानि नाना चिह्नान्वितानि च ।
नाना वादित्रयुक्तानि महाध्वजयुतानि च ॥ 63 ॥
वैदूर्यमणि सालस्याप्यग्रे सालः परः स्मृतः ।
दशयोजन तुङ्गोऽसाविन्द्रनीलाश्मनिर्मितः ॥ 64 ॥
तन्मध्य भूस्तथा वीथ्यो महामार्गा गृहाणि च ।
वापी कूप तडागाश्च सर्वे तन्मणिनिर्मिताः ॥ 65 ॥
तत्र पद्म तु सम्प्रोक्तं बहुयोजन विस्तृतम् ।
षोडशारं दीप्यमानं सुदर्शनमिवापरम् ॥ 66 ॥
तत्र षोडशशक्तीनां स्थानानि विविधानि च ।
सर्वोपस्करयुक्तानि समृद्धानि वसन्ति हि ॥ 67 ॥
तासां नामानि वक्ष्यामि शृणु मे नृपसत्तम ।
कराली विकराली च तथोमा च सरस्वती ॥ 68 ॥
श्री दुर्गोषा तथा लक्ष्मीः श्रुतिश्चैव स्मृतिर्धृतिः ।
श्रद्धा मेधा मतिः कान्तिरार्या षोडशशक्तयः ॥ 69 ॥
नीलजीमूतसङ्काशाः करवाल कराम्बुजाः ।
समाः खेटकधारिण्यो युद्धोपक्रान्त मानसाः ॥ 70 ॥
सेनान्यः सकला एताः श्रीदेव्या जगदीशितुः ।
प्रतिब्रह्माण्डसंस्थानां शक्तीनां नायिकाः स्मृताः ॥ 71 ॥
ब्रह्माण्डक्षोभकारिण्यो देवी शक्त्युपबृंहिताः ।
नाना रथसमारूढा नाना शक्तिभिरन्विताः ॥ 72 ॥
एतत्पराक्रमं वक्तुं सहस्रास्योऽपि न क्षमः ।
इन्द्रनीलमहासालादग्रे तु बहुविस्तृतः ॥ 73 ॥
मुक्ताप्राकार उदितो दशयोजन दैर्घ्यवान् ।
मध्यभूः पूर्ववत्प्रोक्ता तन्मध्येऽष्टदलाम्बुजम् ॥ 74 ॥
मुक्तामणिगणाकीर्णं विस्तृतं तु सकेसरम् ।
तत्र देवीसमाकारा देव्यायुधधराः सदा ॥ 75 ॥
सम्प्रोक्ता अष्टमन्त्रिण्यो जगद्वार्ताप्रबोधिकाः ।
देवीसमानभोगास्ता इङ्गितज्ञास्तुपण्डिताः ॥ 76 ॥
कुशलाः सर्वकार्येषु स्वामिकार्यपरायणाः ।
देव्यभिप्राय बोध्यस्ताश्चतुरा अतिसुन्दराः ॥ 77 ॥
नाना शक्तिसमायुक्ताः प्रतिब्रह्माण्डवर्तिनाम् ।
प्राणिनां ताः समाचारं ज्ञानशक्त्याविदन्ति च ॥ 78 ॥
तासां नामानि वक्ष्यामि मत्तः शृणु नृपोत्तम ।
अनङ्गकुसुमा प्रोक्ताप्यनङ्गकुसुमातुरा ॥ 79 ॥
अनङ्गमदना तद्वदनङ्गमदनातुरा ।
भुवनपाला गगनवेगा चैव ततः परम् ॥ 80 ॥
शशिरेखा च गगनरेखा चैव ततः परम् ।
पाशाङ्कुशवराभीतिधरा अरुणविग्रहाः ॥ 81 ॥
विश्वसम्बन्धिनीं वार्तां बोधयन्ति प्रतिक्षणम् ।
मुक्तासालादग्रभागे महामारकतो परः ॥ 82 ॥
सालोत्तमः समुद्दिष्टो दशयोजन दैर्घ्यवान् ।
नाना सौभाग्यसंयुक्तो नाना भोगसमन्वितः ॥ 83 ॥
मध्यभूस्तादृशी प्रोक्ता सदनानि तथैव च ।
षट्कोणमत्रविस्तीर्णं कोणस्था देवताः शृणुः ॥ 84 ॥
पूर्वकोणे चतुर्वक्त्रो गायत्री सहितो विधिः ।
कुण्डिकाक्षगुणाभीति दण्डायुधधरः परः ॥ 85 ॥
तदायुधधरा देवी गायत्री परदेवता ।
वेदाः सर्वे मूर्तिमन्तः शास्त्राणि विविधानि च ॥ 86 ॥
स्मृतयश्च पुराणानि मूर्तिमन्ति वसन्ति हि ।
ये ब्रह्मविग्रहाः सन्ति गायत्रीविग्रहाश्च ये ॥ 87 ॥
व्याहृतीनां विग्रहाश्च ते नित्यं तत्र सन्ति हि ।
रक्षः कोणे शङ्खचक्रगदाम्बुज कराम्बुजा ॥ 88 ॥
सावित्री वर्तते तत्र महाविष्णुश्च तादृशः ।
ये विष्णुविग्रहाः सन्ति मत्स्यकूर्मादयोखिलाः ॥ 89 ॥
सावित्री विग्रहा ये च ते सर्वे तत्र सन्ति हि ।
वायुकोणे परश्वक्षमालाभयवरान्वितः ॥ 90 ॥
महारुद्रो वर्ततेऽत्र सरस्वत्यपि तादृशी ।
ये ये तु रुद्रभेदाः स्युर्दक्षिणास्यादयो नृप ॥ 91 ॥
गौरी भेदाश्च ये सर्वे ते तत्र निवसन्ति हि ।
चतुःषष्ट्यागमा ये च ये चान्येप्यागमाः स्मृताः ॥ 92 ॥
ते सर्वे मूर्तिमन्तश्च तत्र वै निवसन्ति हि ।
अग्निकोणे रत्नकुम्भं तथा मणिकरण्डकम् ॥ 93 ॥
दधानो निजहस्ताभ्यां कुबेरो धनदायकः ।
नाना वीथी समायुक्तो महालक्ष्मीसमन्वितः ॥ 94 ॥
देव्या निधिपतिस्त्वास्ते स्वगुणैः परिवेष्टितः ।
वारुणे तु महाकोणे मदनो रतिसंयुतः ॥ 95 ॥
पाशाङ्कुशधनुर्बाणधरो नित्यं विराजते ।
शृङ्गारमूर्तिमन्तस्तु तत्र सन्निहिताः सदा ॥ 96 ॥
ईशानकोणे विघ्नेशो नित्यं पुष्टिसमन्वितः ।
पाशाङ्कुशधरो वीरो विघ्नहर्ता विराजते ॥ 97 ॥
विभूतयो गणेशस्य यायाः सन्ति नृपोत्तम ।
ताः सर्वा निवसन्त्यत्र महैश्वर्यसमन्विताः ॥ 98 ॥
प्रतिब्रह्माण्डसंस्थानां ब्रह्मादीनां समष्टयः ।
एते ब्रह्मादयः प्रोक्ताः सेवन्ते जगदीश्वरीम् ॥ 99 ॥
महामारकतस्याग्रे शतयोजन दैर्घ्यवान् ।
प्रवालशालोस्त्यपरः कुङ्कुमारुणविग्रहः ॥ 100 ॥
मध्यभूस्तादृशी प्रोक्ता सदनानि च पूर्ववत् ।
तन्मध्ये पञ्चभूतानां स्वामिन्यः पञ्च सन्ति च ॥ 101 ॥
हृल्लेखा गगना रक्ता चतुर्थी तु करालिका ।
महोच्छुष्मा पञ्चमी च पञ्चभूतसमप्रभाः ॥ 102 ॥
पाशाङ्कुशवराभीतिधारिण्योमितभूषणाः ।
देवी समानवेषाढ्या नवयौवनगर्विताः ॥ 103 ॥
प्रवालशालादग्रे तु नवरत्न विनिर्मितः ।
बहुयोजनविस्तीर्णो महाशालोऽस्ति भूमिप ॥ 104 ॥
तत्र चाम्नायदेवीनां सदनानि बहून्यपि ।
नवरत्नमयान्येव तडागाश्च सरांसि च ॥ 105 ॥
श्रीदेव्या येऽवताराः स्युस्ते तत्र निवसन्ति हि ।
महाविद्या महाभेदाः सन्ति तत्रैव भूमिप ॥ 106 ॥
निजावरणदेवीभिर्निजभूषणवाहनैः ।
सर्वदेव्यो विराजन्ते कोटिसूर्यसमप्रभाः ॥ 107 ॥
सप्तकोटि महामन्त्रदेवताः सन्ति तत्र हि ।
नवरत्नमयादग्रे चिन्तामणिगृहं महत् ॥ 108 ॥
तत्र त्यं वस्तु मात्रं तु चिन्तामणि विनिर्मितम् ।
सूर्योद्गारोपलैस्तद्वच्चन्द्रोद्गारोपलैस्तथा ॥ 109 ॥
विद्युत्प्रभोपलैः स्तम्भाः कल्पितास्तु सहस्रशः ।
येषां प्रभाभिरन्तस्थं वस्तु किञ्चिन्न दृश्यते ॥ 110 ॥
इति श्रीदेवीभागवते महापुराणे द्वादशस्कन्धे एकादशोऽध्यायः ।
(śrīdevībhāgavataṃ, dvādaśa skandhaṃ, ekādaśo'dhyāyaḥ, maṇidvīpa varṇana - 2)
vyāsa uvāca |
puṣparāgamayādagre kuṅkumāruṇavigrahaḥ |
padmarāgamayaḥ sālo madhye bhūścaivatādṛśī || 1 ||
daśayojanavāndairghye gopuradvārasaṃyutaḥ |
tanmaṇistambhasaṃyuktā maṇḍapāḥ śataśo nṛpa || 2 ||
madhye bhuvisamāsīnāścatuḥṣaṣṭimitāḥ kalāḥ |
nānāyudhadharāvīrā ratnabhūṣaṇabhūṣitāḥ || 3 ||
pratyekalokastāsāṃ tu tattallokasyanāyakāḥ |
samantātpadmarāgasya parivāryasthitāḥ sadā || 4 ||
svasvalokajanairjuṣṭāḥ svasvavāhanahetibhiḥ |
tāsāṃ nāmāni vakṣyāmi śṛṇu tvaṃ janamejaya || 5 ||
piṅgalākṣī viśālākṣī samṛddhi vṛddhireva ca |
śraddhā svāhā svadhābhikhyā māyā sañjñā vasundharā || 6 ||
trilokadhātrī sāvitrī gāyatrī tridaśeśvarī |
surūpā bahurūpā ca skandamātā'cyutapriyā || 7 ||
vimalā cāmalā tadvadaruṇī punarāruṇī |
prakṛtirvikṛtiḥ sṛṣṭiḥ sthitiḥ saṃhṛtireva ca || 8 ||
sandhyāmātā satī haṃsī mardikā vajrikā parā |
devamātā bhagavatī devakī kamalāsanā || 9 ||
trimukhī saptamukhyanyā surāsuravimardinī |
lamboṣṭī cordhvakeśī ca bahuśīrṣā vṛkodarī || 10 ||
ratharekhāhvayā paścācchaśirekhā tathā parā |
gaganavegā pavanavegā caiva tataḥ param || 11 ||
agre bhuvanapālā syāttatpaścānmadanāturā |
anaṅgānaṅgamathanā tathaivānaṅgamekhalā || 12 ||
anaṅgakusumā paścādviśvarūpā surādikā |
kṣayaṅkarī bhavecchakti rakṣobhyā ca tataḥ param || 13 ||
satyavādinyatha proktā bahurūpā śucivratā |
udārākhyā ca vāgīśī catuṣṣaṣṭimitāḥ smṛtāḥ || 14 ||
jvalajjihvānanāḥ sarvāvamantyo vahnimulbaṇam |
jalaṃ pibāmaḥ sakalaṃ saṃharāmovibhāvasum || 15 ||
pavanaṃ stambhayāmodya bhakṣayāmo'khilaṃ jagat |
iti vācaṃ saṅgirate krodha saṃraktalocanāḥ || 16 ||
cāpabāṇadharāḥ sarvāyuddhāyaivotsukāḥ sadā |
daṃṣṭrā kaṭakaṭārāvairbadhirīkṛta diṅmukhāḥ || 17 ||
piṅgordhvakeśyaḥ samproktāścāpabāṇakarāḥ sadā |
śatākṣauhiṇikā senāpyekaikasyāḥ prakīrtitā || 18 ||
ekaika śakteḥ sāmarthyaṃ lakṣabrahmāṇḍanāśane |
śatākṣauhiṇikāsenā tādṛśī nṛpa sattama || 19 ||
kiṃ na kuryājjagatyasminnaśakyaṃ vaktumeva tat |
sarvāpi yuddhasāmagrī tasminsāle sthitā mune || 20 ||
rathānāṃ gaṇanā nāsti hayānāṃ kariṇāṃ tathā ||
śastrāṇāṃ gaṇanā tadvadgaṇānāṃ gaṇanā tathā || 21 ||
padmarāgamayādagre gomedamaṇinirmitaḥ |
daśayojanadairghyeṇa prākāro vartate mahān || 22 ||
bhāsvajjapāprasūnābho madhyabhūstasya tādṛśī |
gomedakalpitānyeva tadvāsi sadanāni ca || 23 ||
pakṣiṇaḥ stambhavaryāśca vṛkṣāvāpyaḥ sarāṃsi ca |
gomedakalpitā eva kuṅkumāruṇavigrahāḥ || 24 ||
tanmadhyasthā mahādevyo dvātriṃśacchaktayaḥ smṛtāḥ |
nānā śastrapraharaṇā gomedamaṇibhūṣitāḥ || 25 ||
pratyeka loka vāsinyaḥ parivārya samantataḥ |
gomedasāle sannaddhā piśācavadanā nṛpa || 26 ||
svarlokavāsibhirnityaṃ pūjitāścakrabāhavaḥ |
krodharaktekṣaṇā bhindhi paca cchindhi daheti ca || 27 ||
vadanti satataṃ vācaṃ yuddhotsukahṛdantarāḥ |
ekaikasyā mahāśakterdaśākṣauhiṇikā matā || 28 ||
senā tatrāpyekaśaktirlakṣabrahmāṇḍanāśinī |
tādṛśīnāṃ mahāsenā varṇanīyā kathaṃ nṛpa || 29 ||
rathānāṃ naiva gaṇānā vāhanānāṃ tathaiva ca |
sarvayuddhasamārambhastatra devyā virājate || 30 ||
tāsāṃ nāmāni vakṣyāmi pāpanāśakarāṇi ca |
vidyā hrī puṣṭa yaḥ prajñā sinīvālī kuhūstathā || 31 ||
rudrāvīryā prabhānandā poṣiṇī ṛddhidā śubhā |
kālarātrirmahārātrirbhadrakālī kapardinī || 32 ||
vikṛtirdaṇḍimuṇḍinyau sendukhaṇḍā śikhaṇḍinī |
niśumbhaśumbhamathinī mahiṣāsuramardinī || 33 ||
indrāṇī caiva rudrāṇī śaṅkarārdhaśarīriṇī |
nārī nārāyaṇī caiva triśūlinyapi pālinī || 34 ||
ambikāhlādinī paścādityevaṃ śaktayaḥ smṛtāḥ |
yadyetāḥ kupitā devyastadā brahmāṇḍanāśanam || 35 ||
parājayo na caitāsāṃ kadācitkvacidasti hi |
gomedakamayādagre sadvajramaṇinirmitaḥ || 36 ||
daśayojana tuṅgo'sau gopuradvārasaṃyutaḥ |
kapāṭaśṛṅkhalābaddho navavṛkṣa samujjvalaḥ || 37 ||
sālastanmadhyabhūmyādi sarvaṃ hīramayaṃ smṛtam |
gṛhāṇivīthayo rathyā mahāmārgāṃ gaṇāni ca || 38 ||
vṛkṣālavāla taravaḥ sāraṅgā api tādṛśāḥ |
dīrghikāśreṇayovāpyastaḍāgāḥ kūpa saṃyutāḥ || 39 ||
tatra śrībhuvaneśvaryā vasanti paricārikāḥ |
ekaikā lakṣadāsībhiḥ sevitā madagarvitāḥ || 40 ||
tālavṛntadharāḥ kāściccaṣakāḍhya karāmbujāḥ |
kāścittāmbūlapātrāṇi dhārayantyo'tigarvitāḥ || 41 ||
kāścittacchatradhāriṇyaścāmarāṇāṃ vidhārikāḥ |
nānā vastradharāḥ kāścitkāścitpuṣpa karāmbujāḥ || 42 ||
nānādarśakarāḥ kāścitkāścitkuṅkumalepanam |
dhārayantyaḥ kajjalaṃ ca sindūra caṣakaṃ parāḥ || 43 ||
kāściccitraka nirmātryaḥ pāda saṃvāhane ratāḥ |
kāścittu bhūṣākāriṇyo nānā bhūṣādharāḥ parāḥ || 44 ||
puṣpabhūṣaṇa nirmātryaḥ puṣpaśṛṅgārakārikāḥ |
nānā vilāsacaturā bahvya evaṃ vidhāḥ parāḥ || 45 ||
nibaddha paridhānīyā yuvatyaḥ sakalā api |
devī kṛpā leśavaśāttucchīkṛta jagattrayāḥ || 46 ||
etā dūtyaḥ smṛtā devyaḥ śṛṅgāramadagarvitāḥ |
tāsāṃ nāmāni vakṣyāmi śṛṇu me nṛpasattama || 47 ||
anaṅgarūpā prathamāpyanaṅgamadanā parā |
tṛtīyātu tataḥ proktā sundarī madanāturā || 48 ||
tato bhuvanavegāsyāttathā bhuvanapālikā |
syātsarvaśiśirānaṅgavedanānaṅgamekhalā || 49 ||
vidyuddāmasamānāṅgyaḥ kvaṇatkāñcīguṇānvitāḥ |
raṇanmañjīracaraṇā bahirantaritastataḥ || 50 ||
dhāvamānāstu śobhante sarvā vidyullatopamāḥ |
kuśalāḥ sarvakāryeṣu vetrahastāḥ samantataḥ || 51 ||
aṣṭadikṣutathaitāsāṃ prākārādbahireva ca |
sadanāni virājante nānā vāhanahetibhiḥ || 52 ||
vajrasālādagrabhāge sālo vaidūryanirmitaḥ |
daśayojanatuṅgo'sau gopuradvārabhūṣitaḥ || 53 ||
vaidūryabhūmiḥ sarvāpigṛhāṇi vividhāni ca |
vīthyo rathyā mahāmārgāḥ sarve vedūryanirmitāḥ || 54 ||
vāpī kūpa taḍāgāśca sravantīnāṃ taṭāni ca |
vālukā caiva sarvā'pi vaidūryamaṇinirmitā || 55 ||
tatrāṣṭadikṣuparito brāhmyādīnāṃ ca maṇḍalam |
nijairgaṇaiḥ parivṛtaṃ bhrājate nṛpasattama || 56 ||
pratibrahmāṇḍamātṛṇāṃ tāḥ samaṣṭaya īritāḥ |
brāhmī māheśvarī caiva kaumārī vaiṣṇavī tathā ||57 ||
vārāhī ca tathendrāṇī cāmuṇḍāḥ saptamātaraḥ |
aṣṭamī tu mahālakṣmīrnāmnā proktāstu mātaraḥ || 58 ||
brahmarudrādidevānāṃ samākārā stutāḥ smṛtāḥ |
jagatkalyāṇakāriṇyaḥ svasvasenāsamāvṛtāḥ || 59 ||
tatsālasya caturdvārṣu vāhanāni maheśituḥ |
sajjāni nṛpate santi sālaṅkārāṇi nityaśaḥ || 60 ||
dantinaḥ koṭiśo vāhāḥ koṭiśaḥ śibikāstathā |
haṃsāḥ siṃhāśca garuḍā mayūrā vṛṣabhāstathā || 61 ||
tairyuktāḥ syandanāstadvatkoṭiśo nṛpanandana |
pārṣṇigrāhasamāyuktā dhvajairākāśacumbinaḥ || 62 ||
koṭiśastu vimānāni nānā cihnānvitāni ca |
nānā vāditrayuktāni mahādhvajayutāni ca || 63 ||
vaidūryamaṇi sālasyāpyagre sālaḥ paraḥ smṛtaḥ |
daśayojana tuṅgo'sāvindranīlāśmanirmitaḥ || 64 ||
tanmadhya bhūstathā vīthyo mahāmārgā gṛhāṇi ca |
vāpī kūpa taḍāgāśca sarve tanmaṇinirmitāḥ || 65 ||
tatra padma tu samproktaṃ bahuyojana vistṛtam |
ṣoḍaśāraṃ dīpyamānaṃ sudarśanamivāparam || 66 ||
tatra ṣoḍaśaśaktīnāṃ sthānāni vividhāni ca |
sarvopaskarayuktāni samṛddhāni vasanti hi || 67 ||
tāsāṃ nāmāni vakṣyāmi śṛṇu me nṛpasattama |
karālī vikarālī ca tathomā ca sarasvatī || 68 ||
śrī durgoṣā tathā lakṣmīḥ śrutiścaiva smṛtirdhṛtiḥ |
śraddhā medhā matiḥ kāntirāryā ṣoḍaśaśaktayaḥ || 69 ||
nīlajīmūtasaṅkāśāḥ karavāla karāmbujāḥ |
samāḥ kheṭakadhāriṇyo yuddhopakrānta mānasāḥ || 70 ||
senānyaḥ sakalā etāḥ śrīdevyā jagadīśituḥ |
pratibrahmāṇḍasaṃsthānāṃ śaktīnāṃ nāyikāḥ smṛtāḥ || 71 ||
brahmāṇḍakṣobhakāriṇyo devī śaktyupabṛṃhitāḥ |
nānā rathasamārūḍhā nānā śaktibhiranvitāḥ || 72 ||
etatparākramaṃ vaktuṃ sahasrāsyo'pi na kṣamaḥ |
indranīlamahāsālādagre tu bahuvistṛtaḥ || 73 ||
muktāprākāra udito daśayojana dairghyavān |
madhyabhūḥ pūrvavatproktā tanmadhye'ṣṭadalāmbujam || 74 ||
muktāmaṇigaṇākīrṇaṃ vistṛtaṃ tu sakesaram |
tatra devīsamākārā devyāyudhadharāḥ sadā || 75 ||
samproktā aṣṭamantriṇyo jagadvārtāprabodhikāḥ |
devīsamānabhogāstā iṅgitajñāstupaṇḍitāḥ || 76 ||
kuśalāḥ sarvakāryeṣu svāmikāryaparāyaṇāḥ |
devyabhiprāya bodhyastāścaturā atisundarāḥ || 77 ||
nānā śaktisamāyuktāḥ pratibrahmāṇḍavartinām |
prāṇināṃ tāḥ samācāraṃ jñānaśaktyāvidanti ca || 78 ||
tāsāṃ nāmāni vakṣyāmi mattaḥ śṛṇu nṛpottama |
anaṅgakusumā proktāpyanaṅgakusumāturā || 79 ||
anaṅgamadanā tadvadanaṅgamadanāturā |
bhuvanapālā gaganavegā caiva tataḥ param || 80 ||
śaśirekhā ca gaganarekhā caiva tataḥ param |
pāśāṅkuśavarābhītidharā aruṇavigrahāḥ || 81 ||
viśvasambandhinīṃ vārtāṃ bodhayanti pratikṣaṇam |
muktāsālādagrabhāge mahāmārakato paraḥ || 82 ||
sālottamaḥ samuddiṣṭo daśayojana dairghyavān |
nānā saubhāgyasaṃyukto nānā bhogasamanvitaḥ || 83 ||
madhyabhūstādṛśī proktā sadanāni tathaiva ca |
ṣaṭkoṇamatravistīrṇaṃ koṇasthā devatāḥ śṛṇuḥ || 84 ||
pūrvakoṇe caturvaktro gāyatrī sahito vidhiḥ |
kuṇḍikākṣaguṇābhīti daṇḍāyudhadharaḥ paraḥ || 85 ||
tadāyudhadharā devī gāyatrī paradevatā |
vedāḥ sarve mūrtimantaḥ śāstrāṇi vividhāni ca || 86 ||
smṛtayaśca purāṇāni mūrtimanti vasanti hi |
ye brahmavigrahāḥ santi gāyatrīvigrahāśca ye || 87 ||
vyāhṛtīnāṃ vigrahāśca te nityaṃ tatra santi hi |
rakṣaḥ koṇe śaṅkhacakragadāmbuja karāmbujā || 88 ||
sāvitrī vartate tatra mahāviṣṇuśca tādṛśaḥ |
ye viṣṇuvigrahāḥ santi matsyakūrmādayokhilāḥ || 89 ||
sāvitrī vigrahā ye ca te sarve tatra santi hi |
vāyukoṇe paraśvakṣamālābhayavarānvitaḥ || 90 ||
mahārudro vartate'tra sarasvatyapi tādṛśī |
ye ye tu rudrabhedāḥ syurdakṣiṇāsyādayo nṛpa || 91 ||
gaurī bhedāśca ye sarve te tatra nivasanti hi |
catuḥṣaṣṭyāgamā ye ca ye cānyepyāgamāḥ smṛtāḥ || 92 ||
te sarve mūrtimantaśca tatra vai nivasanti hi |
agnikoṇe ratnakumbhaṃ tathā maṇikaraṇḍakam || 93 ||
dadhāno nijahastābhyāṃ kubero dhanadāyakaḥ |
nānā vīthī samāyukto mahālakṣmīsamanvitaḥ || 94 ||
devyā nidhipatistvāste svaguṇaiḥ pariveṣṭitaḥ |
vāruṇe tu mahākoṇe madano ratisaṃyutaḥ || 95 ||
pāśāṅkuśadhanurbāṇadharo nityaṃ virājate |
śṛṅgāramūrtimantastu tatra sannihitāḥ sadā || 96 ||
īśānakoṇe vighneśo nityaṃ puṣṭisamanvitaḥ |
pāśāṅkuśadharo vīro vighnahartā virājate || 97 ||
vibhūtayo gaṇeśasya yāyāḥ santi nṛpottama |
tāḥ sarvā nivasantyatra mahaiśvaryasamanvitāḥ || 98 ||
pratibrahmāṇḍasaṃsthānāṃ brahmādīnāṃ samaṣṭayaḥ |
ete brahmādayaḥ proktāḥ sevante jagadīśvarīm || 99 ||
mahāmārakatasyāgre śatayojana dairghyavān |
pravālaśālostyaparaḥ kuṅkumāruṇavigrahaḥ || 100 ||
madhyabhūstādṛśī proktā sadanāni ca pūrvavat |
tanmadhye pañcabhūtānāṃ svāminyaḥ pañca santi ca || 101 ||
hṛllekhā gaganā raktā caturthī tu karālikā |
mahocchuṣmā pañcamī ca pañcabhūtasamaprabhāḥ || 102 ||
pāśāṅkuśavarābhītidhāriṇyomitabhūṣaṇāḥ |
devī samānaveṣāḍhyā navayauvanagarvitāḥ || 103 ||
pravālaśālādagre tu navaratna vinirmitaḥ |
bahuyojanavistīrṇo mahāśālo'sti bhūmipa || 104 ||
tatra cāmnāyadevīnāṃ sadanāni bahūnyapi |
navaratnamayānyeva taḍāgāśca sarāṃsi ca || 105 ||
śrīdevyā ye'vatārāḥ syuste tatra nivasanti hi |
mahāvidyā mahābhedāḥ santi tatraiva bhūmipa || 106 ||
nijāvaraṇadevībhirnijabhūṣaṇavāhanaiḥ |
sarvadevyo virājante koṭisūryasamaprabhāḥ || 107 ||
saptakoṭi mahāmantradevatāḥ santi tatra hi |
navaratnamayādagre cintāmaṇigṛhaṃ mahat || 108 ||
tatra tyaṃ vastu mātraṃ tu cintāmaṇi vinirmitam |
sūryodgāropalaistadvaccandrodgāropalaistathā || 109 ||
vidyutprabhopalaiḥ stambhāḥ kalpitāstu sahasraśaḥ |
yeṣāṃ prabhābhirantasthaṃ vastu kiñcinna dṛśyate || 110 ||
iti śrīdevībhāgavate mahāpurāṇe dvādaśaskandhe ekādaśo'dhyāyaḥ |
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.