శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అయోధ్యాకాణ్డమ్ ।
అథ ఏకాశీతితమస్సర్గః ।
తతో నాన్దీముఖీం రాత్రిం భరతం సూతమాగధాః ।
తుష్టువుర్వాగ్విశేషజ్ఞాస్స్తవైర్మఙ్గలసంహితైః ॥ 1 ॥
సువర్ణకోణాభిహతః ప్రాణదద్యామదున్దుభిః ।
దధ్ముశ్శఙ్ఖాంశ్చ శతశో నాదాంశ్చోచ్చావచస్వరాన్ ॥ 2 ॥
స తూర్యఘోష స్సుమహాన్దివమాపూరయన్నివ ।
భరతం శోకసన్తప్తం భూయశ్శోకైరరన్ధ్రయత్ ॥ 3 ॥
తతః ప్రబుద్ధో భరతస్తం ఘోషం సన్నివర్త్య చ ।
నాహం రాజేతి చాప్యుక్త్వా శత్రుఘ్నమిదమబ్రవీత్ ॥ 4 ॥
పశ్య శత్రుఘ్న కైకేయ్యా లోకస్యాపకృతం మహత్ ।
విసృజ్య మయి దుఃఖాని రాజా దశరథో గతః ॥ 5 ॥
తస్యైషా ధర్మరాజస్య ధర్మమూలా మహాత్మనః ।
పరిభ్రమతి రాజ్య శ్రీర్నౌరివాకర్ణికా జలే ॥ 6 ॥
యో హి న స్సుమహాన్నాథస్సోఽపి ప్రవ్రాజితో వనమ్ ।
అనయా ధర్మముత్సృజ్య మాత్రా మే రాఘవస్స్వయమ్ ॥ 7 ॥
ఇత్యేవం భరతం ప్రేక్ష్య విలపన్తం విచేతనమ్ ।
కృపణం రురుదుస్సర్వాస్సస్వరం యోషిత స్తదా ॥ 8 ॥
తథా తస్మిన్విలపతి వసిష్ఠో రాజధర్మవిత్ ।
సభామిక్ష్వాకునాథస్య ప్రవివేశ మహాయశాః ॥ 9 ॥
శాతకుమ్భమయీం రమ్యాం మణిరత్నసమాకులామ్ ।
సుధర్మామివ ధర్మాత్మా సగణః ప్రత్యపద్యత ॥ 10 ॥
స కాఞ్చనమయం పీఠం సుఖాస్తరణసంవృతమ్ ।
అధ్యాస్త సర్వవేదజ్ఞో దూతాననుశశాస చ ॥ 11 ॥
బ్రాహ్మణాన్ క్షత్రియాన్వైశ్యనమాత్యాన్గణవల్లభాన్ ।
క్షిప్రమానయతాఽవ్యగ్రాః కృత్యమాత్యయికం హి నః ॥ 12 ॥
సరాజభృత్యం శత్రుఘ్నం భరతం చ యశస్వినమ్ ।
యుధాజితం సుమన్త్రం చ యే చ తత్ర హితా జనాః ॥ 13 ॥
తతో హలహలాశబ్దస్సుమహాన్సమపద్యత ।
రథైరశ్వైర్గజైశ్చాపి జనానాముపగచ్ఛతామ్ ॥ 14 ॥
తతో భరతమాయాన్తం శతక్రతుమివామరాః ।
ప్రత్యనన్దన్ప్రకృతయో యథా దశరథం తథా ॥ 15 ॥
హ్రద ఇవ తిమినాగసంవృతః స్తిమితజలో మణిశఙ్ఖశర్కరః ।
దశరథసుతశోభితా సభా సదశరథేవ బభౌ యథా పురా ॥ 16 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే ఏకాశీతితమస్సర్గః ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ekāśītitamassargaḥ |
tato nāndīmukhīṃ rātriṃ bharataṃ sūtamāgadhāḥ |
tuṣṭuvurvāgviśeṣajñāsstavairmaṅgalasaṃhitaiḥ || 1 ||
suvarṇakoṇābhihataḥ prāṇadadyāmadundubhiḥ |
dadhmuśśaṅkhāṃśca śataśo nādāṃścoccāvacasvarān || 2 ||
sa tūryaghoṣa ssumahāndivamāpūrayanniva |
bharataṃ śokasantaptaṃ bhūyaśśokairarandhrayat || 3 ||
tataḥ prabuddho bharatastaṃ ghoṣaṃ sannivartya ca |
nāhaṃ rājeti cāpyuktvā śatrughnamidamabravīt || 4 ||
paśya śatrughna kaikeyyā lokasyāpakṛtaṃ mahat |
visṛjya mayi duḥkhāni rājā daśaratho gataḥ || 5 ||
tasyaiṣā dharmarājasya dharmamūlā mahātmanaḥ |
paribhramati rājya śrīrnaurivākarṇikā jale || 6 ||
yo hi na ssumahānnāthasso'pi pravrājito vanam |
anayā dharmamutsṛjya mātrā me rāghavassvayam || 7 ||
ityevaṃ bharataṃ prekṣya vilapantaṃ vicetanam |
kṛpaṇaṃ rurudussarvāssasvaraṃ yoṣita stadā || 8 ||
tathā tasminvilapati vasiṣṭho rājadharmavit |
sabhāmikṣvākunāthasya praviveśa mahāyaśāḥ || 9 ||
śātakumbhamayīṃ ramyāṃ maṇiratnasamākulām |
sudharmāmiva dharmātmā sagaṇaḥ pratyapadyata || 10 ||
sa kāñcanamayaṃ pīṭhaṃ sukhāstaraṇasaṃvṛtam |
adhyāsta sarvavedajño dūtānanuśaśāsa ca || 11 ||
brāhmaṇān kṣatriyānvaiśyanamātyāngaṇavallabhān |
kṣipramānayatā'vyagrāḥ kṛtyamātyayikaṃ hi naḥ || 12 ||
sarājabhṛtyaṃ śatrughnaṃ bharataṃ ca yaśasvinam |
yudhājitaṃ sumantraṃ ca ye ca tatra hitā janāḥ || 13 ||
tato halahalāśabdassumahānsamapadyata |
rathairaśvairgajaiścāpi janānāmupagacchatām || 14 ||
tato bharatamāyāntaṃ śatakratumivāmarāḥ |
pratyanandanprakṛtayo yathā daśarathaṃ tathā || 15 ||
hrada iva timināgasaṃvṛtaḥ stimitajalo maṇiśaṅkhaśarkaraḥ |
daśarathasutaśobhitā sabhā sadaśaratheva babhau yathā purā || 16 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekāśītitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ एकाशीतितमस्सर्गः ।
ततो नान्दीमुखीं रात्रिं भरतं सूतमागधाः ।
तुष्टुवुर्वाग्विशेषज्ञास्स्तवैर्मङ्गलसंहितैः ॥ 1 ॥
सुवर्णकोणाभिहतः प्राणदद्यामदुन्दुभिः ।
दध्मुश्शङ्खांश्च शतशो नादांश्चोच्चावचस्वरान् ॥ 2 ॥
स तूर्यघोष स्सुमहान्दिवमापूरयन्निव ।
भरतं शोकसन्तप्तं भूयश्शोकैररन्ध्रयत् ॥ 3 ॥
ततः प्रबुद्धो भरतस्तं घोषं सन्निवर्त्य च ।
नाहं राजेति चाप्युक्त्वा शत्रुघ्नमिदमब्रवीत् ॥ 4 ॥
पश्य शत्रुघ्न कैकेय्या लोकस्यापकृतं महत् ।
विसृज्य मयि दुःखानि राजा दशरथो गतः ॥ 5 ॥
तस्यैषा धर्मराजस्य धर्ममूला महात्मनः ।
परिभ्रमति राज्य श्रीर्नौरिवाकर्णिका जले ॥ 6 ॥
यो हि न स्सुमहान्नाथस्सोऽपि प्रव्राजितो वनम् ।
अनया धर्ममुत्सृज्य मात्रा मे राघवस्स्वयम् ॥ 7 ॥
इत्येवं भरतं प्रेक्ष्य विलपन्तं विचेतनम् ।
कृपणं रुरुदुस्सर्वास्सस्वरं योषित स्तदा ॥ 8 ॥
तथा तस्मिन्विलपति वसिष्ठो राजधर्मवित् ।
सभामिक्ष्वाकुनाथस्य प्रविवेश महायशाः ॥ 9 ॥
शातकुम्भमयीं रम्यां मणिरत्नसमाकुलाम् ।
सुधर्मामिव धर्मात्मा सगणः प्रत्यपद्यत ॥ 10 ॥
स काञ्चनमयं पीठं सुखास्तरणसंवृतम् ।
अध्यास्त सर्ववेदज्ञो दूताननुशशास च ॥ 11 ॥
ब्राह्मणान् क्षत्रियान्वैश्यनमात्यान्गणवल्लभान् ।
क्षिप्रमानयताऽव्यग्राः कृत्यमात्ययिकं हि नः ॥ 12 ॥
सराजभृत्यं शत्रुघ्नं भरतं च यशस्विनम् ।
युधाजितं सुमन्त्रं च ये च तत्र हिता जनाः ॥ 13 ॥
ततो हलहलाशब्दस्सुमहान्समपद्यत ।
रथैरश्वैर्गजैश्चापि जनानामुपगच्छताम् ॥ 14 ॥
ततो भरतमायान्तं शतक्रतुमिवामराः ।
प्रत्यनन्दन्प्रकृतयो यथा दशरथं तथा ॥ 15 ॥
ह्रद इव तिमिनागसंवृतः स्तिमितजलो मणिशङ्खशर्करः ।
दशरथसुतशोभिता सभा सदशरथेव बभौ यथा पुरा ॥ 16 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे एकाशीतितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ekāśītitamassargaḥ |
tato nāndīmukhīṃ rātriṃ bharataṃ sūtamāgadhāḥ |
tuṣṭuvurvāgviśeṣajñāsstavairmaṅgalasaṃhitaiḥ || 1 ||
suvarṇakoṇābhihataḥ prāṇadadyāmadundubhiḥ |
dadhmuśśaṅkhāṃśca śataśo nādāṃścoccāvacasvarān || 2 ||
sa tūryaghoṣa ssumahāndivamāpūrayanniva |
bharataṃ śokasantaptaṃ bhūyaśśokairarandhrayat || 3 ||
tataḥ prabuddho bharatastaṃ ghoṣaṃ sannivartya ca |
nāhaṃ rājeti cāpyuktvā śatrughnamidamabravīt || 4 ||
paśya śatrughna kaikeyyā lokasyāpakṛtaṃ mahat |
visṛjya mayi duḥkhāni rājā daśaratho gataḥ || 5 ||
tasyaiṣā dharmarājasya dharmamūlā mahātmanaḥ |
paribhramati rājya śrīrnaurivākarṇikā jale || 6 ||
yo hi na ssumahānnāthasso'pi pravrājito vanam |
anayā dharmamutsṛjya mātrā me rāghavassvayam || 7 ||
ityevaṃ bharataṃ prekṣya vilapantaṃ vicetanam |
kṛpaṇaṃ rurudussarvāssasvaraṃ yoṣita stadā || 8 ||
tathā tasminvilapati vasiṣṭho rājadharmavit |
sabhāmikṣvākunāthasya praviveśa mahāyaśāḥ || 9 ||
śātakumbhamayīṃ ramyāṃ maṇiratnasamākulām |
sudharmāmiva dharmātmā sagaṇaḥ pratyapadyata || 10 ||
sa kāñcanamayaṃ pīṭhaṃ sukhāstaraṇasaṃvṛtam |
adhyāsta sarvavedajño dūtānanuśaśāsa ca || 11 ||
brāhmaṇān kṣatriyānvaiśyanamātyāngaṇavallabhān |
kṣipramānayatā'vyagrāḥ kṛtyamātyayikaṃ hi naḥ || 12 ||
sarājabhṛtyaṃ śatrughnaṃ bharataṃ ca yaśasvinam |
yudhājitaṃ sumantraṃ ca ye ca tatra hitā janāḥ || 13 ||
tato halahalāśabdassumahānsamapadyata |
rathairaśvairgajaiścāpi janānāmupagacchatām || 14 ||
tato bharatamāyāntaṃ śatakratumivāmarāḥ |
pratyanandanprakṛtayo yathā daśarathaṃ tathā || 15 ||
hrada iva timināgasaṃvṛtaḥ stimitajalo maṇiśaṅkhaśarkaraḥ |
daśarathasutaśobhitā sabhā sadaśaratheva babhau yathā purā || 16 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekāśītitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Telugu script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.