කෘෂ්ණ යජුර්වේදීය තෛත්තිරීය බ්රාහ්මණේ ද්විතීයාෂ්ටකේ ද්විතීයඃ ප්රපාඨකඃ - හෝතෘබ්රාහ්මණම්
ඕ-න්නමඃ පරමාත්මනේ, ශ්රී මහාගණපතයේ නමඃ,
ශ්රී ගුරුභ්යෝ නමඃ . හ॒රිඃ॒ ඕම් ..
අනුවාකං 1 - දශහෝතෘමන්ත්රස්ය ක්රත්වර්ථපුරුෂාර්ථප්රයෝගෞ
ප්ර॒ජාප॑තිරකාමයත ප්ර॒ජා-ස්සෘ॑ජේ॒යේති॑ . ස ඒ॒ත-න්දශ॑හෝතාර-මපශ්යත් . ත-ම්මන॑සා (අ)නු॒ද්රුත්ය॑ දර්භස්ත॒ම්බේ॑-(අ)ජුහෝත් . තතෝ॒ වෛ ස ප්ර॒ජා අ॑සෘජත . තා අ॑ස්මාථ්සෘ॒ෂ්ටා අපා᳚ක්රාමන්න් . තා ග්රහේ॑ණාගෘහ්ණාත් . තද්ග්රහ॑ස්ය ග්රහ॒ත්වම් . යඃ කා॒මයේ॑ත॒ ප්රජා॑යේ॒යේති॑ . ස දශ॑හෝතාර॒-ම්මන॑සා (අ)නු॒ද්රුත්ය॑ දර්භස්ත॒ම්බේ ජු॑හුයාත් . ප්ර॒ජාප॑ති॒ර්වෛ දශ॑හෝතා .. 1 ..
ප්ර॒ජාප॑තිරේ॒ව භූ॒ත්වා ප්ර ජා॑යතේ .. මන॑සා ජුහෝති . මන॑ ඉව॒ හි ප්ර॒ජාප॑තිඃ . ප්ර॒ජාප॑තේ॒රාප්ත්යෛ᳚ .. පූ॒ර්ණයා॑ ජුහෝති . පූ॒ර්ණ ඉ॑ව॒ හි ප්ර॒ජාප॑තිඃ . ප්ර॒ජාප॑තේ॒රාප්ත්යෛ᳚ .. න්යූ॑නයා ජුහෝති . න්යූ॑නා॒ද්ධි ප්ර॒ජාප॑තිඃ ප්ර॒ජා අසෘ॑ජත . ප්ර॒ජානා॒ග්ං॒ සෘෂ්ට්යෛ᳚ .. 2 ..
ද॒ර්භ॒ස්ත॒ම්බේ ජු॑හෝති . ඒ॒තස්මා॒ද්වෛ යෝනේඃ᳚ ප්ර॒ජාප॑තිඃ ප්ර॒ජා අ॑සෘජත . යස්මා॑දේ॒ව යෝනේඃ᳚ ප්ර॒ජාප॑තිඃ ප්ර॒ජා අසෘ॑ජත . තස්මා॑දේ॒ව යෝනේඃ॒ ප්ර ජා॑යතේ .. බ්රා॒හ්ම॒ණෝ ද॑ක්ෂිණ॒ත උපා᳚ස්තේ . බ්රා॒හ්ම॒ණෝ වෛ ප්ර॒ජානා॑-මුපද්ර॒ෂ්ටා . උ॒ප॒ද්ර॒ෂ්ටු॒මත්යේ॒ව ප්ර ජා॑යතේ .. ග්රහෝ॑ භවති . ප්ර॒ජානාග්ං॑ සෘ॒ෂ්ටානා॒-න්ධෘත්යෛ᳚ .. ය-ම්බ්රා᳚හ්ම॒ණං-විँ॒ද්යාං-විँ॒ද්වාග්ංසං॒-යँශෝ॒ නර්ච්ඡේත් .. 3 ..
සෝ-(අ)ර॑ණ්ය-ම්ප॒රේත්ය॑ . ද॒ර්භ॒ස්ත॒ම්බ-මු॒ද්ග්රත්ථ්ය॑ . බ්රා॒හ්ම॒ණ-න්ද॑ක්ෂිණ॒තෝ නි॒ෂාද්ය॑ . චතු॑ර්හෝතෲ॒න් ව්යාච॑ක්ෂීත . ඒ॒තද්වෛ දේ॒වානා᳚-ම්පර॒ම-ඞ්ගුහ්ය॒-ම්බ්රහ්ම॑ . යච්චතු॑ර්හෝතාරඃ . තදේ॒ව ප්ර॑කා॒ශ-ඞ්ග॑මයති . තදේ॑න-ම්ප්රකා॒ශ-ඞ්ග॒තම් . ප්ර॒කා॒ශ-ම්ප්ර॒ජානා᳚-ඞ්ගමයති .. ද॒ර්භ॒ස්ත॒ම්බ-මු॒ද්ග්රත්ථ්ය॒ ව්යාච॑ෂ්ටේ .. 4 ..
අ॒ග්නි॒වාන්. වෛ ද॑ර්භස්ත॒ම්බඃ . අ॒ග්නි॒වත්යේ॒ව ව්යාච॑ෂ්ටේ .. බ්රා॒හ්ම॒ණෝ ද॑ක්ෂිණ॒ත උපා᳚ස්තේ . බ්රා॒හ්ම॒ණෝ වෛ ප්ර॒ජානා॑-මුපද්ර॒ෂ්ටා . උ॒ප॒ද්ර॒ෂ්ටු॒-මත්යේ॒වෛනං॒-යँශ॑ ඍච්ඡති .. ඊ॒ශ්ව॒ර-න්තං-යँශෝ-(අ)ර්තෝ॒රිත්යා॑හුඃ . යස්යාන්තේ᳚ ව්යා॒චෂ්ට॒ ඉති॑ . වර॒ස්තස්මෛ॒ දේයඃ॑ . යදේ॒වෛන॒-න්තත්රෝ॑ප॒ නම॑ති . තදේ॒වාව॑ රුන්ධේ .. 5 ..
අ॒ග්නිමා॒දධා॑නෝ॒ දශ॑හෝත්රා॒ (අ)රණි॒මව॑දද්ධ්යාත් . ප්රජා॑තමේ॒වෛන॒-මාධ॑ත්තේ . තේනෛ॒වෝද්ද්රුත්යා᳚ග්නිහෝ॒ත්ර-ඤ්ජු॑හුයාත් . ප්රජා॑තමේ॒වෛන॑ජ්ජුහෝති . හ॒විර්නි॑ර්ව॒ඵ්ස්යන්-දශ॑හෝතාරං॒-ව්යාँච॑ක්ෂීත . ප්රජා॑තමේ॒වෛන॒-න්නිර්ව॑පති . සා॒මි॒ධේ॒නී-ර॑නුව॒ක්ෂ්යන්-දශ॑හෝතාරං॒-ව්යාँච॑ක්ෂීත . සා॒මි॒ධේ॒නීරේ॒ව සෘ॒ෂ්ට්වා-(අ)(අ)රභ්ය॒ ප්ර ත॑නුතේ . අථෝ॑ ය॒ජ්ඤෝ වෛ දශ॑හෝතා . ය॒ජ්ඤමේ॒ව ත॑නුතේ .. 6 ..
අ॒භි॒චර॒න්-දශ॑හෝතාර-ඤ්ජුහුයාත් . නව॒ වෛ පුරු॑ෂේ ප්රා॒ණාඃ . නාභි॑ර්දශ॒මී . සප්රා॑ණමේ॒වෛන॑-ම॒භිච॑රති . ඒ॒තාව॒ද්වෛ පුරු॑ෂස්ය॒ ස්වම් . යාව॑-ත්ප්රා॒ණාඃ . යාව॑දේ॒වාස්යාස්ති॑ . තද॒භිච॑රති .. ස්වකෘ॑ත॒ ඉරි॑ණේ ජුහෝති ප්රද॒රේ වා᳚ . ඒ॒තද්වා අ॒ස්යෛ නිර්-ඍ॑තිගෘහීතම් . නිර්-ඍ॑ති ගෘහීත ඒ॒වෛන॒-න්නිර්-ඍ॑ත්යා ග්රාහයති .. ය-ද්වා॒චඃ ක්රූ॒රම් . තේන॒ වෂ॑ට්කරෝති . වා॒ච ඒ॒වෛන॑-ඞ්ක්රූ॒රේණ॒ ප්ර වෘ॑ශ්චති . තා॒ජගාර්ති॒මාර්ච්ඡ॑ති .. 7 ..
(දශ॑හෝතා॒ - සෘෂ්ට්යා॑ - ඍ॒ච්ඡේ-ද්- ව්යාච॑ෂ්ටේ - රුන්ධ - ඒ॒ව ත॑නුතේ॒ - නිර්-ඍ॑තිගෘහීත॒-ම්පඤ්ච॑ ච) (අ. 1)
අනුවාකං 2 - චතුර්හෝත්රාදිමන්ත්රාණා-ඞ්ක්රත්වර්ථප්රයෝගඃ
ප්ර॒ජාප॑තිරකාමයත දර්ශපූර්ණමා॒සෞ සෘ॑ජේ॒යේති॑ . ස ඒ॒ත-ඤ්චතු॑ර්හෝතාර-මපශ්යත් . ත-ම්මන॑සා-(අ)නු॒ද්රුත්යා॑ හව॒නීයේ॑-(අ)ජුහෝත් . තතෝ॒ වෛ ස ද॑ර්ශපූර්ණමා॒සාව॑සෘජත . තාව॑ස්මා-ථ්සෘ॒ෂ්ටාවපා᳚ක්රාමතාම් . තෞ ග්රහේ॑ණා ගෘහ්ණාත් . තද්ග්රහ॑ස්ය ග්රහ॒ත්වම් . ද॒ර්॒ශ॒පූ॒ර්ණ॒මා॒සා-වා॒ලභ॑මානඃ . චතු॑ර්හෝතාර॒-ම්මන॑සා-(අ)නු॒ද්රුත්යා॑-හව॒නීයේ॑ ජුහුයාත් . ද॒ර්॒ශ॒පූ॒ර්ණ॒මා॒සාවේ॒ව සෘ॒ෂ්ට්වා-(අ)(අ)රභ්ය॒ ප්ර ත॑නුතේ .. 8 ..
ග්රහෝ॑ භවති . ද॒ර්॒ශ॒පූ॒ර්ණ॒මා॒සයෝ᳚-ස්සෘ॒ෂ්ටයෝ॒ර්ධෘත්යෛ᳚ .. සෝ॑-(අ)කාමයත චාතුර්මා॒ස්යානි॑ සෘජේ॒යේති॑ . ස ඒ॒ත-ම්පඤ්ච॑හෝතාර-මපශ්යත් . ත-ම්මන॑සා-(අ)නු॒ද්රුත්යා॑ හව॒නීයේ॑-(අ)ජුහෝත් . තතෝ॒ වෛ ස චා॑තුර්මා॒ස්යාන්ය॑සෘජත . තාන්ය॑ස්මා-ථ්සෘ॒ෂ්ටාන්යපා᳚ක්රාමන්න් . තානි॒ ග්රහේ॑ණාගෘහ්ණාත් . තද්ග්රහ॑ස්ය ග්රහ॒ත්වම් . චා॒තු॒ර්මා॒ස්යාන්යා॒ලභ॑මානඃ .. 9 ..
පඤ්ච॑හෝතාර॒-ම්මන॑සා-(අ)නු॒ද්රුත්යා॑ හව॒නීයේ॑ ජුහුයාත් . චා॒තු॒ර්මා॒ස්යාන්යේ॒ව සෘ॒ෂ්ට්වා-(අ)(අ)රභ්ය॒ ප්ර ත॑නුතේ . ග්රහෝ॑ භවති . චා॒තු॒ර්මා॒ස්යානාග්ං॑ සෘ॒ෂ්ටානා॒-න්ධෘත්යෛ᳚ .. සෝ॑-(අ)කාමයත පශුබ॒න්ධග්ං සෘ॑ජේ॒යේති॑ . ස ඒ॒තග්ං ෂඩ්ඪෝ॑තාර-මපශ්යත් . ත-ම්මන॑සා-(අ)නු॒ද්රුත්යා॑ හව॒නීයේ॑-(අ)ජුහෝත් . තතෝ॒ වෛ ස ප॑ශුබ॒න්ධම॑සෘජත . සෝ᳚-(අ)ස්මා-ථ්සෘ॒ෂ්ටෝ (අ)පා᳚ක්රාමත් . ත-ඞ්ග්රහේ॑ණාගෘහ්ණාත් .. 10 ..
තද්ග්රහ॑ස්ය ග්රහ॒ත්වම් . ප॒ශු॒බ॒න්ධේන॑ ය॒ක්ෂ්යමා॑ණඃ . ෂඩ්ඪෝ॑තාර॒-ම්මන॑සා (අ)නු॒ද්රුත්යා॑ හව॒නීයේ॑ ජුහුයාත් . ප॒ශු॒බ॒න්ධමේ॒ව සෘ॒ෂ්ට්වා-(අ)(අ)රභ්ය॒ ප්ර ත॑නුතේ . ග්රහෝ॑ භවති . ප॒ශු॒බ॒න්ධස්ය॑ සෘ॒ෂ්ටස්ය॒ ධෘත්යෛ᳚ .. සෝ॑-(අ)කාමයත සෞ॒ම්ය-ම॑ද්ධ්ව॒රග්ං සෘ॑ජේ॒යේති॑ . ස ඒ॒තග්ං ස॒ප්තහෝ॑තාර-මපශ්යත් . ත-ම්මන॑සා-(අ)නු॒ද්රුත්යා॑ හව॒නීයේ॑ (අ)ජුහෝත් . තතෝ॒ වෛ ස සෞ॒ම්ය-ම॑ද්ධ්ව॒ර-ම॑සෘජත .. 11 ..
සෝ᳚-(අ)ස්මා-ථ්සෘ॒ෂ්ටෝ-(අ)පා᳚ක්රාමත් . ත-ඞ්ග්රහේ॑ණාගෘහ්ණාත් . තද්ග්රහ॑ස්ය ග්රහ॒ත්වම් . දී॒ක්ෂි॒ෂ්යමා॑ණඃ . ස॒ප්තහෝ॑තාර॒-ම්මන॑සා-(අ)නු॒ද්රුත්යා॑ හව॒නීයේ॑ ජුහුයාත් . සෞ॒ම්යමේ॒වාද්ධ්ව॒රග්ං සෘ॒ෂ්ට්වා-(අ)(අ)රභ්ය॒ ප්ර ත॑නුතේ . ග්රහෝ॑ භවති . සෞ॒ම්යස්යා᳚-ද්ධ්ව॒රස්ය॑ සෘ॒ෂ්ටස්ය॒ ධෘත්යෛ᳚ .. දේ॒වේභ්යෝ॒ වෛ ය॒ජ්ඤෝ න ප්රාභ॑වත් . තමේ॑තාව॒ච්ඡ-ස්සම॑භරන්න් .. 12 ..
ය-ථ්ස॑භාං॒රාඃ . තතෝ॒ වෛ තේභ්යෝ॑ ය॒ජ්ඤඃ ප්රාභ॑වත් . ය-ථ්ස॑භාං॒රා භව॑න්ති . ය॒ජ්ඤස්ය॒ ප්රභූ᳚ත්යෛ .. ආ॒ති॒ත්ථ්යමා॒සාද්ය॒ ව්යාච॑ෂ්ටේ . ය॒ජ්ඤ॒මු॒ඛං-වාँ ආ॑ති॒ථ්යම් . මු॒ඛ॒ත ඒ॒ව ය॒ජ්ඤග්ං ස॒භෘන්ත්ය॒ ප්ර ත॑නුතේ .. අය॑ජ්ඤෝ॒ වා ඒ॒ෂඃ . යෝ॑-(අ)ප॒ත්නීකඃ॑ . න ප්ර॒ජාඃ ප්ර ජා॑යේරන්න් . පත්නී॒ර්ව්යාච॑ෂ්ටේ . ය॒ජ්ඤමේ॒වාකඃ॑ . ප්ර॒ජානා᳚-ම්ප්ර॒ජන॑නාය .. උ॒ප॒සථ්සු॒ ව්යාච॑ෂ්ටේ . ඒ॒තද්වෛ පත්නී॑නා-මා॒යත॑නම් . ස්ව ඒ॒වෛනා॑ ආ॒යත॒නේ-(අ)ව॑ කල්පයති .. 13 ..
(ත॒නු॒ත॒ - ආ॒ලභ॑මානෝ - (අ)ගෘහ්ණා - දසෘජ - තාභර - ඤ්ජායේර॒න්-ථ්ෂට්ච॑) (අ. 2)
අනුවාකං 3 - චතුර්හෝතෘපඤ්චහෝතෘමන්ත්රග්රහභාගයෝඃ පුරුෂාර්ථ ප්රයෝගඃ
ප්ර॒ජාප॑ති-රකාමයත॒ ප්ර ජා॑යේ॒යේති॑ . ස තපෝ॑-(අ)තප්යත . ස ත්රි॒වෘත॒ග්ග්॒ ස්තෝම॑-මසෘජත . ත-ම්ප॑ඤ්චද॒ශස්තෝමෝ॑ මද්ධ්ය॒ත උද॑තෘණත් . තෞ පූ᳚ර්වප॒ක්ෂශ්චා॑පරප॒ක්ෂශ්චා॑භවතාම් . පූ॒ර්ව॒ප॒ක්ෂ-න්දේ॒වා අන්වසෘ॑ජ්යන්ත . අ॒ප॒ර॒ප॒ක්ෂ-මන්වසු॑රාඃ . තතෝ॑ දේ॒වා අභ॑වන්න් . පරා-(අ)සු॑රාඃ . ය-ඞ්කා॒මයේ॑ත॒ වසී॑යාන්-ථ්ස්යා॒දිති॑ .. 14 ..
ත-ම්පූ᳚ර්වප॒ක්ෂේ යා॑ජයේත් . වසී॑යානේ॒ව භ॑වති . ය-ඞ්කා॒මයේ॑ත॒ පාපී॑යාන්-ථ්ස්යා॒දිති॑ . තම॑පරප॒ක්ෂේ යා॑ජයේත් . පාපී॑යානේ॒ව භ॑වති . තස්මා᳚-ත්පූර්වප॒ක්ෂෝ॑ ¶ප॒ක්ෂාත්-ක॑රු॒ණ්ය॑තරඃ .. ප්ර॒ජාප॑ති॒ර්වෛ දශ॑හෝතා . චතු॑ර්හෝතා॒ පඤ්ච॑හෝතා . ෂඩ්ඪෝ॑තා ස॒ප්තහෝ॑තා . ඍ॒තවඃ॑ සංවँථ්ස॒රඃ .. 15 ..
ප්ර॒ජාඃ ප॒ශව॑ ඉ॒මේ ලෝ॒කාඃ . ය ඒ॒ව-ම්ප්ර॒ජාප॑ති-ම්බ॒හෝර්භූයාග්ං॑සං॒-වේँද॑ . බ॒හෝරේ॒ව භූයා᳚-න්භවති .. ප්ර॒ජාප॑ති-ර්දේවාසු॒රාන॑සෘජත . ස ඉන්ද්ර॒මපි॒ නාසෘ॑ජත . ත-න්දේ॒වා අ॑බ්රුවන්න් . ඉන්ද්ර॑-න්නෝ ජන॒යේති॑ . සෝ᳚-(අ)බ්රවීත් . යථා॒ (අ)හං-යුँ॒ෂ්මාග් ස්තප॒සා (අ)සෘ॑ක්ෂි . ඒ॒වමින්ද්ර॑-ඤ්ජනයද්ධ්ව॒මිති॑ .. 16 ..
තේ තපෝ॑-(අ)තප්යන්ත . ත ආ॒ත්මන්නින්ද්ර॑-මපශ්යන්න් . තම॑බ්රුවන්න් . ජාය॒ස්වේති॑ . සෝ᳚-(අ)බ්රවීත් . කි-ම්භා॑ග॒ධේය॑-ම॒භිජ॑නිෂ්ය॒ ඉති॑ . ඍ॒තූන්-ථ්සං॑වँථ්ස॒රම් . ප්ර॒ජාඃ ප॒ශූන් . ඉ॒මාල් ँලෝ॒කානිත්ය॑බ්රුවන්න් . තං-වෛँ මා-(අ)(අ)හු॑ත්යා॒ ප්රජ॑නය॒තේත්ය॑බ්රවීත් .. 17 ..
ත-ඤ්චතු॑ර්හෝත්රා॒ ප්රාජ॑නයන්න් .. යඃ කා॒මයේ॑ත වී॒රෝ ම॒ ආ ජා॑යේ॒තේති॑ . ස චතු॑ර්හෝතාර-ඤ්ජුහුයාත් . ප්ර॒ජාප॑ති॒ර්වෛ චතු॑ර්හෝතා . ප්ර॒ජාප॑තිරේ॒ව භූ॒ත්වා ප්රජා॑යතේ . ජ॒ජන॒දින්ද්ර॑-මින්ද්රි॒යාය॒ ස්වාහේති॒ ග්රහේ॑ණ ජුහෝති . ආ-(අ)ස්ය॑ වී॒රෝ ජා॑යතේ . වී॒රග්ං හි දේ॒වා ඒ॒තයා (අ)(අ)හු॑ත්යා॒ ප්රාජ॑නයන්න් .. ආ॒දි॒ත්යාශ්චාඞ්ගි॑රසශ්ච සුව॒ර්ගේ ලෝ॒කේ᳚ (අ)ස්පර්ධන්ත . ව॒ය-ම්පූර්වේ॑ සුව॒ර්ගං-ලෝँ॒කමි॑යාම ව॒ය-ම්පූර්ව॒ ඉති॑ .. 18 ..
ත ආ॑දි॒ත්යා ඒ॒ත-ම්පඤ්ච॑හෝතාර-මපශ්යන්න් . ත-ම්පු॒රා ප්රා॑තරනුවා॒කාදාග්නී᳚ද්ධ්රේ (අ)ජුහවුඃ . තතෝ॒ වෛ තේ පූර්වේ॑ සුව॒ර්ගං-ලෝँ॒කමා॑යන්න් . ය-ස්සු॑ව॒ර්ගකා॑ම॒-ස්ස්යාත් . ස පඤ්ච॑හෝතාර-ම්පු॒රා ප්රා॑තරනුවා॒කාදාග්නී᳚ද්ධ්රේ ජුහුයාත් . සං॒වँ॒ථ්ස॒රෝ වෛ පඤ්ච॑හෝතා . සං॒වँ॒ථ්ස॒ර-ස්සු॑ව॒ර්ගෝ ලෝ॒කඃ . සං॒වँ॒ථ්ස॒ර ඒ॒වර්තුෂු॑ ප්රති॒ෂ්ඨාය॑ . සු॒ව॒ර්ගං-ලෝँ॒කමේ॑ති .. තේ᳚බ්රුව॒-න්නඞ්ගි॑රස ආදි॒ත්යාන් .. 19 ..
ක්ව॑ ස්ථ . ක්ව॑ ව-ස්ස॒ද්භ්යෝ හ॒ව්යං-වँ॑ක්ෂ්යාම॒ ඉති॑ . ඡන්ද॒-ස්ස්විත්ය॑බ්රුවන්න් . ගා॒ය॒ත්රි॒යා-න්ත්රි॒ෂ්ටුභි॒-ජග॑ත්යා॒මිති॑ . තස්මා॒ච්ඡන්දඃ॑ සු ස॒ද්භ්ය ආ॑දි॒ත්යේභ්යඃ॑ . ආ॒ඞ්ගී॒ර॒සීඃ ප්ර॒ජා හ॒ව්යං-වँ॑හන්ති . වහ॑න්ත්යස්මෛ ප්ර॒ජා බ॒ලිම් . ඓන॒මප්ර॑තිඛ්යාත-ඞ්ගච්ඡති . ය ඒ॒වං-වේँද॑ .. ද්වාද॑ශ॒ මාසාඃ॒ පඤ්ච॒ර්තවඃ॑ . ත්රය॑ ඉ॒මේ ලෝ॒කාඃ . අ॒සාවා॑දි॒ත්ය ඒ॑කවි॒ග්ං॒ශඃ . ඒ॒තස්මි॒න් වා ඒ॒ෂ ශ්රි॒තඃ . ඒ॒තස්මි॒න්-ප්රති॑ෂ්ඨිතඃ . ය ඒ॒වමේ॒තග්ග් ශ්රි॒ත-ම්ප්රති॑ෂ්ඨිතං॒-වේँද॑ . ප්රත්යේ॒ව ති॑ෂ්ඨති .. 20 ..
(ස්යා॒දිති॑ - සංවँථ්ස॒රෝ - ජ॑නයද්ධ්ව॒මිතී - ත්ය॑බ්රවී॒ත් - පූර්ව॒ ඉත්යා॑ - දි॒ත්යාන් - ඍ॒තව॒-ෂ්ෂට්ච॑) (අ. 3)
අනුවාකං 4 - ජග-ථ්සෘෂ්ටිකථනමුඛේන හෝතෘමන්ත්රප්රශංසා
ප්ර॒ජාප॑ති-රකාමයත॒ ප්රජා॑යේ॒යේති॑ . ස ඒ॒ත-න්දශ॑හෝතාර-මපශ්යත් . තේන॑ දශ॒ධා (අ)(අ)ත්මානං॑-විँ॒ධාය॑ . දශ॑හෝත්රා (අ)තප්යත . තස්ය॒ චිත්ති॒-ස්ස්රුගාසී᳚ත් . චි॒ත්තමාජ්ය᳚ම් . තස්යෛ॒තා॑වත්යේ॒ව වාගාසී᳚ත් . ඒ॒තාවාන්॑. යජ්ඤක්ර॒තුඃ .. ස චතු॑ර්හෝතාර-මසෘජත . සෝ॑-(අ)නන්දත් .. 21 ..
අසෘ॑ක්ෂි॒ වා ඉ॒මමිති॑ . තස්ය॒ සෝමෝ॑ හ॒විරාසී᳚ත් . ස චතු॑ර්හෝත්රා (අ)තප්යත . සෝ॑-(අ)තාම්යත් . ස භූරිති॒ ව්යාහ॑රත් . ස භූමි॑මසෘජත . අ॒ග්නි॒හෝ॒ත්ර-න්ද॑ර්ශපූර්ණමා॒සෞ යජූග්ං॑ෂි . ස ද්වි॒තීය॑මතප්යත . සෝ॑-(අ)තාම්යත් . ස භුව॒ ඉති॒ ව්යාහ॑රත් .. 22 ..
සෝ᳚-(අ)න්තරි॑ක්ෂ-මසෘජත . චා॒තු॒ර්මා॒ස්යානි॒ සාමා॑නි . ස තෘ॒තීය॑මතප්යත . සෝ॑-(අ)තාම්යත් . ස සුව॒රිති॒ ව්යාහ॑රත් . ස දිව॑මසෘජත . අ॒ග්නි॒ෂ්ටෝ॒ම-මු॒ක්ථ්ය॑-මතිරා॒ත්රමෘචඃ॑ . ඒ॒තා වෛ ව්යාහෘ॑තය ඉ॒මේ ලෝ॒කාඃ . ඉ॒මා-න්ඛලු॒ වෛ ලෝ॒කානනු॑ ප්ර॒ජාඃ ප॒ශව॒ශ්ඡන්දාග්ං॑සි॒ ප්රාජා॑යන්ත . ය ඒ॒වමේ॒තාඃ ප්ර॒ජාප॑තේඃ ප්රථ॒මා ව්යාහෘ॑තීඃ॒ ප්රජා॑තා॒ වේද॑ .. 23 ..
ප්ර ප්ර॒ජයා॑ ප॒ශුභි॑-ර්මිථු॒නෛ-ර්ජා॑යතේ .. ස පඤ්ච॑හෝතාර-මසෘජත . ස හ॒විර්නා-වි॑න්දත . තස්මෛ॒ සෝම॑-ස්ත॒නුව॒-ම්ප්රාය॑ච්ඡත් . ඒ॒ත-ත්තේ॑ හ॒විරිති॑ . ස පඤ්ච॑හෝත්රා (අ)තප්යත . සෝ॑-(අ)තාම්යත් . ස ප්ර॒ත්යඞ්ඞ॑බාධත . සෝ-(අ)සු॑රා-නසෘජත . තද॒ස්යා ප්රි॑යමාසීත් .. 24 ..
ත-ද්දු॒ර්වර්ණ॒ග්ං॒ හිර॑ණ්යමභවත් . ත-ද්දු॒ර්වර්ණ॑ස්ය॒ හිර॑ණ්යස්ය॒ ජන්ම॑ . ස ද්වි॒තීය॑මතප්යත . සෝ॑-(අ)තාම්යත් . ස ප්රාංඅ॑බාධත . ස දේ॒වාන॑සෘජත . තද॑ස්ය ප්රි॒යම॑සීත් . ත-ථ්සු॒වර්ණ॒ග්ං॒ හිර॑ණ්යමභවත් . ත-ථ්සු॒වර්ණ॑ස්ය॒ හිර॑ණ්යස්ය॒ ජන්ම॑ . ය ඒ॒වග්ං සු॒වර්ණ॑ස්ය॒ හිර॑ණ්යස්ය॒ ජන්ම॒ වේද॑ .. 25 ..
සු॒වර්ණ॑ ආ॒ත්මනා॑ භවති . දු॒ර්වර්ණෝ᳚-(අ)ස්ය॒ භ්රාතෘ॑ව්යඃ . තස්මා᳚-ථ්සු॒වර්ණ॒ග්ං॒ හිර॑ණ්ය-ම්භා॒ර්ය᳚ම් . සු॒වර්ණ॑ ඒ॒ව භ॑වති . ඓන॑-ම්ප්රි॒ය-ඞ්ග॑ච්ඡති॒ නාප්රි॑යම් .. ස ස॒ප්තහෝ॑තාර-මසෘජත . ස ස॒ප්තහෝ᳚ත්රෛ॒ව සු॑ව॒ර්ගං-ලෝँ॒කමෛ᳚ත් .. ත්රි॒ණ॒වේන॒ ස්තෝමේ॑නෛ॒භ්යෝ ලෝ॒කේභ්යෝ-(අ)සු॑රා॒-න්ප්රාණු॑දත . ත්ර॒ය॒ස්ත්රි॒ග්ං॒ශේන॒ ප්රත්ය॑තිෂ්ඨත් . ඒ॒ක॒වි॒ග්ං॒ශේන॒ රුච॑මධත්ත .. 26 ..
ස॒ප්ත॒ද॒ශේන॒ ප්රාජා॑යත . ය ඒ॒වං-විँ॒ද්වාන්-ථ්සෝමේ॑න॒ යජ॑තේ . ස॒ප්තහෝ᳚ත්රෛ॒ව සු॑ව॒ර්ගං-ලෝँ॒කමේ॑ති . ත්රි॒ණ॒වේන॒ ස්තෝමේ॑නෛ॒භ්යෝ ලෝ॒කේභ්යෝ॒ භ්රාතෘ॑ව්යා॒න්-ප්රණු॑දතේ . ත්ර॒ය॒ස්ත්රි॒ග්ං॒ශේන॒ ප්රති॑ තිෂ්ඨති . ඒ॒ක॒වි॒ග්ං॒ශේන॒ රුච॑-න්ධත්තේ . ස॒ප්ත॒ද॒ශේන॒ ප්රජා॑යතේ . තස්මා᳚-ථ්සප්තද॒ශ-ස්ස්තෝමෝ॒ න නි॒ර්॒හෘත්යඃ॑ . ප්ර॒ජාප॑ති॒ ර්වෛ ස॑ප්තද॒ශඃ . ප්ර॒ජාප॑තිමේ॒ව ම॑ද්ධ්ය॒තෝ ධ॑ත්තේ॒ ප්රජා᳚ත්යෛ .. 27 ..
(අ॒න॒න්ද॒-ද්- භුව॒ ඉති॒ ව්යාහ॑ර॒-ද්- වේදා॑ - සී॒-ද්- වේදා॑ - ධත්ත॒ - ප්රජා᳚ත්යෛ) (අ. 4)
අනුවාකං 5 - දක්ෂිණාප්රතිග්රහමන්ත්රව්යාඛ්යානම්
දේ॒වා වෛ වරු॑ණමයාජයන්න් . ස යස්යෛ॑ යස්යෛ දේ॒වතා॑යෛ॒ දක්ෂි॑ණා॒මන॑යත් . තාම॑ව්ලීනාත් . තේ᳚-(අ)බ්රුවන්න් . ව්යා॒වෘත්ය॒ ප්රති॑ ගෘහ්ණාම . තථා॑ නෝ॒ දක්ෂි॑ණා॒ න ව්ලේ᳚ෂ්ය॒තීති॑ . තේ ව්යා॒වෘත්ය॒ ප්රත්ය॑ගෘහ්ණන්න් . තතෝ॒ වෛ තා-න්දක්ෂි॑ණා॒ නාව්ලී॑නාත් . ය ඒ॒වං-විँ॒ද්වාන් ව්යා॒වෘත්ය॒ දක්ෂි॑ණා-ම්ප්රතිගෘ॒හ්ණාති॑ . නෛන॒-න්දක්ෂි॑ණා ව්ලීනාති .. 28 ..
රාජා᳚ ත්වා॒ වරු॑ණෝ නයතු දේවි දක්ෂිණේ॒-(අ)ග්නයේ॒ හිර॑ණ්ය॒මිත්යා॑හ . ආ॒ග්නේ॒යං-වෛँ හිර॑ණ්යම් . ස්වයෛ॒වෛන॑-ද්දේ॒වත॑යා॒ ප්රති॑ ගෘහ්ණාති . සෝමා॑ය॒ වාස॒ ඉත්යා॑හ . සෞ॒ම්යං-වෛँ වාසඃ॑ . ස්වයෛ॒වෛන॑-ද්දේ॒වත॑යා॒ ප්රති॑ ගෘහ්ණාති . රු॒ද්රාය॒ ගාමිත්යා॑හ . රෞ॒ද්රී වෛ ගෞඃ . ස්වයෛ॒වෛනා᳚-න්දේ॒වත॑යා॒ ප්රති॑ ගෘහ්ණාති . වරු॑ණා॒යාශ්ව॒මිත්යා॑හ .. 29 ..
වා॒රු॒ණෝ වා අශ්වඃ॑ . ස්වයෛ॒වෛන॑-න්දේ॒වත॑යා॒ ප්රති॑ ගෘහ්ණාති . ප්රා॒ජාප॑තයේ॒ පුරු॑ෂ॒මිත්යා॑හ . ප්රා॒ජා॒ප॒ත්යෝ වෛ පුරු॑ෂඃ . ස්වයෛ॒වෛන॑-න්දේ॒වත॑යා॒ ප්රති॑ ගෘහ්ණාති . මන॑වේ॒ තල්ප॒මිත්යා॑හ . මා॒න॒වෝ වෛ තල්පඃ॑ . ස්වයෛ॒වෛන॑-න්දේ॒වත॑යා॒ ප්රති॑ ගෘහ්ණාති . උ॒ත්තා॒නායා᳚ඞ්ගීර॒සායාන॒ ඉත්යා॑හ . ඉ॒යං-වාँ උ॑ත්තා॒න ආ᳚ඞ්ගීර॒සඃ .. 30 ..
අ॒නයෛ॒වෛන॒ත්-ප්රති॑ ගෘහ්ණාති .. වෛ॒ශ්වා॒න॒ර්යාර්චා රථ॒-ම්ප්රති॑ ගෘහ්ණාති . වෛ॒ශ්වා॒න॒රෝ වෛ දේ॒වත॑යා॒ රථඃ॑ . ස්වයෛ॒වෛන॑-න්දේ॒වත॑යා॒ ප්රති॑ ගෘහ්ණාති .. තේනා॑මෘත॒ත්වම॑ශ්යා॒-මිත්යා॑හ . අ॒මෘත॑මේ॒වාත්මන්-ධ॑ත්තේ .. වයෝ॑ දා॒ත්ර ඉත්යා॑හ . වය॑ ඒ॒වෛන॑-ඞ්කෘ॒ත්වා . සු॒ව॒ර්ගං-ලෝँ॒ක-ඞ්ග॑මයති .. මයෝ॒ මහ්ය॑මස්තු ප්රතිග්රහී॒ත්ර ඉත්යා॑හ .. 31 ..
යද්වෛ ශි॒වම් . තන්මයඃ॑ . ආ॒ත්මන॑ ඒ॒වෛෂා පරී᳚ත්තිඃ .. ක ඉ॒ද-ඞ්කස්මා॑ අදා॒දිත්යා॑හ . ප්ර॒ජාප॑ති॒ර්වෛ කඃ . ස ප්ර॒ජාප॑තයේ දදාති .. කාමඃ॒ කාමා॒යේත්යා॑හ . කාමේ॑න॒ හි දදා॑ති . කාමේ॑න ප්රතිගෘ॒හ්ණාති॑ .. කාමෝ॑ දා॒තා කාමඃ॑ ප්රති ග්රහී॒තේත්යා॑හ .. 32 ..
කාමෝ॒ හි දා॒තා . කාමඃ॑ ප්රති ග්රහී॒තා .. කාමග්ං॑ සමු॒ද්ර-මාවි॒ශේත්යා॑හ . ස॒මු॒ද්ර ඉ॑ව॒ හි කාමඃ॑ . නේව॒ හි කාම॒ස්යාන්තෝ-(අ)ස්ති॑ . න ස॑මු॒ද්රස්ය॑ .. කාමේ॑න ත්වා॒ ප්රති॑ ගෘහ්ණා॒මීත්යා॑හ . යේන॒ කාමේ॑න ප්රති ගෘ॒හ්ණාති॑ . ස ඒ॒වෛන॑ම॒මුෂ්මි॑ල් ँලෝ॒කේ කාම॒ ආග॑ච්ඡති .. කාමෛ॒තත්ත॑ ඒ॒ෂා තේ॑ කාම॒ දක්ෂි॒ණේත්යා॑හ . කාම॑ ඒ॒ව ත-ද්යජ॑මානෝ॒-(අ)මුෂ්මි॑ල් ँලෝ॒කේ දක්ෂි॑ණාමිච්ඡති . න ප්ර॑තිග්රහී॒තරි॑ .. ය ඒ॒වං-විँ॒ද්වාන්-දක්ෂි॑ණා-ම්ප්රතිගෘ॒හ්ණාති॑ . අ॒නෘ॒ණාමේ॒වෛනා॒-ම්ප්රති॑ ගෘහ්ණාති .. 33 ..
(ව්ලී॒නා॒ත්ය - ශ්ව॒මිත්යා॑හා - ඞ්ගිර॒සඃ - ප්ර॑තිග්රහී॒ත්ර ඉත්යා॑හ - ප්රතිග්රහී॒තේත්යා॑හ॒ - දක්ෂි॒ණේත්යා॑හ ච॒ත්වාරි॑ ච) (අ. 5)
අනුවාකං 6 - ද්වාදශාහදශමේ-(අ)හනි හෝතෘමන්ත්රාඃ
අන්තෝ॒ වා ඒ॒ෂ ය॒ජ්ඤස්ය॑ . ය-ද්ද॑ශ॒මමහඃ॑ . ද॒ශ॒මේ-(අ)හ᳚න්-ථ්සර්පරා॒ජ්ඤියා॑ ඍ॒ග්භි-ස්ස්තු॑වන්ති . ය॒ජ්ඤස්යෛ॒වාන්ත॑-ඞ්ග॒ත්වා . අ॒න්නාද්ය॒මව॑රුන්ධතේ .. ති॒සෘභිඃ॑ ස්තුවන්ති . ත්රය॑ ඉ॒මේ ලෝ॒කාඃ . ඒ॒භ්ය ඒ॒ව ලෝ॒කේභ්යෝ॒-(අ)න්නාද්ය॒මව॑රුන්ධතේ . පෘශ්නි॑වතී-ර්භවන්ති . අන්නං॒-වෛँ පෘශ්නි॑ .. 34 ..
අන්න॑මේ॒වාව॑-රුන්ධතේ .. මන॑සා॒ ප්රස්තෞ॑ති . මන॒සෝද්ගා॑යති . මන॑සා॒ ප්රති॑ හරති . මන॑ ඉව॒ හි ප්ර॒ජාප॑තිඃ . ප්ර॒ජාප॑තේ॒රාප්ත්යෛ᳚ .. දේ॒වා වෛ ස॒ර්පාඃ . තේෂා॑මි॒යග්ං රාජ්ඤී᳚ . ය-ථ්ස॑ර්පරා॒ජ්ඤියා॑ ඍ॒ග්භි-ස්ස්තු॒වන්ති॑ . අ॒ස්යාමේ॒ව ප්රති॑ තිෂ්ඨන්ති .. 35 ..
චතු॑ර්හෝතෲ॒න්॒. හෝතා॒ ව්යාච॑ෂ්ටේ . ස්තු॒තමනු॑ශග්ංසති॒ ශාන්ත්යෛ᳚ .. අන්තෝ॒ වා ඒ॒ෂ ය॒ජ්ඤස්ය॑ . ය-ද්ද॑ශ॒මමහඃ॑ . ඒ॒ත-ත්ඛලු॒ වෛ දේ॒වානා᳚-ම්පර॒ම-ඞ්ගුහ්ය॒-ම්බ්රහ්ම॑ . යච්චතු॑ර්හෝතාරඃ . ද॒ශ॒මේ-(අ)හ॒ග්ග්॒-ශ්චතු॑ර්හෝතෲ॒න් ව්යාච॑ෂ්ටේ . ය॒ජ්ඤස්යෛ॒වාන්ත॑-ඞ්ග॒ත්වා . ප॒ර॒ම-න්දේ॒වානා॒-ඞ්ගුහ්ය॒-ම්බ්රහ්මාව॑රුන්ධේ . තදේ॒ව ප්ර॑කා॒ශ-ඞ්ග॑මයති .. 36 ..
තදේ॑න-ම්ප්රකා॒ශ-ඞ්ග॒තම් . ප්ර॒කා॒ශ-ම්ප්ර॒ජානා᳚-ඞ්ගමයති .. වාචං॑-යँච්ඡති . ය॒ජ්ඤස්ය॒ ධෘත්යෛ᳚ .. ය॒ජ॒මා॒න॒දේ॒ව॒ත්යං॑-වාँ අහඃ॑ . භ්රා॒තෘ॒ව්ය॒දේ॒ව॒ත්යා॑ රාත්රිඃ॑ . අහ්නා॒ රාත්රි॑-න්ධ්යායේත් . භ්රාතෘ॑ව්යස්යෛ॒ව තල්ලෝ॒කං-වෘँ॑ඞ්ක්තේ . යද්දිවා॒ වාචං॑-විँසෘ॒ජේත් . අහ॒ර්භ්රාතෘ॑ව්යා॒යෝච්ඡිග්ං॑ෂේත් . යන්නක්තං॑-විँසෘ॒ජේත් . රාත්රි॒-ම්භ්රාතෘ॑ව්යා॒යෝච්ඡිග්ං॑ෂේත් . අ॒ධි॒වෘ॒ක්ෂ॒සූ॒ර්යේ වාචං॒-විँසෘ॑ජති . ඒ॒තාව॑න්තමේ॒වාස්මෛ॑ ලෝ॒කමුච්ඡිග්ං॑ෂති . යාව॑දාදි॒ත්යෝ᳚-(අ)ස්ත॒මේති॑ .. 37 ..
(පෘශ්නි॑ - තිෂ්ඨන්ති - ගමයති - ශිග්ංෂේ॒-ත්පඤ්ච॑ ච) (අ. 6)
අනුවාකං 7 - සප්තහෝතෘමන්ත්රසාධ්යයජ්ඤප්රශංසා
ප්ර॒ජාප॑තිඃ ප්ර॒ජා අ॑සෘජත . තා-ස්සෘ॒ෂ්ටා-ස්සම॑ශ්ලිෂ්යන්න් . තා රූ॒පේණානු॒ ප්රාවි॑ශත් . තස්මා॑දාහුඃ . රූ॒පං-වෛँ ප්ර॒ජාප॑ති॒රිති॑ . තා නාම්නා-(අ)නු॒ ප්රාවි॑ශත් . තස්මා॑දාහුඃ . නාම॒ වෛ ප්ර॒ජාප॑ති॒රිති॑ . තස්මා॒දප්යා॑ (අ)මි॒ත්රෞ ස॒ගන්ත්ය॑ . නාම්නා॒ චේද්ධ්වයේ॑තේ .. 38 ..
මි॒ත්රමේ॒ව භ॑වතඃ .. ප්ර॒ජාප॑ති-ර්දේවාසු॒රාන॑සෘජත . ස ඉන්ද්ර॒මපි॒ නාසෘ॑ජත . ත-න්දේ॒වා අ॑බ්රුවන්න් . ඉන්ද්ර॑-න්නෝ ජන॒යේති॑ . ස ආ॒ත්ම-න්නින්ද්ර॑-මපශ්යත් . තම॑සෘජත . ත-න්ත්රි॒ෂ්ටුග්-වී॒ර්ය॑-ම්භූ॒ත්වා-(අ)නු॒ ප්රාවි॑ශත් . තස්ය॒ වජ්රඃ॑ පඤ්චද॒ශෝ හස්ත॒ ආප॑ද්යත . තේනෝ॒දය්යාසු॑රාන॒භ්ය॑ භවත් .. 39 ..
ය ඒ॒වං-වේँද॑ . අ॒භි භ්රාතෘ॑ව්යා-න්භවති .. තේ දේ॒වා අසු॑රෛ-ර්වි॒ජිත්ය॑ . සු॒ව॒ර්ගං-ලෝँ॒කමා॑යන්න් . තේ॑-(අ)මුෂ්මි॑ල් ँලෝ॒කේ ව්ය॑ක්ෂුද්ධ්යන්න් . තේ᳚-(අ)බ්රුවන්න් . අ॒මුතඃ॑ ප්රදානං॒-වාँ උප॑ජිජීවි॒මේති॑ . තේ ස॒ප්තහෝ॑තාරං-යँ॒ජ්ඤං-විँ॒ධායා॒යාස්ය᳚ම් . ආ॒ඞ්ගී॒ර॒ස-ම්ප්රාහි॑ණ්වන්න් . ඒ॒තේනා॒මුත්ර॑ කල්ප॒යේති॑ .. 40 ..
තස්ය॒ වා ඉ॒ය-ඞ්ක්ලෘප්තිඃ॑ . යදි॒ද-ඞ්කි-ඤ්ච॑ . ය ඒ॒වං-වේँද॑ . කල්ප॑තේ-(අ)ස්මෛ . ස වා අ॒ය-ම්ම॑නු॒ෂ්යේ॑ෂු ය॒ජ්ඤ-ස්ස॒ප්තහෝ॑තා . අ॒මුත්ර॑ ස॒ද්භ්යෝ දේ॒වේභ්යෝ॑ හ॒ව්යං-වँ॑හති . ය ඒ॒වං-වේँද॑ . උපෛ॑නං-යँ॒ජ්ඤෝ න॑මති .. සෝ॑-(අ)මන්යත . අ॒භි වා ඉ॒මේ᳚-(අ)ස්මා-ල්ලෝ॒කාද॒මුංලෝँ॒ක-ඞ්ක॑මිෂ්යන්ත॒ ඉති॑ . ස වාච॑ස්පතේ॒ හෘදිති॒ ව්යාහ॑රත් . තස්මා᳚-ත්පු॒ත්රෝ හෘද॑යම් . තස්මා॑ද॒ස්මා-ල්ලෝ॒කාද॒මුං-ලෝँ॒ක-න්නාභිකා॑මයන්තේ . පු॒ත්රෝ හි හෘද॑යම් .. 41 ..
(හ්වයේ॑ත - අභවත් - කල්ප॒යේ - තීති॑ ච॒ත්වාරි॑ ච) (අ. 7)
අනුවාකං 8 - හෝතෘමන්ත්රාණාං සෝමයාගාඞ්ගත්වම්
දේ॒වා වෛ චතු॑ර්හෝතෘභි-ර්ය॒ජ්ඤම॑තන්වත . තේ වි පා॒ප්මනා॒ භ්රාතෘ॑ව්යේ॒ණාජ॑යන්ත . අ॒භි සු॑ව॒ර්ගං-ලෝँ॒කම॑ජයන්න් . ය ඒ॒වං-විँ॒ද්වාග්-ශ්චතු॑ර්හෝතෘභිර්ය॒ජ්ඤ-න්ත॑නු॒තේ . වි පා॒ප්මනා॒ භ්රාතෘ॑ව්යේණ ජයතේ . අ॒භි සු॑ව॒ර්ගං-ලෝँ॒ක-ඤ්ජ॑යති .. ෂඩ්ඪෝ᳚ත්රා ප්රාය॒ණීය॒මාසා॑දයති . අ॒මුෂ්මෛ॒ වෛ ලෝ॒කාය॒ ෂඩ්ඪෝ॑තා . ඝ්නන්ති॒ ඛලු॒ වා ඒ॒ත-ථ්සෝම᳚ම් . යද॑භිෂු॒ණ්වන්ති॑ .. 42 ..
ඍ॒ජු॒ධෛවෛන॑ම॒මුං-ලෝँ॒ක-ඞ්ග॑මයති . චතු॑ර්හෝත්රා (අ)(අ)ති॒ත්ථ්යම් . යශෝ॒ වෛ චතු॑ර්හෝතා . යශ॑ ඒ॒වාත්මන්-ධ॑ත්තේ . පඤ්ච॑හෝත්රා ප॒ශුමුප॑ සාදයති . සු॒ව॒ර්ග්යෝ॑ වෛ පඤ්ච॑හෝතා . යජ॑මානඃ ප॒ශුඃ . යජ॑මානමේ॒ව සු॑ව॒ර්ගං-ලෝँ॒ක-ඞ්ග॑මයති . ග්රහා᳚න්-ගෘහී॒ත්වා ස॒ප්තහෝ॑තාර-ඤ්ජුහෝති . ඉ॒න්ද්රි॒යං-වෛँ ස॒ප්තහෝ॑තා .. 43 ..
ඉ॒න්ද්රි॒යමේ॒වාත්මන්-ධ॑ත්තේ .. යෝ වෛ චතු॑ර්හෝතෲ-නනුසව॒න-න්ත॒ර්පය॑ති . තෘප්ය॑ති ප්ර॒ජයා॑ ප॒ශුභිඃ॑ . උපෛ॑නග්ං සෝමපී॒ථෝ න॑මති . බ॒හි॒ෂ්පව॒මා॒නේ දශ॑හෝතාරං॒-ව්යාँච॑ක්ෂීත . මාද්ධ්ය॑න්දිනේ॒ පව॑මානේ॒ චතු॑ර්හෝතාරම් . ආර්භ॑වේ॒ පව॑මානේ॒ පඤ්ච॑හෝතාරම් . පි॒තෘ॒ය॒ජ්ඤේ ෂඩ්ඪෝ॑තාරම් . ය॒ජ්ඤා॒ය॒ජ්ඤිය॑ස්ය ස්තෝ॒ත්රේ ස॒ප්තහෝ॑තාරම් . අ॒නු॒ස॒ව॒නමේ॒වෛනාග්॑ ස්තර්පයති .. 44 ..
තෘප්ය॑ති ප්ර॒ජයා॑ ප॒ශුභිඃ॑ . උපෛ॑නග්ං සෝමපී॒ථෝ න॑මති .. දේ॒වා වෛ චතු॑ර්හෝතෘභි-ස්ස॒ත්රමා॑සත . ඍද්ධි॑පරිමිතං॒-යँශ॑ස්කාමාඃ . තේ᳚-(අ)බ්රුවන්න් . යන්නඃ॑ ප්රථ॒මං-යँශ॑ ඍ॒ච්ඡාත් . සර්වේ॑ෂා-න්න॒ස්ත-ථ්ස॒හාස॒දිති॑ . සෝම॒ශ්චතු॑ර්හෝත්රා . අ॒ග්නිඃ පඤ්ච॑හෝත්රා . ධා॒තා ෂඩ්ඪෝ᳚ත්රා .. 45 ..
ඉන්ද්රඃ॑ ස॒ප්තහෝ᳚ත්රා . ප්ර॒ජාප॑ති॒-ර්දශ॑හෝත්රා . තේෂා॒ග්ං॒ සෝම॒ග්ං॒ රාජා॑නං॒-යँශ॑ ආර්ච්ඡත් .. තන්න්ය॑කාමයත . තේනාපා᳚ක්රාමත් . තේන॑ ප්ර॒ලාය॑මචරත් . ත-න්දේ॒වාඃ ප්රෛ॒ෂෛඃ ප්රෛෂ॑මෛච්ඡන්න් . තත්-ප්රෛ॒ෂාණා᳚-ම්ප්රෛෂ॒ත්වම් . නි॒විද්භි॒ර්න්ය॑වේදයන්න් . තන්නි॒විදා᳚-න්නිවි॒ත්ත්වම් .. 46 ..
ආ॒ප්රීභි॑රාප්නුවන්න් . තදා॒ප්රීණා॑මාප්රි॒ත්වම් . තම॑ඝ්නන්න් . තස්ය॒ යශෝ॒ ව්ය॑ගෘහ්ණත . තේ ග්රහා॑ අභවන්න් . තද්ග්රහා॑ණා-ඞ්ග්රහ॒ත්වම් . යස්යෛ॒වං-විँ॒දුෂෝ॒ ග්රහා॑ ගෘ॒හ්යන්තේ᳚ . තස්ය॒ ත්වේ॑ව ගෘ॑හී॒තාඃ .. තේ᳚-(අ)බ්රුවන්න් . යෝ වෛ න॒-ශ්ශ්රේෂ්ඨෝ-(අ)භූ᳚ත් .. 47 ..
තම॑වධිෂ්ම . පුන॑රි॒මග්ං සු॑වාමහා॒ ඉති॑ . ත-ඤ්ඡන්දෝ॑භි-රසුවන්ත . තච්ඡන්ද॑සා-ඤ්ඡන්ද॒ස්ත්වම් . සාම්නා॒ සමාන॑යන්න් . ත-ථ්සාම්නඃ॑ සාම॒ත්වම් . උ॒ක්ථෛ-රුද॑ස්ථාපයන්න් . තදු॒ක්ථානා॑-මුක්ථ॒ත්වම් . ය ඒ॒වං-වේँද॑ . ප්රත්යේ॒ව ති॑ෂ්ඨති .. 48 ..
සර්ව॒මායු॑රේති .. සෝමෝ॒ වෛ යශඃ॑ . ය ඒ॒වං-විँ॒ද්වාන්-ථ්සෝම॑මා॒ගච්ඡ॑ති . යශ॑ ඒ॒වෛන॑මෘච්ඡති . තස්මා॑දාහුඃ . යශ්චෛ॒වං-වේँද॒ යශ්ච॒ න . තාවු॒භෞ සෝම॒-මාග॑ච්ඡතඃ . සෝමෝ॒ හි යශඃ॑ . ත-න්ත්වා-(අ)ව යශ॑ ඍච්ඡ॒තීත්යා॑හුඃ . ය-ස්සෝමේ॒ සෝම॒-ම්ප්රාහේති॑ . තස්මා॒-ථ්සෝමේ॒ සෝමඃ॒ ප්රෝච්යඃ॑ . යශ॑ ඒ॒වෛන॑මෘච්ඡති .. 49 ..
(අ॒භි॒ෂු॒ණ්වන්ති॑ - ස॒ප්තහෝ॑තා - තර්පයති॒ - ෂඩ්ඪෝ᳚ත්රා - නිවි॒ත්ත්ව - මභූ᳚ත් - තිෂ්ඨති॒ - ප්රාහේති॒ ද්වේ ච॑) (අ. 8)
අනුවාකං 9 - හෝතෘමන්ත්රෝත්පත්තිකථනප්රසඞ්ගේන ජග-ථ්සෘෂ්ටිඃ
ඉ॒දං-වාँ අග්රේ॒ නෛව කිඤ්ච॒නාසී᳚ත් . න ද්යෞරා॑සීත් . න පෘ॑ථි॒වී . නාන්තරි॑ක්ෂම් . තදස॑දේ॒ව සන්මනෝ॑ (අ)කුරුත॒ ස්යාමිති॑ . තද॑තප්යත . තස්මා᳚ත්-තේපා॒නාද්ධූ॒මෝ॑-(අ)ජායත . ත-ද්භූයෝ॑-(අ)තප්යත . තස්මා᳚ත්-තේපා॒නාද॒ග්නි-ර॑ජායත . ත-ද්භූයෝ॑-(අ)තප්යත .. 50 ..
තස්මා᳚ත්-තේපා॒නාජ්ජ්යෝති॑-රජායත . ත-ද්භූයෝ॑-(අ)තප්යත . තස්මා᳚ත්-තේපා॒නාද॒ර්චි-ර॑ජායත . ත-ද්භූයෝ॑-(අ)තප්යත . තස්මා᳚ත්-තේපා॒නාන්මරී॑චයෝ-(අ)ජායන්ත . ත-ද්භූයෝ॑-(අ)තප්යත . තස්මා᳚ත්-තේපා॒නාදු॑දා॒රා අ॑ජායන්ත . ත-ද්භූයෝ॑-(අ)තප්යත . තද॒භ්රමි॑ව॒ සම॑හන්යත .. ත-ද්ව॒ස්තිම॑භිනත් .. 51 ..
ස ස॑මු॒ද්රෝ॑-(අ)භවත් . තස්මා᳚-ථ්සමු॒ද්රස්ය॒ න පි॑බන්ති . ප්ර॒ජන॑නමිව॒ හි මන්ය॑න්තේ . තස්මා᳚-ත්ප॒ශෝ-ර්ජාය॑මානා॒දාපඃ॑ පු॒රස්තා᳚-ද්යන්ති .. ත-ද්දශ॑හෝ॒තා-(අ)න්ව॑සෘජ්යත . ප්ර॒ජාප॑ති॒ර්වෛ දශ॑ හෝතා .. ය ඒ॒ව-න්තප॑සෝ වී॒ර්යං॑-විँ॒ද්වාග්ස්තප්ය॑තේ . භව॑ත්යේ॒ව .. තද්වා ඉ॒දමාපඃ॑ සලි॒ල-මා॑සීත් . සෝ॑-(අ)රෝදීත්-ප්ර॒ජාප॑තිඃ .. 52 ..
ස කස්මා॑ අජ්ඤි . ය-ද්ය॒ස්යා අප්ර॑තිෂ්ඨායා॒ ඉති॑ . යද॒ඵ්ස්ව॑-වාප॑ද්යත . සා පෘ॑ථි॒ව්ය॑භවත් . යද්ව්යමෘ॑ෂ්ට . තද॒න්තරි॑ක්ෂ-මභවත් . යදූ॒ර්ධ්ව-මු॒දමෘ॑ෂ්ට . සා ද්යෞර॑භවත් . යදරෝ॑දීත් . තද॒නයෝ॑ රෝද॒ස්ත්වම් .. 53 ..
ය ඒ॒වං-වේँද॑ . නාස්ය॑ ගෘ॒හේ රු॑දන්ති . ඒ॒තද්වා ඒ॒ෂාං-ලෝँ॒කානා॒-ඤ්ජන්ම॑ . ය ඒ॒වමේ॒ෂාං-ලෝँ॒කානා॒-ඤ්ජන්ම॒ වේද॑ . නෛෂු ලෝ॒කේ-ෂ්වාර්ති॒මාර්ච්ඡ॑ති . ස ඉ॒මා-ම්ප්ර॑ති॒ෂ්ඨා-ම॑වින්දත .. ස ඉ॒මා-ම්ප්ර॑ති॒ෂ්ඨාං-විँ॒ත්ත්වා (අ)කා॑මයත॒ ප්රජා॑යේ॒යේති॑ . ස තපෝ॑-(අ)තප්යත . සෝ᳚-(අ)න්තර්වා॑නභවත් . ස ජ॒ඝනා॒දසු॑රා-නසෘජත .. 54 ..
තේභ්යෝ॑ මෘ॒න්මයේ॒ පාත්රේ-(අ)න්න॑මදුහත් . යා-(අ)ස්ය॒ සා ත॒නූරාසී᳚ත් . තාමපා॑හත . සා තමි॑ස්රා-(අ)භවත් .. සෝ॑-(අ)කාමයත॒ ප්රජා॑යේ॒යේති॑ . ස තපෝ॑-(අ)තප්යත . සෝ᳚-(අ)න්තර්වා॑-නභවත් . ස ප්ර॒ජන॑නාදේ॒ව ප්ර॒ජා අ॑සෘජත . තස්මා॑දි॒මා භූයි॑ෂ්ඨාඃ . ප්ර॒ජන॑නා॒ද්ධ්යේ॑නා॒ අසෘ॑ජත .. 55 ..
තාභ්යෝ॑ දාරු॒මයේ॒ පාත්රේ॒ පයෝ॑-(අ)දුහත . යා-(අ)ස්ය॒ සා ත॒නූරාසී᳚ත් . තාමපා॑හත . සා ජෝථ්ස්නා॑ (අ)භවත් .. සෝ॑-(අ)කාමයත॒ ප්රජා॑යේ॒යේති॑ . සතපෝ॑-(අ)තප්යත . සෝ᳚-(අ)න්තර්වා॑-නභවත් . ස උ॑පප॒ක්ෂාභ්යා॑-මේ॒වර්තූන॑සෘජත . තේභ්යෝ॑ රජ॒තේ පාත්රේ॑ ඝෘ॒තම॑දුහත් . යා-(අ)ස්ය॒ සා ත॒නූරාසී᳚ත් .. 56 ..
තාමපා॑හත . සෝ॑-(අ)හෝරා॒ත්රයෝ᳚-ස්ස॒න්ධි-ර॑භවත් .. සෝ॑-(අ)කාමයත॒ ප්රජා॑යේ॒යේති॑ . ස තපෝ॑-(අ)තප්යත . සෝ᳚-(අ)න්තර්වා॑-නභවත් . ස මුඛා᳚-ද්දේ॒වා-න॑සෘජත . තේභ්යෝ॒ හරි॑තේ॒ පාත්රේ॒ සෝම॑මදුහත් . යා-(අ)ස්ය॒ සා ත॒නූරාසී᳚ත් . තාමපා॑හත . තදහ॑රභවත් .. 57 ..
ඒ॒තේ වෛ ප්ර॒ජාප॑තේ॒ර්දෝහාඃ᳚ . ය ඒ॒වං-වේँද॑ . දු॒හ ඒ॒ව ප්ර॒ජාඃ .. දිවා॒ වෛ නෝ॑-(අ)භූ॒දිති॑ . ත-ද්දේ॒වානා᳚-න්දේව॒ත්වම් . ය ඒ॒ව-න්දේ॒වානා᳚-න්දේව॒ත්වං-වේँද॑ . දේ॒වවා॑නේ॒ව භ॑වති .. ඒ॒තද්වා අ॑හෝරා॒ත්රාණා॒-ඤ්ජන්ම॑ . ය ඒ॒වම॑හෝරා॒ත්රාණා॒-ඤ්ජන්ම॒ වේද॑ . නාහෝ॑රා॒ත්රේෂ්වාර්ති॒මාර්ච්ඡ॑ති .. 58 ..
අස॒තෝ-(අ)ධි॒ මනෝ॑-(අ)සෘජ්යත . මනඃ॑ ප්ර॒ජාප॑ති-මසෘජත . ප්ර॒ජාප॑තිඃ ප්ර॒ජා අ॑සෘජත . තද්වා ඉ॒ද-ම්මන॑ස්යේ॒ව ප॑ර॒ම-ම්ප්රති॑ෂ්ඨිතම් . යදි॒ද-ඞ්කිඤ්ච॑ . තදේ॒තච්ඡ්වෝ॑වස්ය॒ සන්නාම॒ බ්රහ්ම॑ .. ව්යු॒ච්ඡන්තී᳚ ව්යුච්ඡන්ත්යස්මෛ॒ වස්ය॑සී වස්යසී॒ ව්යු॑ච්ඡති . ප්රජා॑යතේ ප්ර॒ජයා॑ ප॒ශුභිඃ॑ . ප්ර ප॑රමේ॒ෂ්ඨිනෝ॒ මාත්රා॑-මාප්නෝති . ය ඒ॒වං-වේँද॑ .. 59 ..
(අ॒ග්නිර॑ජායත॒ තද්භූයෝ॑-(අ)තප්යතා - භිනද - රෝදී-ත්ප්ර॒ජාප॑තී - රෝද॒ස්ත්ව - ම॑සෘජ॒ - තාසෘ॑ජත - ඝෘ॒තම॑දුහ॒ද්යා-(අ)ස්ය॒ සා ත॒නූරාසී॒ - දහ॑රභව-ද්- ඍච්ඡති॒ - වේද॑) (අ. 9)
(ඉ॒ද-න්ධූ॒මෝ᳚ (අ)ග්නි-ර්ජ්යෝති॑ ර॒ර්චි-ර්මරී॑චය උදා॒රා ස්තද॒භ්රග්ං /
ස ජ॒ඝනා॒-ථ්සා තමි॑ස්රා॒ ස ප්ර॒ජන॑නා॒-ථ්සා ජෝථ්ස්නා॒ ස උ॑පප॒ක්ෂාභ්යා॒ග්ං॒ සෝ॑ (අ)හෝරා॒ත්රයෝ᳚-ස්ස॒න්ධි-ස්සමුඛා॒-ත්තදහ॑-ර්දේ॒වවා᳚න් / මෘ॒න්මයේ॑ දාරු॒මයේ॑ රජ॒තේ හරි॑තේ॒ තේභ්ය॒ස්තාභ්යෝ॒ ද්වේ තේභ්යෝ-(අ)න්න॒-ම්පයෝ॑
ඝෘ॒තග්ං සෝම᳚ම්)
අනුවාකං 10 - දේවසෘෂ්ටිමධ්යේ-(අ)වස්ථිතස්යේන්ද්රස්ය දේවතාධිපතිත්වම්
ප්ර॒ජාප॑ති॒-රින්ද්ර॑මසෘජ-තානුජාව॒ර-න්දේ॒වානා᳚ම් . ත-ම්ප්රාහි॑ණෝත් . පරේ॑හි . ඒ॒තේෂා᳚-න්දේ॒වානා॒-මධි॑පතිරේ॒ධීති॑ . ත-න්දේ॒වා අ॑බ්රුවන්න් . කස්ත්වමසි॑ . ව॒යං-වෛँ ත්වච්ඡ්රේයාග්ං॑ස-ස්ස්ම॒ ඉති॑ . සෝ᳚-(අ)බ්රවීත් . කස්ත්වමසි॑ ව॒යං-වෛँ ත්වච්ඡ්රේයාග්ං॑ස-ස්ස්ම॒ ඉති॑ මා දේ॒වා අ॑වෝච॒න්නිති॑ .. අථ॒ වා ඉ॒ද-න්තර්හි॑ ප්ර॒ජාප॑තෞ॒ හර॑ ආසීත් .. 60 ..
යද॒ස්මින්නා॑දි॒ත්යේ . තදේ॑නමබ්රවීත් . ඒ॒තන්මේ॒ ප්රය॑ච්ඡ . අථා॒හමේ॒තේෂා᳚-න්දේ॒වානා॒-මධි॑පති-ර්භවිෂ්යා॒මීති॑ . කෝ॑හග්ග්-ස්යා॒මිත්ය॑බ්රවීත් . ඒ॒ත-ත්ප්ර॒දායේති॑ . ඒ॒ත-ථ්ස්යා॒ ඉත්ය॑බ්රවීත් . යදේ॒තද්බ්රවී॒ෂීති॑ . කෝ හ॒ වෛ නාම॑ ප්ර॒ජාප॑තිඃ . ය ඒ॒වං-වේँද॑ .. 61 ..
වි॒දුරේ॑න॒-න්නාම්නා᳚ . තද॑ස්මෛ රු॒ක්ම-ඞ්කෘ॒ත්වා ප්රත්ය॑මුඤ්චත් . තතෝ॒ වා ඉන්ද්රෝ॑ දේ॒වානා॒-මධි॑පති-රභවත් . ය ඒ॒වං-වේँද॑ . අධි॑පතිරේ॒ව ස॑මා॒නානා᳚-ම්භවති .. සෝ॑-(අ)මන්යත . කි-ඞ්කිං॒-වාँ අ॑කර॒මිති॑ . ස ච॒න්ද්ර-ම්ම॒ ආහ॒රේති॒ ප්රාල॑පත් . තච්ච॒න්ද්රම॑ස-ශ්චන්ද්රම॒ස්ත්වම් . ය ඒ॒වං-වේँද॑ .. 62 ..
ච॒න්ද්රවා॑නේ॒ව භ॑වති .. ත-න්දේ॒වා අ॑බ්රුවන්න් . සු॒වීර්යෝ॑ (අ)මර්යා॒ යථා॑ ගෝපා॒යත॒ ඉති॑ . ත-ථ්සූර්ය॑ස්ය සූර්ය॒ත්වම් . ය ඒ॒වං-වේँද॑ . නෛන॑-න්දභ්නෝති .. කශ්ච॒ නාස්මි॒න්වා ඉ॒දමි॑න්ද්රි॒ය-ම්ප්රත්ය॑ස්ථා॒දිති॑ . තදින්ද්ර॑-ස්යේන්ද්ර॒ත්වම් . ය ඒ॒වං-වේँද॑ . ඉ॒න්ද්රි॒යා॒ව්යේ॑ව භ॑වති .. 63 ..
අ॒යං-වාँ ඉ॒ද-ම්ප॑ර॒මෝ॑-(අ)භූ॒දිති॑ . තත්-ප॑රමේ॒ෂ්ඨිනඃ॑ පරමේෂ්ඨි॒ත්වම් . ය ඒ॒වං-වේँද॑ . ප॒ර॒මාමේ॒ව කාෂ්ඨා᳚-ඞ්ගච්ඡති .. ත-න්දේ॒වා-ස්ස॑ම॒න්ත-ම්පර්ය॑විශන්න් . වස॑වඃ පු॒රස්තා᳚ත් . රු॒ද්රා ද॑ක්ෂිණ॒තඃ . ආ॒දි॒ත්යාඃ ප॒ශ්චාත් . විශ්වේ॑ දේ॒වා උ॑ත්තර॒තඃ . අඞ්ගි॑රසඃ ප්ර॒ත්යඤ්ච᳚ම් .. 64 ..
සා॒ද්ධ්යාඃ පරා᳚ඤ්චම් . ය ඒ॒වං-වේँද॑ . උපෛ॑නග්ං සමා॒නා-ස්සං-විँ॑ශන්ති .. ස ප්ර॒ජාප॑තිරේ॒ව භූ॒ත්වා ප්ර॒ජා ආව॑යත් . තා අ॑ස්මෛ॒ නාති॑ෂ්ඨන්තා॒න්නාද්යා॑ය . තා මුඛ॑-ම්පු॒රස්තා॒ත්-පශ්ය॑න්තීඃ . ද॒ක්ෂි॒ණ॒තඃ පර්යා॑යන්න් . ස ද॑ක්ෂිණ॒තඃ පර්ය॑වර්තයත . තා මුඛ॑-ම්පු॒රස්තා॒ත්-පශ්ය॑න්තීඃ . මුඛ॑-න්දක්ෂිණ॒තඃ .. 65 ..
ප॒ශ්චාත්-පර්යා॑යන්න් . ස ප॒ශ්චාත්-පර්ය॑වර්තයත . තා මුඛ॑-ම්පු॒රස්තා॒ත්-පශ්ය॑න්තීඃ . මුඛ॑-න්දක්ෂිණ॒තඃ . මුඛ॑-ම්ප॒ශ්චාත් . උ॒ත්ත॒ර॒තඃ පර්යා॑යන්න් . ස උ॑ත්තර॒තඃ පර්ය॑වර්තයත . තා මුඛ॑-ම්පු॒රස්තා॒ත්-පශ්ය॑න්තීඃ . මුඛ॑-න්දක්ෂිණ॒තඃ . මුඛ॑-ම්ප॒ශ්චාත් .. 66 ..
මුඛ॑මුත්තර॒තඃ . ඌ॒ර්ධ්වා උදා॑යන්න් . ස උ॒පරි॑ෂ්ටා॒න්න්ය॑-වර්තයත . තා-ස්ස॒ර්වතෝ॑මුඛෝ භූ॒ත්වා (අ)(අ)ව॑යත් . තතෝ॒ වෛ තස්මෛ᳚ ප්ර॒ජා අති॑ෂ්ඨන්තා॒න්නාද්යා॑ය .. ය ඒ॒වං-විँ॒ද්වා-න්පරි॑ ච ව॒ර්තය॑තේ॒ නි ච॑ . ප්ර॒ජාප॑තිරේ॒ව භු॒ත්වා ප්ර॒ජා අ॑ත්ති . තිෂ්ඨ॑න්තේ-(අ)ස්මෛ ප්ර॒ජා අ॒න්නාද්යා॑ය . අ॒න්නා॒ද ඒ॒ව භ॑වති .. 67 ..
(ආ॒සී॒-ද්- වේද॑ - චන්ද්රම॒ස්ත්වං-යँ ඒ॒වං-වේँදේ᳚ - න්ද්රියා॒ව්යේ॑ව භ॑වති - ප්ර॒ත්යඤ්ච॒ - මුඛ॑-න්දක්ෂිණ॒තෝ - මුඛ॑-ම්ප॒ශ්චාන් - +නව॑ ච) (ආ10 )
අනුවාකං 11 - හෝතෘමන්ත්රාණා-ම්පුරුෂාර්ථප්රයෝගඃ
ප්ර॒ජාප॑ති-රකාමයත බ॒හෝර්භූයා᳚න්-ථ්ස්යා॒මිති॑ . ස ඒ॒ත-න්දශ॑හෝතාර-මපශ්යත් . ත-ම්ප්රායු॑ඞ්ක්ත . තස්ය॒ ප්රයු॑ක්ති බ॒හෝර්භූයා॑නභවත් . යඃ කා॒මයේ॑ත බ॒හෝර්භූයා᳚න්-ථ්ස්යා॒මිති॑ . ස දශ॑හෝතාර॒-ම්ප්රයු॑ඤ්ජීත . බ॒හෝරේ॒ව භූයා᳚න්-භවති .. සෝ॑-(අ)කාමයත වී॒රෝ ම॒ ආජා॑යේ॒තේති॑ . ස දශ॑හෝතු॒ශ්චතු॑ර්හෝතාර॒-න්නිර॑මිමීත . ත-ම්ප්රායු॑ඞ්ක්ත .. 68 ..
තස්ය॒ ප්රයු॒ක්තීන්ද්රෝ॑ (අ)ජායත . යඃ කා॒මයේ॑ත වී॒රෝ ම॒ ආජා॑යේ॒තේති॑ . ස චතු॑ර්හෝතාර॒-ම්ප්රයු॑ඤ්ජීත . ආ-(අ)ස්ය॑ වී॒රෝ ජා॑යතේ .. සෝ॑-(අ)කාමයත පශු॒මාන්-ථ්ස්යා॒මිති॑ . ස චතු॑ර්හෝතුඃ॒ පඤ්ච॑හෝතාර॒-න්නිර॑මිමීත . ත-ම්ප්රායු॑ඞ්ක්ත . තස්ය॒ ප්රයු॑ක්ති පශු॒මාන॑භවත් . යඃ කා॒මයේ॑ත පශු॒මාන්-ථ්ස්යා॒මිති॑ . ස පඤ්ච॑හෝතාර॒-ම්ප්රයු॑ඤ්ජීත .. 69 ..
ප॒ශු॒මානේ॒ව භ॑වති .. සෝ॑-(අ)කාමයත॒ර්තවෝ॑ මේ කල්පේර॒න්නිති॑ . ස පඤ්ච॑හෝතු॒-ෂ්ෂඩ්ඪෝ॑තාර॒-න්නිර॑මිමීත . ත-ම්ප්රායු॑ඞ්ක්ත . තස්ය॒ ප්රයු॑ක්ත්යෘ॒තවෝ᳚-(අ)ස්මා අකල්පන්ත . යඃ කා॒මයේ॑ත॒ර්තවෝ॑ මේ කල්පේර॒න්නිති॑ . ස ෂඩ්ඪෝ॑තාර॒-ම්ප්රයු॑ඤ්ජීත . කල්ප॑න්තේ-(අ)ස්මා ඍ॒තවඃ॑ .. සෝ॑-(අ)කාමයත සෝම॒ප-ස්සෝ॑මයා॒ජී ස්යා᳚ම් . ආ මේ॑ සෝම॒ප-ස්සෝ॑මයා॒ජී ජා॑යේ॒තේති॑ .. 70 ..
ස ෂඩ්ඪෝ॑තු-ස්ස॒ප්තහෝ॑තාර॒-න්නිර॑මිමීත . ත-ම්ප්රායු॑ඞ්ක්ත . තස්ය॒ ප්රයු॑ක්ති සෝම॒ප-ස්සෝ॑මයා॒ජ්ය॑භවත් . ආ-(අ)ස්ය॑ සෝම॒ප-ස්සෝ॑මයා॒ජ්ය॑ජායත . යඃ කා॒මයේ॑ත සෝම॒ප-ස්සෝ॑මයා॒ජී ස්යා᳚ම් . ආ මේ॑ සෝම॒ප-ස්සෝ॑මයා॒ජී ජා॑යේ॒තේති॑ . ස ස॒ප්තහෝ॑තාර॒-ම්ප්රයු॑ඤ්ජීත . සෝ॒ම॒ප ඒ॒ව සෝ॑මයා॒ජී භ॑වති . ආ-(අ)ස්ය॑ සෝම॒ප-ස්සෝ॑මයා॒ජී ජා॑යතේ .. ස වා ඒ॒ෂ ප॒ශුඃ ප॑ඤ්ච॒ධා ප්රති॑ තිෂ්ඨති .. 71 ..
ප॒ද්භිර්මුඛේ॑න .. තේ දේ॒වාඃ ප॒ශූන්. වි॒ත්ත්වා . සු॒ව॒ර්ගං-ලෝँ॒කමා॑යන්න් .. තේ॑-(අ)මුෂ්මි॑ල් ँලෝ॒කේ ව්ය॑ක්ෂුද්ධ්යන්න් . තේ᳚-(අ)බ්රුවන්න් . අ॒මුතඃ॑ ප්රදානං॒-වාँ උප॑ජිජීවි॒මේති॑ . තේ ස॒ප්තහෝ॑තාරං-යँ॒ජ්ඤං-විँ॒ධායා॒යාස්ය᳚ම් . ආ॒ඞ්ගී॒ර॒ස-ම්ප්රාහි॑ණ්වන්න් . ඒ॒තේනා॒මුත්ර॑ කල්ප॒යේති॑ . තස්ය॒ වා ඉ॒ය-ඞ්ක්ලෘප්තිඃ॑ .. 72 ..
යදි॒ද-ඞ්කිඤ්ච॑ . ය ඒ॒වං-වේँද॑ . කල්ප॑තේ-(අ)ස්මෛ . ස වා අ॒ය-ම්ම॑නු॒ෂ්යේ॑ෂු ය॒ජ්ඤ-ස්ස॒ප්තහෝ॑තා . අ॒මුත්ර॑ ස॒ද්භ්යෝ දේ॒වේභ්යෝ॑ හ॒ව්යං-වँ॑හති . ය ඒ॒වං-වේँද॑ . උපෛ॑නං-යँ॒ජ්ඤෝ න॑මති .. යෝ වෛ චතු॑ර්හෝතෘණා-න්නි॒දානං॒-වේँද॑ . නි॒දාන॑වා-න්භවති . අ॒ග්නි॒හෝ॒ත්රං-වෛँ දශ॑හෝතුර්නි॒දාන᳚ම් . ද॒ර්॒ශ॒පූ॒ර්ණ॒මා॒සෞ චතු॑ර්හෝතුඃ . චා॒තු॒ර්මා॒ස්යානි॒ පඤ්ච॑ හෝතුඃ . ප॒ශු॒බ॒න්ධ-ෂ්ෂඩ්ඪෝ॑තුඃ . සෞ॒ම්යෝ᳚-(අ)ද්ධ්ව॒ර-ස්ස॒ප්තහෝ॑තුඃ . ඒ॒තද්වෛ චතු॑ර්හෝතෘණා-න්නි॒දාන᳚ම් . ය ඒ॒වං-වේँද॑ . නි॒දාන॑වා-න්භවති .. 73 ..
(අ॒මි॒මී॒ත॒ ත-ම්ප්රායු॑ඞ්ක්ත॒ - පඤ්ච॑හෝතාර॒-ම්ප්රයු॑ඤ්ජිත - ජායේ॒තේති॑ - තිෂ්ඨති॒ - ක්ලෘප්ති॒--ර් දශ॑හෝතු-ර්නි॒දානග්ං॑ ස॒ප්ත ච॑ ) (අ. 11)
(ප්ර॒ජාප॑තිරකාමයත ප්ර॒ජා-ස්සෘ॑ජේ॒යේති॑ - ප්ර॒ජාප॑තිරකාමයත දර්ශපූර්ණමා॒සෞ සෘ॑ජේ॒යේති॑ - ප්ර॒ජාප॑තිරකාමයත॒ ප්රජා॑යේ॒යේති॒ ස තප॒-ස්ස ත්රි॒වෘතං॑ - ප්ර॒ජාප॑තිරකාමයත॒ දශ॑හෝතාර॒-න්තේන॑ දශ॒ධා-(අ)(අ)ත්මානං॑ - දේ॒වා වෛ වරු॑ණ॒ - මන්තෝ॒ වෛ - ප්ර॒ජාප॑ති॒ස්තා-ස්සෘ॒ෂ්ටා-ස්සම॑ශ්ලිෂ්යන් - දේ॒වා වෛ චතු॑ර්හෝතෘභි - රි॒දං-වාँ අග්රේ᳚ - ප්ර॒ජාප॑ති॒රින්ද්රං॑ - ප්ර॒ජාප॑තිරකාමයත බ॒හෝර්භූයා॒නේකා॑දශ)
(ප්ර॒ජාප॑ති॒ - ස්තද්ග්රහ॑ස්ය - ප්ර॒ජා॑පතිරකාමයතා॒ - නයෛ॒වෛන॒ත් - තස්ය॒ වා ඉ॒ය-ඞ්ක්ලෘප්ති॒ - ස්තස්මා᳚-ත්තේපා॒නාජ්ජ්යෝති॒--ර් යද॒ස්මින්නා॑දි॒ත්යේ -සෂඩ්ඪෝ॑තු-ස්ස॒ප්තහෝ॑තාර॒-න්ත්රිස॑ප්තතිඃ)
(ප්ර॒ජාප॑තිරකාමයත - නි॒දාන॑වාන්භවති)
.. හරිඃ॑ ඕම් ..
.. කෘෂ්ණ යජුර්වේදීය තෛත්තිරීය බ්රාහ්මණේ ද්විතීයාෂ්ටකේ ද්විතීයඃ ප්රපාඨක-ස්සමාප්තඃ ..
Roman (IAST) Transliteration
kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe dvitīyāṣṭake dvitīyaḥ prapāṭhakaḥ - hotṛbrāhmaṇam
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
anuvākaṃ 1 - daśahotṛmantrasya kratvarthapuruṣārthaprayogau
pra॒jāpa̭tirakāmayata pra॒jā-ssṛ̭je॒yeti̭ | sa e॒ta-ndaśa̭hotāra-mapaśyat | ta-mmana̭sā 'nu॒drutya̭ darbhasta॒mbḙ-'juhot | tato॒ vai sa pra॒jā a̭sṛjata | tā a̭smāthsṛ॒ṣṭā apā᳚krāmann | tā grahḙṇāgṛhṇāt | tadgraha̭sya graha॒tvam | yaḥ kā॒mayḙta॒ prajā̭ye॒yeti̭ | sa daśa̭hotāra॒-mmana̭sā 'nu॒drutya̭ darbhasta॒mbe jṷhuyāt | pra॒jāpa̭ti॒rvai daśa̭hotā || 1 ||
pra॒jāpa̭tire॒va bhū॒tvā pra jā̭yate || mana̭sā juhoti | mana̭ iva॒ hi pra॒jāpa̭tiḥ | pra॒jāpa̭te॒rāptyai᳚ || pū॒rṇayā̭ juhoti | pū॒rṇa i̭va॒ hi pra॒jāpa̭tiḥ | pra॒jāpa̭te॒rāptyai᳚ || nyṷ̄nayā juhoti | nyṷ̄nā॒ddhi pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā asṛ̭jata | pra॒jānā॒gṃ॒ sṛṣṭyai᳚ || 2 ||
da॒rbha॒sta॒mbe jṷhoti | e॒tasmā॒dvai yoneḥ᳚ pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā a̭sṛjata | yasmā̭de॒va yoneḥ᳚ pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā asṛ̭jata | tasmā̭de॒va yoneḥ॒ pra jā̭yate || brā॒hma॒ṇo da̭kṣiṇa॒ta upā᳚ste | brā॒hma॒ṇo vai pra॒jānā̭-mupadra॒ṣṭā | u॒pa॒dra॒ṣṭu॒matye॒va pra jā̭yate || graho̭ bhavati | pra॒jānāgṃ̭ sṛ॒ṣṭānā॒-ndhṛtyai᳚ || ya-mbrā᳚hma॒ṇaṃ-vi~॒dyāṃ-vi~॒dvāgṃsaṃ॒-ya~śo॒ narcchet || 3 ||
so-'ra̭ṇya-mpa॒retya̭ | da॒rbha॒sta॒mba-mu॒dgratthya̭ | brā॒hma॒ṇa-nda̭kṣiṇa॒to ni॒ṣādya̭ | catṷrhotṝ॒n vyāca̭kṣīta | e॒tadvai de॒vānā᳚-mpara॒ma-ṅguhya॒-mbrahma̭ | yaccatṷrhotāraḥ | tade॒va pra̭kā॒śa-ṅga̭mayati | tadḙna-mprakā॒śa-ṅga॒tam | pra॒kā॒śa-mpra॒jānā᳚-ṅgamayati || da॒rbha॒sta॒mba-mu॒dgratthya॒ vyāca̭ṣṭe || 4 ||
a॒gni॒vān. vai da̭rbhasta॒mbaḥ | a॒gni॒vatye॒va vyāca̭ṣṭe || brā॒hma॒ṇo da̭kṣiṇa॒ta upā᳚ste | brā॒hma॒ṇo vai pra॒jānā̭-mupadra॒ṣṭā | u॒pa॒dra॒ṣṭu॒-matye॒vainaṃ॒-ya~śa̭ ṛcchati || ī॒śva॒ra-ntaṃ-ya~śo-'rto॒rityā̭huḥ | yasyānte᳚ vyā॒caṣṭa॒ iti̭ | vara॒stasmai॒ deyaḥ̭ | yade॒vaina॒-ntatro̭pa॒ nama̭ti | tade॒vāva̭ rundhe || 5 ||
a॒gnimā॒dadhā̭no॒ daśa̭hotrā॒ 'raṇi॒mava̭daddhyāt | prajā̭tame॒vaina॒-mādha̭tte | tenai॒voddrutyā᳚gniho॒tra-ñjṷhuyāt | prajā̭tame॒vaina̭jjuhoti | ha॒virni̭rva॒phsyan-daśa̭hotāraṃ॒-vyā~ca̭kṣīta | prajā̭tame॒vaina॒-nnirva̭pati | sā॒mi॒dhe॒nī-ra̭nuva॒kṣyan-daśa̭hotāraṃ॒-vyā~ca̭kṣīta | sā॒mi॒dhe॒nīre॒va sṛ॒ṣṭvā-''rabhya॒ pra ta̭nute | atho̭ ya॒jño vai daśa̭hotā | ya॒jñame॒va ta̭nute || 6 ||
a॒bhi॒cara॒n-daśa̭hotāra-ñjuhuyāt | nava॒ vai purṷṣe prā॒ṇāḥ | nābhi̭rdaśa॒mī | saprā̭ṇame॒vaina̭-ma॒bhica̭rati | e॒tāva॒dvai purṷṣasya॒ svam | yāva̭-tprā॒ṇāḥ | yāva̭de॒vāsyāsti̭ | tada॒bhica̭rati || svakṛ̭ta॒ iri̭ṇe juhoti prada॒re vā᳚ | e॒tadvā a॒syai nir-ṛ̭tigṛhītam | nir-ṛ̭ti gṛhīta e॒vaina॒-nnir-ṛ̭tyā grāhayati || ya-dvā॒caḥ krū॒ram | tena॒ vaṣa̭ṭkaroti | vā॒ca e॒vaina̭-ṅkrū॒reṇa॒ pra vṛ̭ścati | tā॒jagārti॒mārccha̭ti || 7 ||
(daśa̭hotā॒ - sṛṣṭyā̭ - ṛ॒cche-d- vyāca̭ṣṭe - rundha - e॒va ta̭nute॒ - nir-ṛ̭tigṛhīta॒-mpañca̭ ca) (a. 1)
anuvākaṃ 2 - caturhotrādimantrāṇā-ṅkratvarthaprayogaḥ
pra॒jāpa̭tirakāmayata darśapūrṇamā॒sau sṛ̭je॒yeti̭ | sa e॒ta-ñcatṷrhotāra-mapaśyat | ta-mmana̭sā-'nu॒drutyā̭ hava॒nīyḙ-'juhot | tato॒ vai sa da̭rśapūrṇamā॒sāva̭sṛjata | tāva̭smā-thsṛ॒ṣṭāvapā᳚krāmatām | tau grahḙṇā gṛhṇāt | tadgraha̭sya graha॒tvam | da॒r॒śa॒pū॒rṇa॒mā॒sā-vā॒labha̭mānaḥ | catṷrhotāra॒-mmana̭sā-'nu॒drutyā̭-hava॒nīyḙ juhuyāt | da॒r॒śa॒pū॒rṇa॒mā॒sāve॒va sṛ॒ṣṭvā-''rabhya॒ pra ta̭nute || 8 ||
graho̭ bhavati | da॒r॒śa॒pū॒rṇa॒mā॒sayo᳚-ssṛ॒ṣṭayo॒rdhṛtyai᳚ || so̭-'kāmayata cāturmā॒syāni̭ sṛje॒yeti̭ | sa e॒ta-mpañca̭hotāra-mapaśyat | ta-mmana̭sā-'nu॒drutyā̭ hava॒nīyḙ-'juhot | tato॒ vai sa cā̭turmā॒syānya̭sṛjata | tānya̭smā-thsṛ॒ṣṭānyapā᳚krāmann | tāni॒ grahḙṇāgṛhṇāt | tadgraha̭sya graha॒tvam | cā॒tu॒rmā॒syānyā॒labha̭mānaḥ || 9 ||
pañca̭hotāra॒-mmana̭sā-'nu॒drutyā̭ hava॒nīyḙ juhuyāt | cā॒tu॒rmā॒syānye॒va sṛ॒ṣṭvā-''rabhya॒ pra ta̭nute | graho̭ bhavati | cā॒tu॒rmā॒syānāgṃ̭ sṛ॒ṣṭānā॒-ndhṛtyai᳚ || so̭-'kāmayata paśuba॒ndhagṃ sṛ̭je॒yeti̭ | sa e॒tagṃ ṣaḍḍho̭tāra-mapaśyat | ta-mmana̭sā-'nu॒drutyā̭ hava॒nīyḙ-'juhot | tato॒ vai sa pa̭śuba॒ndhama̭sṛjata | so᳚-'smā-thsṛ॒ṣṭo 'pā᳚krāmat | ta-ṅgrahḙṇāgṛhṇāt || 10 ||
tadgraha̭sya graha॒tvam | pa॒śu॒ba॒ndhena̭ ya॒kṣyamā̭ṇaḥ | ṣaḍḍho̭tāra॒-mmana̭sā 'nu॒drutyā̭ hava॒nīyḙ juhuyāt | pa॒śu॒ba॒ndhame॒va sṛ॒ṣṭvā-''rabhya॒ pra ta̭nute | graho̭ bhavati | pa॒śu॒ba॒ndhasya̭ sṛ॒ṣṭasya॒ dhṛtyai᳚ || so̭-'kāmayata sau॒mya-ma̭ddhva॒ragṃ sṛ̭je॒yeti̭ | sa e॒tagṃ sa॒ptaho̭tāra-mapaśyat | ta-mmana̭sā-'nu॒drutyā̭ hava॒nīyḙ 'juhot | tato॒ vai sa sau॒mya-ma̭ddhva॒ra-ma̭sṛjata || 11 ||
so᳚-'smā-thsṛ॒ṣṭo-'pā᳚krāmat | ta-ṅgrahḙṇāgṛhṇāt | tadgraha̭sya graha॒tvam | dī॒kṣi॒ṣyamā̭ṇaḥ | sa॒ptaho̭tāra॒-mmana̭sā-'nu॒drutyā̭ hava॒nīyḙ juhuyāt | sau॒myame॒vāddhva॒ragṃ sṛ॒ṣṭvā-''rabhya॒ pra ta̭nute | graho̭ bhavati | sau॒myasyā᳚-ddhva॒rasya̭ sṛ॒ṣṭasya॒ dhṛtyai᳚ || de॒vebhyo॒ vai ya॒jño na prābha̭vat | tamḙtāva॒ccha-ssama̭bharann || 12 ||
ya-thsa̭bhāṃ॒rāḥ | tato॒ vai tebhyo̭ ya॒jñaḥ prābha̭vat | ya-thsa̭bhāṃ॒rā bhava̭nti | ya॒jñasya॒ prabhū᳚tyai || ā॒ti॒tthyamā॒sādya॒ vyāca̭ṣṭe | ya॒jña॒mu॒khaṃ-vā~ ā̭ti॒thyam | mu॒kha॒ta e॒va ya॒jñagṃ sa॒bhṛntya॒ pra ta̭nute || aya̭jño॒ vā e॒ṣaḥ | yo̭-'pa॒tnīkaḥ̭ | na pra॒jāḥ pra jā̭yerann | patnī॒rvyāca̭ṣṭe | ya॒jñame॒vākaḥ̭ | pra॒jānā᳚-mpra॒jana̭nāya || u॒pa॒sathsu॒ vyāca̭ṣṭe | e॒tadvai patnī̭nā-mā॒yata̭nam | sva e॒vainā̭ ā॒yata॒ne-'va̭ kalpayati || 13 ||
(ta॒nu॒ta॒ - ā॒labha̭māno - 'gṛhṇā - dasṛja - tābhara - ñjāyera॒n-thṣaṭca̭) (a. 2)
anuvākaṃ 3 - caturhotṛpañcahotṛmantragrahabhāgayoḥ puruṣārtha prayogaḥ
pra॒jāpa̭ti-rakāmayata॒ pra jā̭ye॒yeti̭ | sa tapo̭-'tapyata | sa tri॒vṛta॒gg॒ stoma̭-masṛjata | ta-mpa̭ñcada॒śastomo̭ maddhya॒ta uda̭tṛṇat | tau pū᳚rvapa॒kṣaścā̭parapa॒kṣaścā̭bhavatām | pū॒rva॒pa॒kṣa-nde॒vā anvasṛ̭jyanta | a॒pa॒ra॒pa॒kṣa-manvasṷrāḥ | tato̭ de॒vā abha̭vann | parā-'sṷrāḥ | ya-ṅkā॒mayḙta॒ vasī̭yān-thsyā॒diti̭ || 14 ||
ta-mpū᳚rvapa॒kṣe yā̭jayet | vasī̭yāne॒va bha̭vati | ya-ṅkā॒mayḙta॒ pāpī̭yān-thsyā॒diti̭ | tama̭parapa॒kṣe yā̭jayet | pāpī̭yāne॒va bha̭vati | tasmā᳚-tpūrvapa॒kṣo̭ ¶pa॒kṣāt-ka̭ru॒ṇya̭taraḥ || pra॒jāpa̭ti॒rvai daśa̭hotā | catṷrhotā॒ pañca̭hotā | ṣaḍḍho̭tā sa॒ptaho̭tā | ṛ॒tavaḥ̭ saṃva~thsa॒raḥ || 15 ||
pra॒jāḥ pa॒śava̭ i॒me lo॒kāḥ | ya e॒va-mpra॒jāpa̭ti-mba॒horbhūyāgṃ̭saṃ॒-ve~da̭ | ba॒hore॒va bhūyā᳚-nbhavati || pra॒jāpa̭ti-rdevāsu॒rāna̭sṛjata | sa indra॒mapi॒ nāsṛ̭jata | ta-nde॒vā a̭bruvann | indra̭-nno jana॒yeti̭ | so᳚-'bravīt | yathā॒ 'haṃ-yu~॒ṣmāg stapa॒sā 'sṛ̭kṣi | e॒vamindra̭-ñjanayaddhva॒miti̭ || 16 ||
te tapo̭-'tapyanta | ta ā॒tmannindra̭-mapaśyann | tama̭bruvann | jāya॒sveti̭ | so᳚-'bravīt | ki-mbhā̭ga॒dheya̭-ma॒bhija̭niṣya॒ iti̭ | ṛ॒tūn-thsaṃ̭va~thsa॒ram | pra॒jāḥ pa॒śūn | i॒māl ~lo॒kānitya̭bruvann | taṃ-vai~ mā-''hṷtyā॒ praja̭naya॒tetya̭bravīt || 17 ||
ta-ñcatṷrhotrā॒ prāja̭nayann || yaḥ kā॒mayḙta vī॒ro ma॒ ā jā̭ye॒teti̭ | sa catṷrhotāra-ñjuhuyāt | pra॒jāpa̭ti॒rvai catṷrhotā | pra॒jāpa̭tire॒va bhū॒tvā prajā̭yate | ja॒jana॒dindra̭-mindri॒yāya॒ svāheti॒ grahḙṇa juhoti | ā-'sya̭ vī॒ro jā̭yate | vī॒ragṃ hi de॒vā e॒tayā ''hṷtyā॒ prāja̭nayann || ā॒di॒tyāścāṅgi̭rasaśca suva॒rge lo॒ke᳚ 'spardhanta | va॒ya-mpūrvḙ suva॒rgaṃ-lo~॒kami̭yāma va॒ya-mpūrva॒ iti̭ || 18 ||
ta ā̭di॒tyā e॒ta-mpañca̭hotāra-mapaśyann | ta-mpu॒rā prā̭taranuvā॒kādāgnī᳚ddhre 'juhavuḥ | tato॒ vai te pūrvḙ suva॒rgaṃ-lo~॒kamā̭yann | ya-ssṷva॒rgakā̭ma॒-ssyāt | sa pañca̭hotāra-mpu॒rā prā̭taranuvā॒kādāgnī᳚ddhre juhuyāt | saṃ॒va~॒thsa॒ro vai pañca̭hotā | saṃ॒va~॒thsa॒ra-ssṷva॒rgo lo॒kaḥ | saṃ॒va~॒thsa॒ra e॒vartuṣṷ prati॒ṣṭhāya̭ | su॒va॒rgaṃ-lo~॒kamḙti || te᳚bruva॒-nnaṅgi̭rasa ādi॒tyān || 19 ||
kva̭ stha | kva̭ va-ssa॒dbhyo ha॒vyaṃ-va~̭kṣyāma॒ iti̭ | chanda॒-ssvitya̭bruvann | gā॒ya॒tri॒yā-ntri॒ṣṭubhi॒-jaga̭tyā॒miti̭ | tasmā॒cchandaḥ̭ su sa॒dbhya ā̭di॒tyebhyaḥ̭ | ā॒ṅgī॒ra॒sīḥ pra॒jā ha॒vyaṃ-va~̭hanti | vaha̭ntyasmai pra॒jā ba॒lim | aina॒mapra̭tikhyāta-ṅgacchati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || dvāda̭śa॒ māsāḥ॒ pañca॒rtavaḥ̭ | traya̭ i॒me lo॒kāḥ | a॒sāvā̭di॒tya ḙkavi॒gṃ॒śaḥ | e॒tasmi॒n vā e॒ṣa śri॒taḥ | e॒tasmi॒n-prati̭ṣṭhitaḥ | ya e॒vame॒tagg śri॒ta-mprati̭ṣṭhitaṃ॒-ve~da̭ | pratye॒va ti̭ṣṭhati || 20 ||
(syā॒diti̭ - saṃva~thsa॒ro - ja̭nayaddhva॒mitī - tya̭bravī॒t - pūrva॒ ityā̭ - di॒tyān - ṛ॒tava॒-ṣṣaṭca̭) (a. 3)
anuvākaṃ 4 - jaga-thsṛṣṭikathanamukhena hotṛmantrapraśaṃsā
pra॒jāpa̭ti-rakāmayata॒ prajā̭ye॒yeti̭ | sa e॒ta-ndaśa̭hotāra-mapaśyat | tena̭ daśa॒dhā ''tmānaṃ̭-vi~॒dhāya̭ | daśa̭hotrā 'tapyata | tasya॒ citti॒-ssrugāsī᳚t | ci॒ttamājya᳚m | tasyai॒tā̭vatye॒va vāgāsī᳚t | e॒tāvāṋ. yajñakra॒tuḥ || sa catṷrhotāra-masṛjata | so̭-'nandat || 21 ||
asṛ̭kṣi॒ vā i॒mamiti̭ | tasya॒ somo̭ ha॒virāsī᳚t | sa catṷrhotrā 'tapyata | so̭-'tāmyat | sa bhūriti॒ vyāha̭rat | sa bhūmi̭masṛjata | a॒gni॒ho॒tra-nda̭rśapūrṇamā॒sau yajūgṃ̭ṣi | sa dvi॒tīya̭matapyata | so̭-'tāmyat | sa bhuva॒ iti॒ vyāha̭rat || 22 ||
so᳚-'ntari̭kṣa-masṛjata | cā॒tu॒rmā॒syāni॒ sāmā̭ni | sa tṛ॒tīya̭matapyata | so̭-'tāmyat | sa suva॒riti॒ vyāha̭rat | sa diva̭masṛjata | a॒gni॒ṣṭo॒ma-mu॒kthya̭-matirā॒tramṛcaḥ̭ | e॒tā vai vyāhṛ̭taya i॒me lo॒kāḥ | i॒mā-nkhalu॒ vai lo॒kānanṷ pra॒jāḥ pa॒śava॒śchandāgṃ̭si॒ prājā̭yanta | ya e॒vame॒tāḥ pra॒jāpa̭teḥ pratha॒mā vyāhṛ̭tīḥ॒ prajā̭tā॒ veda̭ || 23 ||
pra pra॒jayā̭ pa॒śubhi̭-rmithu॒nai-rjā̭yate || sa pañca̭hotāra-masṛjata | sa ha॒virnā-vi̭ndata | tasmai॒ soma̭-sta॒nuva॒-mprāya̭cchat | e॒ta-ttḙ ha॒viriti̭ | sa pañca̭hotrā 'tapyata | so̭-'tāmyat | sa pra॒tyaṅṅa̭bādhata | so-'sṷrā-nasṛjata | tada॒syā pri̭yamāsīt || 24 ||
ta-ddu॒rvarṇa॒gṃ॒ hira̭ṇyamabhavat | ta-ddu॒rvarṇa̭sya॒ hira̭ṇyasya॒ janma̭ | sa dvi॒tīya̭matapyata | so̭-'tāmyat | sa prāṃa̭bādhata | sa de॒vāna̭sṛjata | tada̭sya pri॒yama̭sīt | ta-thsu॒varṇa॒gṃ॒ hira̭ṇyamabhavat | ta-thsu॒varṇa̭sya॒ hira̭ṇyasya॒ janma̭ | ya e॒vagṃ su॒varṇa̭sya॒ hira̭ṇyasya॒ janma॒ veda̭ || 25 ||
su॒varṇa̭ ā॒tmanā̭ bhavati | du॒rvarṇo᳚-'sya॒ bhrātṛ̭vyaḥ | tasmā᳚-thsu॒varṇa॒gṃ॒ hira̭ṇya-mbhā॒rya᳚m | su॒varṇa̭ e॒va bha̭vati | aina̭-mpri॒ya-ṅga̭cchati॒ nāpri̭yam || sa sa॒ptaho̭tāra-masṛjata | sa sa॒ptaho᳚trai॒va sṷva॒rgaṃ-lo~॒kamai᳚t || tri॒ṇa॒vena॒ stomḙnai॒bhyo lo॒kebhyo-'sṷrā॒-nprāṇṷdata | tra॒ya॒stri॒gṃ॒śena॒ pratya̭tiṣṭhat | e॒ka॒vi॒gṃ॒śena॒ ruca̭madhatta || 26 ||
sa॒pta॒da॒śena॒ prājā̭yata | ya e॒vaṃ-vi~॒dvān-thsomḙna॒ yaja̭te | sa॒ptaho᳚trai॒va sṷva॒rgaṃ-lo~॒kamḙti | tri॒ṇa॒vena॒ stomḙnai॒bhyo lo॒kebhyo॒ bhrātṛ̭vyā॒n-praṇṷdate | tra॒ya॒stri॒gṃ॒śena॒ prati̭ tiṣṭhati | e॒ka॒vi॒gṃ॒śena॒ ruca̭-ndhatte | sa॒pta॒da॒śena॒ prajā̭yate | tasmā᳚-thsaptada॒śa-sstomo॒ na ni॒r॒hṛtyaḥ̭ | pra॒jāpa̭ti॒ rvai sa̭ptada॒śaḥ | pra॒jāpa̭time॒va ma̭ddhya॒to dha̭tte॒ prajā᳚tyai || 27 ||
(a॒na॒nda॒-d- bhuva॒ iti॒ vyāha̭ra॒-d- vedā̭ - sī॒-d- vedā̭ - dhatta॒ - prajā᳚tyai) (a. 4)
anuvākaṃ 5 - dakṣiṇāpratigrahamantravyākhyānam
de॒vā vai varṷṇamayājayann | sa yasyai̭ yasyai de॒vatā̭yai॒ dakṣi̭ṇā॒mana̭yat | tāma̭vlīnāt | te᳚-'bruvann | vyā॒vṛtya॒ prati̭ gṛhṇāma | tathā̭ no॒ dakṣi̭ṇā॒ na vle᳚ṣya॒tīti̭ | te vyā॒vṛtya॒ pratya̭gṛhṇann | tato॒ vai tā-ndakṣi̭ṇā॒ nāvlī̭nāt | ya e॒vaṃ-vi~॒dvān vyā॒vṛtya॒ dakṣi̭ṇā-mpratigṛ॒hṇāti̭ | naina॒-ndakṣi̭ṇā vlīnāti || 28 ||
rājā᳚ tvā॒ varṷṇo nayatu devi dakṣiṇe॒-'gnaye॒ hira̭ṇya॒mityā̭ha | ā॒gne॒yaṃ-vai~ hira̭ṇyam | svayai॒vaina̭-dde॒vata̭yā॒ prati̭ gṛhṇāti | somā̭ya॒ vāsa॒ ityā̭ha | sau॒myaṃ-vai~ vāsaḥ̭ | svayai॒vaina̭-dde॒vata̭yā॒ prati̭ gṛhṇāti | ru॒drāya॒ gāmityā̭ha | rau॒drī vai gauḥ | svayai॒vainā᳚-nde॒vata̭yā॒ prati̭ gṛhṇāti | varṷṇā॒yāśva॒mityā̭ha || 29 ||
vā॒ru॒ṇo vā aśvaḥ̭ | svayai॒vaina̭-nde॒vata̭yā॒ prati̭ gṛhṇāti | prā॒jāpa̭taye॒ purṷṣa॒mityā̭ha | prā॒jā॒pa॒tyo vai purṷṣaḥ | svayai॒vaina̭-nde॒vata̭yā॒ prati̭ gṛhṇāti | mana̭ve॒ talpa॒mityā̭ha | mā॒na॒vo vai talpaḥ̭ | svayai॒vaina̭-nde॒vata̭yā॒ prati̭ gṛhṇāti | u॒ttā॒nāyā᳚ṅgīra॒sāyāna॒ ityā̭ha | i॒yaṃ-vā~ ṷttā॒na ā᳚ṅgīra॒saḥ || 30 ||
a॒nayai॒vaina॒t-prati̭ gṛhṇāti || vai॒śvā॒na॒ryārcā ratha॒-mprati̭ gṛhṇāti | vai॒śvā॒na॒ro vai de॒vata̭yā॒ rathaḥ̭ | svayai॒vaina̭-nde॒vata̭yā॒ prati̭ gṛhṇāti || tenā̭mṛta॒tvama̭śyā॒-mityā̭ha | a॒mṛta̭me॒vātman-dha̭tte || vayo̭ dā॒tra ityā̭ha | vaya̭ e॒vaina̭-ṅkṛ॒tvā | su॒va॒rgaṃ-lo~॒ka-ṅga̭mayati || mayo॒ mahya̭mastu pratigrahī॒tra ityā̭ha || 31 ||
yadvai śi॒vam | tanmayaḥ̭ | ā॒tmana̭ e॒vaiṣā parī᳚ttiḥ || ka i॒da-ṅkasmā̭ adā॒dityā̭ha | pra॒jāpa̭ti॒rvai kaḥ | sa pra॒jāpa̭taye dadāti || kāmaḥ॒ kāmā॒yetyā̭ha | kāmḙna॒ hi dadā̭ti | kāmḙna pratigṛ॒hṇāti̭ || kāmo̭ dā॒tā kāmaḥ̭ prati grahī॒tetyā̭ha || 32 ||
kāmo॒ hi dā॒tā | kāmaḥ̭ prati grahī॒tā || kāmagṃ̭ samu॒dra-māvi॒śetyā̭ha | sa॒mu॒dra i̭va॒ hi kāmaḥ̭ | neva॒ hi kāma॒syānto-'sti̭ | na sa̭mu॒drasya̭ || kāmḙna tvā॒ prati̭ gṛhṇā॒mītyā̭ha | yena॒ kāmḙna prati gṛ॒hṇāti̭ | sa e॒vaina̭ma॒muṣmi̭l ~lo॒ke kāma॒ āga̭cchati || kāmai॒tatta̭ e॒ṣā tḙ kāma॒ dakṣi॒ṇetyā̭ha | kāma̭ e॒va ta-dyaja̭māno॒-'muṣmi̭l ~lo॒ke dakṣi̭ṇāmicchati | na pra̭tigrahī॒tari̭ || ya e॒vaṃ-vi~॒dvān-dakṣi̭ṇā-mpratigṛ॒hṇāti̭ | a॒nṛ॒ṇāme॒vainā॒-mprati̭ gṛhṇāti || 33 ||
(vlī॒nā॒tya - śva॒mityā̭hā - ṅgira॒saḥ - pra̭tigrahī॒tra ityā̭ha - pratigrahī॒tetyā̭ha॒ - dakṣi॒ṇetyā̭ha ca॒tvāri̭ ca) (a. 5)
anuvākaṃ 6 - dvādaśāhadaśame-'hani hotṛmantrāḥ
anto॒ vā e॒ṣa ya॒jñasya̭ | ya-dda̭śa॒mamahaḥ̭ | da॒śa॒me-'ha᳚n-thsarparā॒jñiyā̭ ṛ॒gbhi-sstṷvanti | ya॒jñasyai॒vānta̭-ṅga॒tvā | a॒nnādya॒mava̭rundhate || ti॒sṛbhiḥ̭ stuvanti | traya̭ i॒me lo॒kāḥ | e॒bhya e॒va lo॒kebhyo॒-'nnādya॒mava̭rundhate | pṛśni̭vatī-rbhavanti | annaṃ॒-vai~ pṛśni̭ || 34 ||
anna̭me॒vāva̭-rundhate || mana̭sā॒ prastaṷti | mana॒sodgā̭yati | mana̭sā॒ prati̭ harati | mana̭ iva॒ hi pra॒jāpa̭tiḥ | pra॒jāpa̭te॒rāptyai᳚ || de॒vā vai sa॒rpāḥ | teṣā̭mi॒yagṃ rājñī᳚ | ya-thsa̭rparā॒jñiyā̭ ṛ॒gbhi-sstu॒vanti̭ | a॒syāme॒va prati̭ tiṣṭhanti || 35 ||
catṷrhotṝ॒n॒. hotā॒ vyāca̭ṣṭe | stu॒tamanṷśagṃsati॒ śāntyai᳚ || anto॒ vā e॒ṣa ya॒jñasya̭ | ya-dda̭śa॒mamahaḥ̭ | e॒ta-tkhalu॒ vai de॒vānā᳚-mpara॒ma-ṅguhya॒-mbrahma̭ | yaccatṷrhotāraḥ | da॒śa॒me-'ha॒gg॒-ścatṷrhotṝ॒n vyāca̭ṣṭe | ya॒jñasyai॒vānta̭-ṅga॒tvā | pa॒ra॒ma-nde॒vānā॒-ṅguhya॒-mbrahmāva̭rundhe | tade॒va pra̭kā॒śa-ṅga̭mayati || 36 ||
tadḙna-mprakā॒śa-ṅga॒tam | pra॒kā॒śa-mpra॒jānā᳚-ṅgamayati || vācaṃ̭-ya~cchati | ya॒jñasya॒ dhṛtyai᳚ || ya॒ja॒mā॒na॒de॒va॒tyaṃ̭-vā~ ahaḥ̭ | bhrā॒tṛ॒vya॒de॒va॒tyā̭ rātriḥ̭ | ahnā॒ rātri̭-ndhyāyet | bhrātṛ̭vyasyai॒va tallo॒kaṃ-vṛ~̭ṅkte | yaddivā॒ vācaṃ̭-vi~sṛ॒jet | aha॒rbhrātṛ̭vyā॒yocchigṃ̭ṣet | yannaktaṃ̭-vi~sṛ॒jet | rātri॒-mbhrātṛ̭vyā॒yocchigṃ̭ṣet | a॒dhi॒vṛ॒kṣa॒sū॒rye vācaṃ॒-vi~sṛ̭jati | e॒tāva̭ntame॒vāsmai̭ lo॒kamucchigṃ̭ṣati | yāva̭dādi॒tyo᳚-'sta॒meti̭ || 37 ||
(pṛśni̭ - tiṣṭhanti - gamayati - śigṃṣe॒-tpañca̭ ca) (a. 6)
anuvākaṃ 7 - saptahotṛmantrasādhyayajñapraśaṃsā
pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā a̭sṛjata | tā-ssṛ॒ṣṭā-ssama̭śliṣyann | tā rū॒peṇānu॒ prāvi̭śat | tasmā̭dāhuḥ | rū॒paṃ-vai~ pra॒jāpa̭ti॒riti̭ | tā nāmnā-'nu॒ prāvi̭śat | tasmā̭dāhuḥ | nāma॒ vai pra॒jāpa̭ti॒riti̭ | tasmā॒dapyā̭ 'mi॒trau sa॒gantya̭ | nāmnā॒ ceddhvayḙte || 38 ||
mi॒trame॒va bha̭vataḥ || pra॒jāpa̭ti-rdevāsu॒rāna̭sṛjata | sa indra॒mapi॒ nāsṛ̭jata | ta-nde॒vā a̭bruvann | indra̭-nno jana॒yeti̭ | sa ā॒tma-nnindra̭-mapaśyat | tama̭sṛjata | ta-ntri॒ṣṭug-vī॒rya̭-mbhū॒tvā-'nu॒ prāvi̭śat | tasya॒ vajraḥ̭ pañcada॒śo hasta॒ āpa̭dyata | teno॒dayyāsṷrāna॒bhya̭ bhavat || 39 ||
ya e॒vaṃ-ve~da̭ | a॒bhi bhrātṛ̭vyā-nbhavati || te de॒vā asṷrai-rvi॒jitya̭ | su॒va॒rgaṃ-lo~॒kamā̭yann | tḙ-'muṣmi̭l ~lo॒ke vya̭kṣuddhyann | te᳚-'bruvann | a॒mutaḥ̭ pradānaṃ॒-vā~ upa̭jijīvi॒meti̭ | te sa॒ptaho̭tāraṃ-ya~॒jñaṃ-vi~॒dhāyā॒yāsya᳚m | ā॒ṅgī॒ra॒sa-mprāhi̭ṇvann | e॒tenā॒mutra̭ kalpa॒yeti̭ || 40 ||
tasya॒ vā i॒ya-ṅklṛptiḥ̭ | yadi॒da-ṅki-ñca̭ | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | kalpa̭te-'smai | sa vā a॒ya-mma̭nu॒ṣyḙṣu ya॒jña-ssa॒ptaho̭tā | a॒mutra̭ sa॒dbhyo de॒vebhyo̭ ha॒vyaṃ-va~̭hati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | upai̭naṃ-ya~॒jño na̭mati || so̭-'manyata | a॒bhi vā i॒me᳚-'smā-llo॒kāda॒muṃlo~॒ka-ṅka̭miṣyanta॒ iti̭ | sa vāca̭spate॒ hṛditi॒ vyāha̭rat | tasmā᳚-tpu॒tro hṛda̭yam | tasmā̭da॒smā-llo॒kāda॒muṃ-lo~॒ka-nnābhikā̭mayante | pu॒tro hi hṛda̭yam || 41 ||
(hvayḙta - abhavat - kalpa॒ye - tīti̭ ca॒tvāri̭ ca) (a. 7)
anuvākaṃ 8 - hotṛmantrāṇāṃ somayāgāṅgatvam
de॒vā vai catṷrhotṛbhi-rya॒jñama̭tanvata | te vi pā॒pmanā॒ bhrātṛ̭vye॒ṇāja̭yanta | a॒bhi sṷva॒rgaṃ-lo~॒kama̭jayann | ya e॒vaṃ-vi~॒dvāg-ścatṷrhotṛbhirya॒jña-nta̭nu॒te | vi pā॒pmanā॒ bhrātṛ̭vyeṇa jayate | a॒bhi sṷva॒rgaṃ-lo~॒ka-ñja̭yati || ṣaḍḍho᳚trā prāya॒ṇīya॒māsā̭dayati | a॒muṣmai॒ vai lo॒kāya॒ ṣaḍḍho̭tā | ghnanti॒ khalu॒ vā e॒ta-thsoma᳚m | yada̭bhiṣu॒ṇvanti̭ || 42 ||
ṛ॒ju॒dhaivaina̭ma॒muṃ-lo~॒ka-ṅga̭mayati | catṷrhotrā ''ti॒tthyam | yaśo॒ vai catṷrhotā | yaśa̭ e॒vātman-dha̭tte | pañca̭hotrā pa॒śumupa̭ sādayati | su॒va॒rgyo̭ vai pañca̭hotā | yaja̭mānaḥ pa॒śuḥ | yaja̭māname॒va sṷva॒rgaṃ-lo~॒ka-ṅga̭mayati | grahā᳚n-gṛhī॒tvā sa॒ptaho̭tāra-ñjuhoti | i॒ndri॒yaṃ-vai~ sa॒ptaho̭tā || 43 ||
i॒ndri॒yame॒vātman-dha̭tte || yo vai catṷrhotṝ-nanusava॒na-nta॒rpaya̭ti | tṛpya̭ti pra॒jayā̭ pa॒śubhiḥ̭ | upai̭nagṃ somapī॒tho na̭mati | ba॒hi॒ṣpava॒mā॒ne daśa̭hotāraṃ॒-vyā~ca̭kṣīta | māddhya̭ndine॒ pava̭māne॒ catṷrhotāram | ārbha̭ve॒ pava̭māne॒ pañca̭hotāram | pi॒tṛ॒ya॒jñe ṣaḍḍho̭tāram | ya॒jñā॒ya॒jñiya̭sya sto॒tre sa॒ptaho̭tāram | a॒nu॒sa॒va॒name॒vaināg̭ starpayati || 44 ||
tṛpya̭ti pra॒jayā̭ pa॒śubhiḥ̭ | upai̭nagṃ somapī॒tho na̭mati || de॒vā vai catṷrhotṛbhi-ssa॒tramā̭sata | ṛddhi̭parimitaṃ॒-ya~śa̭skāmāḥ | te᳚-'bruvann | yannaḥ̭ pratha॒maṃ-ya~śa̭ ṛ॒cchāt | sarvḙṣā-nna॒sta-thsa॒hāsa॒diti̭ | soma॒ścatṷrhotrā | a॒gniḥ pañca̭hotrā | dhā॒tā ṣaḍḍho᳚trā || 45 ||
indraḥ̭ sa॒ptaho᳚trā | pra॒jāpa̭ti॒-rdaśa̭hotrā | teṣā॒gṃ॒ soma॒gṃ॒ rājā̭naṃ॒-ya~śa̭ ārcchat || tannya̭kāmayata | tenāpā᳚krāmat | tena̭ pra॒lāya̭macarat | ta-nde॒vāḥ prai॒ṣaiḥ praiṣa̭maicchann | tat-prai॒ṣāṇā᳚-mpraiṣa॒tvam | ni॒vidbhi॒rnya̭vedayann | tanni॒vidā᳚-nnivi॒ttvam || 46 ||
ā॒prībhi̭rāpnuvann | tadā॒prīṇā̭māpri॒tvam | tama̭ghnann | tasya॒ yaśo॒ vya̭gṛhṇata | te grahā̭ abhavann | tadgrahā̭ṇā-ṅgraha॒tvam | yasyai॒vaṃ-vi~॒duṣo॒ grahā̭ gṛ॒hyante᳚ | tasya॒ tvḙva gṛ̭hī॒tāḥ || te᳚-'bruvann | yo vai na॒-śśreṣṭho-'bhū᳚t || 47 ||
tama̭vadhiṣma | puna̭ri॒magṃ sṷvāmahā॒ iti̭ | ta-ñchando̭bhi-rasuvanta | tacchanda̭sā-ñchanda॒stvam | sāmnā॒ samāna̭yann | ta-thsāmnaḥ̭ sāma॒tvam | u॒kthai-ruda̭sthāpayann | tadu॒kthānā̭-muktha॒tvam | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | pratye॒va ti̭ṣṭhati || 48 ||
sarva॒māyṷreti || somo॒ vai yaśaḥ̭ | ya e॒vaṃ-vi~॒dvān-thsoma̭mā॒gaccha̭ti | yaśa̭ e॒vaina̭mṛcchati | tasmā̭dāhuḥ | yaścai॒vaṃ-ve~da॒ yaśca॒ na | tāvu॒bhau soma॒-māga̭cchataḥ | somo॒ hi yaśaḥ̭ | ta-ntvā-'va yaśa̭ ṛccha॒tītyā̭huḥ | ya-ssome॒ soma॒-mprāheti̭ | tasmā॒-thsome॒ somaḥ॒ procyaḥ̭ | yaśa̭ e॒vaina̭mṛcchati || 49 ||
(a॒bhi॒ṣu॒ṇvanti̭ - sa॒ptaho̭tā - tarpayati॒ - ṣaḍḍho᳚trā - nivi॒ttva - mabhū᳚t - tiṣṭhati॒ - prāheti॒ dve ca̭) (a. 8)
anuvākaṃ 9 - hotṛmantrotpattikathanaprasaṅgena jaga-thsṛṣṭiḥ
i॒daṃ-vā~ agre॒ naiva kiñca॒nāsī᳚t | na dyaurā̭sīt | na pṛ̭thi॒vī | nāntari̭kṣam | tadasa̭de॒va sanmano̭ 'kuruta॒ syāmiti̭ | tada̭tapyata | tasmā᳚t-tepā॒nāddhū॒mo̭-'jāyata | ta-dbhūyo̭-'tapyata | tasmā᳚t-tepā॒nāda॒gni-ra̭jāyata | ta-dbhūyo̭-'tapyata || 50 ||
tasmā᳚t-tepā॒nājjyoti̭-rajāyata | ta-dbhūyo̭-'tapyata | tasmā᳚t-tepā॒nāda॒rci-ra̭jāyata | ta-dbhūyo̭-'tapyata | tasmā᳚t-tepā॒nānmarī̭cayo-'jāyanta | ta-dbhūyo̭-'tapyata | tasmā᳚t-tepā॒nādṷdā॒rā a̭jāyanta | ta-dbhūyo̭-'tapyata | tada॒bhrami̭va॒ sama̭hanyata || ta-dva॒stima̭bhinat || 51 ||
sa sa̭mu॒dro̭-'bhavat | tasmā᳚-thsamu॒drasya॒ na pi̭banti | pra॒jana̭namiva॒ hi manya̭nte | tasmā᳚-tpa॒śo-rjāya̭mānā॒dāpaḥ̭ pu॒rastā᳚-dyanti || ta-ddaśa̭ho॒tā-'nva̭sṛjyata | pra॒jāpa̭ti॒rvai daśa̭ hotā || ya e॒va-ntapa̭so vī॒ryaṃ̭-vi~॒dvāgstapya̭te | bhava̭tye॒va || tadvā i॒damāpaḥ̭ sali॒la-mā̭sīt | so̭-'rodīt-pra॒jāpa̭tiḥ || 52 ||
sa kasmā̭ ajñi | ya-dya॒syā apra̭tiṣṭhāyā॒ iti̭ | yada॒phsva̭-vāpa̭dyata | sā pṛ̭thi॒vya̭bhavat | yadvyamṛ̭ṣṭa | tada॒ntari̭kṣa-mabhavat | yadū॒rdhva-mu॒damṛ̭ṣṭa | sā dyaura̭bhavat | yadaro̭dīt | tada॒nayo̭ roda॒stvam || 53 ||
ya e॒vaṃ-ve~da̭ | nāsya̭ gṛ॒he rṷdanti | e॒tadvā e॒ṣāṃ-lo~॒kānā॒-ñjanma̭ | ya e॒vame॒ṣāṃ-lo~॒kānā॒-ñjanma॒ veda̭ | naiṣu lo॒ke-ṣvārti॒mārccha̭ti | sa i॒mā-mpra̭ti॒ṣṭhā-ma̭vindata || sa i॒mā-mpra̭ti॒ṣṭhāṃ-vi~॒ttvā 'kā̭mayata॒ prajā̭ye॒yeti̭ | sa tapo̭-'tapyata | so᳚-'ntarvā̭nabhavat | sa ja॒ghanā॒dasṷrā-nasṛjata || 54 ||
tebhyo̭ mṛ॒nmaye॒ pātre-'nna̭maduhat | yā-'sya॒ sā ta॒nūrāsī᳚t | tāmapā̭hata | sā tami̭srā-'bhavat || so̭-'kāmayata॒ prajā̭ye॒yeti̭ | sa tapo̭-'tapyata | so᳚-'ntarvā̭-nabhavat | sa pra॒jana̭nāde॒va pra॒jā a̭sṛjata | tasmā̭di॒mā bhūyi̭ṣṭhāḥ | pra॒jana̭nā॒ddhyḙnā॒ asṛ̭jata || 55 ||
tābhyo̭ dāru॒maye॒ pātre॒ payo̭-'duhata | yā-'sya॒ sā ta॒nūrāsī᳚t | tāmapā̭hata | sā jothsnā̭ 'bhavat || so̭-'kāmayata॒ prajā̭ye॒yeti̭ | satapo̭-'tapyata | so᳚-'ntarvā̭-nabhavat | sa ṷpapa॒kṣābhyā̭-me॒vartūna̭sṛjata | tebhyo̭ raja॒te pātrḙ ghṛ॒tama̭duhat | yā-'sya॒ sā ta॒nūrāsī᳚t || 56 ||
tāmapā̭hata | so̭-'horā॒trayo᳚-ssa॒ndhi-ra̭bhavat || so̭-'kāmayata॒ prajā̭ye॒yeti̭ | sa tapo̭-'tapyata | so᳚-'ntarvā̭-nabhavat | sa mukhā᳚-dde॒vā-na̭sṛjata | tebhyo॒ hari̭te॒ pātre॒ soma̭maduhat | yā-'sya॒ sā ta॒nūrāsī᳚t | tāmapā̭hata | tadaha̭rabhavat || 57 ||
e॒te vai pra॒jāpa̭te॒rdohāḥ᳚ | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | du॒ha e॒va pra॒jāḥ || divā॒ vai no̭-'bhū॒diti̭ | ta-dde॒vānā᳚-ndeva॒tvam | ya e॒va-nde॒vānā᳚-ndeva॒tvaṃ-ve~da̭ | de॒vavā̭ne॒va bha̭vati || e॒tadvā a̭horā॒trāṇā॒-ñjanma̭ | ya e॒vama̭horā॒trāṇā॒-ñjanma॒ veda̭ | nāho̭rā॒treṣvārti॒mārccha̭ti || 58 ||
asa॒to-'dhi॒ mano̭-'sṛjyata | manaḥ̭ pra॒jāpa̭ti-masṛjata | pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā a̭sṛjata | tadvā i॒da-mmana̭sye॒va pa̭ra॒ma-mprati̭ṣṭhitam | yadi॒da-ṅkiñca̭ | tade॒tacchvo̭vasya॒ sannāma॒ brahma̭ || vyu॒cchantī᳚ vyucchantyasmai॒ vasya̭sī vasyasī॒ vyṷcchati | prajā̭yate pra॒jayā̭ pa॒śubhiḥ̭ | pra pa̭rame॒ṣṭhino॒ mātrā̭-māpnoti | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 59 ||
(a॒gnira̭jāyata॒ tadbhūyo̭-'tapyatā - bhinada - rodī-tpra॒jāpa̭tī - roda॒stva - ma̭sṛja॒ - tāsṛ̭jata - ghṛ॒tama̭duha॒dyā-'sya॒ sā ta॒nūrāsī॒ - daha̭rabhava-d- ṛcchati॒ - veda̭) (a. 9)
(i॒da-ndhū॒mo᳚ 'gni-rjyoti̭ ra॒rci-rmarī̭caya udā॒rā stada॒bhragṃ /
sa ja॒ghanā॒-thsā tami̭srā॒ sa pra॒jana̭nā॒-thsā jothsnā॒ sa ṷpapa॒kṣābhyā॒gṃ॒ so̭ 'horā॒trayo᳚-ssa॒ndhi-ssamukhā॒-ttadaha̭-rde॒vavā᳚n / mṛ॒nmayḙ dāru॒mayḙ raja॒te hari̭te॒ tebhya॒stābhyo॒ dve tebhyo-'nna॒-mpayo̭
ghṛ॒tagṃ soma᳚m)
anuvākaṃ 10 - devasṛṣṭimadhye-'vasthitasyendrasya devatādhipatitvam
pra॒jāpa̭ti॒-rindra̭masṛja-tānujāva॒ra-nde॒vānā᳚m | ta-mprāhi̭ṇot | parḙhi | e॒teṣā᳚-nde॒vānā॒-madhi̭patire॒dhīti̭ | ta-nde॒vā a̭bruvann | kastvamasi̭ | va॒yaṃ-vai~ tvacchreyāgṃ̭sa-ssma॒ iti̭ | so᳚-'bravīt | kastvamasi̭ va॒yaṃ-vai~ tvacchreyāgṃ̭sa-ssma॒ iti̭ mā de॒vā a̭voca॒nniti̭ || atha॒ vā i॒da-ntarhi̭ pra॒jāpa̭tau॒ hara̭ āsīt || 60 ||
yada॒sminnā̭di॒tye | tadḙnamabravīt | e॒tanme॒ praya̭ccha | athā॒hame॒teṣā᳚-nde॒vānā॒-madhi̭pati-rbhaviṣyā॒mīti̭ | ko̭hagg-syā॒mitya̭bravīt | e॒ta-tpra॒dāyeti̭ | e॒ta-thsyā॒ itya̭bravīt | yade॒tadbravī॒ṣīti̭ | ko ha॒ vai nāma̭ pra॒jāpa̭tiḥ | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 61 ||
vi॒durḙna॒-nnāmnā᳚ | tada̭smai ru॒kma-ṅkṛ॒tvā pratya̭muñcat | tato॒ vā indro̭ de॒vānā॒-madhi̭pati-rabhavat | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | adhi̭patire॒va sa̭mā॒nānā᳚-mbhavati || so̭-'manyata | ki-ṅkiṃ॒-vā~ a̭kara॒miti̭ | sa ca॒ndra-mma॒ āha॒reti॒ prāla̭pat | tacca॒ndrama̭sa-ścandrama॒stvam | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 62 ||
ca॒ndravā̭ne॒va bha̭vati || ta-nde॒vā a̭bruvann | su॒vīryo̭ 'maryā॒ yathā̭ gopā॒yata॒ iti̭ | ta-thsūrya̭sya sūrya॒tvam | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | naina̭-ndabhnoti || kaśca॒ nāsmi॒nvā i॒dami̭ndri॒ya-mpratya̭sthā॒diti̭ | tadindra̭-syendra॒tvam | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | i॒ndri॒yā॒vyḙva bha̭vati || 63 ||
a॒yaṃ-vā~ i॒da-mpa̭ra॒mo̭-'bhū॒diti̭ | tat-pa̭rame॒ṣṭhinaḥ̭ parameṣṭhi॒tvam | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | pa॒ra॒māme॒va kāṣṭhā᳚-ṅgacchati || ta-nde॒vā-ssa̭ma॒nta-mparya̭viśann | vasa̭vaḥ pu॒rastā᳚t | ru॒drā da̭kṣiṇa॒taḥ | ā॒di॒tyāḥ pa॒ścāt | viśvḙ de॒vā ṷttara॒taḥ | aṅgi̭rasaḥ pra॒tyañca᳚m || 64 ||
sā॒ddhyāḥ parā᳚ñcam | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | upai̭nagṃ samā॒nā-ssaṃ-vi~̭śanti || sa pra॒jāpa̭tire॒va bhū॒tvā pra॒jā āva̭yat | tā a̭smai॒ nāti̭ṣṭhantā॒nnādyā̭ya | tā mukha̭-mpu॒rastā॒t-paśya̭ntīḥ | da॒kṣi॒ṇa॒taḥ paryā̭yann | sa da̭kṣiṇa॒taḥ parya̭vartayata | tā mukha̭-mpu॒rastā॒t-paśya̭ntīḥ | mukha̭-ndakṣiṇa॒taḥ || 65 ||
pa॒ścāt-paryā̭yann | sa pa॒ścāt-parya̭vartayata | tā mukha̭-mpu॒rastā॒t-paśya̭ntīḥ | mukha̭-ndakṣiṇa॒taḥ | mukha̭-mpa॒ścāt | u॒tta॒ra॒taḥ paryā̭yann | sa ṷttara॒taḥ parya̭vartayata | tā mukha̭-mpu॒rastā॒t-paśya̭ntīḥ | mukha̭-ndakṣiṇa॒taḥ | mukha̭-mpa॒ścāt || 66 ||
mukha̭muttara॒taḥ | ū॒rdhvā udā̭yann | sa u॒pari̭ṣṭā॒nnya̭-vartayata | tā-ssa॒rvato̭mukho bhū॒tvā ''va̭yat | tato॒ vai tasmai᳚ pra॒jā ati̭ṣṭhantā॒nnādyā̭ya || ya e॒vaṃ-vi~॒dvā-npari̭ ca va॒rtaya̭te॒ ni ca̭ | pra॒jāpa̭tire॒va bhu॒tvā pra॒jā a̭tti | tiṣṭha̭nte-'smai pra॒jā a॒nnādyā̭ya | a॒nnā॒da e॒va bha̭vati || 67 ||
(ā॒sī॒-d- veda̭ - candrama॒stvaṃ-ya~ e॒vaṃ-ve~de᳚ - ndriyā॒vyḙva bha̭vati - pra॒tyañca॒ - mukha̭-ndakṣiṇa॒to - mukha̭-mpa॒ścān - +nava̭ ca) (ā10 )
anuvākaṃ 11 - hotṛmantrāṇā-mpuruṣārthaprayogaḥ
pra॒jāpa̭ti-rakāmayata ba॒horbhūyā᳚n-thsyā॒miti̭ | sa e॒ta-ndaśa̭hotāra-mapaśyat | ta-mprāyṷṅkta | tasya॒ prayṷkti ba॒horbhūyā̭nabhavat | yaḥ kā॒mayḙta ba॒horbhūyā᳚n-thsyā॒miti̭ | sa daśa̭hotāra॒-mprayṷñjīta | ba॒hore॒va bhūyā᳚n-bhavati || so̭-'kāmayata vī॒ro ma॒ ājā̭ye॒teti̭ | sa daśa̭hotu॒ścatṷrhotāra॒-nnira̭mimīta | ta-mprāyṷṅkta || 68 ||
tasya॒ prayu॒ktīndro̭ 'jāyata | yaḥ kā॒mayḙta vī॒ro ma॒ ājā̭ye॒teti̭ | sa catṷrhotāra॒-mprayṷñjīta | ā-'sya̭ vī॒ro jā̭yate || so̭-'kāmayata paśu॒mān-thsyā॒miti̭ | sa catṷrhotuḥ॒ pañca̭hotāra॒-nnira̭mimīta | ta-mprāyṷṅkta | tasya॒ prayṷkti paśu॒māna̭bhavat | yaḥ kā॒mayḙta paśu॒mān-thsyā॒miti̭ | sa pañca̭hotāra॒-mprayṷñjīta || 69 ||
pa॒śu॒māne॒va bha̭vati || so̭-'kāmayata॒rtavo̭ me kalpera॒nniti̭ | sa pañca̭hotu॒-ṣṣaḍḍho̭tāra॒-nnira̭mimīta | ta-mprāyṷṅkta | tasya॒ prayṷktyṛ॒tavo᳚-'smā akalpanta | yaḥ kā॒mayḙta॒rtavo̭ me kalpera॒nniti̭ | sa ṣaḍḍho̭tāra॒-mprayṷñjīta | kalpa̭nte-'smā ṛ॒tavaḥ̭ || so̭-'kāmayata soma॒pa-sso̭mayā॒jī syā᳚m | ā mḙ soma॒pa-sso̭mayā॒jī jā̭ye॒teti̭ || 70 ||
sa ṣaḍḍho̭tu-ssa॒ptaho̭tāra॒-nnira̭mimīta | ta-mprāyṷṅkta | tasya॒ prayṷkti soma॒pa-sso̭mayā॒jya̭bhavat | ā-'sya̭ soma॒pa-sso̭mayā॒jya̭jāyata | yaḥ kā॒mayḙta soma॒pa-sso̭mayā॒jī syā᳚m | ā mḙ soma॒pa-sso̭mayā॒jī jā̭ye॒teti̭ | sa sa॒ptaho̭tāra॒-mprayṷñjīta | so॒ma॒pa e॒va so̭mayā॒jī bha̭vati | ā-'sya̭ soma॒pa-sso̭mayā॒jī jā̭yate || sa vā e॒ṣa pa॒śuḥ pa̭ñca॒dhā prati̭ tiṣṭhati || 71 ||
pa॒dbhirmukhḙna || te de॒vāḥ pa॒śūn. vi॒ttvā | su॒va॒rgaṃ-lo~॒kamā̭yann || tḙ-'muṣmi̭l ~lo॒ke vya̭kṣuddhyann | te᳚-'bruvann | a॒mutaḥ̭ pradānaṃ॒-vā~ upa̭jijīvi॒meti̭ | te sa॒ptaho̭tāraṃ-ya~॒jñaṃ-vi~॒dhāyā॒yāsya᳚m | ā॒ṅgī॒ra॒sa-mprāhi̭ṇvann | e॒tenā॒mutra̭ kalpa॒yeti̭ | tasya॒ vā i॒ya-ṅklṛptiḥ̭ || 72 ||
yadi॒da-ṅkiñca̭ | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | kalpa̭te-'smai | sa vā a॒ya-mma̭nu॒ṣyḙṣu ya॒jña-ssa॒ptaho̭tā | a॒mutra̭ sa॒dbhyo de॒vebhyo̭ ha॒vyaṃ-va~̭hati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | upai̭naṃ-ya~॒jño na̭mati || yo vai catṷrhotṛṇā-nni॒dānaṃ॒-ve~da̭ | ni॒dāna̭vā-nbhavati | a॒gni॒ho॒traṃ-vai~ daśa̭hoturni॒dāna᳚m | da॒r॒śa॒pū॒rṇa॒mā॒sau catṷrhotuḥ | cā॒tu॒rmā॒syāni॒ pañca̭ hotuḥ | pa॒śu॒ba॒ndha-ṣṣaḍḍho̭tuḥ | sau॒myo᳚-'ddhva॒ra-ssa॒ptaho̭tuḥ | e॒tadvai catṷrhotṛṇā-nni॒dāna᳚m | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | ni॒dāna̭vā-nbhavati || 73 ||
(a॒mi॒mī॒ta॒ ta-mprāyṷṅkta॒ - pañca̭hotāra॒-mprayṷñjita - jāye॒teti̭ - tiṣṭhati॒ - klṛpti॒--r daśa̭hotu-rni॒dānagṃ̭ sa॒pta ca̭ ) (a. 11)
(pra॒jāpa̭tirakāmayata pra॒jā-ssṛ̭je॒yeti̭ - pra॒jāpa̭tirakāmayata darśapūrṇamā॒sau sṛ̭je॒yeti̭ - pra॒jāpa̭tirakāmayata॒ prajā̭ye॒yeti॒ sa tapa॒-ssa tri॒vṛtaṃ̭ - pra॒jāpa̭tirakāmayata॒ daśa̭hotāra॒-ntena̭ daśa॒dhā-''tmānaṃ̭ - de॒vā vai varṷṇa॒ - manto॒ vai - pra॒jāpa̭ti॒stā-ssṛ॒ṣṭā-ssama̭śliṣyan - de॒vā vai catṷrhotṛbhi - ri॒daṃ-vā~ agre᳚ - pra॒jāpa̭ti॒rindraṃ̭ - pra॒jāpa̭tirakāmayata ba॒horbhūyā॒nekā̭daśa)
(pra॒jāpa̭ti॒ - stadgraha̭sya - pra॒jā̭patirakāmayatā॒ - nayai॒vaina॒t - tasya॒ vā i॒ya-ṅklṛpti॒ - stasmā᳚-ttepā॒nājjyoti॒--r yada॒sminnā̭di॒tye -saṣaḍḍho̭tu-ssa॒ptaho̭tāra॒-ntrisa̭ptatiḥ)
(pra॒jāpa̭tirakāmayata - ni॒dāna̭vānbhavati)
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe dvitīyāṣṭake dvitīyaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय ब्राह्मणे द्वितीयाष्टके द्वितीयः प्रपाठकः - होतृब्राह्मणम्
ओ-न्नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः,
श्री गुरुभ्यो नमः । ह॒रिः॒ ओम् ॥
अनुवाकं 1 - दशहोतृमन्त्रस्य क्रत्वर्थपुरुषार्थप्रयोगौ
प्र॒जाप॑तिरकामयत प्र॒जा-स्सृ॑जे॒येति॑ । स ए॒त-न्दश॑होतार-मपश्यत् । त-म्मन॑सा ऽनु॒द्रुत्य॑ दर्भस्त॒म्बे॑-ऽजुहोत् । ततो॒ वै स प्र॒जा अ॑सृजत । ता अ॑स्माथ्सृ॒ष्टा अपा᳚क्रामन्न् । ता ग्रहे॑णागृह्णात् । तद्ग्रह॑स्य ग्रह॒त्वम् । यः का॒मये॑त॒ प्रजा॑ये॒येति॑ । स दश॑होतार॒-म्मन॑सा ऽनु॒द्रुत्य॑ दर्भस्त॒म्बे जु॑हुयात् । प्र॒जाप॑ति॒र्वै दश॑होता ॥ 1 ॥
प्र॒जाप॑तिरे॒व भू॒त्वा प्र जा॑यते ॥ मन॑सा जुहोति । मन॑ इव॒ हि प्र॒जाप॑तिः । प्र॒जाप॑ते॒राप्त्यै᳚ ॥ पू॒र्णया॑ जुहोति । पू॒र्ण इ॑व॒ हि प्र॒जाप॑तिः । प्र॒जाप॑ते॒राप्त्यै᳚ ॥ न्यू॑नया जुहोति । न्यू॑ना॒द्धि प्र॒जाप॑तिः प्र॒जा असृ॑जत । प्र॒जाना॒ग्ं॒ सृष्ट्यै᳚ ॥ 2 ॥
द॒र्भ॒स्त॒म्बे जु॑होति । ए॒तस्मा॒द्वै योनेः᳚ प्र॒जाप॑तिः प्र॒जा अ॑सृजत । यस्मा॑दे॒व योनेः᳚ प्र॒जाप॑तिः प्र॒जा असृ॑जत । तस्मा॑दे॒व योनेः॒ प्र जा॑यते ॥ ब्रा॒ह्म॒णो द॑क्षिण॒त उपा᳚स्ते । ब्रा॒ह्म॒णो वै प्र॒जाना॑-मुपद्र॒ष्टा । उ॒प॒द्र॒ष्टु॒मत्ये॒व प्र जा॑यते ॥ ग्रहो॑ भवति । प्र॒जानाग्ं॑ सृ॒ष्टाना॒-न्धृत्यै᳚ ॥ य-म्ब्रा᳚ह्म॒णं-विँ॒द्यां-विँ॒द्वाग्ंसं॒-यँशो॒ नर्च्छेत् ॥ 3 ॥
सो-ऽर॑ण्य-म्प॒रेत्य॑ । द॒र्भ॒स्त॒म्ब-मु॒द्ग्रत्थ्य॑ । ब्रा॒ह्म॒ण-न्द॑क्षिण॒तो नि॒षाद्य॑ । चतु॑र्होतॄ॒न् व्याच॑क्षीत । ए॒तद्वै दे॒वाना᳚-म्पर॒म-ङ्गुह्य॒-म्ब्रह्म॑ । यच्चतु॑र्होतारः । तदे॒व प्र॑का॒श-ङ्ग॑मयति । तदे॑न-म्प्रका॒श-ङ्ग॒तम् । प्र॒का॒श-म्प्र॒जाना᳚-ङ्गमयति ॥ द॒र्भ॒स्त॒म्ब-मु॒द्ग्रत्थ्य॒ व्याच॑ष्टे ॥ 4 ॥
अ॒ग्नि॒वान्. वै द॑र्भस्त॒म्बः । अ॒ग्नि॒वत्ये॒व व्याच॑ष्टे ॥ ब्रा॒ह्म॒णो द॑क्षिण॒त उपा᳚स्ते । ब्रा॒ह्म॒णो वै प्र॒जाना॑-मुपद्र॒ष्टा । उ॒प॒द्र॒ष्टु॒-मत्ये॒वैनं॒-यँश॑ ऋच्छति ॥ ई॒श्व॒र-न्तं-यँशो-ऽर्तो॒रित्या॑हुः । यस्यान्ते᳚ व्या॒चष्ट॒ इति॑ । वर॒स्तस्मै॒ देयः॑ । यदे॒वैन॒-न्तत्रो॑प॒ नम॑ति । तदे॒वाव॑ रुन्धे ॥ 5 ॥
अ॒ग्निमा॒दधा॑नो॒ दश॑होत्रा॒ ऽरणि॒मव॑दद्ध्यात् । प्रजा॑तमे॒वैन॒-माध॑त्ते । तेनै॒वोद्द्रुत्या᳚ग्निहो॒त्र-ञ्जु॑हुयात् । प्रजा॑तमे॒वैन॑ज्जुहोति । ह॒विर्नि॑र्व॒फ्स्यन्-दश॑होतारं॒-व्याँच॑क्षीत । प्रजा॑तमे॒वैन॒-न्निर्व॑पति । सा॒मि॒धे॒नी-र॑नुव॒क्ष्यन्-दश॑होतारं॒-व्याँच॑क्षीत । सा॒मि॒धे॒नीरे॒व सृ॒ष्ट्वा-ऽऽरभ्य॒ प्र त॑नुते । अथो॑ य॒ज्ञो वै दश॑होता । य॒ज्ञमे॒व त॑नुते ॥ 6 ॥
अ॒भि॒चर॒न्-दश॑होतार-ञ्जुहुयात् । नव॒ वै पुरु॑षे प्रा॒णाः । नाभि॑र्दश॒मी । सप्रा॑णमे॒वैन॑-म॒भिच॑रति । ए॒ताव॒द्वै पुरु॑षस्य॒ स्वम् । याव॑-त्प्रा॒णाः । याव॑दे॒वास्यास्ति॑ । तद॒भिच॑रति ॥ स्वकृ॑त॒ इरि॑णे जुहोति प्रद॒रे वा᳚ । ए॒तद्वा अ॒स्यै निर्-ऋ॑तिगृहीतम् । निर्-ऋ॑ति गृहीत ए॒वैन॒-न्निर्-ऋ॑त्या ग्राहयति ॥ य-द्वा॒चः क्रू॒रम् । तेन॒ वष॑ट्करोति । वा॒च ए॒वैन॑-ङ्क्रू॒रेण॒ प्र वृ॑श्चति । ता॒जगार्ति॒मार्च्छ॑ति ॥ 7 ॥
(दश॑होता॒ - सृष्ट्या॑ - ऋ॒च्छे-द्- व्याच॑ष्टे - रुन्ध - ए॒व त॑नुते॒ - निर्-ऋ॑तिगृहीत॒-म्पञ्च॑ च) (अ. 1)
अनुवाकं 2 - चतुर्होत्रादिमन्त्राणा-ङ्क्रत्वर्थप्रयोगः
प्र॒जाप॑तिरकामयत दर्शपूर्णमा॒सौ सृ॑जे॒येति॑ । स ए॒त-ञ्चतु॑र्होतार-मपश्यत् । त-म्मन॑सा-ऽनु॒द्रुत्या॑ हव॒नीये॑-ऽजुहोत् । ततो॒ वै स द॑र्शपूर्णमा॒साव॑सृजत । ताव॑स्मा-थ्सृ॒ष्टावपा᳚क्रामताम् । तौ ग्रहे॑णा गृह्णात् । तद्ग्रह॑स्य ग्रह॒त्वम् । द॒र्॒श॒पू॒र्ण॒मा॒सा-वा॒लभ॑मानः । चतु॑र्होतार॒-म्मन॑सा-ऽनु॒द्रुत्या॑-हव॒नीये॑ जुहुयात् । द॒र्॒श॒पू॒र्ण॒मा॒सावे॒व सृ॒ष्ट्वा-ऽऽरभ्य॒ प्र त॑नुते ॥ 8 ॥
ग्रहो॑ भवति । द॒र्॒श॒पू॒र्ण॒मा॒सयो᳚-स्सृ॒ष्टयो॒र्धृत्यै᳚ ॥ सो॑-ऽकामयत चातुर्मा॒स्यानि॑ सृजे॒येति॑ । स ए॒त-म्पञ्च॑होतार-मपश्यत् । त-म्मन॑सा-ऽनु॒द्रुत्या॑ हव॒नीये॑-ऽजुहोत् । ततो॒ वै स चा॑तुर्मा॒स्यान्य॑सृजत । तान्य॑स्मा-थ्सृ॒ष्टान्यपा᳚क्रामन्न् । तानि॒ ग्रहे॑णागृह्णात् । तद्ग्रह॑स्य ग्रह॒त्वम् । चा॒तु॒र्मा॒स्यान्या॒लभ॑मानः ॥ 9 ॥
पञ्च॑होतार॒-म्मन॑सा-ऽनु॒द्रुत्या॑ हव॒नीये॑ जुहुयात् । चा॒तु॒र्मा॒स्यान्ये॒व सृ॒ष्ट्वा-ऽऽरभ्य॒ प्र त॑नुते । ग्रहो॑ भवति । चा॒तु॒र्मा॒स्यानाग्ं॑ सृ॒ष्टाना॒-न्धृत्यै᳚ ॥ सो॑-ऽकामयत पशुब॒न्धग्ं सृ॑जे॒येति॑ । स ए॒तग्ं षड्ढो॑तार-मपश्यत् । त-म्मन॑सा-ऽनु॒द्रुत्या॑ हव॒नीये॑-ऽजुहोत् । ततो॒ वै स प॑शुब॒न्धम॑सृजत । सो᳚-ऽस्मा-थ्सृ॒ष्टो ऽपा᳚क्रामत् । त-ङ्ग्रहे॑णागृह्णात् ॥ 10 ॥
तद्ग्रह॑स्य ग्रह॒त्वम् । प॒शु॒ब॒न्धेन॑ य॒क्ष्यमा॑णः । षड्ढो॑तार॒-म्मन॑सा ऽनु॒द्रुत्या॑ हव॒नीये॑ जुहुयात् । प॒शु॒ब॒न्धमे॒व सृ॒ष्ट्वा-ऽऽरभ्य॒ प्र त॑नुते । ग्रहो॑ भवति । प॒शु॒ब॒न्धस्य॑ सृ॒ष्टस्य॒ धृत्यै᳚ ॥ सो॑-ऽकामयत सौ॒म्य-म॑द्ध्व॒रग्ं सृ॑जे॒येति॑ । स ए॒तग्ं स॒प्तहो॑तार-मपश्यत् । त-म्मन॑सा-ऽनु॒द्रुत्या॑ हव॒नीये॑ ऽजुहोत् । ततो॒ वै स सौ॒म्य-म॑द्ध्व॒र-म॑सृजत ॥ 11 ॥
सो᳚-ऽस्मा-थ्सृ॒ष्टो-ऽपा᳚क्रामत् । त-ङ्ग्रहे॑णागृह्णात् । तद्ग्रह॑स्य ग्रह॒त्वम् । दी॒क्षि॒ष्यमा॑णः । स॒प्तहो॑तार॒-म्मन॑सा-ऽनु॒द्रुत्या॑ हव॒नीये॑ जुहुयात् । सौ॒म्यमे॒वाद्ध्व॒रग्ं सृ॒ष्ट्वा-ऽऽरभ्य॒ प्र त॑नुते । ग्रहो॑ भवति । सौ॒म्यस्या᳚-द्ध्व॒रस्य॑ सृ॒ष्टस्य॒ धृत्यै᳚ ॥ दे॒वेभ्यो॒ वै य॒ज्ञो न प्राभ॑वत् । तमे॑ताव॒च्छ-स्सम॑भरन्न् ॥ 12 ॥
य-थ्स॑भां॒राः । ततो॒ वै तेभ्यो॑ य॒ज्ञः प्राभ॑वत् । य-थ्स॑भां॒रा भव॑न्ति । य॒ज्ञस्य॒ प्रभू᳚त्यै ॥ आ॒ति॒त्थ्यमा॒साद्य॒ व्याच॑ष्टे । य॒ज्ञ॒मु॒खं-वाँ आ॑ति॒थ्यम् । मु॒ख॒त ए॒व य॒ज्ञग्ं स॒भृन्त्य॒ प्र त॑नुते ॥ अय॑ज्ञो॒ वा ए॒षः । यो॑-ऽप॒त्नीकः॑ । न प्र॒जाः प्र जा॑येरन्न् । पत्नी॒र्व्याच॑ष्टे । य॒ज्ञमे॒वाकः॑ । प्र॒जाना᳚-म्प्र॒जन॑नाय ॥ उ॒प॒सथ्सु॒ व्याच॑ष्टे । ए॒तद्वै पत्नी॑ना-मा॒यत॑नम् । स्व ए॒वैना॑ आ॒यत॒ने-ऽव॑ कल्पयति ॥ 13 ॥
(त॒नु॒त॒ - आ॒लभ॑मानो - ऽगृह्णा - दसृज - ताभर - ञ्जायेर॒न्-थ्षट्च॑) (अ. 2)
अनुवाकं 3 - चतुर्होतृपञ्चहोतृमन्त्रग्रहभागयोः पुरुषार्थ प्रयोगः
प्र॒जाप॑ति-रकामयत॒ प्र जा॑ये॒येति॑ । स तपो॑-ऽतप्यत । स त्रि॒वृत॒ग्ग्॒ स्तोम॑-मसृजत । त-म्प॑ञ्चद॒शस्तोमो॑ मद्ध्य॒त उद॑तृणत् । तौ पू᳚र्वप॒क्षश्चा॑परप॒क्षश्चा॑भवताम् । पू॒र्व॒प॒क्ष-न्दे॒वा अन्वसृ॑ज्यन्त । अ॒प॒र॒प॒क्ष-मन्वसु॑राः । ततो॑ दे॒वा अभ॑वन्न् । परा-ऽसु॑राः । य-ङ्का॒मये॑त॒ वसी॑यान्-थ्स्या॒दिति॑ ॥ 14 ॥
त-म्पू᳚र्वप॒क्षे या॑जयेत् । वसी॑याने॒व भ॑वति । य-ङ्का॒मये॑त॒ पापी॑यान्-थ्स्या॒दिति॑ । तम॑परप॒क्षे या॑जयेत् । पापी॑याने॒व भ॑वति । तस्मा᳚-त्पूर्वप॒क्षो॑ ¶प॒क्षात्-क॑रु॒ण्य॑तरः ॥ प्र॒जाप॑ति॒र्वै दश॑होता । चतु॑र्होता॒ पञ्च॑होता । षड्ढो॑ता स॒प्तहो॑ता । ऋ॒तवः॑ संवँथ्स॒रः ॥ 15 ॥
प्र॒जाः प॒शव॑ इ॒मे लो॒काः । य ए॒व-म्प्र॒जाप॑ति-म्ब॒होर्भूयाग्ं॑सं॒-वेँद॑ । ब॒होरे॒व भूया᳚-न्भवति ॥ प्र॒जाप॑ति-र्देवासु॒रान॑सृजत । स इन्द्र॒मपि॒ नासृ॑जत । त-न्दे॒वा अ॑ब्रुवन्न् । इन्द्र॑-न्नो जन॒येति॑ । सो᳚-ऽब्रवीत् । यथा॒ ऽहं-युँ॒ष्माग् स्तप॒सा ऽसृ॑क्षि । ए॒वमिन्द्र॑-ञ्जनयद्ध्व॒मिति॑ ॥ 16 ॥
ते तपो॑-ऽतप्यन्त । त आ॒त्मन्निन्द्र॑-मपश्यन्न् । तम॑ब्रुवन्न् । जाय॒स्वेति॑ । सो᳚-ऽब्रवीत् । कि-म्भा॑ग॒धेय॑-म॒भिज॑निष्य॒ इति॑ । ऋ॒तून्-थ्सं॑वँथ्स॒रम् । प्र॒जाः प॒शून् । इ॒माल् ँलो॒कानित्य॑ब्रुवन्न् । तं-वैँ मा-ऽऽहु॑त्या॒ प्रज॑नय॒तेत्य॑ब्रवीत् ॥ 17 ॥
त-ञ्चतु॑र्होत्रा॒ प्राज॑नयन्न् ॥ यः का॒मये॑त वी॒रो म॒ आ जा॑ये॒तेति॑ । स चतु॑र्होतार-ञ्जुहुयात् । प्र॒जाप॑ति॒र्वै चतु॑र्होता । प्र॒जाप॑तिरे॒व भू॒त्वा प्रजा॑यते । ज॒जन॒दिन्द्र॑-मिन्द्रि॒याय॒ स्वाहेति॒ ग्रहे॑ण जुहोति । आ-ऽस्य॑ वी॒रो जा॑यते । वी॒रग्ं हि दे॒वा ए॒तया ऽऽहु॑त्या॒ प्राज॑नयन्न् ॥ आ॒दि॒त्याश्चाङ्गि॑रसश्च सुव॒र्गे लो॒के᳚ ऽस्पर्धन्त । व॒य-म्पूर्वे॑ सुव॒र्गं-लोँ॒कमि॑याम व॒य-म्पूर्व॒ इति॑ ॥ 18 ॥
त आ॑दि॒त्या ए॒त-म्पञ्च॑होतार-मपश्यन्न् । त-म्पु॒रा प्रा॑तरनुवा॒कादाग्नी᳚द्ध्रे ऽजुहवुः । ततो॒ वै ते पूर्वे॑ सुव॒र्गं-लोँ॒कमा॑यन्न् । य-स्सु॑व॒र्गका॑म॒-स्स्यात् । स पञ्च॑होतार-म्पु॒रा प्रा॑तरनुवा॒कादाग्नी᳚द्ध्रे जुहुयात् । सं॒वँ॒थ्स॒रो वै पञ्च॑होता । सं॒वँ॒थ्स॒र-स्सु॑व॒र्गो लो॒कः । सं॒वँ॒थ्स॒र ए॒वर्तुषु॑ प्रति॒ष्ठाय॑ । सु॒व॒र्गं-लोँ॒कमे॑ति ॥ ते᳚ब्रुव॒-न्नङ्गि॑रस आदि॒त्यान् ॥ 19 ॥
क्व॑ स्थ । क्व॑ व-स्स॒द्भ्यो ह॒व्यं-वँ॑क्ष्याम॒ इति॑ । छन्द॒-स्स्वित्य॑ब्रुवन्न् । गा॒य॒त्रि॒या-न्त्रि॒ष्टुभि॒-जग॑त्या॒मिति॑ । तस्मा॒च्छन्दः॑ सु स॒द्भ्य आ॑दि॒त्येभ्यः॑ । आ॒ङ्गी॒र॒सीः प्र॒जा ह॒व्यं-वँ॑हन्ति । वह॑न्त्यस्मै प्र॒जा ब॒लिम् । ऐन॒मप्र॑तिख्यात-ङ्गच्छति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ द्वाद॑श॒ मासाः॒ पञ्च॒र्तवः॑ । त्रय॑ इ॒मे लो॒काः । अ॒सावा॑दि॒त्य ए॑कवि॒ग्ं॒शः । ए॒तस्मि॒न् वा ए॒ष श्रि॒तः । ए॒तस्मि॒न्-प्रति॑ष्ठितः । य ए॒वमे॒तग्ग् श्रि॒त-म्प्रति॑ष्ठितं॒-वेँद॑ । प्रत्ये॒व ति॑ष्ठति ॥ 20 ॥
(स्या॒दिति॑ - संवँथ्स॒रो - ज॑नयद्ध्व॒मिती - त्य॑ब्रवी॒त् - पूर्व॒ इत्या॑ - दि॒त्यान् - ऋ॒तव॒-ष्षट्च॑) (अ. 3)
अनुवाकं 4 - जग-थ्सृष्टिकथनमुखेन होतृमन्त्रप्रशंसा
प्र॒जाप॑ति-रकामयत॒ प्रजा॑ये॒येति॑ । स ए॒त-न्दश॑होतार-मपश्यत् । तेन॑ दश॒धा ऽऽत्मानं॑-विँ॒धाय॑ । दश॑होत्रा ऽतप्यत । तस्य॒ चित्ति॒-स्स्रुगासी᳚त् । चि॒त्तमाज्य᳚म् । तस्यै॒ता॑वत्ये॒व वागासी᳚त् । ए॒तावान्॑. यज्ञक्र॒तुः ॥ स चतु॑र्होतार-मसृजत । सो॑-ऽनन्दत् ॥ 21 ॥
असृ॑क्षि॒ वा इ॒ममिति॑ । तस्य॒ सोमो॑ ह॒विरासी᳚त् । स चतु॑र्होत्रा ऽतप्यत । सो॑-ऽताम्यत् । स भूरिति॒ व्याह॑रत् । स भूमि॑मसृजत । अ॒ग्नि॒हो॒त्र-न्द॑र्शपूर्णमा॒सौ यजूग्ं॑षि । स द्वि॒तीय॑मतप्यत । सो॑-ऽताम्यत् । स भुव॒ इति॒ व्याह॑रत् ॥ 22 ॥
सो᳚-ऽन्तरि॑क्ष-मसृजत । चा॒तु॒र्मा॒स्यानि॒ सामा॑नि । स तृ॒तीय॑मतप्यत । सो॑-ऽताम्यत् । स सुव॒रिति॒ व्याह॑रत् । स दिव॑मसृजत । अ॒ग्नि॒ष्टो॒म-मु॒क्थ्य॑-मतिरा॒त्रमृचः॑ । ए॒ता वै व्याहृ॑तय इ॒मे लो॒काः । इ॒मा-न्खलु॒ वै लो॒काननु॑ प्र॒जाः प॒शव॒श्छन्दाग्ं॑सि॒ प्राजा॑यन्त । य ए॒वमे॒ताः प्र॒जाप॑तेः प्रथ॒मा व्याहृ॑तीः॒ प्रजा॑ता॒ वेद॑ ॥ 23 ॥
प्र प्र॒जया॑ प॒शुभि॑-र्मिथु॒नै-र्जा॑यते ॥ स पञ्च॑होतार-मसृजत । स ह॒विर्ना-वि॑न्दत । तस्मै॒ सोम॑-स्त॒नुव॒-म्प्राय॑च्छत् । ए॒त-त्ते॑ ह॒विरिति॑ । स पञ्च॑होत्रा ऽतप्यत । सो॑-ऽताम्यत् । स प्र॒त्यङ्ङ॑बाधत । सो-ऽसु॑रा-नसृजत । तद॒स्या प्रि॑यमासीत् ॥ 24 ॥
त-द्दु॒र्वर्ण॒ग्ं॒ हिर॑ण्यमभवत् । त-द्दु॒र्वर्ण॑स्य॒ हिर॑ण्यस्य॒ जन्म॑ । स द्वि॒तीय॑मतप्यत । सो॑-ऽताम्यत् । स प्रांअ॑बाधत । स दे॒वान॑सृजत । तद॑स्य प्रि॒यम॑सीत् । त-थ्सु॒वर्ण॒ग्ं॒ हिर॑ण्यमभवत् । त-थ्सु॒वर्ण॑स्य॒ हिर॑ण्यस्य॒ जन्म॑ । य ए॒वग्ं सु॒वर्ण॑स्य॒ हिर॑ण्यस्य॒ जन्म॒ वेद॑ ॥ 25 ॥
सु॒वर्ण॑ आ॒त्मना॑ भवति । दु॒र्वर्णो᳚-ऽस्य॒ भ्रातृ॑व्यः । तस्मा᳚-थ्सु॒वर्ण॒ग्ं॒ हिर॑ण्य-म्भा॒र्य᳚म् । सु॒वर्ण॑ ए॒व भ॑वति । ऐन॑-म्प्रि॒य-ङ्ग॑च्छति॒ नाप्रि॑यम् ॥ स स॒प्तहो॑तार-मसृजत । स स॒प्तहो᳚त्रै॒व सु॑व॒र्गं-लोँ॒कमै᳚त् ॥ त्रि॒ण॒वेन॒ स्तोमे॑नै॒भ्यो लो॒केभ्यो-ऽसु॑रा॒-न्प्राणु॑दत । त्र॒य॒स्त्रि॒ग्ं॒शेन॒ प्रत्य॑तिष्ठत् । ए॒क॒वि॒ग्ं॒शेन॒ रुच॑मधत्त ॥ 26 ॥
स॒प्त॒द॒शेन॒ प्राजा॑यत । य ए॒वं-विँ॒द्वान्-थ्सोमे॑न॒ यज॑ते । स॒प्तहो᳚त्रै॒व सु॑व॒र्गं-लोँ॒कमे॑ति । त्रि॒ण॒वेन॒ स्तोमे॑नै॒भ्यो लो॒केभ्यो॒ भ्रातृ॑व्या॒न्-प्रणु॑दते । त्र॒य॒स्त्रि॒ग्ं॒शेन॒ प्रति॑ तिष्ठति । ए॒क॒वि॒ग्ं॒शेन॒ रुच॑-न्धत्ते । स॒प्त॒द॒शेन॒ प्रजा॑यते । तस्मा᳚-थ्सप्तद॒श-स्स्तोमो॒ न नि॒र्॒हृत्यः॑ । प्र॒जाप॑ति॒ र्वै स॑प्तद॒शः । प्र॒जाप॑तिमे॒व म॑द्ध्य॒तो ध॑त्ते॒ प्रजा᳚त्यै ॥ 27 ॥
(अ॒न॒न्द॒-द्- भुव॒ इति॒ व्याह॑र॒-द्- वेदा॑ - सी॒-द्- वेदा॑ - धत्त॒ - प्रजा᳚त्यै) (अ. 4)
अनुवाकं 5 - दक्षिणाप्रतिग्रहमन्त्रव्याख्यानम्
दे॒वा वै वरु॑णमयाजयन्न् । स यस्यै॑ यस्यै दे॒वता॑यै॒ दक्षि॑णा॒मन॑यत् । ताम॑व्लीनात् । ते᳚-ऽब्रुवन्न् । व्या॒वृत्य॒ प्रति॑ गृह्णाम । तथा॑ नो॒ दक्षि॑णा॒ न व्ले᳚ष्य॒तीति॑ । ते व्या॒वृत्य॒ प्रत्य॑गृह्णन्न् । ततो॒ वै ता-न्दक्षि॑णा॒ नाव्ली॑नात् । य ए॒वं-विँ॒द्वान् व्या॒वृत्य॒ दक्षि॑णा-म्प्रतिगृ॒ह्णाति॑ । नैन॒-न्दक्षि॑णा व्लीनाति ॥ 28 ॥
राजा᳚ त्वा॒ वरु॑णो नयतु देवि दक्षिणे॒-ऽग्नये॒ हिर॑ण्य॒मित्या॑ह । आ॒ग्ने॒यं-वैँ हिर॑ण्यम् । स्वयै॒वैन॑-द्दे॒वत॑या॒ प्रति॑ गृह्णाति । सोमा॑य॒ वास॒ इत्या॑ह । सौ॒म्यं-वैँ वासः॑ । स्वयै॒वैन॑-द्दे॒वत॑या॒ प्रति॑ गृह्णाति । रु॒द्राय॒ गामित्या॑ह । रौ॒द्री वै गौः । स्वयै॒वैना᳚-न्दे॒वत॑या॒ प्रति॑ गृह्णाति । वरु॑णा॒याश्व॒मित्या॑ह ॥ 29 ॥
वा॒रु॒णो वा अश्वः॑ । स्वयै॒वैन॑-न्दे॒वत॑या॒ प्रति॑ गृह्णाति । प्रा॒जाप॑तये॒ पुरु॑ष॒मित्या॑ह । प्रा॒जा॒प॒त्यो वै पुरु॑षः । स्वयै॒वैन॑-न्दे॒वत॑या॒ प्रति॑ गृह्णाति । मन॑वे॒ तल्प॒मित्या॑ह । मा॒न॒वो वै तल्पः॑ । स्वयै॒वैन॑-न्दे॒वत॑या॒ प्रति॑ गृह्णाति । उ॒त्ता॒नाया᳚ङ्गीर॒सायान॒ इत्या॑ह । इ॒यं-वाँ उ॑त्ता॒न आ᳚ङ्गीर॒सः ॥ 30 ॥
अ॒नयै॒वैन॒त्-प्रति॑ गृह्णाति ॥ वै॒श्वा॒न॒र्यार्चा रथ॒-म्प्रति॑ गृह्णाति । वै॒श्वा॒न॒रो वै दे॒वत॑या॒ रथः॑ । स्वयै॒वैन॑-न्दे॒वत॑या॒ प्रति॑ गृह्णाति ॥ तेना॑मृत॒त्वम॑श्या॒-मित्या॑ह । अ॒मृत॑मे॒वात्मन्-ध॑त्ते ॥ वयो॑ दा॒त्र इत्या॑ह । वय॑ ए॒वैन॑-ङ्कृ॒त्वा । सु॒व॒र्गं-लोँ॒क-ङ्ग॑मयति ॥ मयो॒ मह्य॑मस्तु प्रतिग्रही॒त्र इत्या॑ह ॥ 31 ॥
यद्वै शि॒वम् । तन्मयः॑ । आ॒त्मन॑ ए॒वैषा परी᳚त्तिः ॥ क इ॒द-ङ्कस्मा॑ अदा॒दित्या॑ह । प्र॒जाप॑ति॒र्वै कः । स प्र॒जाप॑तये ददाति ॥ कामः॒ कामा॒येत्या॑ह । कामे॑न॒ हि ददा॑ति । कामे॑न प्रतिगृ॒ह्णाति॑ ॥ कामो॑ दा॒ता कामः॑ प्रति ग्रही॒तेत्या॑ह ॥ 32 ॥
कामो॒ हि दा॒ता । कामः॑ प्रति ग्रही॒ता ॥ कामग्ं॑ समु॒द्र-मावि॒शेत्या॑ह । स॒मु॒द्र इ॑व॒ हि कामः॑ । नेव॒ हि काम॒स्यान्तो-ऽस्ति॑ । न स॑मु॒द्रस्य॑ ॥ कामे॑न त्वा॒ प्रति॑ गृह्णा॒मीत्या॑ह । येन॒ कामे॑न प्रति गृ॒ह्णाति॑ । स ए॒वैन॑म॒मुष्मि॑ल् ँलो॒के काम॒ आग॑च्छति ॥ कामै॒तत्त॑ ए॒षा ते॑ काम॒ दक्षि॒णेत्या॑ह । काम॑ ए॒व त-द्यज॑मानो॒-ऽमुष्मि॑ल् ँलो॒के दक्षि॑णामिच्छति । न प्र॑तिग्रही॒तरि॑ ॥ य ए॒वं-विँ॒द्वान्-दक्षि॑णा-म्प्रतिगृ॒ह्णाति॑ । अ॒नृ॒णामे॒वैना॒-म्प्रति॑ गृह्णाति ॥ 33 ॥
(व्ली॒ना॒त्य - श्व॒मित्या॑हा - ङ्गिर॒सः - प्र॑तिग्रही॒त्र इत्या॑ह - प्रतिग्रही॒तेत्या॑ह॒ - दक्षि॒णेत्या॑ह च॒त्वारि॑ च) (अ. 5)
अनुवाकं 6 - द्वादशाहदशमे-ऽहनि होतृमन्त्राः
अन्तो॒ वा ए॒ष य॒ज्ञस्य॑ । य-द्द॑श॒ममहः॑ । द॒श॒मे-ऽह᳚न्-थ्सर्परा॒ज्ञिया॑ ऋ॒ग्भि-स्स्तु॑वन्ति । य॒ज्ञस्यै॒वान्त॑-ङ्ग॒त्वा । अ॒न्नाद्य॒मव॑रुन्धते ॥ ति॒सृभिः॑ स्तुवन्ति । त्रय॑ इ॒मे लो॒काः । ए॒भ्य ए॒व लो॒केभ्यो॒-ऽन्नाद्य॒मव॑रुन्धते । पृश्नि॑वती-र्भवन्ति । अन्नं॒-वैँ पृश्नि॑ ॥ 34 ॥
अन्न॑मे॒वाव॑-रुन्धते ॥ मन॑सा॒ प्रस्तौ॑ति । मन॒सोद्गा॑यति । मन॑सा॒ प्रति॑ हरति । मन॑ इव॒ हि प्र॒जाप॑तिः । प्र॒जाप॑ते॒राप्त्यै᳚ ॥ दे॒वा वै स॒र्पाः । तेषा॑मि॒यग्ं राज्ञी᳚ । य-थ्स॑र्परा॒ज्ञिया॑ ऋ॒ग्भि-स्स्तु॒वन्ति॑ । अ॒स्यामे॒व प्रति॑ तिष्ठन्ति ॥ 35 ॥
चतु॑र्होतॄ॒न्॒. होता॒ व्याच॑ष्टे । स्तु॒तमनु॑शग्ंसति॒ शान्त्यै᳚ ॥ अन्तो॒ वा ए॒ष य॒ज्ञस्य॑ । य-द्द॑श॒ममहः॑ । ए॒त-त्खलु॒ वै दे॒वाना᳚-म्पर॒म-ङ्गुह्य॒-म्ब्रह्म॑ । यच्चतु॑र्होतारः । द॒श॒मे-ऽह॒ग्ग्॒-श्चतु॑र्होतॄ॒न् व्याच॑ष्टे । य॒ज्ञस्यै॒वान्त॑-ङ्ग॒त्वा । प॒र॒म-न्दे॒वाना॒-ङ्गुह्य॒-म्ब्रह्माव॑रुन्धे । तदे॒व प्र॑का॒श-ङ्ग॑मयति ॥ 36 ॥
तदे॑न-म्प्रका॒श-ङ्ग॒तम् । प्र॒का॒श-म्प्र॒जाना᳚-ङ्गमयति ॥ वाचं॑-यँच्छति । य॒ज्ञस्य॒ धृत्यै᳚ ॥ य॒ज॒मा॒न॒दे॒व॒त्यं॑-वाँ अहः॑ । भ्रा॒तृ॒व्य॒दे॒व॒त्या॑ रात्रिः॑ । अह्ना॒ रात्रि॑-न्ध्यायेत् । भ्रातृ॑व्यस्यै॒व तल्लो॒कं-वृँ॑ङ्क्ते । यद्दिवा॒ वाचं॑-विँसृ॒जेत् । अह॒र्भ्रातृ॑व्या॒योच्छिग्ं॑षेत् । यन्नक्तं॑-विँसृ॒जेत् । रात्रि॒-म्भ्रातृ॑व्या॒योच्छिग्ं॑षेत् । अ॒धि॒वृ॒क्ष॒सू॒र्ये वाचं॒-विँसृ॑जति । ए॒ताव॑न्तमे॒वास्मै॑ लो॒कमुच्छिग्ं॑षति । याव॑दादि॒त्यो᳚-ऽस्त॒मेति॑ ॥ 37 ॥
(पृश्नि॑ - तिष्ठन्ति - गमयति - शिग्ंषे॒-त्पञ्च॑ च) (अ. 6)
अनुवाकं 7 - सप्तहोतृमन्त्रसाध्ययज्ञप्रशंसा
प्र॒जाप॑तिः प्र॒जा अ॑सृजत । ता-स्सृ॒ष्टा-स्सम॑श्लिष्यन्न् । ता रू॒पेणानु॒ प्रावि॑शत् । तस्मा॑दाहुः । रू॒पं-वैँ प्र॒जाप॑ति॒रिति॑ । ता नाम्ना-ऽनु॒ प्रावि॑शत् । तस्मा॑दाहुः । नाम॒ वै प्र॒जाप॑ति॒रिति॑ । तस्मा॒दप्या॑ ऽमि॒त्रौ स॒गन्त्य॑ । नाम्ना॒ चेद्ध्वये॑ते ॥ 38 ॥
मि॒त्रमे॒व भ॑वतः ॥ प्र॒जाप॑ति-र्देवासु॒रान॑सृजत । स इन्द्र॒मपि॒ नासृ॑जत । त-न्दे॒वा अ॑ब्रुवन्न् । इन्द्र॑-न्नो जन॒येति॑ । स आ॒त्म-न्निन्द्र॑-मपश्यत् । तम॑सृजत । त-न्त्रि॒ष्टुग्-वी॒र्य॑-म्भू॒त्वा-ऽनु॒ प्रावि॑शत् । तस्य॒ वज्रः॑ पञ्चद॒शो हस्त॒ आप॑द्यत । तेनो॒दय्यासु॑रान॒भ्य॑ भवत् ॥ 39 ॥
य ए॒वं-वेँद॑ । अ॒भि भ्रातृ॑व्या-न्भवति ॥ ते दे॒वा असु॑रै-र्वि॒जित्य॑ । सु॒व॒र्गं-लोँ॒कमा॑यन्न् । ते॑-ऽमुष्मि॑ल् ँलो॒के व्य॑क्षुद्ध्यन्न् । ते᳚-ऽब्रुवन्न् । अ॒मुतः॑ प्रदानं॒-वाँ उप॑जिजीवि॒मेति॑ । ते स॒प्तहो॑तारं-यँ॒ज्ञं-विँ॒धाया॒यास्य᳚म् । आ॒ङ्गी॒र॒स-म्प्राहि॑ण्वन्न् । ए॒तेना॒मुत्र॑ कल्प॒येति॑ ॥ 40 ॥
तस्य॒ वा इ॒य-ङ्क्लृप्तिः॑ । यदि॒द-ङ्कि-ञ्च॑ । य ए॒वं-वेँद॑ । कल्प॑ते-ऽस्मै । स वा अ॒य-म्म॑नु॒ष्ये॑षु य॒ज्ञ-स्स॒प्तहो॑ता । अ॒मुत्र॑ स॒द्भ्यो दे॒वेभ्यो॑ ह॒व्यं-वँ॑हति । य ए॒वं-वेँद॑ । उपै॑नं-यँ॒ज्ञो न॑मति ॥ सो॑-ऽमन्यत । अ॒भि वा इ॒मे᳚-ऽस्मा-ल्लो॒काद॒मुंलोँ॒क-ङ्क॑मिष्यन्त॒ इति॑ । स वाच॑स्पते॒ हृदिति॒ व्याह॑रत् । तस्मा᳚-त्पु॒त्रो हृद॑यम् । तस्मा॑द॒स्मा-ल्लो॒काद॒मुं-लोँ॒क-न्नाभिका॑मयन्ते । पु॒त्रो हि हृद॑यम् ॥ 41 ॥
(ह्वये॑त - अभवत् - कल्प॒ये - तीति॑ च॒त्वारि॑ च) (अ. 7)
अनुवाकं 8 - होतृमन्त्राणां सोमयागाङ्गत्वम्
दे॒वा वै चतु॑र्होतृभि-र्य॒ज्ञम॑तन्वत । ते वि पा॒प्मना॒ भ्रातृ॑व्ये॒णाज॑यन्त । अ॒भि सु॑व॒र्गं-लोँ॒कम॑जयन्न् । य ए॒वं-विँ॒द्वाग्-श्चतु॑र्होतृभिर्य॒ज्ञ-न्त॑नु॒ते । वि पा॒प्मना॒ भ्रातृ॑व्येण जयते । अ॒भि सु॑व॒र्गं-लोँ॒क-ञ्ज॑यति ॥ षड्ढो᳚त्रा प्राय॒णीय॒मासा॑दयति । अ॒मुष्मै॒ वै लो॒काय॒ षड्ढो॑ता । घ्नन्ति॒ खलु॒ वा ए॒त-थ्सोम᳚म् । यद॑भिषु॒ण्वन्ति॑ ॥ 42 ॥
ऋ॒जु॒धैवैन॑म॒मुं-लोँ॒क-ङ्ग॑मयति । चतु॑र्होत्रा ऽऽति॒त्थ्यम् । यशो॒ वै चतु॑र्होता । यश॑ ए॒वात्मन्-ध॑त्ते । पञ्च॑होत्रा प॒शुमुप॑ सादयति । सु॒व॒र्ग्यो॑ वै पञ्च॑होता । यज॑मानः प॒शुः । यज॑मानमे॒व सु॑व॒र्गं-लोँ॒क-ङ्ग॑मयति । ग्रहा᳚न्-गृही॒त्वा स॒प्तहो॑तार-ञ्जुहोति । इ॒न्द्रि॒यं-वैँ स॒प्तहो॑ता ॥ 43 ॥
इ॒न्द्रि॒यमे॒वात्मन्-ध॑त्ते ॥ यो वै चतु॑र्होतॄ-ननुसव॒न-न्त॒र्पय॑ति । तृप्य॑ति प्र॒जया॑ प॒शुभिः॑ । उपै॑नग्ं सोमपी॒थो न॑मति । ब॒हि॒ष्पव॒मा॒ने दश॑होतारं॒-व्याँच॑क्षीत । माद्ध्य॑न्दिने॒ पव॑माने॒ चतु॑र्होतारम् । आर्भ॑वे॒ पव॑माने॒ पञ्च॑होतारम् । पि॒तृ॒य॒ज्ञे षड्ढो॑तारम् । य॒ज्ञा॒य॒ज्ञिय॑स्य स्तो॒त्रे स॒प्तहो॑तारम् । अ॒नु॒स॒व॒नमे॒वैनाग्॑ स्तर्पयति ॥ 44 ॥
तृप्य॑ति प्र॒जया॑ प॒शुभिः॑ । उपै॑नग्ं सोमपी॒थो न॑मति ॥ दे॒वा वै चतु॑र्होतृभि-स्स॒त्रमा॑सत । ऋद्धि॑परिमितं॒-यँश॑स्कामाः । ते᳚-ऽब्रुवन्न् । यन्नः॑ प्रथ॒मं-यँश॑ ऋ॒च्छात् । सर्वे॑षा-न्न॒स्त-थ्स॒हास॒दिति॑ । सोम॒श्चतु॑र्होत्रा । अ॒ग्निः पञ्च॑होत्रा । धा॒ता षड्ढो᳚त्रा ॥ 45 ॥
इन्द्रः॑ स॒प्तहो᳚त्रा । प्र॒जाप॑ति॒-र्दश॑होत्रा । तेषा॒ग्ं॒ सोम॒ग्ं॒ राजा॑नं॒-यँश॑ आर्च्छत् ॥ तन्न्य॑कामयत । तेनापा᳚क्रामत् । तेन॑ प्र॒लाय॑मचरत् । त-न्दे॒वाः प्रै॒षैः प्रैष॑मैच्छन्न् । तत्-प्रै॒षाणा᳚-म्प्रैष॒त्वम् । नि॒विद्भि॒र्न्य॑वेदयन्न् । तन्नि॒विदा᳚-न्निवि॒त्त्वम् ॥ 46 ॥
आ॒प्रीभि॑राप्नुवन्न् । तदा॒प्रीणा॑माप्रि॒त्वम् । तम॑घ्नन्न् । तस्य॒ यशो॒ व्य॑गृह्णत । ते ग्रहा॑ अभवन्न् । तद्ग्रहा॑णा-ङ्ग्रह॒त्वम् । यस्यै॒वं-विँ॒दुषो॒ ग्रहा॑ गृ॒ह्यन्ते᳚ । तस्य॒ त्वे॑व गृ॑ही॒ताः ॥ ते᳚-ऽब्रुवन्न् । यो वै न॒-श्श्रेष्ठो-ऽभू᳚त् ॥ 47 ॥
तम॑वधिष्म । पुन॑रि॒मग्ं सु॑वामहा॒ इति॑ । त-ञ्छन्दो॑भि-रसुवन्त । तच्छन्द॑सा-ञ्छन्द॒स्त्वम् । साम्ना॒ समान॑यन्न् । त-थ्साम्नः॑ साम॒त्वम् । उ॒क्थै-रुद॑स्थापयन्न् । तदु॒क्थाना॑-मुक्थ॒त्वम् । य ए॒वं-वेँद॑ । प्रत्ये॒व ति॑ष्ठति ॥ 48 ॥
सर्व॒मायु॑रेति ॥ सोमो॒ वै यशः॑ । य ए॒वं-विँ॒द्वान्-थ्सोम॑मा॒गच्छ॑ति । यश॑ ए॒वैन॑मृच्छति । तस्मा॑दाहुः । यश्चै॒वं-वेँद॒ यश्च॒ न । तावु॒भौ सोम॒-माग॑च्छतः । सोमो॒ हि यशः॑ । त-न्त्वा-ऽव यश॑ ऋच्छ॒तीत्या॑हुः । य-स्सोमे॒ सोम॒-म्प्राहेति॑ । तस्मा॒-थ्सोमे॒ सोमः॒ प्रोच्यः॑ । यश॑ ए॒वैन॑मृच्छति ॥ 49 ॥
(अ॒भि॒षु॒ण्वन्ति॑ - स॒प्तहो॑ता - तर्पयति॒ - षड्ढो᳚त्रा - निवि॒त्त्व - मभू᳚त् - तिष्ठति॒ - प्राहेति॒ द्वे च॑) (अ. 8)
अनुवाकं 9 - होतृमन्त्रोत्पत्तिकथनप्रसङ्गेन जग-थ्सृष्टिः
इ॒दं-वाँ अग्रे॒ नैव किञ्च॒नासी᳚त् । न द्यौरा॑सीत् । न पृ॑थि॒वी । नान्तरि॑क्षम् । तदस॑दे॒व सन्मनो॑ ऽकुरुत॒ स्यामिति॑ । तद॑तप्यत । तस्मा᳚त्-तेपा॒नाद्धू॒मो॑-ऽजायत । त-द्भूयो॑-ऽतप्यत । तस्मा᳚त्-तेपा॒नाद॒ग्नि-र॑जायत । त-द्भूयो॑-ऽतप्यत ॥ 50 ॥
तस्मा᳚त्-तेपा॒नाज्ज्योति॑-रजायत । त-द्भूयो॑-ऽतप्यत । तस्मा᳚त्-तेपा॒नाद॒र्चि-र॑जायत । त-द्भूयो॑-ऽतप्यत । तस्मा᳚त्-तेपा॒नान्मरी॑चयो-ऽजायन्त । त-द्भूयो॑-ऽतप्यत । तस्मा᳚त्-तेपा॒नादु॑दा॒रा अ॑जायन्त । त-द्भूयो॑-ऽतप्यत । तद॒भ्रमि॑व॒ सम॑हन्यत ॥ त-द्व॒स्तिम॑भिनत् ॥ 51 ॥
स स॑मु॒द्रो॑-ऽभवत् । तस्मा᳚-थ्समु॒द्रस्य॒ न पि॑बन्ति । प्र॒जन॑नमिव॒ हि मन्य॑न्ते । तस्मा᳚-त्प॒शो-र्जाय॑माना॒दापः॑ पु॒रस्ता᳚-द्यन्ति ॥ त-द्दश॑हो॒ता-ऽन्व॑सृज्यत । प्र॒जाप॑ति॒र्वै दश॑ होता ॥ य ए॒व-न्तप॑सो वी॒र्यं॑-विँ॒द्वाग्स्तप्य॑ते । भव॑त्ये॒व ॥ तद्वा इ॒दमापः॑ सलि॒ल-मा॑सीत् । सो॑-ऽरोदीत्-प्र॒जाप॑तिः ॥ 52 ॥
स कस्मा॑ अज्ञि । य-द्य॒स्या अप्र॑तिष्ठाया॒ इति॑ । यद॒फ्स्व॑-वाप॑द्यत । सा पृ॑थि॒व्य॑भवत् । यद्व्यमृ॑ष्ट । तद॒न्तरि॑क्ष-मभवत् । यदू॒र्ध्व-मु॒दमृ॑ष्ट । सा द्यौर॑भवत् । यदरो॑दीत् । तद॒नयो॑ रोद॒स्त्वम् ॥ 53 ॥
य ए॒वं-वेँद॑ । नास्य॑ गृ॒हे रु॑दन्ति । ए॒तद्वा ए॒षां-लोँ॒काना॒-ञ्जन्म॑ । य ए॒वमे॒षां-लोँ॒काना॒-ञ्जन्म॒ वेद॑ । नैषु लो॒के-ष्वार्ति॒मार्च्छ॑ति । स इ॒मा-म्प्र॑ति॒ष्ठा-म॑विन्दत ॥ स इ॒मा-म्प्र॑ति॒ष्ठां-विँ॒त्त्वा ऽका॑मयत॒ प्रजा॑ये॒येति॑ । स तपो॑-ऽतप्यत । सो᳚-ऽन्तर्वा॑नभवत् । स ज॒घना॒दसु॑रा-नसृजत ॥ 54 ॥
तेभ्यो॑ मृ॒न्मये॒ पात्रे-ऽन्न॑मदुहत् । या-ऽस्य॒ सा त॒नूरासी᳚त् । तामपा॑हत । सा तमि॑स्रा-ऽभवत् ॥ सो॑-ऽकामयत॒ प्रजा॑ये॒येति॑ । स तपो॑-ऽतप्यत । सो᳚-ऽन्तर्वा॑-नभवत् । स प्र॒जन॑नादे॒व प्र॒जा अ॑सृजत । तस्मा॑दि॒मा भूयि॑ष्ठाः । प्र॒जन॑ना॒द्ध्ये॑ना॒ असृ॑जत ॥ 55 ॥
ताभ्यो॑ दारु॒मये॒ पात्रे॒ पयो॑-ऽदुहत । या-ऽस्य॒ सा त॒नूरासी᳚त् । तामपा॑हत । सा जोथ्स्ना॑ ऽभवत् ॥ सो॑-ऽकामयत॒ प्रजा॑ये॒येति॑ । सतपो॑-ऽतप्यत । सो᳚-ऽन्तर्वा॑-नभवत् । स उ॑पप॒क्षाभ्या॑-मे॒वर्तून॑सृजत । तेभ्यो॑ रज॒ते पात्रे॑ घृ॒तम॑दुहत् । या-ऽस्य॒ सा त॒नूरासी᳚त् ॥ 56 ॥
तामपा॑हत । सो॑-ऽहोरा॒त्रयो᳚-स्स॒न्धि-र॑भवत् ॥ सो॑-ऽकामयत॒ प्रजा॑ये॒येति॑ । स तपो॑-ऽतप्यत । सो᳚-ऽन्तर्वा॑-नभवत् । स मुखा᳚-द्दे॒वा-न॑सृजत । तेभ्यो॒ हरि॑ते॒ पात्रे॒ सोम॑मदुहत् । या-ऽस्य॒ सा त॒नूरासी᳚त् । तामपा॑हत । तदह॑रभवत् ॥ 57 ॥
ए॒ते वै प्र॒जाप॑ते॒र्दोहाः᳚ । य ए॒वं-वेँद॑ । दु॒ह ए॒व प्र॒जाः ॥ दिवा॒ वै नो॑-ऽभू॒दिति॑ । त-द्दे॒वाना᳚-न्देव॒त्वम् । य ए॒व-न्दे॒वाना᳚-न्देव॒त्वं-वेँद॑ । दे॒ववा॑ने॒व भ॑वति ॥ ए॒तद्वा अ॑होरा॒त्राणा॒-ञ्जन्म॑ । य ए॒वम॑होरा॒त्राणा॒-ञ्जन्म॒ वेद॑ । नाहो॑रा॒त्रेष्वार्ति॒मार्च्छ॑ति ॥ 58 ॥
अस॒तो-ऽधि॒ मनो॑-ऽसृज्यत । मनः॑ प्र॒जाप॑ति-मसृजत । प्र॒जाप॑तिः प्र॒जा अ॑सृजत । तद्वा इ॒द-म्मन॑स्ये॒व प॑र॒म-म्प्रति॑ष्ठितम् । यदि॒द-ङ्किञ्च॑ । तदे॒तच्छ्वो॑वस्य॒ सन्नाम॒ ब्रह्म॑ ॥ व्यु॒च्छन्ती᳚ व्युच्छन्त्यस्मै॒ वस्य॑सी वस्यसी॒ व्यु॑च्छति । प्रजा॑यते प्र॒जया॑ प॒शुभिः॑ । प्र प॑रमे॒ष्ठिनो॒ मात्रा॑-माप्नोति । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 59 ॥
(अ॒ग्निर॑जायत॒ तद्भूयो॑-ऽतप्यता - भिनद - रोदी-त्प्र॒जाप॑ती - रोद॒स्त्व - म॑सृज॒ - तासृ॑जत - घृ॒तम॑दुह॒द्या-ऽस्य॒ सा त॒नूरासी॒ - दह॑रभव-द्- ऋच्छति॒ - वेद॑) (अ. 9)
(इ॒द-न्धू॒मो᳚ ऽग्नि-र्ज्योति॑ र॒र्चि-र्मरी॑चय उदा॒रा स्तद॒भ्रग्ं /
स ज॒घना॒-थ्सा तमि॑स्रा॒ स प्र॒जन॑ना॒-थ्सा जोथ्स्ना॒ स उ॑पप॒क्षाभ्या॒ग्ं॒ सो॑ ऽहोरा॒त्रयो᳚-स्स॒न्धि-स्समुखा॒-त्तदह॑-र्दे॒ववा᳚न् / मृ॒न्मये॑ दारु॒मये॑ रज॒ते हरि॑ते॒ तेभ्य॒स्ताभ्यो॒ द्वे तेभ्यो-ऽन्न॒-म्पयो॑
घृ॒तग्ं सोम᳚म्)
अनुवाकं 10 - देवसृष्टिमध्ये-ऽवस्थितस्येन्द्रस्य देवताधिपतित्वम्
प्र॒जाप॑ति॒-रिन्द्र॑मसृज-तानुजाव॒र-न्दे॒वाना᳚म् । त-म्प्राहि॑णोत् । परे॑हि । ए॒तेषा᳚-न्दे॒वाना॒-मधि॑पतिरे॒धीति॑ । त-न्दे॒वा अ॑ब्रुवन्न् । कस्त्वमसि॑ । व॒यं-वैँ त्वच्छ्रेयाग्ं॑स-स्स्म॒ इति॑ । सो᳚-ऽब्रवीत् । कस्त्वमसि॑ व॒यं-वैँ त्वच्छ्रेयाग्ं॑स-स्स्म॒ इति॑ मा दे॒वा अ॑वोच॒न्निति॑ ॥ अथ॒ वा इ॒द-न्तर्हि॑ प्र॒जाप॑तौ॒ हर॑ आसीत् ॥ 60 ॥
यद॒स्मिन्ना॑दि॒त्ये । तदे॑नमब्रवीत् । ए॒तन्मे॒ प्रय॑च्छ । अथा॒हमे॒तेषा᳚-न्दे॒वाना॒-मधि॑पति-र्भविष्या॒मीति॑ । को॑हग्ग्-स्या॒मित्य॑ब्रवीत् । ए॒त-त्प्र॒दायेति॑ । ए॒त-थ्स्या॒ इत्य॑ब्रवीत् । यदे॒तद्ब्रवी॒षीति॑ । को ह॒ वै नाम॑ प्र॒जाप॑तिः । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 61 ॥
वि॒दुरे॑न॒-न्नाम्ना᳚ । तद॑स्मै रु॒क्म-ङ्कृ॒त्वा प्रत्य॑मुञ्चत् । ततो॒ वा इन्द्रो॑ दे॒वाना॒-मधि॑पति-रभवत् । य ए॒वं-वेँद॑ । अधि॑पतिरे॒व स॑मा॒नाना᳚-म्भवति ॥ सो॑-ऽमन्यत । कि-ङ्किं॒-वाँ अ॑कर॒मिति॑ । स च॒न्द्र-म्म॒ आह॒रेति॒ प्राल॑पत् । तच्च॒न्द्रम॑स-श्चन्द्रम॒स्त्वम् । य ए॒वं-वेँद॑ ॥ 62 ॥
च॒न्द्रवा॑ने॒व भ॑वति ॥ त-न्दे॒वा अ॑ब्रुवन्न् । सु॒वीर्यो॑ ऽमर्या॒ यथा॑ गोपा॒यत॒ इति॑ । त-थ्सूर्य॑स्य सूर्य॒त्वम् । य ए॒वं-वेँद॑ । नैन॑-न्दभ्नोति ॥ कश्च॒ नास्मि॒न्वा इ॒दमि॑न्द्रि॒य-म्प्रत्य॑स्था॒दिति॑ । तदिन्द्र॑-स्येन्द्र॒त्वम् । य ए॒वं-वेँद॑ । इ॒न्द्रि॒या॒व्ये॑व भ॑वति ॥ 63 ॥
अ॒यं-वाँ इ॒द-म्प॑र॒मो॑-ऽभू॒दिति॑ । तत्-प॑रमे॒ष्ठिनः॑ परमेष्ठि॒त्वम् । य ए॒वं-वेँद॑ । प॒र॒मामे॒व काष्ठा᳚-ङ्गच्छति ॥ त-न्दे॒वा-स्स॑म॒न्त-म्पर्य॑विशन्न् । वस॑वः पु॒रस्ता᳚त् । रु॒द्रा द॑क्षिण॒तः । आ॒दि॒त्याः प॒श्चात् । विश्वे॑ दे॒वा उ॑त्तर॒तः । अङ्गि॑रसः प्र॒त्यञ्च᳚म् ॥ 64 ॥
सा॒द्ध्याः परा᳚ञ्चम् । य ए॒वं-वेँद॑ । उपै॑नग्ं समा॒ना-स्सं-विँ॑शन्ति ॥ स प्र॒जाप॑तिरे॒व भू॒त्वा प्र॒जा आव॑यत् । ता अ॑स्मै॒ नाति॑ष्ठन्ता॒न्नाद्या॑य । ता मुख॑-म्पु॒रस्ता॒त्-पश्य॑न्तीः । द॒क्षि॒ण॒तः पर्या॑यन्न् । स द॑क्षिण॒तः पर्य॑वर्तयत । ता मुख॑-म्पु॒रस्ता॒त्-पश्य॑न्तीः । मुख॑-न्दक्षिण॒तः ॥ 65 ॥
प॒श्चात्-पर्या॑यन्न् । स प॒श्चात्-पर्य॑वर्तयत । ता मुख॑-म्पु॒रस्ता॒त्-पश्य॑न्तीः । मुख॑-न्दक्षिण॒तः । मुख॑-म्प॒श्चात् । उ॒त्त॒र॒तः पर्या॑यन्न् । स उ॑त्तर॒तः पर्य॑वर्तयत । ता मुख॑-म्पु॒रस्ता॒त्-पश्य॑न्तीः । मुख॑-न्दक्षिण॒तः । मुख॑-म्प॒श्चात् ॥ 66 ॥
मुख॑मुत्तर॒तः । ऊ॒र्ध्वा उदा॑यन्न् । स उ॒परि॑ष्टा॒न्न्य॑-वर्तयत । ता-स्स॒र्वतो॑मुखो भू॒त्वा ऽऽव॑यत् । ततो॒ वै तस्मै᳚ प्र॒जा अति॑ष्ठन्ता॒न्नाद्या॑य ॥ य ए॒वं-विँ॒द्वा-न्परि॑ च व॒र्तय॑ते॒ नि च॑ । प्र॒जाप॑तिरे॒व भु॒त्वा प्र॒जा अ॑त्ति । तिष्ठ॑न्ते-ऽस्मै प्र॒जा अ॒न्नाद्या॑य । अ॒न्ना॒द ए॒व भ॑वति ॥ 67 ॥
(आ॒सी॒-द्- वेद॑ - चन्द्रम॒स्त्वं-यँ ए॒वं-वेँदे᳚ - न्द्रिया॒व्ये॑व भ॑वति - प्र॒त्यञ्च॒ - मुख॑-न्दक्षिण॒तो - मुख॑-म्प॒श्चान् - +नव॑ च) (आ10 )
अनुवाकं 11 - होतृमन्त्राणा-म्पुरुषार्थप्रयोगः
प्र॒जाप॑ति-रकामयत ब॒होर्भूया᳚न्-थ्स्या॒मिति॑ । स ए॒त-न्दश॑होतार-मपश्यत् । त-म्प्रायु॑ङ्क्त । तस्य॒ प्रयु॑क्ति ब॒होर्भूया॑नभवत् । यः का॒मये॑त ब॒होर्भूया᳚न्-थ्स्या॒मिति॑ । स दश॑होतार॒-म्प्रयु॑ञ्जीत । ब॒होरे॒व भूया᳚न्-भवति ॥ सो॑-ऽकामयत वी॒रो म॒ आजा॑ये॒तेति॑ । स दश॑होतु॒श्चतु॑र्होतार॒-न्निर॑मिमीत । त-म्प्रायु॑ङ्क्त ॥ 68 ॥
तस्य॒ प्रयु॒क्तीन्द्रो॑ ऽजायत । यः का॒मये॑त वी॒रो म॒ आजा॑ये॒तेति॑ । स चतु॑र्होतार॒-म्प्रयु॑ञ्जीत । आ-ऽस्य॑ वी॒रो जा॑यते ॥ सो॑-ऽकामयत पशु॒मान्-थ्स्या॒मिति॑ । स चतु॑र्होतुः॒ पञ्च॑होतार॒-न्निर॑मिमीत । त-म्प्रायु॑ङ्क्त । तस्य॒ प्रयु॑क्ति पशु॒मान॑भवत् । यः का॒मये॑त पशु॒मान्-थ्स्या॒मिति॑ । स पञ्च॑होतार॒-म्प्रयु॑ञ्जीत ॥ 69 ॥
प॒शु॒माने॒व भ॑वति ॥ सो॑-ऽकामयत॒र्तवो॑ मे कल्पेर॒न्निति॑ । स पञ्च॑होतु॒-ष्षड्ढो॑तार॒-न्निर॑मिमीत । त-म्प्रायु॑ङ्क्त । तस्य॒ प्रयु॑क्त्यृ॒तवो᳚-ऽस्मा अकल्पन्त । यः का॒मये॑त॒र्तवो॑ मे कल्पेर॒न्निति॑ । स षड्ढो॑तार॒-म्प्रयु॑ञ्जीत । कल्प॑न्ते-ऽस्मा ऋ॒तवः॑ ॥ सो॑-ऽकामयत सोम॒प-स्सो॑मया॒जी स्या᳚म् । आ मे॑ सोम॒प-स्सो॑मया॒जी जा॑ये॒तेति॑ ॥ 70 ॥
स षड्ढो॑तु-स्स॒प्तहो॑तार॒-न्निर॑मिमीत । त-म्प्रायु॑ङ्क्त । तस्य॒ प्रयु॑क्ति सोम॒प-स्सो॑मया॒ज्य॑भवत् । आ-ऽस्य॑ सोम॒प-स्सो॑मया॒ज्य॑जायत । यः का॒मये॑त सोम॒प-स्सो॑मया॒जी स्या᳚म् । आ मे॑ सोम॒प-स्सो॑मया॒जी जा॑ये॒तेति॑ । स स॒प्तहो॑तार॒-म्प्रयु॑ञ्जीत । सो॒म॒प ए॒व सो॑मया॒जी भ॑वति । आ-ऽस्य॑ सोम॒प-स्सो॑मया॒जी जा॑यते ॥ स वा ए॒ष प॒शुः प॑ञ्च॒धा प्रति॑ तिष्ठति ॥ 71 ॥
प॒द्भिर्मुखे॑न ॥ ते दे॒वाः प॒शून्. वि॒त्त्वा । सु॒व॒र्गं-लोँ॒कमा॑यन्न् ॥ ते॑-ऽमुष्मि॑ल् ँलो॒के व्य॑क्षुद्ध्यन्न् । ते᳚-ऽब्रुवन्न् । अ॒मुतः॑ प्रदानं॒-वाँ उप॑जिजीवि॒मेति॑ । ते स॒प्तहो॑तारं-यँ॒ज्ञं-विँ॒धाया॒यास्य᳚म् । आ॒ङ्गी॒र॒स-म्प्राहि॑ण्वन्न् । ए॒तेना॒मुत्र॑ कल्प॒येति॑ । तस्य॒ वा इ॒य-ङ्क्लृप्तिः॑ ॥ 72 ॥
यदि॒द-ङ्किञ्च॑ । य ए॒वं-वेँद॑ । कल्प॑ते-ऽस्मै । स वा अ॒य-म्म॑नु॒ष्ये॑षु य॒ज्ञ-स्स॒प्तहो॑ता । अ॒मुत्र॑ स॒द्भ्यो दे॒वेभ्यो॑ ह॒व्यं-वँ॑हति । य ए॒वं-वेँद॑ । उपै॑नं-यँ॒ज्ञो न॑मति ॥ यो वै चतु॑र्होतृणा-न्नि॒दानं॒-वेँद॑ । नि॒दान॑वा-न्भवति । अ॒ग्नि॒हो॒त्रं-वैँ दश॑होतुर्नि॒दान᳚म् । द॒र्॒श॒पू॒र्ण॒मा॒सौ चतु॑र्होतुः । चा॒तु॒र्मा॒स्यानि॒ पञ्च॑ होतुः । प॒शु॒ब॒न्ध-ष्षड्ढो॑तुः । सौ॒म्यो᳚-ऽद्ध्व॒र-स्स॒प्तहो॑तुः । ए॒तद्वै चतु॑र्होतृणा-न्नि॒दान᳚म् । य ए॒वं-वेँद॑ । नि॒दान॑वा-न्भवति ॥ 73 ॥
(अ॒मि॒मी॒त॒ त-म्प्रायु॑ङ्क्त॒ - पञ्च॑होतार॒-म्प्रयु॑ञ्जित - जाये॒तेति॑ - तिष्ठति॒ - क्लृप्ति॒--र् दश॑होतु-र्नि॒दानग्ं॑ स॒प्त च॑ ) (अ. 11)
(प्र॒जाप॑तिरकामयत प्र॒जा-स्सृ॑जे॒येति॑ - प्र॒जाप॑तिरकामयत दर्शपूर्णमा॒सौ सृ॑जे॒येति॑ - प्र॒जाप॑तिरकामयत॒ प्रजा॑ये॒येति॒ स तप॒-स्स त्रि॒वृतं॑ - प्र॒जाप॑तिरकामयत॒ दश॑होतार॒-न्तेन॑ दश॒धा-ऽऽत्मानं॑ - दे॒वा वै वरु॑ण॒ - मन्तो॒ वै - प्र॒जाप॑ति॒स्ता-स्सृ॒ष्टा-स्सम॑श्लिष्यन् - दे॒वा वै चतु॑र्होतृभि - रि॒दं-वाँ अग्रे᳚ - प्र॒जाप॑ति॒रिन्द्रं॑ - प्र॒जाप॑तिरकामयत ब॒होर्भूया॒नेका॑दश)
(प्र॒जाप॑ति॒ - स्तद्ग्रह॑स्य - प्र॒जा॑पतिरकामयता॒ - नयै॒वैन॒त् - तस्य॒ वा इ॒य-ङ्क्लृप्ति॒ - स्तस्मा᳚-त्तेपा॒नाज्ज्योति॒--र् यद॒स्मिन्ना॑दि॒त्ये -सषड्ढो॑तु-स्स॒प्तहो॑तार॒-न्त्रिस॑प्ततिः)
(प्र॒जाप॑तिरकामयत - नि॒दान॑वान्भवति)
॥ हरिः॑ ओम् ॥
॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय ब्राह्मणे द्वितीयाष्टके द्वितीयः प्रपाठक-स्समाप्तः ॥
kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe dvitīyāṣṭake dvitīyaḥ prapāṭhakaḥ - hotṛbrāhmaṇam
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
anuvākaṃ 1 - daśahotṛmantrasya kratvarthapuruṣārthaprayogau
pra॒jāpa̭tirakāmayata pra॒jā-ssṛ̭je॒yeti̭ | sa e॒ta-ndaśa̭hotāra-mapaśyat | ta-mmana̭sā 'nu॒drutya̭ darbhasta॒mbḙ-'juhot | tato॒ vai sa pra॒jā a̭sṛjata | tā a̭smāthsṛ॒ṣṭā apā᳚krāmann | tā grahḙṇāgṛhṇāt | tadgraha̭sya graha॒tvam | yaḥ kā॒mayḙta॒ prajā̭ye॒yeti̭ | sa daśa̭hotāra॒-mmana̭sā 'nu॒drutya̭ darbhasta॒mbe jṷhuyāt | pra॒jāpa̭ti॒rvai daśa̭hotā || 1 ||
pra॒jāpa̭tire॒va bhū॒tvā pra jā̭yate || mana̭sā juhoti | mana̭ iva॒ hi pra॒jāpa̭tiḥ | pra॒jāpa̭te॒rāptyai᳚ || pū॒rṇayā̭ juhoti | pū॒rṇa i̭va॒ hi pra॒jāpa̭tiḥ | pra॒jāpa̭te॒rāptyai᳚ || nyṷ̄nayā juhoti | nyṷ̄nā॒ddhi pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā asṛ̭jata | pra॒jānā॒gṃ॒ sṛṣṭyai᳚ || 2 ||
da॒rbha॒sta॒mbe jṷhoti | e॒tasmā॒dvai yoneḥ᳚ pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā a̭sṛjata | yasmā̭de॒va yoneḥ᳚ pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā asṛ̭jata | tasmā̭de॒va yoneḥ॒ pra jā̭yate || brā॒hma॒ṇo da̭kṣiṇa॒ta upā᳚ste | brā॒hma॒ṇo vai pra॒jānā̭-mupadra॒ṣṭā | u॒pa॒dra॒ṣṭu॒matye॒va pra jā̭yate || graho̭ bhavati | pra॒jānāgṃ̭ sṛ॒ṣṭānā॒-ndhṛtyai᳚ || ya-mbrā᳚hma॒ṇaṃ-vi~॒dyāṃ-vi~॒dvāgṃsaṃ॒-ya~śo॒ narcchet || 3 ||
so-'ra̭ṇya-mpa॒retya̭ | da॒rbha॒sta॒mba-mu॒dgratthya̭ | brā॒hma॒ṇa-nda̭kṣiṇa॒to ni॒ṣādya̭ | catṷrhotṝ॒n vyāca̭kṣīta | e॒tadvai de॒vānā᳚-mpara॒ma-ṅguhya॒-mbrahma̭ | yaccatṷrhotāraḥ | tade॒va pra̭kā॒śa-ṅga̭mayati | tadḙna-mprakā॒śa-ṅga॒tam | pra॒kā॒śa-mpra॒jānā᳚-ṅgamayati || da॒rbha॒sta॒mba-mu॒dgratthya॒ vyāca̭ṣṭe || 4 ||
a॒gni॒vān. vai da̭rbhasta॒mbaḥ | a॒gni॒vatye॒va vyāca̭ṣṭe || brā॒hma॒ṇo da̭kṣiṇa॒ta upā᳚ste | brā॒hma॒ṇo vai pra॒jānā̭-mupadra॒ṣṭā | u॒pa॒dra॒ṣṭu॒-matye॒vainaṃ॒-ya~śa̭ ṛcchati || ī॒śva॒ra-ntaṃ-ya~śo-'rto॒rityā̭huḥ | yasyānte᳚ vyā॒caṣṭa॒ iti̭ | vara॒stasmai॒ deyaḥ̭ | yade॒vaina॒-ntatro̭pa॒ nama̭ti | tade॒vāva̭ rundhe || 5 ||
a॒gnimā॒dadhā̭no॒ daśa̭hotrā॒ 'raṇi॒mava̭daddhyāt | prajā̭tame॒vaina॒-mādha̭tte | tenai॒voddrutyā᳚gniho॒tra-ñjṷhuyāt | prajā̭tame॒vaina̭jjuhoti | ha॒virni̭rva॒phsyan-daśa̭hotāraṃ॒-vyā~ca̭kṣīta | prajā̭tame॒vaina॒-nnirva̭pati | sā॒mi॒dhe॒nī-ra̭nuva॒kṣyan-daśa̭hotāraṃ॒-vyā~ca̭kṣīta | sā॒mi॒dhe॒nīre॒va sṛ॒ṣṭvā-''rabhya॒ pra ta̭nute | atho̭ ya॒jño vai daśa̭hotā | ya॒jñame॒va ta̭nute || 6 ||
a॒bhi॒cara॒n-daśa̭hotāra-ñjuhuyāt | nava॒ vai purṷṣe prā॒ṇāḥ | nābhi̭rdaśa॒mī | saprā̭ṇame॒vaina̭-ma॒bhica̭rati | e॒tāva॒dvai purṷṣasya॒ svam | yāva̭-tprā॒ṇāḥ | yāva̭de॒vāsyāsti̭ | tada॒bhica̭rati || svakṛ̭ta॒ iri̭ṇe juhoti prada॒re vā᳚ | e॒tadvā a॒syai nir-ṛ̭tigṛhītam | nir-ṛ̭ti gṛhīta e॒vaina॒-nnir-ṛ̭tyā grāhayati || ya-dvā॒caḥ krū॒ram | tena॒ vaṣa̭ṭkaroti | vā॒ca e॒vaina̭-ṅkrū॒reṇa॒ pra vṛ̭ścati | tā॒jagārti॒mārccha̭ti || 7 ||
(daśa̭hotā॒ - sṛṣṭyā̭ - ṛ॒cche-d- vyāca̭ṣṭe - rundha - e॒va ta̭nute॒ - nir-ṛ̭tigṛhīta॒-mpañca̭ ca) (a. 1)
anuvākaṃ 2 - caturhotrādimantrāṇā-ṅkratvarthaprayogaḥ
pra॒jāpa̭tirakāmayata darśapūrṇamā॒sau sṛ̭je॒yeti̭ | sa e॒ta-ñcatṷrhotāra-mapaśyat | ta-mmana̭sā-'nu॒drutyā̭ hava॒nīyḙ-'juhot | tato॒ vai sa da̭rśapūrṇamā॒sāva̭sṛjata | tāva̭smā-thsṛ॒ṣṭāvapā᳚krāmatām | tau grahḙṇā gṛhṇāt | tadgraha̭sya graha॒tvam | da॒r॒śa॒pū॒rṇa॒mā॒sā-vā॒labha̭mānaḥ | catṷrhotāra॒-mmana̭sā-'nu॒drutyā̭-hava॒nīyḙ juhuyāt | da॒r॒śa॒pū॒rṇa॒mā॒sāve॒va sṛ॒ṣṭvā-''rabhya॒ pra ta̭nute || 8 ||
graho̭ bhavati | da॒r॒śa॒pū॒rṇa॒mā॒sayo᳚-ssṛ॒ṣṭayo॒rdhṛtyai᳚ || so̭-'kāmayata cāturmā॒syāni̭ sṛje॒yeti̭ | sa e॒ta-mpañca̭hotāra-mapaśyat | ta-mmana̭sā-'nu॒drutyā̭ hava॒nīyḙ-'juhot | tato॒ vai sa cā̭turmā॒syānya̭sṛjata | tānya̭smā-thsṛ॒ṣṭānyapā᳚krāmann | tāni॒ grahḙṇāgṛhṇāt | tadgraha̭sya graha॒tvam | cā॒tu॒rmā॒syānyā॒labha̭mānaḥ || 9 ||
pañca̭hotāra॒-mmana̭sā-'nu॒drutyā̭ hava॒nīyḙ juhuyāt | cā॒tu॒rmā॒syānye॒va sṛ॒ṣṭvā-''rabhya॒ pra ta̭nute | graho̭ bhavati | cā॒tu॒rmā॒syānāgṃ̭ sṛ॒ṣṭānā॒-ndhṛtyai᳚ || so̭-'kāmayata paśuba॒ndhagṃ sṛ̭je॒yeti̭ | sa e॒tagṃ ṣaḍḍho̭tāra-mapaśyat | ta-mmana̭sā-'nu॒drutyā̭ hava॒nīyḙ-'juhot | tato॒ vai sa pa̭śuba॒ndhama̭sṛjata | so᳚-'smā-thsṛ॒ṣṭo 'pā᳚krāmat | ta-ṅgrahḙṇāgṛhṇāt || 10 ||
tadgraha̭sya graha॒tvam | pa॒śu॒ba॒ndhena̭ ya॒kṣyamā̭ṇaḥ | ṣaḍḍho̭tāra॒-mmana̭sā 'nu॒drutyā̭ hava॒nīyḙ juhuyāt | pa॒śu॒ba॒ndhame॒va sṛ॒ṣṭvā-''rabhya॒ pra ta̭nute | graho̭ bhavati | pa॒śu॒ba॒ndhasya̭ sṛ॒ṣṭasya॒ dhṛtyai᳚ || so̭-'kāmayata sau॒mya-ma̭ddhva॒ragṃ sṛ̭je॒yeti̭ | sa e॒tagṃ sa॒ptaho̭tāra-mapaśyat | ta-mmana̭sā-'nu॒drutyā̭ hava॒nīyḙ 'juhot | tato॒ vai sa sau॒mya-ma̭ddhva॒ra-ma̭sṛjata || 11 ||
so᳚-'smā-thsṛ॒ṣṭo-'pā᳚krāmat | ta-ṅgrahḙṇāgṛhṇāt | tadgraha̭sya graha॒tvam | dī॒kṣi॒ṣyamā̭ṇaḥ | sa॒ptaho̭tāra॒-mmana̭sā-'nu॒drutyā̭ hava॒nīyḙ juhuyāt | sau॒myame॒vāddhva॒ragṃ sṛ॒ṣṭvā-''rabhya॒ pra ta̭nute | graho̭ bhavati | sau॒myasyā᳚-ddhva॒rasya̭ sṛ॒ṣṭasya॒ dhṛtyai᳚ || de॒vebhyo॒ vai ya॒jño na prābha̭vat | tamḙtāva॒ccha-ssama̭bharann || 12 ||
ya-thsa̭bhāṃ॒rāḥ | tato॒ vai tebhyo̭ ya॒jñaḥ prābha̭vat | ya-thsa̭bhāṃ॒rā bhava̭nti | ya॒jñasya॒ prabhū᳚tyai || ā॒ti॒tthyamā॒sādya॒ vyāca̭ṣṭe | ya॒jña॒mu॒khaṃ-vā~ ā̭ti॒thyam | mu॒kha॒ta e॒va ya॒jñagṃ sa॒bhṛntya॒ pra ta̭nute || aya̭jño॒ vā e॒ṣaḥ | yo̭-'pa॒tnīkaḥ̭ | na pra॒jāḥ pra jā̭yerann | patnī॒rvyāca̭ṣṭe | ya॒jñame॒vākaḥ̭ | pra॒jānā᳚-mpra॒jana̭nāya || u॒pa॒sathsu॒ vyāca̭ṣṭe | e॒tadvai patnī̭nā-mā॒yata̭nam | sva e॒vainā̭ ā॒yata॒ne-'va̭ kalpayati || 13 ||
(ta॒nu॒ta॒ - ā॒labha̭māno - 'gṛhṇā - dasṛja - tābhara - ñjāyera॒n-thṣaṭca̭) (a. 2)
anuvākaṃ 3 - caturhotṛpañcahotṛmantragrahabhāgayoḥ puruṣārtha prayogaḥ
pra॒jāpa̭ti-rakāmayata॒ pra jā̭ye॒yeti̭ | sa tapo̭-'tapyata | sa tri॒vṛta॒gg॒ stoma̭-masṛjata | ta-mpa̭ñcada॒śastomo̭ maddhya॒ta uda̭tṛṇat | tau pū᳚rvapa॒kṣaścā̭parapa॒kṣaścā̭bhavatām | pū॒rva॒pa॒kṣa-nde॒vā anvasṛ̭jyanta | a॒pa॒ra॒pa॒kṣa-manvasṷrāḥ | tato̭ de॒vā abha̭vann | parā-'sṷrāḥ | ya-ṅkā॒mayḙta॒ vasī̭yān-thsyā॒diti̭ || 14 ||
ta-mpū᳚rvapa॒kṣe yā̭jayet | vasī̭yāne॒va bha̭vati | ya-ṅkā॒mayḙta॒ pāpī̭yān-thsyā॒diti̭ | tama̭parapa॒kṣe yā̭jayet | pāpī̭yāne॒va bha̭vati | tasmā᳚-tpūrvapa॒kṣo̭ ¶pa॒kṣāt-ka̭ru॒ṇya̭taraḥ || pra॒jāpa̭ti॒rvai daśa̭hotā | catṷrhotā॒ pañca̭hotā | ṣaḍḍho̭tā sa॒ptaho̭tā | ṛ॒tavaḥ̭ saṃva~thsa॒raḥ || 15 ||
pra॒jāḥ pa॒śava̭ i॒me lo॒kāḥ | ya e॒va-mpra॒jāpa̭ti-mba॒horbhūyāgṃ̭saṃ॒-ve~da̭ | ba॒hore॒va bhūyā᳚-nbhavati || pra॒jāpa̭ti-rdevāsu॒rāna̭sṛjata | sa indra॒mapi॒ nāsṛ̭jata | ta-nde॒vā a̭bruvann | indra̭-nno jana॒yeti̭ | so᳚-'bravīt | yathā॒ 'haṃ-yu~॒ṣmāg stapa॒sā 'sṛ̭kṣi | e॒vamindra̭-ñjanayaddhva॒miti̭ || 16 ||
te tapo̭-'tapyanta | ta ā॒tmannindra̭-mapaśyann | tama̭bruvann | jāya॒sveti̭ | so᳚-'bravīt | ki-mbhā̭ga॒dheya̭-ma॒bhija̭niṣya॒ iti̭ | ṛ॒tūn-thsaṃ̭va~thsa॒ram | pra॒jāḥ pa॒śūn | i॒māl ~lo॒kānitya̭bruvann | taṃ-vai~ mā-''hṷtyā॒ praja̭naya॒tetya̭bravīt || 17 ||
ta-ñcatṷrhotrā॒ prāja̭nayann || yaḥ kā॒mayḙta vī॒ro ma॒ ā jā̭ye॒teti̭ | sa catṷrhotāra-ñjuhuyāt | pra॒jāpa̭ti॒rvai catṷrhotā | pra॒jāpa̭tire॒va bhū॒tvā prajā̭yate | ja॒jana॒dindra̭-mindri॒yāya॒ svāheti॒ grahḙṇa juhoti | ā-'sya̭ vī॒ro jā̭yate | vī॒ragṃ hi de॒vā e॒tayā ''hṷtyā॒ prāja̭nayann || ā॒di॒tyāścāṅgi̭rasaśca suva॒rge lo॒ke᳚ 'spardhanta | va॒ya-mpūrvḙ suva॒rgaṃ-lo~॒kami̭yāma va॒ya-mpūrva॒ iti̭ || 18 ||
ta ā̭di॒tyā e॒ta-mpañca̭hotāra-mapaśyann | ta-mpu॒rā prā̭taranuvā॒kādāgnī᳚ddhre 'juhavuḥ | tato॒ vai te pūrvḙ suva॒rgaṃ-lo~॒kamā̭yann | ya-ssṷva॒rgakā̭ma॒-ssyāt | sa pañca̭hotāra-mpu॒rā prā̭taranuvā॒kādāgnī᳚ddhre juhuyāt | saṃ॒va~॒thsa॒ro vai pañca̭hotā | saṃ॒va~॒thsa॒ra-ssṷva॒rgo lo॒kaḥ | saṃ॒va~॒thsa॒ra e॒vartuṣṷ prati॒ṣṭhāya̭ | su॒va॒rgaṃ-lo~॒kamḙti || te᳚bruva॒-nnaṅgi̭rasa ādi॒tyān || 19 ||
kva̭ stha | kva̭ va-ssa॒dbhyo ha॒vyaṃ-va~̭kṣyāma॒ iti̭ | chanda॒-ssvitya̭bruvann | gā॒ya॒tri॒yā-ntri॒ṣṭubhi॒-jaga̭tyā॒miti̭ | tasmā॒cchandaḥ̭ su sa॒dbhya ā̭di॒tyebhyaḥ̭ | ā॒ṅgī॒ra॒sīḥ pra॒jā ha॒vyaṃ-va~̭hanti | vaha̭ntyasmai pra॒jā ba॒lim | aina॒mapra̭tikhyāta-ṅgacchati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || dvāda̭śa॒ māsāḥ॒ pañca॒rtavaḥ̭ | traya̭ i॒me lo॒kāḥ | a॒sāvā̭di॒tya ḙkavi॒gṃ॒śaḥ | e॒tasmi॒n vā e॒ṣa śri॒taḥ | e॒tasmi॒n-prati̭ṣṭhitaḥ | ya e॒vame॒tagg śri॒ta-mprati̭ṣṭhitaṃ॒-ve~da̭ | pratye॒va ti̭ṣṭhati || 20 ||
(syā॒diti̭ - saṃva~thsa॒ro - ja̭nayaddhva॒mitī - tya̭bravī॒t - pūrva॒ ityā̭ - di॒tyān - ṛ॒tava॒-ṣṣaṭca̭) (a. 3)
anuvākaṃ 4 - jaga-thsṛṣṭikathanamukhena hotṛmantrapraśaṃsā
pra॒jāpa̭ti-rakāmayata॒ prajā̭ye॒yeti̭ | sa e॒ta-ndaśa̭hotāra-mapaśyat | tena̭ daśa॒dhā ''tmānaṃ̭-vi~॒dhāya̭ | daśa̭hotrā 'tapyata | tasya॒ citti॒-ssrugāsī᳚t | ci॒ttamājya᳚m | tasyai॒tā̭vatye॒va vāgāsī᳚t | e॒tāvāṋ. yajñakra॒tuḥ || sa catṷrhotāra-masṛjata | so̭-'nandat || 21 ||
asṛ̭kṣi॒ vā i॒mamiti̭ | tasya॒ somo̭ ha॒virāsī᳚t | sa catṷrhotrā 'tapyata | so̭-'tāmyat | sa bhūriti॒ vyāha̭rat | sa bhūmi̭masṛjata | a॒gni॒ho॒tra-nda̭rśapūrṇamā॒sau yajūgṃ̭ṣi | sa dvi॒tīya̭matapyata | so̭-'tāmyat | sa bhuva॒ iti॒ vyāha̭rat || 22 ||
so᳚-'ntari̭kṣa-masṛjata | cā॒tu॒rmā॒syāni॒ sāmā̭ni | sa tṛ॒tīya̭matapyata | so̭-'tāmyat | sa suva॒riti॒ vyāha̭rat | sa diva̭masṛjata | a॒gni॒ṣṭo॒ma-mu॒kthya̭-matirā॒tramṛcaḥ̭ | e॒tā vai vyāhṛ̭taya i॒me lo॒kāḥ | i॒mā-nkhalu॒ vai lo॒kānanṷ pra॒jāḥ pa॒śava॒śchandāgṃ̭si॒ prājā̭yanta | ya e॒vame॒tāḥ pra॒jāpa̭teḥ pratha॒mā vyāhṛ̭tīḥ॒ prajā̭tā॒ veda̭ || 23 ||
pra pra॒jayā̭ pa॒śubhi̭-rmithu॒nai-rjā̭yate || sa pañca̭hotāra-masṛjata | sa ha॒virnā-vi̭ndata | tasmai॒ soma̭-sta॒nuva॒-mprāya̭cchat | e॒ta-ttḙ ha॒viriti̭ | sa pañca̭hotrā 'tapyata | so̭-'tāmyat | sa pra॒tyaṅṅa̭bādhata | so-'sṷrā-nasṛjata | tada॒syā pri̭yamāsīt || 24 ||
ta-ddu॒rvarṇa॒gṃ॒ hira̭ṇyamabhavat | ta-ddu॒rvarṇa̭sya॒ hira̭ṇyasya॒ janma̭ | sa dvi॒tīya̭matapyata | so̭-'tāmyat | sa prāṃa̭bādhata | sa de॒vāna̭sṛjata | tada̭sya pri॒yama̭sīt | ta-thsu॒varṇa॒gṃ॒ hira̭ṇyamabhavat | ta-thsu॒varṇa̭sya॒ hira̭ṇyasya॒ janma̭ | ya e॒vagṃ su॒varṇa̭sya॒ hira̭ṇyasya॒ janma॒ veda̭ || 25 ||
su॒varṇa̭ ā॒tmanā̭ bhavati | du॒rvarṇo᳚-'sya॒ bhrātṛ̭vyaḥ | tasmā᳚-thsu॒varṇa॒gṃ॒ hira̭ṇya-mbhā॒rya᳚m | su॒varṇa̭ e॒va bha̭vati | aina̭-mpri॒ya-ṅga̭cchati॒ nāpri̭yam || sa sa॒ptaho̭tāra-masṛjata | sa sa॒ptaho᳚trai॒va sṷva॒rgaṃ-lo~॒kamai᳚t || tri॒ṇa॒vena॒ stomḙnai॒bhyo lo॒kebhyo-'sṷrā॒-nprāṇṷdata | tra॒ya॒stri॒gṃ॒śena॒ pratya̭tiṣṭhat | e॒ka॒vi॒gṃ॒śena॒ ruca̭madhatta || 26 ||
sa॒pta॒da॒śena॒ prājā̭yata | ya e॒vaṃ-vi~॒dvān-thsomḙna॒ yaja̭te | sa॒ptaho᳚trai॒va sṷva॒rgaṃ-lo~॒kamḙti | tri॒ṇa॒vena॒ stomḙnai॒bhyo lo॒kebhyo॒ bhrātṛ̭vyā॒n-praṇṷdate | tra॒ya॒stri॒gṃ॒śena॒ prati̭ tiṣṭhati | e॒ka॒vi॒gṃ॒śena॒ ruca̭-ndhatte | sa॒pta॒da॒śena॒ prajā̭yate | tasmā᳚-thsaptada॒śa-sstomo॒ na ni॒r॒hṛtyaḥ̭ | pra॒jāpa̭ti॒ rvai sa̭ptada॒śaḥ | pra॒jāpa̭time॒va ma̭ddhya॒to dha̭tte॒ prajā᳚tyai || 27 ||
(a॒na॒nda॒-d- bhuva॒ iti॒ vyāha̭ra॒-d- vedā̭ - sī॒-d- vedā̭ - dhatta॒ - prajā᳚tyai) (a. 4)
anuvākaṃ 5 - dakṣiṇāpratigrahamantravyākhyānam
de॒vā vai varṷṇamayājayann | sa yasyai̭ yasyai de॒vatā̭yai॒ dakṣi̭ṇā॒mana̭yat | tāma̭vlīnāt | te᳚-'bruvann | vyā॒vṛtya॒ prati̭ gṛhṇāma | tathā̭ no॒ dakṣi̭ṇā॒ na vle᳚ṣya॒tīti̭ | te vyā॒vṛtya॒ pratya̭gṛhṇann | tato॒ vai tā-ndakṣi̭ṇā॒ nāvlī̭nāt | ya e॒vaṃ-vi~॒dvān vyā॒vṛtya॒ dakṣi̭ṇā-mpratigṛ॒hṇāti̭ | naina॒-ndakṣi̭ṇā vlīnāti || 28 ||
rājā᳚ tvā॒ varṷṇo nayatu devi dakṣiṇe॒-'gnaye॒ hira̭ṇya॒mityā̭ha | ā॒gne॒yaṃ-vai~ hira̭ṇyam | svayai॒vaina̭-dde॒vata̭yā॒ prati̭ gṛhṇāti | somā̭ya॒ vāsa॒ ityā̭ha | sau॒myaṃ-vai~ vāsaḥ̭ | svayai॒vaina̭-dde॒vata̭yā॒ prati̭ gṛhṇāti | ru॒drāya॒ gāmityā̭ha | rau॒drī vai gauḥ | svayai॒vainā᳚-nde॒vata̭yā॒ prati̭ gṛhṇāti | varṷṇā॒yāśva॒mityā̭ha || 29 ||
vā॒ru॒ṇo vā aśvaḥ̭ | svayai॒vaina̭-nde॒vata̭yā॒ prati̭ gṛhṇāti | prā॒jāpa̭taye॒ purṷṣa॒mityā̭ha | prā॒jā॒pa॒tyo vai purṷṣaḥ | svayai॒vaina̭-nde॒vata̭yā॒ prati̭ gṛhṇāti | mana̭ve॒ talpa॒mityā̭ha | mā॒na॒vo vai talpaḥ̭ | svayai॒vaina̭-nde॒vata̭yā॒ prati̭ gṛhṇāti | u॒ttā॒nāyā᳚ṅgīra॒sāyāna॒ ityā̭ha | i॒yaṃ-vā~ ṷttā॒na ā᳚ṅgīra॒saḥ || 30 ||
a॒nayai॒vaina॒t-prati̭ gṛhṇāti || vai॒śvā॒na॒ryārcā ratha॒-mprati̭ gṛhṇāti | vai॒śvā॒na॒ro vai de॒vata̭yā॒ rathaḥ̭ | svayai॒vaina̭-nde॒vata̭yā॒ prati̭ gṛhṇāti || tenā̭mṛta॒tvama̭śyā॒-mityā̭ha | a॒mṛta̭me॒vātman-dha̭tte || vayo̭ dā॒tra ityā̭ha | vaya̭ e॒vaina̭-ṅkṛ॒tvā | su॒va॒rgaṃ-lo~॒ka-ṅga̭mayati || mayo॒ mahya̭mastu pratigrahī॒tra ityā̭ha || 31 ||
yadvai śi॒vam | tanmayaḥ̭ | ā॒tmana̭ e॒vaiṣā parī᳚ttiḥ || ka i॒da-ṅkasmā̭ adā॒dityā̭ha | pra॒jāpa̭ti॒rvai kaḥ | sa pra॒jāpa̭taye dadāti || kāmaḥ॒ kāmā॒yetyā̭ha | kāmḙna॒ hi dadā̭ti | kāmḙna pratigṛ॒hṇāti̭ || kāmo̭ dā॒tā kāmaḥ̭ prati grahī॒tetyā̭ha || 32 ||
kāmo॒ hi dā॒tā | kāmaḥ̭ prati grahī॒tā || kāmagṃ̭ samu॒dra-māvi॒śetyā̭ha | sa॒mu॒dra i̭va॒ hi kāmaḥ̭ | neva॒ hi kāma॒syānto-'sti̭ | na sa̭mu॒drasya̭ || kāmḙna tvā॒ prati̭ gṛhṇā॒mītyā̭ha | yena॒ kāmḙna prati gṛ॒hṇāti̭ | sa e॒vaina̭ma॒muṣmi̭l ~lo॒ke kāma॒ āga̭cchati || kāmai॒tatta̭ e॒ṣā tḙ kāma॒ dakṣi॒ṇetyā̭ha | kāma̭ e॒va ta-dyaja̭māno॒-'muṣmi̭l ~lo॒ke dakṣi̭ṇāmicchati | na pra̭tigrahī॒tari̭ || ya e॒vaṃ-vi~॒dvān-dakṣi̭ṇā-mpratigṛ॒hṇāti̭ | a॒nṛ॒ṇāme॒vainā॒-mprati̭ gṛhṇāti || 33 ||
(vlī॒nā॒tya - śva॒mityā̭hā - ṅgira॒saḥ - pra̭tigrahī॒tra ityā̭ha - pratigrahī॒tetyā̭ha॒ - dakṣi॒ṇetyā̭ha ca॒tvāri̭ ca) (a. 5)
anuvākaṃ 6 - dvādaśāhadaśame-'hani hotṛmantrāḥ
anto॒ vā e॒ṣa ya॒jñasya̭ | ya-dda̭śa॒mamahaḥ̭ | da॒śa॒me-'ha᳚n-thsarparā॒jñiyā̭ ṛ॒gbhi-sstṷvanti | ya॒jñasyai॒vānta̭-ṅga॒tvā | a॒nnādya॒mava̭rundhate || ti॒sṛbhiḥ̭ stuvanti | traya̭ i॒me lo॒kāḥ | e॒bhya e॒va lo॒kebhyo॒-'nnādya॒mava̭rundhate | pṛśni̭vatī-rbhavanti | annaṃ॒-vai~ pṛśni̭ || 34 ||
anna̭me॒vāva̭-rundhate || mana̭sā॒ prastaṷti | mana॒sodgā̭yati | mana̭sā॒ prati̭ harati | mana̭ iva॒ hi pra॒jāpa̭tiḥ | pra॒jāpa̭te॒rāptyai᳚ || de॒vā vai sa॒rpāḥ | teṣā̭mi॒yagṃ rājñī᳚ | ya-thsa̭rparā॒jñiyā̭ ṛ॒gbhi-sstu॒vanti̭ | a॒syāme॒va prati̭ tiṣṭhanti || 35 ||
catṷrhotṝ॒n॒. hotā॒ vyāca̭ṣṭe | stu॒tamanṷśagṃsati॒ śāntyai᳚ || anto॒ vā e॒ṣa ya॒jñasya̭ | ya-dda̭śa॒mamahaḥ̭ | e॒ta-tkhalu॒ vai de॒vānā᳚-mpara॒ma-ṅguhya॒-mbrahma̭ | yaccatṷrhotāraḥ | da॒śa॒me-'ha॒gg॒-ścatṷrhotṝ॒n vyāca̭ṣṭe | ya॒jñasyai॒vānta̭-ṅga॒tvā | pa॒ra॒ma-nde॒vānā॒-ṅguhya॒-mbrahmāva̭rundhe | tade॒va pra̭kā॒śa-ṅga̭mayati || 36 ||
tadḙna-mprakā॒śa-ṅga॒tam | pra॒kā॒śa-mpra॒jānā᳚-ṅgamayati || vācaṃ̭-ya~cchati | ya॒jñasya॒ dhṛtyai᳚ || ya॒ja॒mā॒na॒de॒va॒tyaṃ̭-vā~ ahaḥ̭ | bhrā॒tṛ॒vya॒de॒va॒tyā̭ rātriḥ̭ | ahnā॒ rātri̭-ndhyāyet | bhrātṛ̭vyasyai॒va tallo॒kaṃ-vṛ~̭ṅkte | yaddivā॒ vācaṃ̭-vi~sṛ॒jet | aha॒rbhrātṛ̭vyā॒yocchigṃ̭ṣet | yannaktaṃ̭-vi~sṛ॒jet | rātri॒-mbhrātṛ̭vyā॒yocchigṃ̭ṣet | a॒dhi॒vṛ॒kṣa॒sū॒rye vācaṃ॒-vi~sṛ̭jati | e॒tāva̭ntame॒vāsmai̭ lo॒kamucchigṃ̭ṣati | yāva̭dādi॒tyo᳚-'sta॒meti̭ || 37 ||
(pṛśni̭ - tiṣṭhanti - gamayati - śigṃṣe॒-tpañca̭ ca) (a. 6)
anuvākaṃ 7 - saptahotṛmantrasādhyayajñapraśaṃsā
pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā a̭sṛjata | tā-ssṛ॒ṣṭā-ssama̭śliṣyann | tā rū॒peṇānu॒ prāvi̭śat | tasmā̭dāhuḥ | rū॒paṃ-vai~ pra॒jāpa̭ti॒riti̭ | tā nāmnā-'nu॒ prāvi̭śat | tasmā̭dāhuḥ | nāma॒ vai pra॒jāpa̭ti॒riti̭ | tasmā॒dapyā̭ 'mi॒trau sa॒gantya̭ | nāmnā॒ ceddhvayḙte || 38 ||
mi॒trame॒va bha̭vataḥ || pra॒jāpa̭ti-rdevāsu॒rāna̭sṛjata | sa indra॒mapi॒ nāsṛ̭jata | ta-nde॒vā a̭bruvann | indra̭-nno jana॒yeti̭ | sa ā॒tma-nnindra̭-mapaśyat | tama̭sṛjata | ta-ntri॒ṣṭug-vī॒rya̭-mbhū॒tvā-'nu॒ prāvi̭śat | tasya॒ vajraḥ̭ pañcada॒śo hasta॒ āpa̭dyata | teno॒dayyāsṷrāna॒bhya̭ bhavat || 39 ||
ya e॒vaṃ-ve~da̭ | a॒bhi bhrātṛ̭vyā-nbhavati || te de॒vā asṷrai-rvi॒jitya̭ | su॒va॒rgaṃ-lo~॒kamā̭yann | tḙ-'muṣmi̭l ~lo॒ke vya̭kṣuddhyann | te᳚-'bruvann | a॒mutaḥ̭ pradānaṃ॒-vā~ upa̭jijīvi॒meti̭ | te sa॒ptaho̭tāraṃ-ya~॒jñaṃ-vi~॒dhāyā॒yāsya᳚m | ā॒ṅgī॒ra॒sa-mprāhi̭ṇvann | e॒tenā॒mutra̭ kalpa॒yeti̭ || 40 ||
tasya॒ vā i॒ya-ṅklṛptiḥ̭ | yadi॒da-ṅki-ñca̭ | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | kalpa̭te-'smai | sa vā a॒ya-mma̭nu॒ṣyḙṣu ya॒jña-ssa॒ptaho̭tā | a॒mutra̭ sa॒dbhyo de॒vebhyo̭ ha॒vyaṃ-va~̭hati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | upai̭naṃ-ya~॒jño na̭mati || so̭-'manyata | a॒bhi vā i॒me᳚-'smā-llo॒kāda॒muṃlo~॒ka-ṅka̭miṣyanta॒ iti̭ | sa vāca̭spate॒ hṛditi॒ vyāha̭rat | tasmā᳚-tpu॒tro hṛda̭yam | tasmā̭da॒smā-llo॒kāda॒muṃ-lo~॒ka-nnābhikā̭mayante | pu॒tro hi hṛda̭yam || 41 ||
(hvayḙta - abhavat - kalpa॒ye - tīti̭ ca॒tvāri̭ ca) (a. 7)
anuvākaṃ 8 - hotṛmantrāṇāṃ somayāgāṅgatvam
de॒vā vai catṷrhotṛbhi-rya॒jñama̭tanvata | te vi pā॒pmanā॒ bhrātṛ̭vye॒ṇāja̭yanta | a॒bhi sṷva॒rgaṃ-lo~॒kama̭jayann | ya e॒vaṃ-vi~॒dvāg-ścatṷrhotṛbhirya॒jña-nta̭nu॒te | vi pā॒pmanā॒ bhrātṛ̭vyeṇa jayate | a॒bhi sṷva॒rgaṃ-lo~॒ka-ñja̭yati || ṣaḍḍho᳚trā prāya॒ṇīya॒māsā̭dayati | a॒muṣmai॒ vai lo॒kāya॒ ṣaḍḍho̭tā | ghnanti॒ khalu॒ vā e॒ta-thsoma᳚m | yada̭bhiṣu॒ṇvanti̭ || 42 ||
ṛ॒ju॒dhaivaina̭ma॒muṃ-lo~॒ka-ṅga̭mayati | catṷrhotrā ''ti॒tthyam | yaśo॒ vai catṷrhotā | yaśa̭ e॒vātman-dha̭tte | pañca̭hotrā pa॒śumupa̭ sādayati | su॒va॒rgyo̭ vai pañca̭hotā | yaja̭mānaḥ pa॒śuḥ | yaja̭māname॒va sṷva॒rgaṃ-lo~॒ka-ṅga̭mayati | grahā᳚n-gṛhī॒tvā sa॒ptaho̭tāra-ñjuhoti | i॒ndri॒yaṃ-vai~ sa॒ptaho̭tā || 43 ||
i॒ndri॒yame॒vātman-dha̭tte || yo vai catṷrhotṝ-nanusava॒na-nta॒rpaya̭ti | tṛpya̭ti pra॒jayā̭ pa॒śubhiḥ̭ | upai̭nagṃ somapī॒tho na̭mati | ba॒hi॒ṣpava॒mā॒ne daśa̭hotāraṃ॒-vyā~ca̭kṣīta | māddhya̭ndine॒ pava̭māne॒ catṷrhotāram | ārbha̭ve॒ pava̭māne॒ pañca̭hotāram | pi॒tṛ॒ya॒jñe ṣaḍḍho̭tāram | ya॒jñā॒ya॒jñiya̭sya sto॒tre sa॒ptaho̭tāram | a॒nu॒sa॒va॒name॒vaināg̭ starpayati || 44 ||
tṛpya̭ti pra॒jayā̭ pa॒śubhiḥ̭ | upai̭nagṃ somapī॒tho na̭mati || de॒vā vai catṷrhotṛbhi-ssa॒tramā̭sata | ṛddhi̭parimitaṃ॒-ya~śa̭skāmāḥ | te᳚-'bruvann | yannaḥ̭ pratha॒maṃ-ya~śa̭ ṛ॒cchāt | sarvḙṣā-nna॒sta-thsa॒hāsa॒diti̭ | soma॒ścatṷrhotrā | a॒gniḥ pañca̭hotrā | dhā॒tā ṣaḍḍho᳚trā || 45 ||
indraḥ̭ sa॒ptaho᳚trā | pra॒jāpa̭ti॒-rdaśa̭hotrā | teṣā॒gṃ॒ soma॒gṃ॒ rājā̭naṃ॒-ya~śa̭ ārcchat || tannya̭kāmayata | tenāpā᳚krāmat | tena̭ pra॒lāya̭macarat | ta-nde॒vāḥ prai॒ṣaiḥ praiṣa̭maicchann | tat-prai॒ṣāṇā᳚-mpraiṣa॒tvam | ni॒vidbhi॒rnya̭vedayann | tanni॒vidā᳚-nnivi॒ttvam || 46 ||
ā॒prībhi̭rāpnuvann | tadā॒prīṇā̭māpri॒tvam | tama̭ghnann | tasya॒ yaśo॒ vya̭gṛhṇata | te grahā̭ abhavann | tadgrahā̭ṇā-ṅgraha॒tvam | yasyai॒vaṃ-vi~॒duṣo॒ grahā̭ gṛ॒hyante᳚ | tasya॒ tvḙva gṛ̭hī॒tāḥ || te᳚-'bruvann | yo vai na॒-śśreṣṭho-'bhū᳚t || 47 ||
tama̭vadhiṣma | puna̭ri॒magṃ sṷvāmahā॒ iti̭ | ta-ñchando̭bhi-rasuvanta | tacchanda̭sā-ñchanda॒stvam | sāmnā॒ samāna̭yann | ta-thsāmnaḥ̭ sāma॒tvam | u॒kthai-ruda̭sthāpayann | tadu॒kthānā̭-muktha॒tvam | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | pratye॒va ti̭ṣṭhati || 48 ||
sarva॒māyṷreti || somo॒ vai yaśaḥ̭ | ya e॒vaṃ-vi~॒dvān-thsoma̭mā॒gaccha̭ti | yaśa̭ e॒vaina̭mṛcchati | tasmā̭dāhuḥ | yaścai॒vaṃ-ve~da॒ yaśca॒ na | tāvu॒bhau soma॒-māga̭cchataḥ | somo॒ hi yaśaḥ̭ | ta-ntvā-'va yaśa̭ ṛccha॒tītyā̭huḥ | ya-ssome॒ soma॒-mprāheti̭ | tasmā॒-thsome॒ somaḥ॒ procyaḥ̭ | yaśa̭ e॒vaina̭mṛcchati || 49 ||
(a॒bhi॒ṣu॒ṇvanti̭ - sa॒ptaho̭tā - tarpayati॒ - ṣaḍḍho᳚trā - nivi॒ttva - mabhū᳚t - tiṣṭhati॒ - prāheti॒ dve ca̭) (a. 8)
anuvākaṃ 9 - hotṛmantrotpattikathanaprasaṅgena jaga-thsṛṣṭiḥ
i॒daṃ-vā~ agre॒ naiva kiñca॒nāsī᳚t | na dyaurā̭sīt | na pṛ̭thi॒vī | nāntari̭kṣam | tadasa̭de॒va sanmano̭ 'kuruta॒ syāmiti̭ | tada̭tapyata | tasmā᳚t-tepā॒nāddhū॒mo̭-'jāyata | ta-dbhūyo̭-'tapyata | tasmā᳚t-tepā॒nāda॒gni-ra̭jāyata | ta-dbhūyo̭-'tapyata || 50 ||
tasmā᳚t-tepā॒nājjyoti̭-rajāyata | ta-dbhūyo̭-'tapyata | tasmā᳚t-tepā॒nāda॒rci-ra̭jāyata | ta-dbhūyo̭-'tapyata | tasmā᳚t-tepā॒nānmarī̭cayo-'jāyanta | ta-dbhūyo̭-'tapyata | tasmā᳚t-tepā॒nādṷdā॒rā a̭jāyanta | ta-dbhūyo̭-'tapyata | tada॒bhrami̭va॒ sama̭hanyata || ta-dva॒stima̭bhinat || 51 ||
sa sa̭mu॒dro̭-'bhavat | tasmā᳚-thsamu॒drasya॒ na pi̭banti | pra॒jana̭namiva॒ hi manya̭nte | tasmā᳚-tpa॒śo-rjāya̭mānā॒dāpaḥ̭ pu॒rastā᳚-dyanti || ta-ddaśa̭ho॒tā-'nva̭sṛjyata | pra॒jāpa̭ti॒rvai daśa̭ hotā || ya e॒va-ntapa̭so vī॒ryaṃ̭-vi~॒dvāgstapya̭te | bhava̭tye॒va || tadvā i॒damāpaḥ̭ sali॒la-mā̭sīt | so̭-'rodīt-pra॒jāpa̭tiḥ || 52 ||
sa kasmā̭ ajñi | ya-dya॒syā apra̭tiṣṭhāyā॒ iti̭ | yada॒phsva̭-vāpa̭dyata | sā pṛ̭thi॒vya̭bhavat | yadvyamṛ̭ṣṭa | tada॒ntari̭kṣa-mabhavat | yadū॒rdhva-mu॒damṛ̭ṣṭa | sā dyaura̭bhavat | yadaro̭dīt | tada॒nayo̭ roda॒stvam || 53 ||
ya e॒vaṃ-ve~da̭ | nāsya̭ gṛ॒he rṷdanti | e॒tadvā e॒ṣāṃ-lo~॒kānā॒-ñjanma̭ | ya e॒vame॒ṣāṃ-lo~॒kānā॒-ñjanma॒ veda̭ | naiṣu lo॒ke-ṣvārti॒mārccha̭ti | sa i॒mā-mpra̭ti॒ṣṭhā-ma̭vindata || sa i॒mā-mpra̭ti॒ṣṭhāṃ-vi~॒ttvā 'kā̭mayata॒ prajā̭ye॒yeti̭ | sa tapo̭-'tapyata | so᳚-'ntarvā̭nabhavat | sa ja॒ghanā॒dasṷrā-nasṛjata || 54 ||
tebhyo̭ mṛ॒nmaye॒ pātre-'nna̭maduhat | yā-'sya॒ sā ta॒nūrāsī᳚t | tāmapā̭hata | sā tami̭srā-'bhavat || so̭-'kāmayata॒ prajā̭ye॒yeti̭ | sa tapo̭-'tapyata | so᳚-'ntarvā̭-nabhavat | sa pra॒jana̭nāde॒va pra॒jā a̭sṛjata | tasmā̭di॒mā bhūyi̭ṣṭhāḥ | pra॒jana̭nā॒ddhyḙnā॒ asṛ̭jata || 55 ||
tābhyo̭ dāru॒maye॒ pātre॒ payo̭-'duhata | yā-'sya॒ sā ta॒nūrāsī᳚t | tāmapā̭hata | sā jothsnā̭ 'bhavat || so̭-'kāmayata॒ prajā̭ye॒yeti̭ | satapo̭-'tapyata | so᳚-'ntarvā̭-nabhavat | sa ṷpapa॒kṣābhyā̭-me॒vartūna̭sṛjata | tebhyo̭ raja॒te pātrḙ ghṛ॒tama̭duhat | yā-'sya॒ sā ta॒nūrāsī᳚t || 56 ||
tāmapā̭hata | so̭-'horā॒trayo᳚-ssa॒ndhi-ra̭bhavat || so̭-'kāmayata॒ prajā̭ye॒yeti̭ | sa tapo̭-'tapyata | so᳚-'ntarvā̭-nabhavat | sa mukhā᳚-dde॒vā-na̭sṛjata | tebhyo॒ hari̭te॒ pātre॒ soma̭maduhat | yā-'sya॒ sā ta॒nūrāsī᳚t | tāmapā̭hata | tadaha̭rabhavat || 57 ||
e॒te vai pra॒jāpa̭te॒rdohāḥ᳚ | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | du॒ha e॒va pra॒jāḥ || divā॒ vai no̭-'bhū॒diti̭ | ta-dde॒vānā᳚-ndeva॒tvam | ya e॒va-nde॒vānā᳚-ndeva॒tvaṃ-ve~da̭ | de॒vavā̭ne॒va bha̭vati || e॒tadvā a̭horā॒trāṇā॒-ñjanma̭ | ya e॒vama̭horā॒trāṇā॒-ñjanma॒ veda̭ | nāho̭rā॒treṣvārti॒mārccha̭ti || 58 ||
asa॒to-'dhi॒ mano̭-'sṛjyata | manaḥ̭ pra॒jāpa̭ti-masṛjata | pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā a̭sṛjata | tadvā i॒da-mmana̭sye॒va pa̭ra॒ma-mprati̭ṣṭhitam | yadi॒da-ṅkiñca̭ | tade॒tacchvo̭vasya॒ sannāma॒ brahma̭ || vyu॒cchantī᳚ vyucchantyasmai॒ vasya̭sī vasyasī॒ vyṷcchati | prajā̭yate pra॒jayā̭ pa॒śubhiḥ̭ | pra pa̭rame॒ṣṭhino॒ mātrā̭-māpnoti | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 59 ||
(a॒gnira̭jāyata॒ tadbhūyo̭-'tapyatā - bhinada - rodī-tpra॒jāpa̭tī - roda॒stva - ma̭sṛja॒ - tāsṛ̭jata - ghṛ॒tama̭duha॒dyā-'sya॒ sā ta॒nūrāsī॒ - daha̭rabhava-d- ṛcchati॒ - veda̭) (a. 9)
(i॒da-ndhū॒mo᳚ 'gni-rjyoti̭ ra॒rci-rmarī̭caya udā॒rā stada॒bhragṃ /
sa ja॒ghanā॒-thsā tami̭srā॒ sa pra॒jana̭nā॒-thsā jothsnā॒ sa ṷpapa॒kṣābhyā॒gṃ॒ so̭ 'horā॒trayo᳚-ssa॒ndhi-ssamukhā॒-ttadaha̭-rde॒vavā᳚n / mṛ॒nmayḙ dāru॒mayḙ raja॒te hari̭te॒ tebhya॒stābhyo॒ dve tebhyo-'nna॒-mpayo̭
ghṛ॒tagṃ soma᳚m)
anuvākaṃ 10 - devasṛṣṭimadhye-'vasthitasyendrasya devatādhipatitvam
pra॒jāpa̭ti॒-rindra̭masṛja-tānujāva॒ra-nde॒vānā᳚m | ta-mprāhi̭ṇot | parḙhi | e॒teṣā᳚-nde॒vānā॒-madhi̭patire॒dhīti̭ | ta-nde॒vā a̭bruvann | kastvamasi̭ | va॒yaṃ-vai~ tvacchreyāgṃ̭sa-ssma॒ iti̭ | so᳚-'bravīt | kastvamasi̭ va॒yaṃ-vai~ tvacchreyāgṃ̭sa-ssma॒ iti̭ mā de॒vā a̭voca॒nniti̭ || atha॒ vā i॒da-ntarhi̭ pra॒jāpa̭tau॒ hara̭ āsīt || 60 ||
yada॒sminnā̭di॒tye | tadḙnamabravīt | e॒tanme॒ praya̭ccha | athā॒hame॒teṣā᳚-nde॒vānā॒-madhi̭pati-rbhaviṣyā॒mīti̭ | ko̭hagg-syā॒mitya̭bravīt | e॒ta-tpra॒dāyeti̭ | e॒ta-thsyā॒ itya̭bravīt | yade॒tadbravī॒ṣīti̭ | ko ha॒ vai nāma̭ pra॒jāpa̭tiḥ | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 61 ||
vi॒durḙna॒-nnāmnā᳚ | tada̭smai ru॒kma-ṅkṛ॒tvā pratya̭muñcat | tato॒ vā indro̭ de॒vānā॒-madhi̭pati-rabhavat | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | adhi̭patire॒va sa̭mā॒nānā᳚-mbhavati || so̭-'manyata | ki-ṅkiṃ॒-vā~ a̭kara॒miti̭ | sa ca॒ndra-mma॒ āha॒reti॒ prāla̭pat | tacca॒ndrama̭sa-ścandrama॒stvam | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 62 ||
ca॒ndravā̭ne॒va bha̭vati || ta-nde॒vā a̭bruvann | su॒vīryo̭ 'maryā॒ yathā̭ gopā॒yata॒ iti̭ | ta-thsūrya̭sya sūrya॒tvam | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | naina̭-ndabhnoti || kaśca॒ nāsmi॒nvā i॒dami̭ndri॒ya-mpratya̭sthā॒diti̭ | tadindra̭-syendra॒tvam | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | i॒ndri॒yā॒vyḙva bha̭vati || 63 ||
a॒yaṃ-vā~ i॒da-mpa̭ra॒mo̭-'bhū॒diti̭ | tat-pa̭rame॒ṣṭhinaḥ̭ parameṣṭhi॒tvam | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | pa॒ra॒māme॒va kāṣṭhā᳚-ṅgacchati || ta-nde॒vā-ssa̭ma॒nta-mparya̭viśann | vasa̭vaḥ pu॒rastā᳚t | ru॒drā da̭kṣiṇa॒taḥ | ā॒di॒tyāḥ pa॒ścāt | viśvḙ de॒vā ṷttara॒taḥ | aṅgi̭rasaḥ pra॒tyañca᳚m || 64 ||
sā॒ddhyāḥ parā᳚ñcam | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | upai̭nagṃ samā॒nā-ssaṃ-vi~̭śanti || sa pra॒jāpa̭tire॒va bhū॒tvā pra॒jā āva̭yat | tā a̭smai॒ nāti̭ṣṭhantā॒nnādyā̭ya | tā mukha̭-mpu॒rastā॒t-paśya̭ntīḥ | da॒kṣi॒ṇa॒taḥ paryā̭yann | sa da̭kṣiṇa॒taḥ parya̭vartayata | tā mukha̭-mpu॒rastā॒t-paśya̭ntīḥ | mukha̭-ndakṣiṇa॒taḥ || 65 ||
pa॒ścāt-paryā̭yann | sa pa॒ścāt-parya̭vartayata | tā mukha̭-mpu॒rastā॒t-paśya̭ntīḥ | mukha̭-ndakṣiṇa॒taḥ | mukha̭-mpa॒ścāt | u॒tta॒ra॒taḥ paryā̭yann | sa ṷttara॒taḥ parya̭vartayata | tā mukha̭-mpu॒rastā॒t-paśya̭ntīḥ | mukha̭-ndakṣiṇa॒taḥ | mukha̭-mpa॒ścāt || 66 ||
mukha̭muttara॒taḥ | ū॒rdhvā udā̭yann | sa u॒pari̭ṣṭā॒nnya̭-vartayata | tā-ssa॒rvato̭mukho bhū॒tvā ''va̭yat | tato॒ vai tasmai᳚ pra॒jā ati̭ṣṭhantā॒nnādyā̭ya || ya e॒vaṃ-vi~॒dvā-npari̭ ca va॒rtaya̭te॒ ni ca̭ | pra॒jāpa̭tire॒va bhu॒tvā pra॒jā a̭tti | tiṣṭha̭nte-'smai pra॒jā a॒nnādyā̭ya | a॒nnā॒da e॒va bha̭vati || 67 ||
(ā॒sī॒-d- veda̭ - candrama॒stvaṃ-ya~ e॒vaṃ-ve~de᳚ - ndriyā॒vyḙva bha̭vati - pra॒tyañca॒ - mukha̭-ndakṣiṇa॒to - mukha̭-mpa॒ścān - +nava̭ ca) (ā10 )
anuvākaṃ 11 - hotṛmantrāṇā-mpuruṣārthaprayogaḥ
pra॒jāpa̭ti-rakāmayata ba॒horbhūyā᳚n-thsyā॒miti̭ | sa e॒ta-ndaśa̭hotāra-mapaśyat | ta-mprāyṷṅkta | tasya॒ prayṷkti ba॒horbhūyā̭nabhavat | yaḥ kā॒mayḙta ba॒horbhūyā᳚n-thsyā॒miti̭ | sa daśa̭hotāra॒-mprayṷñjīta | ba॒hore॒va bhūyā᳚n-bhavati || so̭-'kāmayata vī॒ro ma॒ ājā̭ye॒teti̭ | sa daśa̭hotu॒ścatṷrhotāra॒-nnira̭mimīta | ta-mprāyṷṅkta || 68 ||
tasya॒ prayu॒ktīndro̭ 'jāyata | yaḥ kā॒mayḙta vī॒ro ma॒ ājā̭ye॒teti̭ | sa catṷrhotāra॒-mprayṷñjīta | ā-'sya̭ vī॒ro jā̭yate || so̭-'kāmayata paśu॒mān-thsyā॒miti̭ | sa catṷrhotuḥ॒ pañca̭hotāra॒-nnira̭mimīta | ta-mprāyṷṅkta | tasya॒ prayṷkti paśu॒māna̭bhavat | yaḥ kā॒mayḙta paśu॒mān-thsyā॒miti̭ | sa pañca̭hotāra॒-mprayṷñjīta || 69 ||
pa॒śu॒māne॒va bha̭vati || so̭-'kāmayata॒rtavo̭ me kalpera॒nniti̭ | sa pañca̭hotu॒-ṣṣaḍḍho̭tāra॒-nnira̭mimīta | ta-mprāyṷṅkta | tasya॒ prayṷktyṛ॒tavo᳚-'smā akalpanta | yaḥ kā॒mayḙta॒rtavo̭ me kalpera॒nniti̭ | sa ṣaḍḍho̭tāra॒-mprayṷñjīta | kalpa̭nte-'smā ṛ॒tavaḥ̭ || so̭-'kāmayata soma॒pa-sso̭mayā॒jī syā᳚m | ā mḙ soma॒pa-sso̭mayā॒jī jā̭ye॒teti̭ || 70 ||
sa ṣaḍḍho̭tu-ssa॒ptaho̭tāra॒-nnira̭mimīta | ta-mprāyṷṅkta | tasya॒ prayṷkti soma॒pa-sso̭mayā॒jya̭bhavat | ā-'sya̭ soma॒pa-sso̭mayā॒jya̭jāyata | yaḥ kā॒mayḙta soma॒pa-sso̭mayā॒jī syā᳚m | ā mḙ soma॒pa-sso̭mayā॒jī jā̭ye॒teti̭ | sa sa॒ptaho̭tāra॒-mprayṷñjīta | so॒ma॒pa e॒va so̭mayā॒jī bha̭vati | ā-'sya̭ soma॒pa-sso̭mayā॒jī jā̭yate || sa vā e॒ṣa pa॒śuḥ pa̭ñca॒dhā prati̭ tiṣṭhati || 71 ||
pa॒dbhirmukhḙna || te de॒vāḥ pa॒śūn. vi॒ttvā | su॒va॒rgaṃ-lo~॒kamā̭yann || tḙ-'muṣmi̭l ~lo॒ke vya̭kṣuddhyann | te᳚-'bruvann | a॒mutaḥ̭ pradānaṃ॒-vā~ upa̭jijīvi॒meti̭ | te sa॒ptaho̭tāraṃ-ya~॒jñaṃ-vi~॒dhāyā॒yāsya᳚m | ā॒ṅgī॒ra॒sa-mprāhi̭ṇvann | e॒tenā॒mutra̭ kalpa॒yeti̭ | tasya॒ vā i॒ya-ṅklṛptiḥ̭ || 72 ||
yadi॒da-ṅkiñca̭ | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | kalpa̭te-'smai | sa vā a॒ya-mma̭nu॒ṣyḙṣu ya॒jña-ssa॒ptaho̭tā | a॒mutra̭ sa॒dbhyo de॒vebhyo̭ ha॒vyaṃ-va~̭hati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | upai̭naṃ-ya~॒jño na̭mati || yo vai catṷrhotṛṇā-nni॒dānaṃ॒-ve~da̭ | ni॒dāna̭vā-nbhavati | a॒gni॒ho॒traṃ-vai~ daśa̭hoturni॒dāna᳚m | da॒r॒śa॒pū॒rṇa॒mā॒sau catṷrhotuḥ | cā॒tu॒rmā॒syāni॒ pañca̭ hotuḥ | pa॒śu॒ba॒ndha-ṣṣaḍḍho̭tuḥ | sau॒myo᳚-'ddhva॒ra-ssa॒ptaho̭tuḥ | e॒tadvai catṷrhotṛṇā-nni॒dāna᳚m | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | ni॒dāna̭vā-nbhavati || 73 ||
(a॒mi॒mī॒ta॒ ta-mprāyṷṅkta॒ - pañca̭hotāra॒-mprayṷñjita - jāye॒teti̭ - tiṣṭhati॒ - klṛpti॒--r daśa̭hotu-rni॒dānagṃ̭ sa॒pta ca̭ ) (a. 11)
(pra॒jāpa̭tirakāmayata pra॒jā-ssṛ̭je॒yeti̭ - pra॒jāpa̭tirakāmayata darśapūrṇamā॒sau sṛ̭je॒yeti̭ - pra॒jāpa̭tirakāmayata॒ prajā̭ye॒yeti॒ sa tapa॒-ssa tri॒vṛtaṃ̭ - pra॒jāpa̭tirakāmayata॒ daśa̭hotāra॒-ntena̭ daśa॒dhā-''tmānaṃ̭ - de॒vā vai varṷṇa॒ - manto॒ vai - pra॒jāpa̭ti॒stā-ssṛ॒ṣṭā-ssama̭śliṣyan - de॒vā vai catṷrhotṛbhi - ri॒daṃ-vā~ agre᳚ - pra॒jāpa̭ti॒rindraṃ̭ - pra॒jāpa̭tirakāmayata ba॒horbhūyā॒nekā̭daśa)
(pra॒jāpa̭ti॒ - stadgraha̭sya - pra॒jā̭patirakāmayatā॒ - nayai॒vaina॒t - tasya॒ vā i॒ya-ṅklṛpti॒ - stasmā᳚-ttepā॒nājjyoti॒--r yada॒sminnā̭di॒tye -saṣaḍḍho̭tu-ssa॒ptaho̭tāra॒-ntrisa̭ptatiḥ)
(pra॒jāpa̭tirakāmayata - ni॒dāna̭vānbhavati)
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe dvitīyāṣṭake dvitīyaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Sinhala script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.