ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਕृਤ ਸਰਸ੍ਵਤੀ ਸ੍ਤਵਮ੍
ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯ ਉਵਾਚ
ਕृਪਾਂ ਕੁਰੁ ਜਗਨ੍ਮਾਤਰ੍-ਮਾਮੇਵਂ ਹਤਤੇਜਸਮ੍ ।
ਗੁਰੁਸ਼ਾਪਾਤ੍ ਸ੍ਮृਤਿਭ੍ਰष੍ਟਂ ਵਿਦ੍ਯਾਹੀਨਂ ਚ ਦੁਃਖਿਤਮ੍ ॥ 1 ॥
ਜ੍ਞਾਨਂ ਦੇਹਿ ਸ੍ਮृਤਿਂ ਵਿਦ੍ਯਾਂ ਸ਼ਕ੍ਤਿਂ ਸ਼ਿष੍ਯ ਪ੍ਰਬੋਧਿਨੀਮ੍ ।
ਗ੍ਰਨ੍ਥਕਰ੍ਤृਤ੍ਵ ਸ਼ਕ੍ਤਿਂ ਚ ਸੁਸ਼ਿष੍ਯਂ ਸੁਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍ ॥ 2 ॥
ਪ੍ਰਤਿਭਾਂ ਸਤ੍ਸਭਾਯਾਂ ਚ ਵਿਚਾਰਕ੍षਮਤਾਂ ਸ਼ੁਭਾਮ੍ ।
ਲੁਪ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਦੈਵ ਯੋਗਾ-ਨ੍ਨਵੀਭੂਤਂ ਪੁਨਃ ਕੁਰੁ ॥ 3 ॥
ਯਥਾਙ੍ਕੁਰਂ ਭਸ੍ਮਨਿ ਚ ਕਰੋਤਿ ਦੇਵਤਾ ਪੁਨਃ ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਵਰੂਪਾ ਪਰਮਾ ਜ੍ਯੋਤੀਰੂਪਾ ਸਨਾਤਨੀ ॥ 4 ॥
ਸਰ੍ਵਵਿਦ੍ਯਾਧਿਦੇਵੀ ਯਾ ਤਸ੍ਯੈ ਵਾਣ੍ਯੈ ਨਮੋ ਨਮਃ ।
ਵਿਸਰ੍ਗ ਬਿਨ੍ਦੁਮਾਤ੍ਰਾਸੁ ਯਦਧਿष੍ਠਾਨਮੇਵਚ ॥ 5 ॥
ਤਦਧਿष੍ਠਾਤ੍ਰੀ ਯਾ ਦੇਵੀ ਤਸ੍ਯੈ ਵਾਣ੍ਯੈ ਨਮੋ ਨਮਃ ।
ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਵਰੂਪਾ ਸਾ ਦੇਵੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਧਿष੍ਠਾਤृਰੂਪਿਣੀ ॥ 6 ॥
ਯਯਾ ਵਿਨਾ ਪ੍ਰਸਙ੍ਖ੍ਯਾਵਾਨ੍ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ।
ਕਾਲਸਙ੍ਖ੍ਯਾ ਸ੍ਵਰੂਪਾ ਯਾ ਤਸ੍ਯੈ ਦੇਵ੍ਯੈ ਨਮੋ ਨਮਃ ॥ 7 ॥
ਭ੍ਰਮ ਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਰੂਪਾ ਯਾ ਤਸ੍ਯੈ ਦੇਵ੍ਯੈ ਨਮੋ ਨਮਃ ।
ਸ੍ਮृਤਿਸ਼ਕ੍ਤਿ ਜ੍ਞਾਨਸ਼ਕ੍ਤਿ ਬੁਦ੍ਧਿਸ਼ਕ੍ਤਿ ਸ੍ਵਰੂਪਿਣੀ ॥ 8 ॥
ਪ੍ਰਤਿਭਾਕਲ੍ਪਨਾਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍-ਯਾ ਚ ਤਸ੍ਯੈ ਨਮੋਨਮਃ ।
ਸਨਤ੍ਕੁਮਾਰੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਯਤ੍ਰ ਵੈ ॥ 9 ॥
ਬਭੂਵ ਮੂਕਵਤ੍ਸੋਸ੍ਪਿ ਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਂ ਕਰ੍ਤੁ ਮਕ੍षਮਃ ।
ਤਦਾष੍ਜਗਾਮ ਭਗਵਾ-ਨਾਤ੍ਮਾ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਈਸ਼੍ਵਰਃ ॥ 10 ॥
ਉਵਾਚ ਸ ਚ ਤਾਂ ਸ੍ਤੌਹਿ ਵਾਣੀ ਮਿष੍ਟਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇ ।
ਸ ਚ ਤੁष੍ਟਾਵ ਤਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚਾਜ੍ਞਯਾ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ ॥ 11 ॥
ਚਕਾਰ ਤਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦੇਨ ਤਦਾ ਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤ ਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।
ਯਦਾਪ੍ਯਨਨ੍ਤਂ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਜ੍ਞਾਨਮੇਕਂ ਵਸੁਨ੍ਧਰਾ ॥ 12 ॥
ਬਭੂਵ ਮੂਕਵਤ੍ਸੋਸ੍ਪਿ ਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਂ ਕਰ੍ਤੁ ਮਕ੍षਮਃ ।
ਤਦਾ ਤਾਂ ਚ ਸ ਤੁष੍ਟਾਵ ਸਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤਃ ਕਸ਼੍ਯਪਾਜ੍ਞਯਾ ॥ 13 ॥
ਤਤ ਸ਼੍ਚਕਾਰ ਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਂ ਨਿਰ੍ਮਲਂ ਭ੍ਰਮ ਭਞ੍ਜਨਮ੍ ।
ਵ੍ਯਾਸਃ ਪੁਰਾਣਸੂਤ੍ਰਂ ਚ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਂ ਯਦਾ ॥ 14 ॥
ਮੌਨੀਭੂਤ ਸ਼੍ਚ ਸਸ੍ਮਾਰ ਤਾਮੇਵ ਜਗਦਮ੍ਬਿਕਾਮ੍ ।
ਤਦਾ ਚਕਾਰ ਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਂ ਤਦ੍ਵਰੇਣ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰਃ ॥ 15 ॥
ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਨਿਰ੍ਮਲਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਭ੍ਰਮਾਨ੍ਧ੍ਯ ਧ੍ਵਂਸਦੀਪਕਮ੍ ।
ਪੁਰਾਣਸੂਤ੍ਰਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਚ ਵ੍ਯਾਸਃ ਕृष੍ਣਕਲੋਦ੍ਭਵਃ ॥ 16 ॥
ਤਾਂ ਸ਼ਿਵਾਂ ਵੇਦ ਦਧ੍ਯੌ ਚ ਸ਼ਤਵਰ੍षਂ ਚ ਪੁष੍ਕਰੇ ।
ਤਦਾ ਤ੍ਵਤ੍ਤੋ ਵਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸਤ੍ਕਵੀਨ੍ਦ੍ਰੋ ਬਭੂਵ ਹ ॥ 17 ॥
ਤਦਾ ਵੇਦਵਿਭਾਗਂ ਚ ਪੁਰਾਣਂ ਚ ਚਕਾਰ ਸਃ ।
ਯਦਾ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਃ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਾਨਂ ਸਦਾਸ਼ਿਵਮ੍ ॥ 18 ॥
ਕ੍षਣਂ ਤਾਮੇਵ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਤਸ੍ਮੈ ਜ੍ਞਾਨਂ ਦਦੌ ਵਿਭੁਃ ।
ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਸ਼ਬ੍ਦਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਚ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰ ਸ਼੍ਚ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਮ੍ ॥ 19 ॥
ਦਿਵ੍ਯ ਵਰ੍ष ਸਹਸ੍ਰਂ ਚ ਸ ਤ੍ਵਾਂ ਦਧ੍ਯੌ ਚ ਪੁष੍ਕਰੇ ।
ਤਦਾ ਤ੍ਵਤ੍ਤੋ ਵਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਦਿਵ੍ਯਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਕਮ੍ ॥ 20 ॥
ਉਵਾਚ ਸ਼ਬ੍ਦ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਚ ਤਦਰ੍ਥਂ ਚ ਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ ।
ਅਧ੍ਯਾਪਿਤਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਸ਼ਿष੍ਯਾ ਯੈਰਧੀਤਂ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰੈਃ ॥ 21 ॥
ਤੇ ਚ ਤਾਂ ਪਰਿਸਞ੍ਚਿਤ੍ਯ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰੀਮ੍ ।
ਤ੍ਵਂ ਸਂਸ੍ਤੁਤਾ ਪੂਜਿਤਾ ਚ ਮੁਨੀਨ੍ਦ੍ਰੈ ਰ੍ਮਨੁ ਮਾਨਵੈਃ ॥ 22 ॥
ਦੈਤ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰੈ ਸ਼੍ਚ ਸੁਰੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵਿष੍ਣੁਸ਼ਿਵਾਦਿਭਿਃ ।
ਜਡੀਭੂਤ ਸ੍ਸਹਸ੍ਰਾਸ੍ਯਃ ਪਞ੍ਚਵਕ੍ਤ੍ਰ ਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਃ ॥ 23 ॥
ਯਾਂ ਸ੍ਤੋਤੁਂ ਕਿ ਮਹਂ ਸ੍ਤੌਮਿ ਤਾਮੇਕਾਸ੍ਯੇਨ ਮਾਨਵਃ ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯ ਸ਼੍ਚ ਭਕ੍ਤਿਨਮ੍ਰਾਤ੍ਮ ਕਨ੍ਧਰਃ ॥ 24 ॥
ਪ੍ਰਣਨਾਮ ਨਿਰਾਹਾਰੋ ਰੁਰੋਦ ਚ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ ।
ਜ੍ਯੋਤੀਰੂਪਾ ਮਹਾਮਾਯਾ ਤੇਨ ਦृष੍ਟਾ7ਪ੍ਯੁਵਾਚ ਤਮ੍ ॥ 25 ॥
ਸੁਕਵੀਨ੍ਦ੍ਰੋ ਭਵੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵੈਕੁਣ੍ਠਂ ਚ ਜਗਾਮ ਹ ।
ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯ ਕृਤਂ ਵਾਣੀ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਮੇਤਤ੍ਤੁ ਯਃ ਪਠੇਤ੍ ॥ 26 ॥
ਸ ਕਵੀਨ੍ਦ੍ਰੋ ਮਹਾਵਾਗ੍ਮੀ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਸਮੋ ਭਵੇਤ੍ ।
ਮਹਾ ਮੂਰ੍ਖਸ਼੍ਚ ਦੁਰ੍ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍-ਵਰ੍षਮੇਕਂ ਯਦਾ ਪਠੇਤ੍ ।
ਸ ਪਣ੍ਡਿਤਸ਼੍ਚ ਮੇਧਾਵੀ ਸੁਕਵੀਨ੍ਦ੍ਰੋ ਭਵੇਦ੍ਧ੍ਰੁਵਮ੍ ॥ 27 ॥
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਭਾਗਵਤੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਨਵਮਸ੍ਕਨ੍ਧੇ
ਸਰਸ੍ਵਤੀਸ੍ਤਵਂ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ।
ਸਰਸ੍ਵਤੀ ਕਟਾਕ੍ष ਸਿਦ੍ਧਿਰਸ੍ਤੁ ।
ਇਦਂ ਮਯਾਕृਤਂ ਪਾਰਾਯਣਂ
ਸ਼੍ਰੀਸਦ੍ਗੁਰੁ ਚਰਣਾਰਵਿਨ੍ਦਾਰ੍ਪਣਮਸ੍ਤੁ ।
Roman (IAST) Transliteration
yājñavalkyakṛta sarasvatī stavam
yājñavalkya uvāca
kṛpāṃ kuru jaganmātar-māmevaṃ hatatejasam |
guruśāpāt smṛtibhraṣṭaṃ vidyāhīnaṃ ca duḥkhitam || 1 ||
jñānaṃ dehi smṛtiṃ vidyāṃ śaktiṃ śiṣya prabodhinīm |
granthakartṛtva śaktiṃ ca suśiṣyaṃ supratiṣṭhitam || 2 ||
pratibhāṃ satsabhāyāṃ ca vicārakṣamatāṃ śubhām |
luptaṃ sarvaṃ daiva yogā-nnavībhūtaṃ punaḥ kuru || 3 ||
yathāṅkuraṃ bhasmani ca karoti devatā punaḥ |
brahmasvarūpā paramā jyotīrūpā sanātanī || 4 ||
sarvavidyādhidevī yā tasyai vāṇyai namo namaḥ |
visarga bindumātrāsu yadadhiṣṭhānamevaca || 5 ||
tadadhiṣṭhātrī yā devī tasyai vāṇyai namo namaḥ |
vyākhyāsvarūpā sā devī vyākhyādhiṣṭhātṛrūpiṇī || 6 ||
yayā vinā prasaṅkhyāvān saṅkhyāṃ kartuṃ na śakyate |
kālasaṅkhyā svarūpā yā tasyai devyai namo namaḥ || 7 ||
bhrama siddhāntarūpā yā tasyai devyai namo namaḥ |
smṛtiśakti jñānaśakti buddhiśakti svarūpiṇī || 8 ||
pratibhākalpanāśaktir-yā ca tasyai namonamaḥ |
sanatkumāro brahmāṇaṃ jñānaṃ papraccha yatra vai || 9 ||
babhūva mūkavatsospi siddhāntaṃ kartu makṣamaḥ |
tadāṣjagāma bhagavā-nātmā śrīkṛṣṇa īśvaraḥ || 10 ||
uvāca sa ca tāṃ stauhi vāṇī miṣṭāṃ prajāpate |
sa ca tuṣṭāva tāṃ brahmā cājñayā paramātmanaḥ || 11 ||
cakāra tatprasādena tadā siddhānta muttamam |
yadāpyanantaṃ papraccha jñānamekaṃ vasundharā || 12 ||
babhūva mūkavatsospi siddhāntaṃ kartu makṣamaḥ |
tadā tāṃ ca sa tuṣṭāva santrastaḥ kaśyapājñayā || 13 ||
tata ścakāra siddhāntaṃ nirmalaṃ bhrama bhañjanam |
vyāsaḥ purāṇasūtraṃ ca papraccha vālmīkiṃ yadā || 14 ||
maunībhūta śca sasmāra tāmeva jagadambikām |
tadā cakāra siddhāntaṃ tadvareṇa munīśvaraḥ || 15 ||
samprāpya nirmalaṃ jñānaṃ bhramāndhya dhvaṃsadīpakam |
purāṇasūtraṃ śrutvā ca vyāsaḥ kṛṣṇakalodbhavaḥ || 16 ||
tāṃ śivāṃ veda dadhyau ca śatavarṣaṃ ca puṣkare |
tadā tvatto varaṃ prāpya satkavīndro babhūva ha || 17 ||
tadā vedavibhāgaṃ ca purāṇaṃ ca cakāra saḥ |
yadā mahendraḥ papraccha tattvajñānaṃ sadāśivam || 18 ||
kṣaṇaṃ tāmeva sañcintya tasmai jñānaṃ dadau vibhuḥ |
papraccha śabdaśāstraṃ ca mahendra śca bṛhaspatim || 19 ||
divya varṣa sahasraṃ ca sa tvāṃ dadhyau ca puṣkare |
tadā tvatto varaṃ prāpya divyavarṣasahasrakam || 20 ||
uvāca śabda śāstraṃ ca tadarthaṃ ca sureśvaram |
adhyāpitāśca ye śiṣyā yairadhītaṃ munīśvaraiḥ || 21 ||
te ca tāṃ parisañcitya pravartante sureśvarīm |
tvaṃ saṃstutā pūjitā ca munīndrai rmanu mānavaiḥ || 22 ||
daityendrai śca suraiścāpi brahma viṣṇuśivādibhiḥ |
jaḍībhūta ssahasrāsyaḥ pañcavaktra ścaturmukhaḥ || 23 ||
yāṃ stotuṃ ki mahaṃ staumi tāmekāsyena mānavaḥ |
ityuktvā yājñavalkya śca bhaktinamrātma kandharaḥ || 24 ||
praṇanāma nirāhāro ruroda ca muhurmuhuḥ |
jyotīrūpā mahāmāyā tena dṛṣṭā7pyuvāca tam || 25 ||
sukavīndro bhavetyuktvā vaikuṇṭhaṃ ca jagāma ha |
yājñavalkya kṛtaṃ vāṇī stotrametattu yaḥ paṭhet || 26 ||
sa kavīndro mahāvāgmī bṛhaspatisamo bhavet |
mahā mūrkhaśca durbuddhir-varṣamekaṃ yadā paṭhet |
sa paṇḍitaśca medhāvī sukavīndro bhaveddhruvam || 27 ||
iti śrī devī bhāgavate mahāpurāṇe navamaskandhe
sarasvatīstavaṃ nāma pañcamodhyāyaḥ |
sarasvatī kaṭākṣa siddhirastu |
idaṃ mayākṛtaṃ pārāyaṇaṃ
śrīsadguru caraṇāravindārpaṇamastu |
Sanskrit — Devanagari (original)
याज्ञवल्क्यकृत सरस्वती स्तवम्
याज्ञवल्क्य उवाच
कृपां कुरु जगन्मातर्-मामेवं हततेजसम् ।
गुरुशापात् स्मृतिभ्रष्टं विद्याहीनं च दुःखितम् ॥ 1 ॥
ज्ञानं देहि स्मृतिं विद्यां शक्तिं शिष्य प्रबोधिनीम् ।
ग्रन्थकर्तृत्व शक्तिं च सुशिष्यं सुप्रतिष्ठितम् ॥ 2 ॥
प्रतिभां सत्सभायां च विचारक्षमतां शुभाम् ।
लुप्तं सर्वं दैव योगा-न्नवीभूतं पुनः कुरु ॥ 3 ॥
यथाङ्कुरं भस्मनि च करोति देवता पुनः ।
ब्रह्मस्वरूपा परमा ज्योतीरूपा सनातनी ॥ 4 ॥
सर्वविद्याधिदेवी या तस्यै वाण्यै नमो नमः ।
विसर्ग बिन्दुमात्रासु यदधिष्ठानमेवच ॥ 5 ॥
तदधिष्ठात्री या देवी तस्यै वाण्यै नमो नमः ।
व्याख्यास्वरूपा सा देवी व्याख्याधिष्ठातृरूपिणी ॥ 6 ॥
यया विना प्रसङ्ख्यावान् सङ्ख्यां कर्तुं न शक्यते ।
कालसङ्ख्या स्वरूपा या तस्यै देव्यै नमो नमः ॥ 7 ॥
भ्रम सिद्धान्तरूपा या तस्यै देव्यै नमो नमः ।
स्मृतिशक्ति ज्ञानशक्ति बुद्धिशक्ति स्वरूपिणी ॥ 8 ॥
प्रतिभाकल्पनाशक्तिर्-या च तस्यै नमोनमः ।
सनत्कुमारो ब्रह्माणं ज्ञानं पप्रच्छ यत्र वै ॥ 9 ॥
बभूव मूकवत्सोस्पि सिद्धान्तं कर्तु मक्षमः ।
तदाष्जगाम भगवा-नात्मा श्रीकृष्ण ईश्वरः ॥ 10 ॥
उवाच स च तां स्तौहि वाणी मिष्टां प्रजापते ।
स च तुष्टाव तां ब्रह्मा चाज्ञया परमात्मनः ॥ 11 ॥
चकार तत्प्रसादेन तदा सिद्धान्त मुत्तमम् ।
यदाप्यनन्तं पप्रच्छ ज्ञानमेकं वसुन्धरा ॥ 12 ॥
बभूव मूकवत्सोस्पि सिद्धान्तं कर्तु मक्षमः ।
तदा तां च स तुष्टाव सन्त्रस्तः कश्यपाज्ञया ॥ 13 ॥
तत श्चकार सिद्धान्तं निर्मलं भ्रम भञ्जनम् ।
व्यासः पुराणसूत्रं च पप्रच्छ वाल्मीकिं यदा ॥ 14 ॥
मौनीभूत श्च सस्मार तामेव जगदम्बिकाम् ।
तदा चकार सिद्धान्तं तद्वरेण मुनीश्वरः ॥ 15 ॥
सम्प्राप्य निर्मलं ज्ञानं भ्रमान्ध्य ध्वंसदीपकम् ।
पुराणसूत्रं श्रुत्वा च व्यासः कृष्णकलोद्भवः ॥ 16 ॥
तां शिवां वेद दध्यौ च शतवर्षं च पुष्करे ।
तदा त्वत्तो वरं प्राप्य सत्कवीन्द्रो बभूव ह ॥ 17 ॥
तदा वेदविभागं च पुराणं च चकार सः ।
यदा महेन्द्रः पप्रच्छ तत्त्वज्ञानं सदाशिवम् ॥ 18 ॥
क्षणं तामेव सञ्चिन्त्य तस्मै ज्ञानं ददौ विभुः ।
पप्रच्छ शब्दशास्त्रं च महेन्द्र श्च बृहस्पतिम् ॥ 19 ॥
दिव्य वर्ष सहस्रं च स त्वां दध्यौ च पुष्करे ।
तदा त्वत्तो वरं प्राप्य दिव्यवर्षसहस्रकम् ॥ 20 ॥
उवाच शब्द शास्त्रं च तदर्थं च सुरेश्वरम् ।
अध्यापिताश्च ये शिष्या यैरधीतं मुनीश्वरैः ॥ 21 ॥
ते च तां परिसञ्चित्य प्रवर्तन्ते सुरेश्वरीम् ।
त्वं संस्तुता पूजिता च मुनीन्द्रै र्मनु मानवैः ॥ 22 ॥
दैत्येन्द्रै श्च सुरैश्चापि ब्रह्म विष्णुशिवादिभिः ।
जडीभूत स्सहस्रास्यः पञ्चवक्त्र श्चतुर्मुखः ॥ 23 ॥
यां स्तोतुं कि महं स्तौमि तामेकास्येन मानवः ।
इत्युक्त्वा याज्ञवल्क्य श्च भक्तिनम्रात्म कन्धरः ॥ 24 ॥
प्रणनाम निराहारो रुरोद च मुहुर्मुहुः ।
ज्योतीरूपा महामाया तेन दृष्टा7प्युवाच तम् ॥ 25 ॥
सुकवीन्द्रो भवेत्युक्त्वा वैकुण्ठं च जगाम ह ।
याज्ञवल्क्य कृतं वाणी स्तोत्रमेतत्तु यः पठेत् ॥ 26 ॥
स कवीन्द्रो महावाग्मी बृहस्पतिसमो भवेत् ।
महा मूर्खश्च दुर्बुद्धिर्-वर्षमेकं यदा पठेत् ।
स पण्डितश्च मेधावी सुकवीन्द्रो भवेद्ध्रुवम् ॥ 27 ॥
इति श्री देवी भागवते महापुराणे नवमस्कन्धे
सरस्वतीस्तवं नाम पञ्चमोध्यायः ।
सरस्वती कटाक्ष सिद्धिरस्तु ।
इदं मयाकृतं पारायणं
श्रीसद्गुरु चरणारविन्दार्पणमस्तु ।
yājñavalkyakṛta sarasvatī stavam
yājñavalkya uvāca
kṛpāṃ kuru jaganmātar-māmevaṃ hatatejasam |
guruśāpāt smṛtibhraṣṭaṃ vidyāhīnaṃ ca duḥkhitam || 1 ||
jñānaṃ dehi smṛtiṃ vidyāṃ śaktiṃ śiṣya prabodhinīm |
granthakartṛtva śaktiṃ ca suśiṣyaṃ supratiṣṭhitam || 2 ||
pratibhāṃ satsabhāyāṃ ca vicārakṣamatāṃ śubhām |
luptaṃ sarvaṃ daiva yogā-nnavībhūtaṃ punaḥ kuru || 3 ||
yathāṅkuraṃ bhasmani ca karoti devatā punaḥ |
brahmasvarūpā paramā jyotīrūpā sanātanī || 4 ||
sarvavidyādhidevī yā tasyai vāṇyai namo namaḥ |
visarga bindumātrāsu yadadhiṣṭhānamevaca || 5 ||
tadadhiṣṭhātrī yā devī tasyai vāṇyai namo namaḥ |
vyākhyāsvarūpā sā devī vyākhyādhiṣṭhātṛrūpiṇī || 6 ||
yayā vinā prasaṅkhyāvān saṅkhyāṃ kartuṃ na śakyate |
kālasaṅkhyā svarūpā yā tasyai devyai namo namaḥ || 7 ||
bhrama siddhāntarūpā yā tasyai devyai namo namaḥ |
smṛtiśakti jñānaśakti buddhiśakti svarūpiṇī || 8 ||
pratibhākalpanāśaktir-yā ca tasyai namonamaḥ |
sanatkumāro brahmāṇaṃ jñānaṃ papraccha yatra vai || 9 ||
babhūva mūkavatsospi siddhāntaṃ kartu makṣamaḥ |
tadāṣjagāma bhagavā-nātmā śrīkṛṣṇa īśvaraḥ || 10 ||
uvāca sa ca tāṃ stauhi vāṇī miṣṭāṃ prajāpate |
sa ca tuṣṭāva tāṃ brahmā cājñayā paramātmanaḥ || 11 ||
cakāra tatprasādena tadā siddhānta muttamam |
yadāpyanantaṃ papraccha jñānamekaṃ vasundharā || 12 ||
babhūva mūkavatsospi siddhāntaṃ kartu makṣamaḥ |
tadā tāṃ ca sa tuṣṭāva santrastaḥ kaśyapājñayā || 13 ||
tata ścakāra siddhāntaṃ nirmalaṃ bhrama bhañjanam |
vyāsaḥ purāṇasūtraṃ ca papraccha vālmīkiṃ yadā || 14 ||
maunībhūta śca sasmāra tāmeva jagadambikām |
tadā cakāra siddhāntaṃ tadvareṇa munīśvaraḥ || 15 ||
samprāpya nirmalaṃ jñānaṃ bhramāndhya dhvaṃsadīpakam |
purāṇasūtraṃ śrutvā ca vyāsaḥ kṛṣṇakalodbhavaḥ || 16 ||
tāṃ śivāṃ veda dadhyau ca śatavarṣaṃ ca puṣkare |
tadā tvatto varaṃ prāpya satkavīndro babhūva ha || 17 ||
tadā vedavibhāgaṃ ca purāṇaṃ ca cakāra saḥ |
yadā mahendraḥ papraccha tattvajñānaṃ sadāśivam || 18 ||
kṣaṇaṃ tāmeva sañcintya tasmai jñānaṃ dadau vibhuḥ |
papraccha śabdaśāstraṃ ca mahendra śca bṛhaspatim || 19 ||
divya varṣa sahasraṃ ca sa tvāṃ dadhyau ca puṣkare |
tadā tvatto varaṃ prāpya divyavarṣasahasrakam || 20 ||
uvāca śabda śāstraṃ ca tadarthaṃ ca sureśvaram |
adhyāpitāśca ye śiṣyā yairadhītaṃ munīśvaraiḥ || 21 ||
te ca tāṃ parisañcitya pravartante sureśvarīm |
tvaṃ saṃstutā pūjitā ca munīndrai rmanu mānavaiḥ || 22 ||
daityendrai śca suraiścāpi brahma viṣṇuśivādibhiḥ |
jaḍībhūta ssahasrāsyaḥ pañcavaktra ścaturmukhaḥ || 23 ||
yāṃ stotuṃ ki mahaṃ staumi tāmekāsyena mānavaḥ |
ityuktvā yājñavalkya śca bhaktinamrātma kandharaḥ || 24 ||
praṇanāma nirāhāro ruroda ca muhurmuhuḥ |
jyotīrūpā mahāmāyā tena dṛṣṭā7pyuvāca tam || 25 ||
sukavīndro bhavetyuktvā vaikuṇṭhaṃ ca jagāma ha |
yājñavalkya kṛtaṃ vāṇī stotrametattu yaḥ paṭhet || 26 ||
sa kavīndro mahāvāgmī bṛhaspatisamo bhavet |
mahā mūrkhaśca durbuddhir-varṣamekaṃ yadā paṭhet |
sa paṇḍitaśca medhāvī sukavīndro bhaveddhruvam || 27 ||
iti śrī devī bhāgavate mahāpurāṇe navamaskandhe
sarasvatīstavaṃ nāma pañcamodhyāyaḥ |
sarasvatī kaṭākṣa siddhirastu |
idaṃ mayākṛtaṃ pārāyaṇaṃ
śrīsadguru caraṇāravindārpaṇamastu |
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.