𑌪𑍍𑌰𑌶𑍍𑌨𑍋𑌪𑌨𑌿𑌷𑌦𑍍 - 𑌤𑍍𑌰𑌿𑌤𑍀𑌯𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌶𑍍𑌨𑌃

Prashnopanishad - Tritiyah Prashnah

🖋️ Grantha script
📄 Download PDF
𑌤𑍃𑌤𑍀𑌯𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌶𑍍𑌨𑌃
𑌅𑌥 𑌹𑍈𑌨-𑌙𑍍𑌕𑍗𑌶𑌲𑍍𑌯𑌶𑍍𑌚𑌾𑌶𑍍𑌵𑌲𑌾𑌯𑌨𑌃 𑌪𑌪𑍍𑌰𑌚𑍍𑌛।
𑌭𑌗𑌵𑌨𑍍 𑌕𑍁𑌤 𑌏𑌷 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌣𑍋 𑌜𑌾𑌯𑌤𑍇 𑌕𑌥𑌮𑌾𑌯𑌾𑌤𑍍𑌯𑌸𑍍𑌮𑌿𑌞𑍍𑌶𑌰𑍀𑌰 𑌆𑌤𑍍𑌮𑌾𑌨𑌂-𑌵𑌾𑌁 𑌪𑍍𑌰𑌵𑌿𑌭𑌜𑍍𑌯 𑌕𑌥-𑌮𑍍𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌷𑍍𑌠𑌤𑍇 𑌕𑍇𑌨𑍋𑌤𑍍𑌕𑍍𑌰𑌮𑌤𑍇 𑌕𑌥-𑌮𑍍𑌬𑌹𑍍𑌯𑌮𑌭𑌿𑌧𑌤𑍇 𑌕𑌥𑌮𑌧𑍍𑌯𑌾𑌤𑍍𑌮𑌮𑌿𑌤𑌿 ॥1॥
𑌤𑌸𑍍𑌮𑍈 𑌸 𑌹𑍋𑌵𑌾𑌚𑌾𑌤𑌿𑌪𑍍𑌰𑌶𑍍𑌚𑌾-𑌨𑍍𑌪𑍃𑌚𑍍𑌛𑌸𑌿 𑌬𑍍𑌰𑌹𑍍𑌮𑌿𑌷𑍍𑌠𑍋-𑌽𑌸𑍀𑌤𑌿 𑌤𑌸𑍍𑌮𑌾𑌤𑍍𑌤𑍇-𑌽𑌹-𑌮𑍍𑌬𑍍𑌰𑌵𑍀𑌮𑌿 ॥2॥
𑌆𑌤𑍍𑌮𑌨 𑌏𑌷 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌣𑍋 𑌜𑌾𑌯𑌤𑍇 𑌯𑌥𑍈𑌷𑌾 𑌪𑍁𑌰𑍁𑌷𑍇 𑌛𑌾𑌯𑍈𑌤𑌸𑍍𑌮𑌿𑌨𑍍𑌨𑍇𑌤𑌦𑌾𑌤𑌤-𑌮𑍍𑌮𑌨𑍋𑌕𑍃𑌤𑍇𑌨𑌾𑌯𑌾𑌤𑍍𑌯𑌸𑍍𑌮𑌿𑌞𑍍𑌶𑌰𑍀𑌰𑍇 ॥3॥
𑌯𑌥𑌾 𑌸𑌮𑍍𑌰𑌾𑌦𑍇𑌵𑌾𑌧𑌿𑌕𑍃𑌤𑌾𑌨𑍍 𑌵𑌿𑌨𑌿𑌯𑍁𑌙𑍍𑌕𑍍𑌤𑍇।
𑌏𑌤-𑌨𑍍𑌗𑍍𑌰𑌾𑌮𑌾𑌨𑍋𑌤𑌾-𑌨𑍍𑌗𑍍𑌰𑌾𑌮𑌾𑌨𑌧𑌿𑌤𑌿𑌷𑍍𑌠𑌸𑍍𑌵𑍇𑌤𑍍𑌯𑍇𑌵𑌮𑍇𑌵𑍈𑌷 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌣 𑌇𑌤𑌰𑌾-𑌨𑍍𑌪𑍍𑌰𑌾𑌣𑌾-𑌨𑍍𑌪𑍃𑌥𑌕𑍍𑌪𑍃𑌥𑌗𑍇𑌵 𑌸𑌨𑍍𑌨𑌿𑌧𑌤𑍍𑌤𑍇 ॥4॥
𑌪𑌾𑌯𑍂𑌪𑌸𑍍𑌥𑍇-𑌽𑌪𑌾𑌨-𑌞𑍍𑌚𑌕𑍍𑌷𑍁𑌸𑍍𑌶𑍍𑌰𑍋𑌤𑍍𑌰𑍇 𑌮𑍁𑌖𑌨𑌾𑌸𑌿𑌕𑌾𑌭𑍍𑌯𑌾-𑌮𑍍𑌪𑍍𑌰𑌾𑌣-𑌸𑍍𑌸𑍍𑌵𑌯-𑌮𑍍𑌪𑍍𑌰𑌾𑌤𑌿𑌷𑍍𑌠𑌤𑍇 𑌮𑌧𑍍𑌯𑍇 𑌤𑍁 𑌸𑌮𑌾𑌨𑌃।
𑌏𑌷 𑌹𑍍𑌯𑍇𑌤𑌦𑍍𑌧𑍁𑌤𑌮𑌨𑍍𑌨𑌂 𑌸𑌮-𑌨𑍍𑌨𑌯𑌤𑌿 𑌤𑌸𑍍𑌮𑌾𑌦𑍇𑌤𑌾-𑌸𑍍𑌸𑌪𑍍𑌤𑌾𑌰𑍍𑌚𑌿𑌷𑍋 𑌭𑌵𑌨𑍍𑌤𑌿 ॥5॥
𑌹𑍃𑌦𑌿 𑌹𑍍𑌯𑍇𑌷 𑌆𑌤𑍍𑌮𑌾।
𑌅𑌤𑍍𑌰𑍈𑌤𑌦𑍇𑌕𑌶𑌤-𑌨𑍍𑌨𑌾𑌡𑍀𑌨𑌾-𑌨𑍍𑌤𑌾𑌸𑌾𑌂 𑌶𑌤𑌂 𑌶𑌤𑌮𑍇𑌕𑍈𑌕𑌸𑍍𑌯𑌾-𑌨𑍍𑌦𑍍𑌵𑌾𑌸𑌪𑍍𑌤𑌤𑌿𑌰𑍍𑌦𑍍𑌵𑌾𑌸𑌪𑍍𑌤𑌤𑌿𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌶𑌾𑌖𑌾𑌨𑌾𑌡𑍀𑌸𑌹𑌸𑍍𑌰𑌾𑌣𑌿 𑌭𑌵𑌨𑍍𑌤𑍍𑌯𑌾𑌸𑍁 𑌵𑍍𑌯𑌾𑌨𑌶𑍍𑌚𑌰𑌤𑌿 ॥6॥
𑌅𑌥𑍈𑌕𑌯𑍋𑌰𑍍𑌧𑍍𑌵 𑌉𑌦𑌾𑌨𑌃 𑌪𑍁𑌣𑍍𑌯𑍇𑌨 𑌪𑍁𑌣𑍍𑌯𑌂-𑌲𑍋𑌁𑌕-𑌨𑍍𑌨𑌯𑌤𑌿।
𑌪𑌾𑌪𑍇𑌨 𑌪𑌾𑌪𑌮𑍁𑌭𑌾𑌭𑍍𑌯𑌾𑌮𑍇𑌵 𑌮𑌨𑍁𑌷𑍍𑌯𑌲𑍋𑌕𑌮𑍍 ॥7॥
𑌆𑌦𑌿𑌤𑍍𑌯𑍋 𑌹 𑌵𑍈 𑌬𑌾𑌹𑍍𑌯𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌣 𑌉𑌦𑌯𑌤𑍍𑌯𑍇𑌷 𑌹𑍍𑌯𑍇𑌨-𑌞𑍍𑌚𑌾𑌕𑍍𑌷𑍁𑌷-𑌮𑍍𑌪𑍍𑌰𑌾𑌣𑌮𑌨𑍁𑌗𑍃𑌹𑍍𑌣𑌾𑌨𑌃।
𑌪𑍃𑌥𑌿𑌵𑍍𑌯𑌾𑌂-𑌯𑌾𑌁 𑌦𑍇𑌵𑌤𑌾 𑌸𑍈𑌷𑌾 𑌪𑍁𑌰𑍁𑌷𑌸𑍍𑌯𑌾𑌪𑌾𑌨𑌮𑌵𑌷𑍍𑌟𑌭𑍍𑌯𑌾𑌨𑍍𑌤𑌰𑌾 𑌯𑌦𑌾𑌕𑌾𑌶-𑌸𑍍𑌸 𑌸𑌮𑌾𑌨𑍋 𑌵𑌾𑌯𑍁𑌰𑍍𑌵𑍍𑌯𑌾𑌨𑌃 ॥8॥
𑌤𑍇𑌜𑍋 𑌹 𑌵𑌾𑌵 𑌉𑌦𑌾𑌨𑌸𑍍𑌤𑌸𑍍𑌮𑌾𑌦𑍁𑌪𑌶𑌾𑌨𑍍𑌤𑌤𑍇𑌜𑌾𑌃 𑌪𑍁𑌨𑌰𑍍𑌭𑌵𑌮𑌿𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌿𑌯𑍈𑌰𑍍𑌮𑌨𑌸𑌿 𑌸𑌮𑍍𑌪𑌦𑍍𑌯𑌮𑌾𑌨𑍈𑌃 ॥9॥
𑌯𑌚𑍍𑌚𑌿𑌤𑍍𑌤𑌸𑍍𑌤𑍇𑌨𑍈𑌷 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌣𑌮𑌾𑌯𑌾𑌤𑌿 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌣𑌸𑍍𑌤𑍇𑌜𑌸𑌾 𑌯𑍁𑌕𑍍𑌤𑌃।
𑌸𑌹𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑌾 𑌯𑌥𑌾𑌸𑌙𑍍𑌕𑌲𑍍𑌪𑌿𑌤𑌂-𑌲𑍋𑌁𑌕-𑌨𑍍𑌨𑌯𑌤𑌿 ॥10॥
𑌯 𑌏𑌵𑌂-𑌵𑌿𑌁𑌦𑍍𑌵𑌾-𑌨𑍍𑌪𑍍𑌰𑌾𑌣𑌂-𑌵𑍇𑌁𑌦।
𑌨 𑌹𑌾𑌸𑍍𑌯 𑌪𑍍𑌰𑌜𑌾 𑌹𑍀𑌯𑌤𑍇-𑌽𑌮𑍃𑌤𑍋 𑌭𑌵𑌤𑌿 𑌤𑌦𑍇𑌷-𑌶𑍍𑌶𑍍𑌲𑍋𑌕𑌃 ॥11॥
𑌉𑌤𑍍𑌪𑌤𑍍𑌤𑌿𑌮𑌾𑌯𑌤𑌿𑌂 𑌸𑍍𑌥𑌾𑌨𑌂-𑌵𑌿𑌁𑌭𑍁𑌤𑍍𑌵-𑌞𑍍𑌚𑍈𑌵 𑌪𑌞𑍍𑌚𑌧𑌾।
𑌅𑌧𑍍𑌯𑌾𑌤𑍍𑌮-𑌞𑍍𑌚𑍈𑌵 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌣𑌸𑍍𑌯 𑌵𑌿𑌜𑍍𑌞𑌾𑌯𑌾𑌮𑍃𑌤𑌮𑌶𑍍𑌨𑍁𑌤𑍇 𑌵𑌿𑌜𑍍𑌞𑌾𑌯𑌾𑌮𑍃𑌤𑌮𑌶𑍍𑌨𑍁𑌤 𑌇𑌤𑌿 ॥12॥
Roman (IAST) Transliteration
tṛtīyaḥ praśnaḥ
atha haina-ṅkauśalyaścāśvalāyanaḥ papraccha|
bhagavan kuta eṣa prāṇo jāyate kathamāyātyasmiñśarīra ātmānaṃ-vā~ pravibhajya katha-mpratiṣṭhate kenotkramate katha-mbahyamabhidhate kathamadhyātmamiti ||1||
tasmai sa hovācātipraścā-npṛcchasi brahmiṣṭho-'sīti tasmātte-'ha-mbravīmi ||2||
ātmana eṣa prāṇo jāyate yathaiṣā puruṣe chāyaitasminnetadātata-mmanokṛtenāyātyasmiñśarīre ||3||
yathā samrādevādhikṛtān viniyuṅkte|
eta-ngrāmānotā-ngrāmānadhitiṣṭhasvetyevamevaiṣa prāṇa itarā-nprāṇā-npṛthakpṛthageva sannidhatte ||4||
pāyūpasthe-'pāna-ñcakṣusśrotre mukhanāsikābhyā-mprāṇa-ssvaya-mprātiṣṭhate madhye tu samānaḥ|
eṣa hyetaddhutamannaṃ sama-nnayati tasmādetā-ssaptārciṣo bhavanti ||5||
hṛdi hyeṣa ātmā|
atraitadekaśata-nnāḍīnā-ntāsāṃ śataṃ śatamekaikasyā-ndvāsaptatirdvāsaptatiḥ pratiśākhānāḍīsahasrāṇi bhavantyāsu vyānaścarati ||6||
athaikayordhva udānaḥ puṇyena puṇyaṃ-lo~ka-nnayati|
pāpena pāpamubhābhyāmeva manuṣyalokam ||7||
ādityo ha vai bāhyaḥ prāṇa udayatyeṣa hyena-ñcākṣuṣa-mprāṇamanugṛhṇānaḥ|
pṛthivyāṃ-yā~ devatā saiṣā puruṣasyāpānamavaṣṭabhyāntarā yadākāśa-ssa samāno vāyurvyānaḥ ||8||
tejo ha vāva udānastasmādupaśāntatejāḥ punarbhavamindriyairmanasi sampadyamānaiḥ ||9||
yaccittastenaiṣa prāṇamāyāti prāṇastejasā yuktaḥ|
sahātmanā yathāsaṅkalpitaṃ-lo~ka-nnayati ||10||
ya evaṃ-vi~dvā-nprāṇaṃ-ve~da|
na hāsya prajā hīyate-'mṛto bhavati tadeṣa-śślokaḥ ||11||
utpattimāyatiṃ sthānaṃ-vi~bhutva-ñcaiva pañcadhā|
adhyātma-ñcaiva prāṇasya vijñāyāmṛtamaśnute vijñāyāmṛtamaśnuta iti ||12||
Sanskrit — Devanagari (original)
तृतीयः प्रश्नः
अथ हैन-ङ्कौशल्यश्चाश्वलायनः पप्रच्छ।
भगवन् कुत एष प्राणो जायते कथमायात्यस्मिञ्शरीर आत्मानं-वाँ प्रविभज्य कथ-म्प्रतिष्ठते केनोत्क्रमते कथ-म्बह्यमभिधते कथमध्यात्ममिति ॥1॥
तस्मै स होवाचातिप्रश्चा-न्पृच्छसि ब्रह्मिष्ठो-ऽसीति तस्मात्ते-ऽह-म्ब्रवीमि ॥2॥
आत्मन एष प्राणो जायते यथैषा पुरुषे छायैतस्मिन्नेतदातत-म्मनोकृतेनायात्यस्मिञ्शरीरे ॥3॥
यथा सम्रादेवाधिकृतान् विनियुङ्क्ते।
एत-न्ग्रामानोता-न्ग्रामानधितिष्ठस्वेत्येवमेवैष प्राण इतरा-न्प्राणा-न्पृथक्पृथगेव सन्निधत्ते ॥4॥
पायूपस्थे-ऽपान-ञ्चक्षुस्श्रोत्रे मुखनासिकाभ्या-म्प्राण-स्स्वय-म्प्रातिष्ठते मध्ये तु समानः।
एष ह्येतद्धुतमन्नं सम-न्नयति तस्मादेता-स्सप्तार्चिषो भवन्ति ॥5॥
हृदि ह्येष आत्मा।
अत्रैतदेकशत-न्नाडीना-न्तासां शतं शतमेकैकस्या-न्द्वासप्ततिर्द्वासप्ततिः प्रतिशाखानाडीसहस्राणि भवन्त्यासु व्यानश्चरति ॥6॥
अथैकयोर्ध्व उदानः पुण्येन पुण्यं-लोँक-न्नयति।
पापेन पापमुभाभ्यामेव मनुष्यलोकम् ॥7॥
आदित्यो ह वै बाह्यः प्राण उदयत्येष ह्येन-ञ्चाक्षुष-म्प्राणमनुगृह्णानः।
पृथिव्यां-याँ देवता सैषा पुरुषस्यापानमवष्टभ्यान्तरा यदाकाश-स्स समानो वायुर्व्यानः ॥8॥
तेजो ह वाव उदानस्तस्मादुपशान्ततेजाः पुनर्भवमिन्द्रियैर्मनसि सम्पद्यमानैः ॥9॥
यच्चित्तस्तेनैष प्राणमायाति प्राणस्तेजसा युक्तः।
सहात्मना यथासङ्कल्पितं-लोँक-न्नयति ॥10॥
य एवं-विँद्वा-न्प्राणं-वेँद।
न हास्य प्रजा हीयते-ऽमृतो भवति तदेष-श्श्लोकः ॥11॥
उत्पत्तिमायतिं स्थानं-विँभुत्व-ञ्चैव पञ्चधा।
अध्यात्म-ञ्चैव प्राणस्य विज्ञायामृतमश्नुते विज्ञायामृतमश्नुत इति ॥12॥
tṛtīyaḥ praśnaḥ
atha haina-ṅkauśalyaścāśvalāyanaḥ papraccha|
bhagavan kuta eṣa prāṇo jāyate kathamāyātyasmiñśarīra ātmānaṃ-vā~ pravibhajya katha-mpratiṣṭhate kenotkramate katha-mbahyamabhidhate kathamadhyātmamiti ||1||
tasmai sa hovācātipraścā-npṛcchasi brahmiṣṭho-'sīti tasmātte-'ha-mbravīmi ||2||
ātmana eṣa prāṇo jāyate yathaiṣā puruṣe chāyaitasminnetadātata-mmanokṛtenāyātyasmiñśarīre ||3||
yathā samrādevādhikṛtān viniyuṅkte|
eta-ngrāmānotā-ngrāmānadhitiṣṭhasvetyevamevaiṣa prāṇa itarā-nprāṇā-npṛthakpṛthageva sannidhatte ||4||
pāyūpasthe-'pāna-ñcakṣusśrotre mukhanāsikābhyā-mprāṇa-ssvaya-mprātiṣṭhate madhye tu samānaḥ|
eṣa hyetaddhutamannaṃ sama-nnayati tasmādetā-ssaptārciṣo bhavanti ||5||
hṛdi hyeṣa ātmā|
atraitadekaśata-nnāḍīnā-ntāsāṃ śataṃ śatamekaikasyā-ndvāsaptatirdvāsaptatiḥ pratiśākhānāḍīsahasrāṇi bhavantyāsu vyānaścarati ||6||
athaikayordhva udānaḥ puṇyena puṇyaṃ-lo~ka-nnayati|
pāpena pāpamubhābhyāmeva manuṣyalokam ||7||
ādityo ha vai bāhyaḥ prāṇa udayatyeṣa hyena-ñcākṣuṣa-mprāṇamanugṛhṇānaḥ|
pṛthivyāṃ-yā~ devatā saiṣā puruṣasyāpānamavaṣṭabhyāntarā yadākāśa-ssa samāno vāyurvyānaḥ ||8||
tejo ha vāva udānastasmādupaśāntatejāḥ punarbhavamindriyairmanasi sampadyamānaiḥ ||9||
yaccittastenaiṣa prāṇamāyāti prāṇastejasā yuktaḥ|
sahātmanā yathāsaṅkalpitaṃ-lo~ka-nnayati ||10||
ya evaṃ-vi~dvā-nprāṇaṃ-ve~da|
na hāsya prajā hīyate-'mṛto bhavati tadeṣa-śślokaḥ ||11||
utpattimāyatiṃ sthānaṃ-vi~bhutva-ñcaiva pañcadhā|
adhyātma-ñcaiva prāṇasya vijñāyāmṛtamaśnute vijñāyāmṛtamaśnuta iti ||12||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Grantha script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
🕉 InfoLyter.in