Shrimadbhagavadgita Parayana - Prathamo'dhyayah — Bengali Script

Meaning —

ওঁ শ্রী পরমাত্মনে নমঃ

অথ প্রথমোঽধ্যাযঃ

অর্জুনবিষাদযোগঃ

ধৃতরাষ্ট্র উবাচ

Verse 1

ধর্মক্ষেত্রে কুরুক্ষেত্রে সমবেতা যুযুত্সবঃ ।
মামকাঃ পাণ্ডবাশ্চৈব কিমকুর্বত সঞ্জয ॥1॥

dharmakṣetre kurukṣetre samavetā yuyutsavaḥ |
māmakāḥ pāṇḍavāścaiva kimakurvata sañjaya ||1||

সঞ্জয উবাচ

Verse 2

দৃষ্ট্বা তু পাণ্ডবানীকং ব্যূঢং দুর্যোধনস্তদা ।
আচার্যমুপসঙ্গম্য রাজা বচনমব্রবীত্ ॥2॥

dṛṣṭvā tu pāṇḍavānīkaṃ vyūḍhaṃ duryodhanastadā |
ācāryamupasaṅgamya rājā vacanamabravīt ||2||

Verse 3

পশ্যৈতাং পাণ্ডুপুত্রাণাম্ আচার্য মহতীং চমূম্ ।
ব্যূঢাং দ্রুপদপুত্রেণ তব শিষ্যেণ ধীমতা ॥3॥

paśyaitāṃ pāṇḍuputrāṇām ācārya mahatīṃ camūm |
vyūḍhāṃ drupadaputreṇa tava śiṣyeṇa dhīmatā ||3||

Verse 4

অত্র শূরা মহেষ্বাসাঃ ভীমার্জুনসমা যুধি ।
যুযুধানো বিরাটশ্চ দ্রুপদশ্চ মহারথঃ ॥4॥

atra śūrā maheṣvāsāḥ bhīmārjunasamā yudhi |
yuyudhāno virāṭaśca drupadaśca mahārathaḥ ||4||

Verse 5

ধৃষ্টকেতুশ্চেকিতানঃ কাশিরাজশ্চ বীর্যবান্ ।
পুরুজিত্কুন্তিভোজশ্চ শৈব্যশ্চ নরপুঙ্গবঃ ॥5॥

dhṛṣṭaketuścekitānaḥ kāśirājaśca vīryavān |
purujitkuntibhojaśca śaibyaśca narapuṅgavaḥ ||5||

Verse 6

যুধামন্যুশ্চ বিক্রান্তঃ উত্তমৌজাশ্চ বীর্যবান্ ।
সৌভদ্রো দ্রৌপদেযাশ্চ সর্ব এব মহারথাঃ ॥6॥

yudhāmanyuśca vikrāntaḥ uttamaujāśca vīryavān |
saubhadro draupadeyāśca sarva eva mahārathāḥ ||6||

Verse 7

অস্মাকং তু বিশিষ্টা যে তান্নিবোধ দ্বিজোত্তম ।
নাযকা মম সৈন্যস্য সঞ্জ্ঞার্থং তান্ ব্রবীমি তে ॥7॥

asmākaṃ tu viśiṣṭā ye tānnibodha dvijottama |
nāyakā mama sainyasya sañjñārthaṃ tān bravīmi te ||7||

Verse 8

ভবান্ ভীষ্মশ্চ কর্ণশ্চ কৃপশ্চ সমিতিঞ্জযঃ ।
অশ্বত্থামা বিকর্ণশ্চ সৌমদত্তিস্তথৈব চ ॥8॥

bhavān bhīṣmaśca karṇaśca kṛpaśca samitiñjayaḥ |
aśvatthāmā vikarṇaśca saumadattistathaiva ca ||8||

Verse 9

অন্যে চ বহবঃ শূরাঃ মদর্থে ত্যক্তজীবিতাঃ ।
নানাশস্ত্রপ্রহরণাঃ সর্বে যুদ্ধবিশারদাঃ ॥9॥

anye ca bahavaḥ śūrāḥ madarthe tyaktajīvitāḥ |
nānāśastrapraharaṇāḥ sarve yuddhaviśāradāḥ ||9||

Verse 10

অপর্যাপ্তং তদস্মাকং বলং ভীষ্মাভিরক্ষিতম্ ।
পর্যাপ্তং ত্বিদমেতেষাং বলং ভীমাভিরক্ষিতম্ ॥10॥

aparyāptaṃ tadasmākaṃ balaṃ bhīṣmābhirakṣitam |
paryāptaṃ tvidameteṣāṃ balaṃ bhīmābhirakṣitam ||10||

Verse 11

অযনেষু চ সর্বেষু যথাভাগমবস্থিতাঃ ।
ভীষ্মমেবাভিরক্ষন্তু ভবন্তঃ সর্ব এব হি ॥11॥

ayaneṣu ca sarveṣu yathābhāgamavasthitāḥ |
bhīṣmamevābhirakṣantu bhavantaḥ sarva eva hi ||11||

Verse 12

তস্য সঞ্জনযন্ হর্ষং কুরুবৃদ্ধঃ পিতামহঃ ।
সিংহনাদং বিনদ্যোচ্চৈঃ শঙ্খং দধ্মৌ প্রতাপবান্ ॥12॥

tasya sañjanayan harṣaṃ kuruvṛddhaḥ pitāmahaḥ |
siṃhanādaṃ vinadyoccaiḥ śaṅkhaṃ dadhmau pratāpavān ||12||

Verse 13

ততঃ শঙ্খাশ্চ ভের্যশ্চ পণবানকগোমুখাঃ ।
সহসৈবাভ্যহন্যন্ত স শব্দস্তুমুলোঽভবত্ ॥13॥

tataḥ śaṅkhāśca bheryaśca paṇavānakagomukhāḥ |
sahasaivābhyahanyanta sa śabdastumulo'bhavat ||13||

Verse 14

ততঃ শ্বেতৈর্হযৈর্যুক্তে মহতি স্যন্দনে স্থিতৌ ।
মাধবঃ পাণ্ডবশ্চৈব দিব্যৌ শঙ্খৌ প্রদধ্মতুঃ ॥14॥

tataḥ śvetairhayairyukte mahati syandane sthitau |
mādhavaḥ pāṇḍavaścaiva divyau śaṅkhau pradadhmatuḥ ||14||

Verse 15

পাঞ্চজন্যং হৃষীকেশঃ দেবদত্তং ধনঞ্জযঃ ।
পৌণ্ড্রং দধ্মৌ মহাশঙ্খং ভীমকর্মা বৃকোদরঃ ॥15॥

pāñcajanyaṃ hṛṣīkeśaḥ devadattaṃ dhanañjayaḥ |
pauṇḍraṃ dadhmau mahāśaṅkhaṃ bhīmakarmā vṛkodaraḥ ||15||

Verse 16

অনন্তবিজযং রাজা কুন্তীপুত্রো যুধিষ্ঠিরঃ ।
নকুলঃ সহদেবশ্চ সুঘোষমণিপুষ্পকৌ ॥16॥

anantavijayaṃ rājā kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ |
nakulaḥ sahadevaśca sughoṣamaṇipuṣpakau ||16||

Verse 17

কাশ্যশ্চ পরমেষ্বাসঃ শিখণ্ডী চ মহারথঃ ।
ধৃষ্টদ্যুম্নো বিরাটশ্চ সাত্যকিশ্চাপরাজিতঃ ॥17॥

kāśyaśca parameṣvāsaḥ śikhaṇḍī ca mahārathaḥ |
dhṛṣṭadyumno virāṭaśca sātyakiścāparājitaḥ ||17||

Verse 18

দ্রুপদো দ্রৌপদেযাশ্চ সর্বশঃ পৃথিবীপতে ।
সৌভদ্রশ্চ মহাবাহুঃ শঙ্খান্-দধ্মুঃ পৃথক্ পৃথক্ ॥18॥

drupado draupadeyāśca sarvaśaḥ pṛthivīpate |
saubhadraśca mahābāhuḥ śaṅkhān-dadhmuḥ pṛthak pṛthak ||18||

Verse 19

স ঘোষো ধার্তরাষ্ট্রাণাং হৃদযানি ব্যদারযত্ ।
নভশ্চ পৃথিবীং চৈব তুমুলো ব্যনুনাদযন্ ॥19॥

sa ghoṣo dhārtarāṣṭrāṇāṃ hṛdayāni vyadārayat |
nabhaśca pṛthivīṃ caiva tumulo vyanunādayan ||19||

Verse 20

অথ ব্যবস্থিতান্-দৃষ্ট্বা ধার্তরাষ্ট্রান্ কপিধ্বজঃ ।
প্রবৃত্তে শস্ত্রসম্পাতে ধনুরুদ্যম্য পাণ্ডবঃ ॥20॥

atha vyavasthitān-dṛṣṭvā dhārtarāṣṭrān kapidhvajaḥ |
pravṛtte śastrasampāte dhanurudyamya pāṇḍavaḥ ||20||

হৃষীকেশং তদা বাক্যম্ ইদমাহ মহীপতে ।

hṛṣīkeśaṃ tadā vākyam idamāha mahīpate |

অর্জুন উবাচ

Verse 21

সেনযোরুভযোর্মধ্যে রথং স্থাপয মেঽচ্যুত ॥21॥

senayorubhayormadhye rathaṃ sthāpaya me'cyuta ||21||

Verse 22

যাবদেতান্নিরীক্ষেঽহং যোদ্ধুকামানবস্থিতান্ ।
কৈর্মযা সহ যোদ্ধব্যং অস্মিন্ রণসমুদ্যমে ॥22॥

yāvadetānnirīkṣe'haṃ yoddhukāmānavasthitān |
kairmayā saha yoddhavyaṃ asmin raṇasamudyame ||22||

Verse 23

যোত্স্যমানানবেক্ষেঽহং য এতেঽত্র সমাগতাঃ ।
ধার্তরাষ্ট্রস্য দুর্বুদ্ধেঃ যুদ্ধে প্রিযচিকীর্ষবঃ ॥23॥

yotsyamānānavekṣe'haṃ ya ete'tra samāgatāḥ |
dhārtarāṣṭrasya durbuddheḥ yuddhe priyacikīrṣavaḥ ||23||

সঞ্জয উবাচ

Verse 24

এবমুক্তো হৃষীকেশঃ গুডাকেশেন ভারত ।
সেনযোরুভযোর্মধ্যে স্থাপযিত্বা রথোত্তমম্ ॥24॥

evamukto hṛṣīkeśaḥ guḍākeśena bhārata |
senayorubhayormadhye sthāpayitvā rathottamam ||24||

Verse 25

ভীষ্মদ্রোণপ্রমুখতঃ সর্বেষাং চ মহীক্ষিতাম্ ।
উবাচ পার্থ পশ্যৈতান্ সমবেতান্কুরূনিতি ॥25॥

bhīṣmadroṇapramukhataḥ sarveṣāṃ ca mahīkṣitām |
uvāca pārtha paśyaitān samavetānkurūniti ||25||

Verse 26

তত্রাপশ্যত্স্থিতান্ পার্থঃ পিতৄনথ পিতামহান্ ।
আচার্যান্-মাতুলান্-ভ্রাতৄন্ পুত্রান্-পৌত্রান্-সখীংস্তথা ॥26॥

tatrāpaśyatsthitān pārthaḥ pitṝnatha pitāmahān |
ācāryān-mātulān-bhrātṝn putrān-pautrān-sakhīṃstathā ||26||

Verse 27

শ্বশুরান্-সুহৃদশ্চৈব সেনযোরুভযোরপি ।
তান্সমীক্ষ্য স কৌন্তেযঃ সর্বান্বন্ধূনবস্থিতান্ ॥27॥

śvaśurān-suhṛdaścaiva senayorubhayorapi |
tānsamīkṣya sa kaunteyaḥ sarvānbandhūnavasthitān ||27||

কৃপযা পরযাঽঽবিষ্টঃ বিষীদন্নিদমব্রবীত্ ।

kṛpayā parayā''viṣṭaḥ viṣīdannidamabravīt |

অর্জুন উবাচ

Verse 28

দৃষ্ট্বেমং স্বজনং কৃষ্ণ যুযুত্সুং সমুপস্থিতম্ ॥28॥

dṛṣṭvemaṃ svajanaṃ kṛṣṇa yuyutsuṃ samupasthitam ||28||

Verse 29

সীদন্তি মম গাত্রাণি মুখং চ পরিশুষ্যতি ।
বেপথুশ্চ শরীরে মে রোমহর্ষশ্চ জাযতে ॥29॥

sīdanti mama gātrāṇi mukhaṃ ca pariśuṣyati |
vepathuśca śarīre me romaharṣaśca jāyate ||29||

Verse 30

গাণ্ডীবং স্রংসতে হস্তাত্ ত্ব ক্চৈব পরিদহ্যতে ।
ন চ শক্নোম্যবস্থাতুং ভ্রমতীব চ মে মনঃ ॥30॥

gāṇḍīvaṃ sraṃsate hastāt tva kcaiva paridahyate |
na ca śaknomyavasthātuṃ bhramatīva ca me manaḥ ||30||

Verse 31

নিমিত্তানি চ পশ্যামি বিপরীতানি কেশব ।
ন চ শ্রেযোঽনুপশ্যামি হত্বা স্বজনমাহবে ॥31॥

nimittāni ca paśyāmi viparītāni keśava |
na ca śreyo'nupaśyāmi hatvā svajanamāhave ||31||

Verse 32

ন কাঙ্ক্ষে বিজযং কৃষ্ণ ন চ রাজ্যং সুখানি চ ।
কিং নো রাজ্যেন গোবিন্দ কিং ভোগৈর্জীবিতেন বা ॥32॥

na kāṅkṣe vijayaṃ kṛṣṇa na ca rājyaṃ sukhāni ca |
kiṃ no rājyena govinda kiṃ bhogairjīvitena vā ||32||

Verse 33

যেষামর্থে কাঙ্ক্ষিতং নঃ রাজ্যং ভোগাঃ সুখানি চ ।
ত ইমেঽবস্থিতা যুদ্ধে প্রাণাংস্ত্যক্ত্ত্বা ধনানি চ ॥33॥

yeṣāmarthe kāṅkṣitaṃ naḥ rājyaṃ bhogāḥ sukhāni ca |
ta ime'vasthitā yuddhe prāṇāṃstyakttvā dhanāni ca ||33||

Verse 34

আচার্যাঃ পিতরঃ পুত্রাঃ তথৈব চ পিতামহাঃ ।
মাতুলাঃ শ্বশুরাঃ পৌত্রাঃ শ্যালাঃ সম্বন্ধিনস্তথা ॥34॥

ācāryāḥ pitaraḥ putrāḥ tathaiva ca pitāmahāḥ |
mātulāḥ śvaśurāḥ pautrāḥ śyālāḥ sambandhinastathā ||34||

Verse 35

এতান্ন হন্তুমিচ্ছামি ঘ্নতোঽপি মধুসূদন ।
অপি ত্রৈলোক্যরাজ্যস্য হেতোঃ কিং নু মহীকৃতে ॥35॥

etānna hantumicchāmi ghnato'pi madhusūdana |
api trailokyarājyasya hetoḥ kiṃ nu mahīkṛte ||35||

Verse 36

নিহত্য ধার্তরাষ্ট্রান্নঃ কা প্রীতিঃ স্যাজ্জনার্দন ।
পাপমেবাশ্রযেদস্মান্ হত্বৈতানাততাযিনঃ ॥36॥

nihatya dhārtarāṣṭrānnaḥ kā prītiḥ syājjanārdana |
pāpamevāśrayedasmān hatvaitānātatāyinaḥ ||36||

Verse 37

তস্মান্নার্হা বযং হন্তুং ধার্তরাষ্ট্রান্স্ববান্ধবান্ ।
স্বজনং হি কথং হত্বা সুখিনঃ স্যাম মাধব ॥37॥

tasmānnārhā vayaṃ hantuṃ dhārtarāṣṭrānsvabāndhavān |
svajanaṃ hi kathaṃ hatvā sukhinaḥ syāma mādhava ||37||

Verse 38

যদ্যপ্যেতে ন পশ্যন্তি লোভোপহতচেতসঃ ।
কুলক্ষযকৃতং দোষং মিত্রদ্রোহে চ পাতকম্ ॥38॥

yadyapyete na paśyanti lobhopahatacetasaḥ |
kulakṣayakṛtaṃ doṣaṃ mitradrohe ca pātakam ||38||

Verse 39

কথং ন জ্ঞেযমস্মাভিঃ পাপাদস্মান্নিবর্তিতুম্ ।
কুলক্ষযকৃতং দোষং প্রপশ্যদ্ভির্জনার্দন ॥39॥

kathaṃ na jñeyamasmābhiḥ pāpādasmānnivartitum |
kulakṣayakṛtaṃ doṣaṃ prapaśyadbhirjanārdana ||39||

Verse 40

কুলক্ষযে প্রণশ্যন্তি কুলধর্মাঃ সনাতনাঃ ।
ধর্মে নষ্টে কুলং কৃত্স্নম্ অধর্মোঽভিভবত্যুত ॥40॥

kulakṣaye praṇaśyanti kuladharmāḥ sanātanāḥ |
dharme naṣṭe kulaṃ kṛtsnam adharmo'bhibhavatyuta ||40||

Verse 41

অধর্মাভিভবাত্কৃষ্ণ প্রদুষ্যন্তি কুলস্ত্রিযঃ ।
স্ত্রীষু দুষ্টাসু বার্ষ্ণেয জাযতে বর্ণসঙ্করঃ ॥41॥

adharmābhibhavātkṛṣṇa praduṣyanti kulastriyaḥ |
strīṣu duṣṭāsu vārṣṇeya jāyate varṇasaṅkaraḥ ||41||

Verse 42

সঙ্করো নরকাযৈব কুলঘ্নানাং কুলস্য চ ।
পতন্তি পিতরো হ্যেষাং লুপ্তপিণ্ডোদকক্রিযাঃ ॥42॥

saṅkaro narakāyaiva kulaghnānāṃ kulasya ca |
patanti pitaro hyeṣāṃ luptapiṇḍodakakriyāḥ ||42||

Verse 43

দোষৈরেতৈঃ কুলঘ্নানাং বর্ণসঙ্করকারকৈঃ ।
উত্সাদ্যন্তে জাতিধর্মাঃ কুলধর্মাশ্চ শাশ্বতাঃ ॥43॥

doṣairetaiḥ kulaghnānāṃ varṇasaṅkarakārakaiḥ |
utsādyante jātidharmāḥ kuladharmāśca śāśvatāḥ ||43||

Verse 44

উত্সন্নকুলধর্মাণাং মনুষ্যাণাং জনার্দন ।
নরকেঽনিযতং বাসঃ ভবতীত্যনুশুশ্রুম ॥44॥

utsannakuladharmāṇāṃ manuṣyāṇāṃ janārdana |
narake'niyataṃ vāsaḥ bhavatītyanuśuśruma ||44||

Verse 45

অহো বত মহত্পাপং কর্তুং ব্যবসিতা বযম্ ।
যদ্রাজ্যসুখলোভেন হন্তুং স্বজনমুদ্যতাঃ ॥45॥

aho bata mahatpāpaṃ kartuṃ vyavasitā vayam |
yadrājyasukhalobhena hantuṃ svajanamudyatāḥ ||45||

Verse 46

যদি মামপ্রতীকারম্ অশস্ত্রং শস্ত্রপাণযঃ ।
ধার্তরাষ্ট্রা রণে হন্যুঃ তন্মে ক্ষেমতরং ভবেত্ ॥46॥

yadi māmapratīkāram aśastraṃ śastrapāṇayaḥ |
dhārtarāṣṭrā raṇe hanyuḥ tanme kṣemataraṃ bhavet ||46||

সঞ্জয উবাচ

Verse 47

এবমুক্ত্বাঽর্জুনঃ সঙ্খ্যে রথোপস্থ উপাবিশত্ ।
বিসৃজ্য সশরং চাপং শোকসংবিগ্নমানসঃ ॥47॥

evamuktvā'rjunaḥ saṅkhye rathopastha upāviśat |
visṛjya saśaraṃ cāpaṃ śokasaṃvignamānasaḥ ||47||

॥ ওঁ তত্সদিতি শ্রীমদ্ভগবদ্গীতাসু উপনিষত্সু ব্রহ্মবিদ্যাযাং
যোগশাস্ত্রে শ্রীকৃষ্ণার্জুনসংবাদে অর্জুনবিষাদযোগো নাম প্রথমোঽধ্যাযঃ ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

ॐ श्री परमात्मने नमः

अथ प्रथमोऽध्यायः

अर्जुनविषादयोगः

धृतराष्ट्र उवाच

धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे समवेता युयुत्सवः ।

मामकाः पाण्डवाश्चैव किमकुर्वत सञ्जय ॥1॥

सञ्जय उवाच

दृष्ट्वा तु पाण्डवानीकं व्यूढं दुर्योधनस्तदा ।

आचार्यमुपसङ्गम्य राजा वचनमब्रवीत् ॥2॥

पश्यैतां पाण्डुपुत्राणाम् आचार्य महतीं चमूम् ।

व्यूढां द्रुपदपुत्रेण तव शिष्येण धीमता ॥3॥

अत्र शूरा महेष्वासाः भीमार्जुनसमा युधि ।

युयुधानो विराटश्च द्रुपदश्च महारथः ॥4॥

धृष्टकेतुश्चेकितानः काशिराजश्च वीर्यवान् ।

पुरुजित्कुन्तिभोजश्च शैब्यश्च नरपुङ्गवः ॥5॥

युधामन्युश्च विक्रान्तः उत्तमौजाश्च वीर्यवान् ।

सौभद्रो द्रौपदेयाश्च सर्व एव महारथाः ॥6॥

अस्माकं तु विशिष्टा ये तान्निबोध द्विजोत्तम ।

नायका मम सैन्यस्य सञ्ज्ञार्थं तान् ब्रवीमि ते ॥7॥

भवान् भीष्मश्च कर्णश्च कृपश्च समितिञ्जयः ।

अश्वत्थामा विकर्णश्च सौमदत्तिस्तथैव च ॥8॥

अन्ये च बहवः शूराः मदर्थे त्यक्तजीविताः ।

नानाशस्त्रप्रहरणाः सर्वे युद्धविशारदाः ॥9॥

अपर्याप्तं तदस्माकं बलं भीष्माभिरक्षितम् ।

पर्याप्तं त्विदमेतेषां बलं भीमाभिरक्षितम् ॥10॥

अयनेषु च सर्वेषु यथाभागमवस्थिताः ।

भीष्ममेवाभिरक्षन्तु भवन्तः सर्व एव हि ॥11॥

तस्य सञ्जनयन् हर्षं कुरुवृद्धः पितामहः ।

सिंहनादं विनद्योच्चैः शङ्खं दध्मौ प्रतापवान् ॥12॥

ततः शङ्खाश्च भेर्यश्च पणवानकगोमुखाः ।

सहसैवाभ्यहन्यन्त स शब्दस्तुमुलोऽभवत् ॥13॥

ततः श्वेतैर्हयैर्युक्ते महति स्यन्दने स्थितौ ।

माधवः पाण्डवश्चैव दिव्यौ शङ्खौ प्रदध्मतुः ॥14॥

पाञ्चजन्यं हृषीकेशः देवदत्तं धनञ्जयः ।

पौण्ड्रं दध्मौ महाशङ्खं भीमकर्मा वृकोदरः ॥15॥

अनन्तविजयं राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।

नकुलः सहदेवश्च सुघोषमणिपुष्पकौ ॥16॥

काश्यश्च परमेष्वासः शिखण्डी च महारथः ।

धृष्टद्युम्नो विराटश्च सात्यकिश्चापराजितः ॥17॥

द्रुपदो द्रौपदेयाश्च सर्वशः पृथिवीपते ।

सौभद्रश्च महाबाहुः शङ्खान्-दध्मुः पृथक् पृथक् ॥18॥

स घोषो धार्तराष्ट्राणां हृदयानि व्यदारयत् ।

नभश्च पृथिवीं चैव तुमुलो व्यनुनादयन् ॥19॥

अथ व्यवस्थितान्-दृष्ट्वा धार्तराष्ट्रान् कपिध्वजः ।

प्रवृत्ते शस्त्रसम्पाते धनुरुद्यम्य पाण्डवः ॥20॥

हृषीकेशं तदा वाक्यम् इदमाह महीपते ।

अर्जुन उवाच

सेनयोरुभयोर्मध्ये रथं स्थापय मेऽच्युत ॥21॥

यावदेतान्निरीक्षेऽहं योद्धुकामानवस्थितान् ।

कैर्मया सह योद्धव्यं अस्मिन् रणसमुद्यमे ॥22॥

योत्स्यमानानवेक्षेऽहं य एतेऽत्र समागताः ।

धार्तराष्ट्रस्य दुर्बुद्धेः युद्धे प्रियचिकीर्षवः ॥23॥

सञ्जय उवाच

एवमुक्तो हृषीकेशः गुडाकेशेन भारत ।

सेनयोरुभयोर्मध्ये स्थापयित्वा रथोत्तमम् ॥24॥

भीष्मद्रोणप्रमुखतः सर्वेषां च महीक्षिताम् ।

उवाच पार्थ पश्यैतान् समवेतान्कुरूनिति ॥25॥

तत्रापश्यत्स्थितान् पार्थः पितॄनथ पितामहान् ।

आचार्यान्-मातुलान्-भ्रातॄन् पुत्रान्-पौत्रान्-सखींस्तथा ॥26॥

श्वशुरान्-सुहृदश्चैव सेनयोरुभयोरपि ।

तान्समीक्ष्य स कौन्तेयः सर्वान्बन्धूनवस्थितान् ॥27॥

कृपया परयाऽऽविष्टः विषीदन्निदमब्रवीत् ।

अर्जुन उवाच

दृष्ट्वेमं स्वजनं कृष्ण युयुत्सुं समुपस्थितम् ॥28॥

सीदन्ति मम गात्राणि मुखं च परिशुष्यति ।

वेपथुश्च शरीरे मे रोमहर्षश्च जायते ॥29॥

गाण्डीवं स्रंसते हस्तात् त्व क्चैव परिदह्यते ।

न च शक्नोम्यवस्थातुं भ्रमतीव च मे मनः ॥30॥

निमित्तानि च पश्यामि विपरीतानि केशव ।

न च श्रेयोऽनुपश्यामि हत्वा स्वजनमाहवे ॥31॥

न काङ्क्षे विजयं कृष्ण न च राज्यं सुखानि च ।

किं नो राज्येन गोविन्द किं भोगैर्जीवितेन वा ॥32॥

येषामर्थे काङ्क्षितं नः राज्यं भोगाः सुखानि च ।

त इमेऽवस्थिता युद्धे प्राणांस्त्यक्त्त्वा धनानि च ॥33॥

आचार्याः पितरः पुत्राः तथैव च पितामहाः ।

मातुलाः श्वशुराः पौत्राः श्यालाः सम्बन्धिनस्तथा ॥34॥

एतान्न हन्तुमिच्छामि घ्नतोऽपि मधुसूदन ।

अपि त्रैलोक्यराज्यस्य हेतोः किं नु महीकृते ॥35॥

निहत्य धार्तराष्ट्रान्नः का प्रीतिः स्याज्जनार्दन ।

पापमेवाश्रयेदस्मान् हत्वैतानाततायिनः ॥36॥

तस्मान्नार्हा वयं हन्तुं धार्तराष्ट्रान्स्वबान्धवान् ।

स्वजनं हि कथं हत्वा सुखिनः स्याम माधव ॥37॥

यद्यप्येते न पश्यन्ति लोभोपहतचेतसः ।

कुलक्षयकृतं दोषं मित्रद्रोहे च पातकम् ॥38॥

कथं न ज्ञेयमस्माभिः पापादस्मान्निवर्तितुम् ।

कुलक्षयकृतं दोषं प्रपश्यद्भिर्जनार्दन ॥39॥

कुलक्षये प्रणश्यन्ति कुलधर्माः सनातनाः ।

धर्मे नष्टे कुलं कृत्स्नम् अधर्मोऽभिभवत्युत ॥40॥

अधर्माभिभवात्कृष्ण प्रदुष्यन्ति कुलस्त्रियः ।

स्त्रीषु दुष्टासु वार्ष्णेय जायते वर्णसङ्करः ॥41॥

सङ्करो नरकायैव कुलघ्नानां कुलस्य च ।

पतन्ति पितरो ह्येषां लुप्तपिण्डोदकक्रियाः ॥42॥

दोषैरेतैः कुलघ्नानां वर्णसङ्करकारकैः ।

उत्साद्यन्ते जातिधर्माः कुलधर्माश्च शाश्वताः ॥43॥

उत्सन्नकुलधर्माणां मनुष्याणां जनार्दन ।

नरकेऽनियतं वासः भवतीत्यनुशुश्रुम ॥44॥

अहो बत महत्पापं कर्तुं व्यवसिता वयम् ।

यद्राज्यसुखलोभेन हन्तुं स्वजनमुद्यताः ॥45॥

यदि मामप्रतीकारम् अशस्त्रं शस्त्रपाणयः ।

धार्तराष्ट्रा रणे हन्युः तन्मे क्षेमतरं भवेत् ॥46॥

सञ्जय उवाच

एवमुक्त्वाऽर्जुनः सङ्ख्ये रथोपस्थ उपाविशत् ।

विसृज्य सशरं चापं शोकसंविग्नमानसः ॥47॥

॥ ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासु उपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां

योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे अर्जुनविषादयोगो नाम प्रथमोऽध्यायः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

শ্রীমদ্ভগবদ্গীতা পারাযণ - প্রথমোঽধ্যাযঃ