5.58 Sundarakanda - Ashtapanchasha Sargah

ॐ

5.58 సున్దరకాణ్డ - అష్టపఞ్చాశ సర్గః

Valmiki Telugu

శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే సున్దరకాణ్డమ్ ।

అథ అష్టపఞ్చాశస్సర్గః ।

తతస్తస్య గిరేః శృఙ్గే మహేన్ద్రస్య మహాబలాః ।

హనుమత్ప్రముఖాః ప్రీతిం హరయో జగ్మురుత్తమామ్ ॥ 1 ॥

తం తతః ప్రీతిసంహృష్టః ప్రీతిమన్తం మహాకపిమ్ ।

జామ్బవాన్కార్యవృత్తాన్తమపృచ్ఛదనిలాత్మజమ్ ॥ 2 ॥

కథం దృష్టా త్వయా దేవీ కథం వా తత్ర వర్తతే ।

తస్యాం వా స కథంవృత్తః క్రూరకర్మా దశాననః ॥ 3 ॥

తత్త్వతస్సర్వమేతన్నః ప్రబ్రూహి త్వం మహాకపే ।

శ్రుతార్థాశ్చిన్తయిష్యామో భూయః కార్యవినిశ్చయమ్ ॥ 4 ॥

యశ్చార్థస్తత్త్ర వక్తవ్యో గతైరస్మాభిరాత్మవాన్ ।

రక్షితవ్యం చ యత్తత్ర తద్భవాన్వ్యాకరోతు నః ॥ 5 ॥

స నియుక్తస్తతస్తేన సమ్ప్రహృష్టతనూరుహః ।

ప్రణమ్య శిరసా దేవ్యై సీతాయై ప్రత్యభాషత ॥ 6 ॥

ప్రత్యక్షమేవ భవతాం మహేన్ద్రాగ్రాత్ఖామాప్లుతః ।

ఉదధేర్దక్షిణం పారం కాఙ్క్షమాణ స్సమాహితః ॥ 7 ॥

గచ్ఛతశ్చ హి మే ఘోరం విఘ్నరూపమివాభవత్ ।

కాఞ్చనం శిఖరం దివ్యం పశ్యామి సుమనోహరమ్ ॥ 8 ॥

స్థితం పన్ధానమావృత్య మేనే విఘ్నం చ తం నగమ్ ।

ఉపసఙ్గమ్య తం దివ్యం కాఞ్చనం నగసత్తమమ్ ॥ 9 ॥

కృతా మే మనసా బుద్ధిర్భేత్తవ్యోఽయం మయేతి చ ।

ప్రహతం చ మయా తస్య లాఙ్గూలేన మహాగిరేః ॥ 10 ॥

శిఖరం సూర్యసఙ్కాశం వ్యశీర్యత సహస్రధా ।

వ్యవసాయం చ తం బుద్ధ్వా స హోవాచ మహాగిరిః ॥ 11 ॥

పుత్త్రేతి మధురాం వాణీం మనః ప్రహ్లాదయన్నివ ।

పితృవ్యం చాపి మాం విద్ధి సఖాయం మాతరిశ్వనః ॥ 12 ॥

మైనాకమితి విఖ్యాతం నివసన్తం మహోదధౌ ।

పక్షవన్తః పురా పుత్త్ర బభూవుః పర్వతోత్తమాః ॥ 13 ॥

ఛన్దతః పృథివీం చేరుర్బాధమానాః సమన్తతః ।

శ్రుత్వా నగానాం చరితం మహేన్ద్రః పాకశాసనః ॥ 14 ॥

చిచ్ఛేద భగవాన్ పక్షాన్వజ్రేణైషాం సహస్రశః ।

అహం తు మోక్షితస్తస్మాత్తవ పిత్రా మహాత్మనా ॥ 15 ॥

మారుతేన తదా వత్స ప్రక్షిప్తోఽస్మి మహార్ణవే ।

రామస్య చ మయా సాహ్యే వర్తితవ్యమరిన్దమ ॥ 16 ॥

రామో ధర్మభృతాం శ్రేష్ఠో మహేన్ద్రసమవిక్రమః ।

ఏతచ్ఛ్రుత్వా వచస్తస్య మైనాకస్య మహాత్మనః ॥ 17 ॥

కార్యమావేద్య తు గిరేరుద్యతం చ మనో మమ ।

తేన చాహమనుజ్ఞాతో మైనాకేన మహాత్మనా ॥ 18 ॥

స చాప్యన్తర్హితః శైలో మానుషేణ వపుష్మతా ।

శరీరేణ మహాశైలః శైలేన చ మహోదధౌ ॥ 19 ॥

ఉత్తమం జవమాస్థాయ శేషం పన్థానమాస్థితః ।

తతోఽహం సుచిరం కాలం వేగేనాభ్యాగమం పథి ॥ 20 ॥

తతః పశ్యామ్యహం దేవీం సురసాం నాగమాతరమ్ ।

సముద్రమధ్యే సా దేవీ వచనం మామభాషత ॥ 21 ॥

మమ భక్షః ప్రదిష్టస్త్వమమరైర్హరిసత్తమ ।

అతస్త్వాం భక్షయిష్యామి విహితస్త్వం చిరస్య మే ॥ 22 ॥

ఏవముక్త స్సురసయా ప్రాఞ్జలిః ప్రణతః స్థితః ।

వివర్ణవదనో భూత్వా వాక్యం చేదముదీరయమ్ ॥ 23 ॥

రామో దాశరథిః శ్రీమాన్ ప్రవిష్టో దణ్డకావనమ్ ।

లక్ష్మణేన సహ భ్రాత్రా సీతయా చ పరన్తపః ॥ 24 ॥

తస్య సీతా హృతా భార్యా రావణేన దురాత్మనా ।

తస్యా స్సఙ్కాశం దూతోఽహం గమిష్యే రామశాసనాత్ ॥ 25 ॥

కర్తుమర్హసి రామస్య సాహాయ్యం విషయే సతీ ।

అథవా మైథిలీం దృష్ట్వా రామం చాక్లిష్టకారిణమ్ ॥ 26 ॥

ఆగమిష్యామి తే వక్త్రం సత్యం ప్రతిశృణోమి తే ।

ఏవముక్తా మయా సా తు సురసా కామరూపిణీ ॥ 27 ॥

అబ్రవీన్నాతివర్తేత కశ్చిదేష వరో మమ ।

ఏవముక్తస్సురసయా దశయోజనమాయతః ॥ 28 ॥

తతోర్థగుణవిస్తారో బభూవాహం క్షణేన తు ।

మత్ప్రమాణానురూపం చ వ్యాదితం చ ముఖం తయా ॥ 29 ॥

తద్దృష్ట్వా వ్యాదితం చాస్యం హ్రస్వం హ్యకరవం వపుః ।

తస్మిన్ముహూర్తే చ పునర్బభూవాఙ్గుష్ఠమాత్రకః ॥ 30 ॥

అభిపత్యాశు తద్వక్త్రం నిర్గతోఽహం తతః క్షణాత్ ।

అబ్రవీత్సురసా దేవీ స్వేన రూపేణ మాం పునః ॥ 31 ॥

అర్థసిద్ధ్యై హరిశ్రేష్ఠ గచ్ఛ సౌమ్య యథాసుఖమ్ ।

సమానయ చ వైదేహీం రాఘవేణ మహాత్మనా ॥ 32 ॥

సుఖీ భవ మహాబాహో ప్రీతాఽస్మి తవ వానర ।

తతోఽహం సాధు సాధ్వితి సర్వభూతైః ప్రశంసితః ॥ 33 ॥

తతోఽన్తరిక్షం విపులం ప్లుతోఽహం గరుడో యథా ।

ఛాయా మే నిగృహీతా చ న చ పశ్యామి కిఞ్చన ॥ 34 ॥

సోఽహం విహతవేగస్తు దిశో దశ విలోకయన్ ।

న కిఞ్చిత్తత్ర పశ్యామి యేన మేఽపహృతా గతిః ॥ 35 ॥

తతో మే బుద్ధిరుత్పన్నా కిన్నామ గగనే మమ ।

ఈదృశో విఘ్న ఉత్పన్నో రూపం యత్ర న దృశ్యతే ॥ 36 ॥

అధోభాగేన మే దృష్టి శ్శోచతా పాతితా మయా ।

తతోఽద్రాక్షమహం భీమాం రాక్షసీం సలిలేశయామ్ ॥ 37 ॥

ప్రహస్య చ మహానాదముక్తోఽహం భీమయా తయా ।

అవస్థితమసమ్భ్రాన్తమిదం వాక్యమశోభనమ్ ॥ 38 ॥

క్వాసి గన్తా మహాకాయ క్షుధితాయా మమేప్సితః ।

భక్షః ప్రీణయ మే దేహం చిరమాహారవర్జితమ్ ॥ 39 ॥

బాఢమిత్యేవ తాం వాణీం ప్రత్యగృహ్ణామహం తతః ।

అస్యప్రమాణాదధికం తస్యాః కాయమపూరయమ్ ॥ 40 ॥

తస్యాశ్చాస్యం మహద్భీమం వర్ధతే మమ భక్షణే ।

న చ మాం సాధు బుబుధే మమ వా వికృతం కృతమ్ ॥ 41 ॥

తతోఽహం విపులం రూపం సఙ్క్షిప్య నిమిషాన్తరాత్ ।

తస్యా హృదయమాదాయ ప్రపతామి నభఃస్థలమ్ ॥ 42 ॥

సా విసృష్టభుజా భీమా పపాత లవణామ్భసి ।

మయా పర్వతసఙ్కాశా నికృత్తహృదయా సతీ ॥ 43 ॥

శృణోమి ఖగతానాం చ సిద్ధానాం చారణైస్సహ ।

రాక్షసీ సింహికా భీమా క్షిప్రం హనుమతా హతా ॥ 44 ॥

తాం హత్వా పునరేవాహం కృత్యమాత్యయికం స్మరన్ ।

గత్వా చాహ మహధ్వానం పశ్యామి నగమణ్డితమ్ ॥ 45 ॥

దక్షిణం తీరముదధేర్లఙ్కా యత్ర చ సా పురీ ।

అస్తం దినకరే యాతే రక్షసాం నిలయం పురమ్ ॥ 46 ॥

ప్రవిష్టోఽహమవిజ్ఞాతో రక్షోభిర్భీమవిక్రమైః ।

తత్ర ప్రవిశతశ్చాపి కల్పాన్తఘనసన్నిభా ॥ 47 ॥

అట్టహాసం విముఞ్చన్తీ నారీ కాప్యుత్థితా పురః ।

జిఘాంసన్తీం తతస్తాం తు జ్వలదగ్నిశిరోరుహామ్ ॥ 48 ॥

సవ్యముష్టిప్రహారేణ పరాజిత్య సుభైరవామ్ ।

ప్రదోషకాలే ప్రవిశం భీతయాఽహం తయోదితః ॥ 49 ॥

అహం లఙ్కాపురీ వీర నిర్జితా విక్రమేణ తే ।

యస్మాత్తస్మాద్విజేతాసి సర్వరక్షాంస్యశేషతః ॥ 50 ॥

తత్రాహం సర్వరాత్రం తు విచిన్వన్ జనకాత్మజామ్ ।

రావణాన్తఃపురగతో న చాపశ్యం సుమధ్యమామ్ ॥ 51 ॥

తత స్సీతామపశ్యంస్తు రావణస్య నివేశనే ।

శోకసాగరమాసాద్య న పారముపలక్షయే ॥ 52 ॥

శోచతా చ మయా దృష్టం ప్రాకారేణ సమావృతమ్ ।

కాఞ్చనేన వికృష్టేన గృహోపవనముత్తమమ్ ॥ 53 ॥

స ప్రాకారమవప్లుత్య పశ్యామి బహుపాదపమ్ ।

అశోకవనికామధ్యే శింశుపాపాదపో మహాన్ ॥ 54 ॥

తమారుహ్య చ పశ్యామి కాఞ్చనం కదలీవనమ్ ।

అదూరే శింశుపావృక్షాత్పశ్యామి వరవర్ణినీమ్ ॥ 55 ॥

శ్యామాం కమలపత్రాక్షీముపవాసకృశాననామ్ ।

తదేకవాసస్సంవీతాం రజోధ్వస్తశిరోరుహామ్ ॥ 56 ॥

శోకసన్తాపదీనాఙ్గీం సీతాం భర్తృహితే స్థితామ్ ।

రాక్షసీభిర్విరూపాభిః క్రూరాభిరభిసంవృతామ్ ॥ 57 ॥

మాంసశోణితభక్షాభిర్వ్యాఘ్రీభిర్హరిణీమివ ।

సా మయా రాక్షసీమధ్యే తర్జ్యమానా ముహుర్ముహుః ॥ 58 ॥

ఏకవేణీధరా దీనా భర్తృచిన్తాపరాయణా ।

భూమిశయ్యా వివర్ణాఙ్గీ పద్మినీవ హిమాగమే ॥ 59 ॥

రావణాద్వినివృత్తార్థా మర్తవ్యకృతనిశ్చయా ।

కథఞ్చిన్మృగశాబాక్షీ తూర్ణమాసాదితా మయా ॥ 60 ॥

తాం దృష్ట్వా తాదృశీం నారీం రామపత్నీం యశస్వినీమ్ ।

తత్రైవ శింశుపావృక్షే పశ్యన్నహమవస్థితః ॥ 61 ॥

తతో హలహలాశబ్దం కాఞ్చీనూపురమిశ్రితమ్ ।

శృణోమ్యధికగమ్భీరం రావణస్య నివేశనే ॥ 62 ॥

తతోఽహం పరమోద్విగ్నః స్వం రూపం ప్రత్యసంహరమ్ ।

అహం తు శింశుపావృక్షే పక్షీవ గహనే స్థితః ॥ 63 ॥

తతో రావణదారాశ్చ రావణశ్చ మహాబలః ।

తం దేశం సమనుప్రాప్తా యత్ర సీతాఽభవత్ స్థితా ॥ 64 ॥

తం దృష్ట్వాథ వరారోహా సీతా రక్షోగణేశ్వరమ్ ।

సఙ్కుచ్యోరూస్తనౌ పీనౌ బాహుభ్యాం పరిరభ్య చ ॥ 65 ॥

విత్రస్తాం పరమోద్విగ్నాం వీక్షమాణాం తతస్తతః ।

త్రాణం కిఞ్చిదపశ్యన్తీం వేపమానాం తపస్వినీమ్ ॥ 66 ॥

తామువాచ దశగ్రీవస్సీతాం పరమదుఃఖితామ్ ।

అవాక్చిరాః ప్రపతితో బహుమన్యస్వ మామితి ॥ 67 ॥

యది చేత్త్వం తు దర్పాన్మాం నాభినన్దసి గర్వితే ।

ద్వౌ మాసావన్తరం సీతే పాస్యామి రుధిరం తవ ॥ 68 ॥

ఏతచ్ఛ్రుత్వా వచస్తస్య రావణస్య దురాత్మనః ।

ఉవాచ పరమక్రుద్ధా సీతా వచనముత్తమమ్ ॥ 69 ॥

రాక్షసాధమ రామస్య భార్యామమితతేజసః ।

ఇక్ష్వాకుకులనాథస్య స్నుషాం దశరథస్య చ ॥ 70 ॥

అవాచ్యం వదతో జిహ్వా కథం న పతితా తవ ।

కిఞ్చిద్వీర్యం తవానార్య యో మాం భర్తురసన్నిధౌ ॥ 71 ॥

అపహృత్యాఽఽగతః పాప తే నాదృష్టో మహాత్మనా ।

న త్వం రామస్య సదృశో దాస్యేఽప్యస్య న యుజ్యసే ॥ 72 ॥

యజ్ఞీయ స్సత్యవాదీ చ రణశ్లాఘీ చ రాఘవః ।

జానక్యా పరుషం వాక్యమేవముక్తో దశాననః ॥ 73 ॥

జజ్వాల సహసా కోపాచ్చితాస్థ ఇవ పావకః ।

వివృత్య నయనే క్రూరే ముష్టిముద్యమ్య దక్షిణమ్ ॥ 74 ॥

మైథిలీం హన్తుమారబ్ధః స్త్రీభిర్హాహాకృతం తదా ।

స్త్రీణాం మధ్యాత్సముత్పత్య తస్య భార్యా దురాత్మనః ॥ 75 ॥

వరా మన్దోదరీ నామ తయా స ప్రతిషేధితః ।

ఉక్తశ్చ మధురాం వాణీం తయా స మదనార్దితః ॥ 76 ॥

సీతయా తవ కిం కార్యం మహేన్ద్రసమవిక్రమః ।

దేవగన్ధర్వకన్యాభిర్యక్షకన్యాభిరేవ చ ॥ 77 ॥

సార్ధం ప్రభో రమస్వేహ సీతయా కిం కరిష్యసి ।

తతస్తాభిస్సమేతాభిర్నారీభిస్స మహాబలః ॥ 78 ॥

ప్రసాద్య సహసా నీతో భవనం స్వం నిశాచరః ।

యాతే తస్మిన్ దశగ్రీవే రాక్షస్యో వికృతాననాః ॥ 79 ॥

సీతాం నిర్భర్త్సయామాసుర్వాక్యైః క్రూరైస్సుదారుణైః ।

తృణవద్భాషితం తాసాం గణయామాస జానకీ ॥ 80 ॥

గర్జితం చ తదా తాసాం సీతాం ప్రాప్య నిరర్థకమ్ ।

వృథాగర్జితనిశ్చేష్టా రాక్షస్యః పిశితాశనాః ॥ 81 ॥

రావణాయ శశంసుస్తాః సీతాధ్యవసితం మహత్ ।

తతస్తాస్సహితాస్సర్వా నిహతాశా నిరుద్యమాః ॥ 82 ॥

పరిక్షిప్య సమన్తాత్తాం నిద్రావశముపాగతాః ।

తాసు చైవ ప్రసుప్తాసు సీతా భర్తృహితే రతా ॥ 83 ॥

విలప్య కరుణం దీనా ప్రశుశోచ సుదుఃఖితా ।

తాసాం మధ్యాత్సముత్థాయ త్రిజటా వాక్యమబ్రవీత్ ॥ 84 ॥

ఆత్మానం ఖాదత క్షిప్రం న సీతా వినశిష్యతి ।

జనకస్యాత్మజా సాధ్వీ స్నుషా దశరథస్య చ ॥ 85 ॥

స్వప్నో హ్యద్య మయా దృష్టో దారుణో రోమహర్షణః ।

రక్షసాం చ వినాశాయ భర్తురస్యా జయాయ చ ॥ 86 ॥

అలమస్మాత్పరిత్రాతుం రాఘవాద్రాక్షసీగణమ్ ।

అభియాచామ వైదేహీమేతద్ధి మమ రోచతే ॥ 87 ॥

యస్యా హ్యేవంవిధస్స్వప్నో దుఃఖితాయాః ప్రదృశ్యతే ।

సా దుఃఖైర్వివిధైర్ముక్తా సుఖమాప్నోత్యనుత్తమమ్ ॥ 88 ॥

ప్రణిపాతప్రసన్నా హి మైథిలీ జనకాత్మజా ।

తతస్సా హ్రీమతీ బాలా భర్తుర్విజయహర్షితా ॥ 89 ॥

అవోచద్యది తత్తథ్యం భవేయం శరణం హి వః ।

తాం చాహం తాదృశీం దృష్ట్వా సీతాయా దారుణాం దశామ్ ।

చిన్తయామాస విక్రాన్తో న చ మే నిర్వృతం మనః ॥ 90 ॥

సమ్భాషణార్థం చ మయా జానక్యాశ్చిన్తితో విధిః ॥ 91 ॥

ఇక్ష్వాకూణాం హి వంశస్తు తతో మమ పురస్కృతః ।

శ్రుత్వా తు గదితాం వాచం రాజర్షిగణపూజితామ్ ॥ 92 ॥

ప్రత్యభాషత మాం దేవీ బాష్పైః పిహితలోచనా ।

కస్త్వం కేన కథం చేహ ప్రాప్తో వానరపుఙ్గవః ॥ 93 ॥

కా చ రామేణ తే ప్రీతిస్తన్మే శంసితుమర్హసి ।

తస్యాస్తద్వచనం శ్రుత్వా హ్యహమప్యబ్రువం వచః ॥ 94 ॥

దేవి రామస్య భర్తుస్తే సహాయో భీమవిక్రమః ।

సుగ్రీవో నామ విక్రాన్తో వానరేన్ద్రో మహాబలః ॥ 95 ॥

తస్య మాం విద్ధి భృత్యం త్వం హనుమన్తమిహాగతమ్ ।

భర్త్రాహం ప్రేషితస్తుభ్యం రామేణాక్లిష్టకర్మణా ॥ 96 ॥

ఇదం చ పురుషవ్యాఘ్రః శ్రీమాన్ దాశరథిః స్వయమ్ ।

అఙ్గులీయమభిజ్ఞానమదాత్తుభ్యం యశస్విని ॥ 97 ॥

తదిచ్ఛామి త్వయాఽఽజ్ఞప్తం దేవి కిం కరవాణ్యహమ్ ।

రామలక్ష్మణయోః పార్శ్వం నయామి త్వాం కిముత్తరమ్ ॥ 98 ॥

ఏతచ్ఛ్రుత్వా విదిత్వా చ సీతా జనకనన్దినీ ।

ఆహరావణముత్సాద్య రాఘవో మాం నయత్వితి ॥ 99 ॥

ప్రణమ్య శిరసా దేవీం మహమార్యామనిన్దితామ్ ।

రాఘవస్య మనోహ్లాదమభిజ్ఞానమయాచిషమ్ ॥ 100 ॥

అథ మామబ్రవీత్సీతా గృహ్యతామయముత్తమః ।

మణిర్యేన మహాబాహూ రామస్త్వాం బహుమన్యతే ॥ 101 ॥

ఇత్యుక్త్వా తు వరారోహా మణిప్రవరమద్భుతమ్ ।

ప్రాయచ్ఛత్పరమోద్విగ్నా వాచా మాం సన్దిదేశహ ॥ 102 ॥

తతస్తస్యై ప్రణమ్యాహం రాజపుత్ర్యై సమాహితః ।

ప్రదక్షిణం పరిక్రామమిహాభ్యుద్గతమానసః ॥ 103 ॥

ఉక్తోఽహం పునరేవేదం నిశ్చిత్య మనసా తయా ।

హనుమన్మమ వృత్తాన్తం వక్తుమర్హసి రాఘవే ॥ 104 ॥

యథా శ్రుత్వైవ న చిరాత్తావుభౌ రామలక్ష్మణౌ ।

సుగ్రీవసహితౌ వీరావుపేయాతాం తథా కురు ॥ 105 ॥

యద్యన్యథా భవేదేతద్ద్వౌ మాసౌ జీవితం మమ ।

న మాం ద్రక్ష్యతి కాకుత్స్థో మ్రియే సాహమనాథవత్ ॥ 106 ॥

తచ్ఛ్రుత్వా కరుణం వాక్యం క్రోధో మామభ్యవర్తత ।

ఉత్తరం చ మయా దృష్టం కార్యశేషమనన్తరమ్ ॥ 107 ॥

తతోఽవర్ధత మే కాయస్తదా పర్వతసన్నిభః ।

యుద్ధకాఙ్క్షీ వనం తచ్చ వినాశయితుమారభే ॥ 108 ॥

తద్భగ్నం వనషణ్డం తు భ్రాన్తత్రస్తమృగద్విజమ్ ।

ప్రతిబుద్ధా నిరీక్షన్తే రాక్షస్యో వికృతాననాః ॥ 109 ॥

మాం చ దృష్ట్వా వనే తస్మిన్ సమాగమ్య తతస్తతః ।

తా స్సమభ్యాగతాః క్షిప్రం రావణాయాచచక్షిరే ॥ 110 ॥

రాజస్వనమిదం దుర్గం తవ భగ్నం దురాత్మనా ।

వానరేణ హ్యవిజ్ఞాయ తవ వీర్యం మహాబల ॥ 111 ॥

దుర్బుద్ధేస్తస్య రాజేన్ద్ర తవ విప్రియకారిణః ।

వధమాజ్ఞాపయ క్షిప్రం యథాసౌ విలయం వ్రజేత్ ॥ 112 ॥

తచ్ఛ్రుత్వా రాక్షసేన్ద్రేణ విసృష్టా భృశదుర్జయాః ।

రాక్షసాః కిఙ్కరా నామ రావణస్య మనోనుగాః ॥ 113 ॥

తేషామశీతిసాహస్రం శూలముద్గరపాణినామ్ ।

మయా తస్మిన్వనోద్దేశే పరిఘేణ నిషూదితమ్ ॥ 114 ॥

తేషాం తు హతశేషా యే తే గత్వా లఘువిక్రమాః ।

నిహతం చ మహత్సైన్యం రావణాయాచచక్షిరే ॥ 115 ॥

తతో మే బుద్ధిరుత్పన్నా చైత్యప్రాసాదమాక్రమమ్ ।

తత్రస్థాన్రాక్షసాన్ హత్వా శతం స్తమ్భేన వై పునః ॥ 116 ॥

లలామభూతో లఙ్కాయాస్స వై విధ్వంసితో మయా ।

తతః ప్రహస్తస్య సుతం జమ్బుమాలినమాదిశత్ ॥ 117 ॥

రాక్షసైర్బహుభిస్సార్ధం ఘోరరూపైర్భయానకైః ।

తం మహాబలసమ్పన్నం రాక్షసం రణకోవిదమ్ ॥ 118 ॥

పరిఘేణాతిఘోరేణ సూదయామి సహానుగమ్ ।

తచ్ఛ్రుత్వా రాక్షసేన్ద్రస్తు మన్త్రిపుత్త్రాన్మహాబలాన్ ॥ 119 ॥

పదాతిబలసమ్పన్నాన్ ప్రేషయామాస రావణః ।

పరిఘేణైవ తాన్ సర్వాన్నయామి యమసాదనమ్ ॥ 120 ॥

మన్త్రిపుత్త్రాన్హతాన్చ్ఛృత్వా సమరేఽలఘువిక్రమాన్ ।

పఞ్చ సేనాగ్రగాచ్ఛ్రూరాన్ప్రేషయామాస రావణః ॥ 121 ॥

తానహం సహసైన్యాన్వై సర్వానేవాభ్యసూదయమ్ ।

తతః పునర్దశగ్రీవః పుత్రమక్షం మహాబలమ్ ॥ 122 ॥

బహుభీ రాక్షసైస్సార్ధం ప్రేషయామాస రావణః ।

తం తు మన్దోదరీపుత్త్రం కుమారం రణపణ్డితమ్ ॥ 123 ॥

సహసా ఖం సముత్క్రాన్తం పాదయోశ్చ గృహీతవాన్ ।

చర్మాసినం శతగుణం భ్రామయిత్వా వ్యపేషయమ్ ॥ 124 ॥

తమక్షమాగతం భగ్నం నిశమ్య స దశాననః ।

తత ఇన్ద్రజితం నామ ద్వితీయం రావణస్సుతమ్ ॥ 125 ॥

వ్యాదిదేశ సుసఙ్కృద్ధో బలినం యుద్ధదుర్మదమ్ ।

తచ్చాప్యహం బలం సర్వం తం చ రాక్షసపుఙ్గవమ్ ॥ 126 ॥

నష్టౌజసం రణే కృత్వా పరం హర్షముపాగమమ్ ।

మహతాపి మహాబాహుః ప్రత్యయేన మహాబలః ॥ 127 ॥

ప్రేషితో రావణేనైవ సహ వీరైర్మదోత్కటైః ।

సోఽవిషహ్యం హి మాం బుద్ధ్వా స్వం బలం చావమర్దితమ్ ॥ 128 ॥

బ్రాహ్మణాస్త్రేణ స తు మాం ప్రాబధ్నాచ్ఛాతివేగితః ।

రజ్జుభిశ్చాభిబధ్నన్తి తతో మాం తత్ర రాక్షసాః ॥ 129 ॥

రావణస్య సమీపం చ గృహీత్వా మాముపానయన్ ।

దృష్ట్వా సమ్భాషితశ్చాహం రావణేన దురాత్మనా ॥ 130 ॥

పృష్టశ్చ లఙ్కాగమనం రాక్షసానాం చ తం వధమ్ ।

తత్సర్వం చ మయా తత్ర సీతార్థమితి జల్పితమ్ ॥ 131 ॥

అస్యాహం దర్శనాకాఙ్క్షీ ప్రాప్తస్త్వద్భవనం విభో ।

మారుతస్యౌరసః పుత్రో వానరో హనుమానహమ్ ॥ 132 ॥

రామదూతం చ మాం విద్ధి సుగ్రీవసచివం కపిమ్ ।

సోఽహం దూత్యేన రామస్య త్వత్సకాశమిహాగతః ॥ 133 ॥

సుగ్రీవశ్చ మహాతేజాస్సత్వాం కుశలమబ్రవీత్ ।

ధర్మార్థకామసహితం హితం పథ్యమువాచ చ ॥ 134 ॥

వసతో ఋశ్యమూకే మే పర్వతే విపులద్రుమే ।

రాఘవో రణవిక్రాన్తో మిత్త్రత్వం సముపాగతః ॥ 135 ॥

తేన మే కథితం రాజ్ఞా భార్యా మే రక్షసా హృతా ।

తత్ర సాహాయ్యమస్మాకం కార్యం సర్వాత్మనా త్వయా ॥ 136 ॥

మయా చ కథితం తస్మై వాలినశ్చ వధం ప్రతి ।

తత్ర సాహాయ్యహేతోర్మే సమయం కర్తుమర్హసి ॥ 137 ॥

వాలినా హృతరాజ్యేన సుగ్రీవేణ మహాప్రభుః ।

చక్రేఽగ్నిసాక్షికం సఖ్యం రాఘవస్సహ లక్ష్మణః ॥ 138 ॥

తేన వాలినముత్పాట్య శరేణైకేన సంయుగే ।

వానరాణాం మహారాజః కృతస్స ప్లవతాం ప్రభుః ॥ 139 ॥

తస్య సాహాయ్యమస్మాభిః కార్యం సర్వాత్మనా త్విహ ।

తేన ప్రస్థాపితస్తుభ్యం సమీపమిహ ధర్మతః ॥ 140 ॥

క్షిప్రమానీయతాం సీతా దీయతాం రాఘవాయ చ ।

యావన్న హరయో వీరా విధమన్తి బలం తవ ॥ 141 ॥

వానరాణాం ప్రభావో హి న కేన విదితః పురా ।

దేవతానాం సఙ్కాశం చ యే గచ్ఛన్తి నిమన్త్రితాః ॥ 142 ॥

ఇతి వానరరాజస్త్వామాహేత్యభిహితో మయా ।

మామైక్షత తతః క్రుద్ధశ్చక్షుషా ప్రదహన్నివ ॥ 143 ॥

తేన వధ్యోఽహమాజ్ఞప్తో రక్షసా రౌద్రకర్మణా ।

మత్ప్రభావమవిజ్ఞాయ రావణేన దురాత్మనా ॥ 144 ॥

తతో విభీషణో నామ తస్య భ్రాతా మహామతిః ।

తేన రాక్షసరాజోఽసౌ యాచితో మమ కారణాత్ ॥ 145 ॥

నైవం రాక్షసశార్దూల త్యజ్యతామేష నిశ్చయః ।

రాజశాస్త్రవ్యపేతో హి మార్గః సంసేవ్యతే త్వయా ॥ 146 ॥

దూతవధ్యా న దృష్టా హి రాజశాస్త్రేషు రాక్షస ।

దూతేన వేదితవ్యం చ యథార్థం హితవాదినా ॥ 147 ॥

సుమహత్యపరాధేఽపి దూతస్యాతులవిక్రమః ।

విరూపకరణం దృష్టం న వధోఽస్తీతి శాస్త్రతః ॥ 148 ॥

విభీషణేనైవముక్తో రావణస్సన్దిదేశ తాన్ ।

రాక్షసానేతదేవాస్య లాఙ్గూలం దహ్యతామితి ॥ 149 ॥

తతస్తస్య వచః శ్రుత్వా మమ పుచ్ఛం సమన్తతః ।

వేష్టితం శణవల్కైశ్చ జీర్ణైః కార్పాసజైః పటైః ॥ 150 ॥

రాక్షసాః సిద్ధసన్నాహాస్తతస్తే చణ్డవిక్రమాః ।

తదాఽదహ్యన్త మే పుచ్ఛం నిఘ్నన్తః కాష్ఠముష్టిభిః ॥ 151 ॥

బద్ధస్య బహుభిః పాశైర్యన్త్రితస్య చ రాక్షసైః ।

తతస్తే రాక్షసాశ్శూరా బద్ధం మామగ్నిసంవృతమ్ ॥ 152 ॥

అఘోషయన్రాజమార్గే నగరద్వారమాగతాః ।

తతోఽహం సుమహద్రూపం సఙ్క్షిప్య పునరాత్మనః ॥ 153 ॥

విమోచయిత్వా తం బన్ధం ప్రకృతిస్థః స్థితః పునః ।

ఆయసం పరిఘం గృహ్య తాని రక్షాంస్యసూదయమ్ ॥ 154 ॥

తతస్తన్నగరద్వారం వేగేనాప్లుతవానహమ్ ।

పుచ్ఛేన చ ప్రదీప్తేన తాం పురీం సాట్టగోపురామ్ ॥ 155 ॥

దహామ్యహమసమ్భ్రాన్తో యుగాన్తాగ్నిరివ ప్రజాః ।

వినష్టా జానకీ వ్యక్తం న హ్యదగ్ధః ప్రదృశ్యతే ॥ 156 ॥

లఙ్కాయాం కశ్చిదుద్ధేశః సర్వా భస్మీకృతా పురీ ।

దహతా చ మయా లఙ్కాం దగ్ధా సీతా న సంశయః ॥ 157 ॥

రామస్య హి మహత్కార్యం మయేదం వితథీకృతమ్ ।

ఇతి శోకసమావిష్టశ్చిన్తామహముపాగతః ॥ 158 ॥

అథాహం వాచమశ్రౌషం చారణానాం శుభాక్షరామ్ ।

జానకీ న చ దగ్ధేతి విస్మయోదన్తభాషిణామ్ ॥ 159 ॥

తతో మే బుద్ధిరుత్పన్నా శ్రుత్వా తామద్భుతాం గిరమ్ ।

అదగ్ధా జానకీత్యేవం నిమిత్తైశ్చోపలక్షితా ॥ 160 ॥

దీప్యమానే తు లాఙ్గూలే న మాం దహతి పావకః ।

హృదయం చ ప్రహృష్టం మే వాతాస్సురభిగన్ధినః ॥ 161 ॥

తైర్నిమిత్తైశ్చ దృష్టాథైః కారణైశ్చ మహాగుణైః ।

ఋషివాక్యైశ్చ సిద్ధార్థైరభవం హృష్టమానసః ॥ 162 ॥

పునర్దృష్ట్వా చ వైదేహీం విసృష్టశ్చ తయా పునః ।

తతః పర్వతమాసాద్య తత్రారిష్టమహం పునః ॥ 163 ॥

ప్రతిప్లవనమారేభే యుష్మద్ధర్శనకాఙ్క్షయా ।

తతః పవనచన్ద్రార్కసిద్ధగన్ధర్వసేవితమ్ ॥ 164 ॥

పన్థానమహమాక్రమ్య భవతో దృష్టవానిహ ।

రాఘవస్య ప్రభావేణ భవతాం చైవ తేజసా ॥ 165 ॥

సుగ్రీవస్య చ కార్యార్థం మయా సర్వమనుష్ఠితమ్ ।

ఏతత్సర్వం మయా తత్ర యథావదుపపాదితమ్ ॥ 166 ॥

ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే సున్దరకాణ్డే అష్టపఞ్చాశస్సర్గః ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha aṣṭapañcāśassargaḥ |

tatastasya gireḥ śṛṅge mahendrasya mahābalāḥ |

hanumatpramukhāḥ prītiṃ harayo jagmuruttamām || 1 ||

taṃ tataḥ prītisaṃhṛṣṭaḥ prītimantaṃ mahākapim |

jāmbavānkāryavṛttāntamapṛcchadanilātmajam || 2 ||

kathaṃ dṛṣṭā tvayā devī kathaṃ vā tatra vartate |

tasyāṃ vā sa kathaṃvṛttaḥ krūrakarmā daśānanaḥ || 3 ||

tattvatassarvametannaḥ prabrūhi tvaṃ mahākape |

śrutārthāścintayiṣyāmo bhūyaḥ kāryaviniścayam || 4 ||

yaścārthastattra vaktavyo gatairasmābhirātmavān |

rakṣitavyaṃ ca yattatra tadbhavānvyākarotu naḥ || 5 ||

sa niyuktastatastena samprahṛṣṭatanūruhaḥ |

praṇamya śirasā devyai sītāyai pratyabhāṣata || 6 ||

pratyakṣameva bhavatāṃ mahendrāgrātkhāmāplutaḥ |

udadherdakṣiṇaṃ pāraṃ kāṅkṣamāṇa ssamāhitaḥ || 7 ||

gacchataśca hi me ghoraṃ vighnarūpamivābhavat |

kāñcanaṃ śikharaṃ divyaṃ paśyāmi sumanoharam || 8 ||

sthitaṃ pandhānamāvṛtya mene vighnaṃ ca taṃ nagam |

upasaṅgamya taṃ divyaṃ kāñcanaṃ nagasattamam || 9 ||

kṛtā me manasā buddhirbhettavyo'yaṃ mayeti ca |

prahataṃ ca mayā tasya lāṅgūlena mahāgireḥ || 10 ||

śikharaṃ sūryasaṅkāśaṃ vyaśīryata sahasradhā |

vyavasāyaṃ ca taṃ buddhvā sa hovāca mahāgiriḥ || 11 ||

puttreti madhurāṃ vāṇīṃ manaḥ prahlādayanniva |

pitṛvyaṃ cāpi māṃ viddhi sakhāyaṃ mātariśvanaḥ || 12 ||

mainākamiti vikhyātaṃ nivasantaṃ mahodadhau |

pakṣavantaḥ purā puttra babhūvuḥ parvatottamāḥ || 13 ||

chandataḥ pṛthivīṃ cerurbādhamānāḥ samantataḥ |

śrutvā nagānāṃ caritaṃ mahendraḥ pākaśāsanaḥ || 14 ||

ciccheda bhagavān pakṣānvajreṇaiṣāṃ sahasraśaḥ |

ahaṃ tu mokṣitastasmāttava pitrā mahātmanā || 15 ||

mārutena tadā vatsa prakṣipto'smi mahārṇave |

rāmasya ca mayā sāhye vartitavyamarindama || 16 ||

rāmo dharmabhṛtāṃ śreṣṭho mahendrasamavikramaḥ |

etacchrutvā vacastasya mainākasya mahātmanaḥ || 17 ||

kāryamāvedya tu girerudyataṃ ca mano mama |

tena cāhamanujñāto mainākena mahātmanā || 18 ||

sa cāpyantarhitaḥ śailo mānuṣeṇa vapuṣmatā |

śarīreṇa mahāśailaḥ śailena ca mahodadhau || 19 ||

uttamaṃ javamāsthāya śeṣaṃ panthānamāsthitaḥ |

tato'haṃ suciraṃ kālaṃ vegenābhyāgamaṃ pathi || 20 ||

tataḥ paśyāmyahaṃ devīṃ surasāṃ nāgamātaram |

samudramadhye sā devī vacanaṃ māmabhāṣata || 21 ||

mama bhakṣaḥ pradiṣṭastvamamarairharisattama |

atastvāṃ bhakṣayiṣyāmi vihitastvaṃ cirasya me || 22 ||

evamukta ssurasayā prāñjaliḥ praṇataḥ sthitaḥ |

vivarṇavadano bhūtvā vākyaṃ cedamudīrayam || 23 ||

rāmo dāśarathiḥ śrīmān praviṣṭo daṇḍakāvanam |

lakṣmaṇena saha bhrātrā sītayā ca parantapaḥ || 24 ||

tasya sītā hṛtā bhāryā rāvaṇena durātmanā |

tasyā ssaṅkāśaṃ dūto'haṃ gamiṣye rāmaśāsanāt || 25 ||

kartumarhasi rāmasya sāhāyyaṃ viṣaye satī |

athavā maithilīṃ dṛṣṭvā rāmaṃ cākliṣṭakāriṇam || 26 ||

āgamiṣyāmi te vaktraṃ satyaṃ pratiśṛṇomi te |

evamuktā mayā sā tu surasā kāmarūpiṇī || 27 ||

abravīnnātivarteta kaścideṣa varo mama |

evamuktassurasayā daśayojanamāyataḥ || 28 ||

tatorthaguṇavistāro babhūvāhaṃ kṣaṇena tu |

matpramāṇānurūpaṃ ca vyāditaṃ ca mukhaṃ tayā || 29 ||

taddṛṣṭvā vyāditaṃ cāsyaṃ hrasvaṃ hyakaravaṃ vapuḥ |

tasminmuhūrte ca punarbabhūvāṅguṣṭhamātrakaḥ || 30 ||

abhipatyāśu tadvaktraṃ nirgato'haṃ tataḥ kṣaṇāt |

abravītsurasā devī svena rūpeṇa māṃ punaḥ || 31 ||

arthasiddhyai hariśreṣṭha gaccha saumya yathāsukham |

samānaya ca vaidehīṃ rāghaveṇa mahātmanā || 32 ||

sukhī bhava mahābāho prītā'smi tava vānara |

tato'haṃ sādhu sādhviti sarvabhūtaiḥ praśaṃsitaḥ || 33 ||

tato'ntarikṣaṃ vipulaṃ pluto'haṃ garuḍo yathā |

chāyā me nigṛhītā ca na ca paśyāmi kiñcana || 34 ||

so'haṃ vihatavegastu diśo daśa vilokayan |

na kiñcittatra paśyāmi yena me'pahṛtā gatiḥ || 35 ||

tato me buddhirutpannā kinnāma gagane mama |

īdṛśo vighna utpanno rūpaṃ yatra na dṛśyate || 36 ||

adhobhāgena me dṛṣṭi śśocatā pātitā mayā |

tato'drākṣamahaṃ bhīmāṃ rākṣasīṃ salileśayām || 37 ||

prahasya ca mahānādamukto'haṃ bhīmayā tayā |

avasthitamasambhrāntamidaṃ vākyamaśobhanam || 38 ||

kvāsi gantā mahākāya kṣudhitāyā mamepsitaḥ |

bhakṣaḥ prīṇaya me dehaṃ ciramāhāravarjitam || 39 ||

bāḍhamityeva tāṃ vāṇīṃ pratyagṛhṇāmahaṃ tataḥ |

asyapramāṇādadhikaṃ tasyāḥ kāyamapūrayam || 40 ||

tasyāścāsyaṃ mahadbhīmaṃ vardhate mama bhakṣaṇe |

na ca māṃ sādhu bubudhe mama vā vikṛtaṃ kṛtam || 41 ||

tato'haṃ vipulaṃ rūpaṃ saṅkṣipya nimiṣāntarāt |

tasyā hṛdayamādāya prapatāmi nabhaḥsthalam || 42 ||

sā visṛṣṭabhujā bhīmā papāta lavaṇāmbhasi |

mayā parvatasaṅkāśā nikṛttahṛdayā satī || 43 ||

śṛṇomi khagatānāṃ ca siddhānāṃ cāraṇaissaha |

rākṣasī siṃhikā bhīmā kṣipraṃ hanumatā hatā || 44 ||

tāṃ hatvā punarevāhaṃ kṛtyamātyayikaṃ smaran |

gatvā cāha mahadhvānaṃ paśyāmi nagamaṇḍitam || 45 ||

dakṣiṇaṃ tīramudadherlaṅkā yatra ca sā purī |

astaṃ dinakare yāte rakṣasāṃ nilayaṃ puram || 46 ||

praviṣṭo'hamavijñāto rakṣobhirbhīmavikramaiḥ |

tatra praviśataścāpi kalpāntaghanasannibhā || 47 ||

aṭṭahāsaṃ vimuñcantī nārī kāpyutthitā puraḥ |

jighāṃsantīṃ tatastāṃ tu jvaladagniśiroruhām || 48 ||

savyamuṣṭiprahāreṇa parājitya subhairavām |

pradoṣakāle praviśaṃ bhītayā'haṃ tayoditaḥ || 49 ||

ahaṃ laṅkāpurī vīra nirjitā vikrameṇa te |

yasmāttasmādvijetāsi sarvarakṣāṃsyaśeṣataḥ || 50 ||

tatrāhaṃ sarvarātraṃ tu vicinvan janakātmajām |

rāvaṇāntaḥpuragato na cāpaśyaṃ sumadhyamām || 51 ||

tata ssītāmapaśyaṃstu rāvaṇasya niveśane |

śokasāgaramāsādya na pāramupalakṣaye || 52 ||

śocatā ca mayā dṛṣṭaṃ prākāreṇa samāvṛtam |

kāñcanena vikṛṣṭena gṛhopavanamuttamam || 53 ||

sa prākāramavaplutya paśyāmi bahupādapam |

aśokavanikāmadhye śiṃśupāpādapo mahān || 54 ||

tamāruhya ca paśyāmi kāñcanaṃ kadalīvanam |

adūre śiṃśupāvṛkṣātpaśyāmi varavarṇinīm || 55 ||

śyāmāṃ kamalapatrākṣīmupavāsakṛśānanām |

tadekavāsassaṃvītāṃ rajodhvastaśiroruhām || 56 ||

śokasantāpadīnāṅgīṃ sītāṃ bhartṛhite sthitām |

rākṣasībhirvirūpābhiḥ krūrābhirabhisaṃvṛtām || 57 ||

māṃsaśoṇitabhakṣābhirvyāghrībhirhariṇīmiva |

sā mayā rākṣasīmadhye tarjyamānā muhurmuhuḥ || 58 ||

ekaveṇīdharā dīnā bhartṛcintāparāyaṇā |

bhūmiśayyā vivarṇāṅgī padminīva himāgame || 59 ||

rāvaṇādvinivṛttārthā martavyakṛtaniścayā |

kathañcinmṛgaśābākṣī tūrṇamāsāditā mayā || 60 ||

tāṃ dṛṣṭvā tādṛśīṃ nārīṃ rāmapatnīṃ yaśasvinīm |

tatraiva śiṃśupāvṛkṣe paśyannahamavasthitaḥ || 61 ||

tato halahalāśabdaṃ kāñcīnūpuramiśritam |

śṛṇomyadhikagambhīraṃ rāvaṇasya niveśane || 62 ||

tato'haṃ paramodvignaḥ svaṃ rūpaṃ pratyasaṃharam |

ahaṃ tu śiṃśupāvṛkṣe pakṣīva gahane sthitaḥ || 63 ||

tato rāvaṇadārāśca rāvaṇaśca mahābalaḥ |

taṃ deśaṃ samanuprāptā yatra sītā'bhavat sthitā || 64 ||

taṃ dṛṣṭvātha varārohā sītā rakṣogaṇeśvaram |

saṅkucyorūstanau pīnau bāhubhyāṃ parirabhya ca || 65 ||

vitrastāṃ paramodvignāṃ vīkṣamāṇāṃ tatastataḥ |

trāṇaṃ kiñcidapaśyantīṃ vepamānāṃ tapasvinīm || 66 ||

tāmuvāca daśagrīvassītāṃ paramaduḥkhitām |

avākcirāḥ prapatito bahumanyasva māmiti || 67 ||

yadi cettvaṃ tu darpānmāṃ nābhinandasi garvite |

dvau māsāvantaraṃ sīte pāsyāmi rudhiraṃ tava || 68 ||

etacchrutvā vacastasya rāvaṇasya durātmanaḥ |

uvāca paramakruddhā sītā vacanamuttamam || 69 ||

rākṣasādhama rāmasya bhāryāmamitatejasaḥ |

ikṣvākukulanāthasya snuṣāṃ daśarathasya ca || 70 ||

avācyaṃ vadato jihvā kathaṃ na patitā tava |

kiñcidvīryaṃ tavānārya yo māṃ bharturasannidhau || 71 ||

apahṛtyā''gataḥ pāpa te nādṛṣṭo mahātmanā |

na tvaṃ rāmasya sadṛśo dāsye'pyasya na yujyase || 72 ||

yajñīya ssatyavādī ca raṇaślāghī ca rāghavaḥ |

jānakyā paruṣaṃ vākyamevamukto daśānanaḥ || 73 ||

jajvāla sahasā kopāccitāstha iva pāvakaḥ |

vivṛtya nayane krūre muṣṭimudyamya dakṣiṇam || 74 ||

maithilīṃ hantumārabdhaḥ strībhirhāhākṛtaṃ tadā |

strīṇāṃ madhyātsamutpatya tasya bhāryā durātmanaḥ || 75 ||

varā mandodarī nāma tayā sa pratiṣedhitaḥ |

uktaśca madhurāṃ vāṇīṃ tayā sa madanārditaḥ || 76 ||

sītayā tava kiṃ kāryaṃ mahendrasamavikramaḥ |

devagandharvakanyābhiryakṣakanyābhireva ca || 77 ||

sārdhaṃ prabho ramasveha sītayā kiṃ kariṣyasi |

tatastābhissametābhirnārībhissa mahābalaḥ || 78 ||

prasādya sahasā nīto bhavanaṃ svaṃ niśācaraḥ |

yāte tasmin daśagrīve rākṣasyo vikṛtānanāḥ || 79 ||

sītāṃ nirbhartsayāmāsurvākyaiḥ krūraissudāruṇaiḥ |

tṛṇavadbhāṣitaṃ tāsāṃ gaṇayāmāsa jānakī || 80 ||

garjitaṃ ca tadā tāsāṃ sītāṃ prāpya nirarthakam |

vṛthāgarjitaniśceṣṭā rākṣasyaḥ piśitāśanāḥ || 81 ||

rāvaṇāya śaśaṃsustāḥ sītādhyavasitaṃ mahat |

tatastāssahitāssarvā nihatāśā nirudyamāḥ || 82 ||

parikṣipya samantāttāṃ nidrāvaśamupāgatāḥ |

tāsu caiva prasuptāsu sītā bhartṛhite ratā || 83 ||

vilapya karuṇaṃ dīnā praśuśoca suduḥkhitā |

tāsāṃ madhyātsamutthāya trijaṭā vākyamabravīt || 84 ||

ātmānaṃ khādata kṣipraṃ na sītā vinaśiṣyati |

janakasyātmajā sādhvī snuṣā daśarathasya ca || 85 ||

svapno hyadya mayā dṛṣṭo dāruṇo romaharṣaṇaḥ |

rakṣasāṃ ca vināśāya bharturasyā jayāya ca || 86 ||

alamasmātparitrātuṃ rāghavādrākṣasīgaṇam |

abhiyācāma vaidehīmetaddhi mama rocate || 87 ||

yasyā hyevaṃvidhassvapno duḥkhitāyāḥ pradṛśyate |

sā duḥkhairvividhairmuktā sukhamāpnotyanuttamam || 88 ||

praṇipātaprasannā hi maithilī janakātmajā |

tatassā hrīmatī bālā bharturvijayaharṣitā || 89 ||

avocadyadi tattathyaṃ bhaveyaṃ śaraṇaṃ hi vaḥ |

tāṃ cāhaṃ tādṛśīṃ dṛṣṭvā sītāyā dāruṇāṃ daśām |

cintayāmāsa vikrānto na ca me nirvṛtaṃ manaḥ || 90 ||

sambhāṣaṇārthaṃ ca mayā jānakyāścintito vidhiḥ || 91 ||

ikṣvākūṇāṃ hi vaṃśastu tato mama puraskṛtaḥ |

śrutvā tu gaditāṃ vācaṃ rājarṣigaṇapūjitām || 92 ||

pratyabhāṣata māṃ devī bāṣpaiḥ pihitalocanā |

kastvaṃ kena kathaṃ ceha prāpto vānarapuṅgavaḥ || 93 ||

kā ca rāmeṇa te prītistanme śaṃsitumarhasi |

tasyāstadvacanaṃ śrutvā hyahamapyabruvaṃ vacaḥ || 94 ||

devi rāmasya bhartuste sahāyo bhīmavikramaḥ |

sugrīvo nāma vikrānto vānarendro mahābalaḥ || 95 ||

tasya māṃ viddhi bhṛtyaṃ tvaṃ hanumantamihāgatam |

bhartrāhaṃ preṣitastubhyaṃ rāmeṇākliṣṭakarmaṇā || 96 ||

idaṃ ca puruṣavyāghraḥ śrīmān dāśarathiḥ svayam |

aṅgulīyamabhijñānamadāttubhyaṃ yaśasvini || 97 ||

tadicchāmi tvayā''jñaptaṃ devi kiṃ karavāṇyaham |

rāmalakṣmaṇayoḥ pārśvaṃ nayāmi tvāṃ kimuttaram || 98 ||

etacchrutvā viditvā ca sītā janakanandinī |

āharāvaṇamutsādya rāghavo māṃ nayatviti || 99 ||

praṇamya śirasā devīṃ mahamāryāmaninditām |

rāghavasya manohlādamabhijñānamayāciṣam || 100 ||

atha māmabravītsītā gṛhyatāmayamuttamaḥ |

maṇiryena mahābāhū rāmastvāṃ bahumanyate || 101 ||

ityuktvā tu varārohā maṇipravaramadbhutam |

prāyacchatparamodvignā vācā māṃ sandideśaha || 102 ||

tatastasyai praṇamyāhaṃ rājaputryai samāhitaḥ |

pradakṣiṇaṃ parikrāmamihābhyudgatamānasaḥ || 103 ||

ukto'haṃ punarevedaṃ niścitya manasā tayā |

hanumanmama vṛttāntaṃ vaktumarhasi rāghave || 104 ||

yathā śrutvaiva na cirāttāvubhau rāmalakṣmaṇau |

sugrīvasahitau vīrāvupeyātāṃ tathā kuru || 105 ||

yadyanyathā bhavedetaddvau māsau jīvitaṃ mama |

na māṃ drakṣyati kākutstho mriye sāhamanāthavat || 106 ||

tacchrutvā karuṇaṃ vākyaṃ krodho māmabhyavartata |

uttaraṃ ca mayā dṛṣṭaṃ kāryaśeṣamanantaram || 107 ||

tato'vardhata me kāyastadā parvatasannibhaḥ |

yuddhakāṅkṣī vanaṃ tacca vināśayitumārabhe || 108 ||

tadbhagnaṃ vanaṣaṇḍaṃ tu bhrāntatrastamṛgadvijam |

pratibuddhā nirīkṣante rākṣasyo vikṛtānanāḥ || 109 ||

māṃ ca dṛṣṭvā vane tasmin samāgamya tatastataḥ |

tā ssamabhyāgatāḥ kṣipraṃ rāvaṇāyācacakṣire || 110 ||

rājasvanamidaṃ durgaṃ tava bhagnaṃ durātmanā |

vānareṇa hyavijñāya tava vīryaṃ mahābala || 111 ||

durbuddhestasya rājendra tava vipriyakāriṇaḥ |

vadhamājñāpaya kṣipraṃ yathāsau vilayaṃ vrajet || 112 ||

tacchrutvā rākṣasendreṇa visṛṣṭā bhṛśadurjayāḥ |

rākṣasāḥ kiṅkarā nāma rāvaṇasya manonugāḥ || 113 ||

teṣāmaśītisāhasraṃ śūlamudgarapāṇinām |

mayā tasminvanoddeśe parigheṇa niṣūditam || 114 ||

teṣāṃ tu hataśeṣā ye te gatvā laghuvikramāḥ |

nihataṃ ca mahatsainyaṃ rāvaṇāyācacakṣire || 115 ||

tato me buddhirutpannā caityaprāsādamākramam |

tatrasthānrākṣasān hatvā śataṃ stambhena vai punaḥ || 116 ||

lalāmabhūto laṅkāyāssa vai vidhvaṃsito mayā |

tataḥ prahastasya sutaṃ jambumālinamādiśat || 117 ||

rākṣasairbahubhissārdhaṃ ghorarūpairbhayānakaiḥ |

taṃ mahābalasampannaṃ rākṣasaṃ raṇakovidam || 118 ||

parigheṇātighoreṇa sūdayāmi sahānugam |

tacchrutvā rākṣasendrastu mantriputtrānmahābalān || 119 ||

padātibalasampannān preṣayāmāsa rāvaṇaḥ |

parigheṇaiva tān sarvānnayāmi yamasādanam || 120 ||

mantriputtrānhatāncchṛtvā samare'laghuvikramān |

pañca senāgragācchrūrānpreṣayāmāsa rāvaṇaḥ || 121 ||

tānahaṃ sahasainyānvai sarvānevābhyasūdayam |

tataḥ punardaśagrīvaḥ putramakṣaṃ mahābalam || 122 ||

bahubhī rākṣasaissārdhaṃ preṣayāmāsa rāvaṇaḥ |

taṃ tu mandodarīputtraṃ kumāraṃ raṇapaṇḍitam || 123 ||

sahasā khaṃ samutkrāntaṃ pādayośca gṛhītavān |

carmāsinaṃ śataguṇaṃ bhrāmayitvā vyapeṣayam || 124 ||

tamakṣamāgataṃ bhagnaṃ niśamya sa daśānanaḥ |

tata indrajitaṃ nāma dvitīyaṃ rāvaṇassutam || 125 ||

vyādideśa susaṅkṛddho balinaṃ yuddhadurmadam |

taccāpyahaṃ balaṃ sarvaṃ taṃ ca rākṣasapuṅgavam || 126 ||

naṣṭaujasaṃ raṇe kṛtvā paraṃ harṣamupāgamam |

mahatāpi mahābāhuḥ pratyayena mahābalaḥ || 127 ||

preṣito rāvaṇenaiva saha vīrairmadotkaṭaiḥ |

so'viṣahyaṃ hi māṃ buddhvā svaṃ balaṃ cāvamarditam || 128 ||

brāhmaṇāstreṇa sa tu māṃ prābadhnācchātivegitaḥ |

rajjubhiścābhibadhnanti tato māṃ tatra rākṣasāḥ || 129 ||

rāvaṇasya samīpaṃ ca gṛhītvā māmupānayan |

dṛṣṭvā sambhāṣitaścāhaṃ rāvaṇena durātmanā || 130 ||

pṛṣṭaśca laṅkāgamanaṃ rākṣasānāṃ ca taṃ vadham |

tatsarvaṃ ca mayā tatra sītārthamiti jalpitam || 131 ||

asyāhaṃ darśanākāṅkṣī prāptastvadbhavanaṃ vibho |

mārutasyaurasaḥ putro vānaro hanumānaham || 132 ||

rāmadūtaṃ ca māṃ viddhi sugrīvasacivaṃ kapim |

so'haṃ dūtyena rāmasya tvatsakāśamihāgataḥ || 133 ||

sugrīvaśca mahātejāssatvāṃ kuśalamabravīt |

dharmārthakāmasahitaṃ hitaṃ pathyamuvāca ca || 134 ||

vasato ṛśyamūke me parvate vipuladrume |

rāghavo raṇavikrānto mittratvaṃ samupāgataḥ || 135 ||

tena me kathitaṃ rājñā bhāryā me rakṣasā hṛtā |

tatra sāhāyyamasmākaṃ kāryaṃ sarvātmanā tvayā || 136 ||

mayā ca kathitaṃ tasmai vālinaśca vadhaṃ prati |

tatra sāhāyyahetorme samayaṃ kartumarhasi || 137 ||

vālinā hṛtarājyena sugrīveṇa mahāprabhuḥ |

cakre'gnisākṣikaṃ sakhyaṃ rāghavassaha lakṣmaṇaḥ || 138 ||

tena vālinamutpāṭya śareṇaikena saṃyuge |

vānarāṇāṃ mahārājaḥ kṛtassa plavatāṃ prabhuḥ || 139 ||

tasya sāhāyyamasmābhiḥ kāryaṃ sarvātmanā tviha |

tena prasthāpitastubhyaṃ samīpamiha dharmataḥ || 140 ||

kṣipramānīyatāṃ sītā dīyatāṃ rāghavāya ca |

yāvanna harayo vīrā vidhamanti balaṃ tava || 141 ||

vānarāṇāṃ prabhāvo hi na kena viditaḥ purā |

devatānāṃ saṅkāśaṃ ca ye gacchanti nimantritāḥ || 142 ||

iti vānararājastvāmāhetyabhihito mayā |

māmaikṣata tataḥ kruddhaścakṣuṣā pradahanniva || 143 ||

tena vadhyo'hamājñapto rakṣasā raudrakarmaṇā |

matprabhāvamavijñāya rāvaṇena durātmanā || 144 ||

tato vibhīṣaṇo nāma tasya bhrātā mahāmatiḥ |

tena rākṣasarājo'sau yācito mama kāraṇāt || 145 ||

naivaṃ rākṣasaśārdūla tyajyatāmeṣa niścayaḥ |

rājaśāstravyapeto hi mārgaḥ saṃsevyate tvayā || 146 ||

dūtavadhyā na dṛṣṭā hi rājaśāstreṣu rākṣasa |

dūtena veditavyaṃ ca yathārthaṃ hitavādinā || 147 ||

sumahatyaparādhe'pi dūtasyātulavikramaḥ |

virūpakaraṇaṃ dṛṣṭaṃ na vadho'stīti śāstrataḥ || 148 ||

vibhīṣaṇenaivamukto rāvaṇassandideśa tān |

rākṣasānetadevāsya lāṅgūlaṃ dahyatāmiti || 149 ||

tatastasya vacaḥ śrutvā mama pucchaṃ samantataḥ |

veṣṭitaṃ śaṇavalkaiśca jīrṇaiḥ kārpāsajaiḥ paṭaiḥ || 150 ||

rākṣasāḥ siddhasannāhāstataste caṇḍavikramāḥ |

tadā'dahyanta me pucchaṃ nighnantaḥ kāṣṭhamuṣṭibhiḥ || 151 ||

baddhasya bahubhiḥ pāśairyantritasya ca rākṣasaiḥ |

tataste rākṣasāśśūrā baddhaṃ māmagnisaṃvṛtam || 152 ||

aghoṣayanrājamārge nagaradvāramāgatāḥ |

tato'haṃ sumahadrūpaṃ saṅkṣipya punarātmanaḥ || 153 ||

vimocayitvā taṃ bandhaṃ prakṛtisthaḥ sthitaḥ punaḥ |

āyasaṃ parighaṃ gṛhya tāni rakṣāṃsyasūdayam || 154 ||

tatastannagaradvāraṃ vegenāplutavānaham |

pucchena ca pradīptena tāṃ purīṃ sāṭṭagopurām || 155 ||

dahāmyahamasambhrānto yugāntāgniriva prajāḥ |

vinaṣṭā jānakī vyaktaṃ na hyadagdhaḥ pradṛśyate || 156 ||

laṅkāyāṃ kaściduddheśaḥ sarvā bhasmīkṛtā purī |

dahatā ca mayā laṅkāṃ dagdhā sītā na saṃśayaḥ || 157 ||

rāmasya hi mahatkāryaṃ mayedaṃ vitathīkṛtam |

iti śokasamāviṣṭaścintāmahamupāgataḥ || 158 ||

athāhaṃ vācamaśrauṣaṃ cāraṇānāṃ śubhākṣarām |

jānakī na ca dagdheti vismayodantabhāṣiṇām || 159 ||

tato me buddhirutpannā śrutvā tāmadbhutāṃ giram |

adagdhā jānakītyevaṃ nimittaiścopalakṣitā || 160 ||

dīpyamāne tu lāṅgūle na māṃ dahati pāvakaḥ |

hṛdayaṃ ca prahṛṣṭaṃ me vātāssurabhigandhinaḥ || 161 ||

tairnimittaiśca dṛṣṭāthaiḥ kāraṇaiśca mahāguṇaiḥ |

ṛṣivākyaiśca siddhārthairabhavaṃ hṛṣṭamānasaḥ || 162 ||

punardṛṣṭvā ca vaidehīṃ visṛṣṭaśca tayā punaḥ |

tataḥ parvatamāsādya tatrāriṣṭamahaṃ punaḥ || 163 ||

pratiplavanamārebhe yuṣmaddharśanakāṅkṣayā |

tataḥ pavanacandrārkasiddhagandharvasevitam || 164 ||

panthānamahamākramya bhavato dṛṣṭavāniha |

rāghavasya prabhāveṇa bhavatāṃ caiva tejasā || 165 ||

sugrīvasya ca kāryārthaṃ mayā sarvamanuṣṭhitam |

etatsarvaṃ mayā tatra yathāvadupapāditam || 166 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe aṣṭapañcāśassargaḥ ||