📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
5.53 సున్దరకాణ్డ - త్రిపఞ్చాశ సర్గః
5.53 Sundarakanda - Tripanchasha Sargah
Valmiki Telugu
శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే సున్దరకాణ్డమ్ ।
అథ త్రిపఞ్చాశస్సర్గః ।
తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా దశగ్రీవో మహాత్మనః ।
దేశకాలహితం వాక్యం భ్రాతురుత్తరమబ్రవీత్ ॥ 1 ॥
సమ్యగుక్తం హి భవతా దూతవధ్యా విగర్హితా ।
అవశ్యం తు వధాదన్యః క్రియతామస్య నిగ్రహః ॥ 2 ॥
కపీనాం కిల లాఙ్గూలమిష్టం భవతి భూషణమ్ ।
తదస్య దీప్యతాం శీఘ్రం తేన దగ్ధేన గచ్ఛతు ॥ 3 ॥
తతః పశ్యన్త్విమం దీనమఙ్గవైరూప్యకర్శితమ్ ।
సమిత్రజ్ఞాతయస్సర్వే బాన్ధవాః ససుహృజ్జనాః ॥ 4 ॥
ఆజ్ఞాపయద్రాక్షసేన్ద్రః పురం సర్వం సచత్వరమ్ ।
లాఙ్గూలేన ప్రదీప్తేన రక్షోభిః పరిణీయతామ్ ॥ 5 ॥
తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా రాక్షసాః కోపకర్శితాః ।
వేష్టయన్తి స్మ లాఙ్గూలం జీర్ణైః కార్పాసకైః పటైః ॥ 6 ॥
సంవేష్ట్యమానే లాఙ్గూలే వ్యవర్ధత మహాకపిః ।
శుష్కమిన్ధనమాసాద్య వనేష్వివ హుతాశనః ॥ 7 ॥
తైలేన పరిషిచ్యాథ తేఽగ్నిం తత్రాభ్యపాతయన్ ।
లాఙ్గూలేన ప్రదీప్తేన రాక్షసాంస్తానపాతయత్ ॥ 8 ॥
రోషామర్షపరీతాత్మా బాలసూర్యసమాననః ।
లాఙ్గూలం సమ్ప్రదీప్తం తు ద్రష్టుం తస్య హనూమతః ॥ 9 ॥
సహస్త్రీబాలవృద్ధాశ్చ జగ్ముః ప్రీతా నిశాచరాః ।
స భూయః సఙ్గతైః క్రూరైర్రాక్షసైర్హరిసత్తమః ॥ 10 ॥
నిబద్ధః కృతవాన్వీరస్తత్కాలసదృశీం మతిమ్ ।
కామం ఖలు న మే శక్తా నిబద్ధస్యాపి రాక్షసాః ॥ 11 ॥
ఛిత్త్వా పాశాన్ సముత్పత్య హన్యామహమిమాన్పునః ।
యది భర్తుర్హితార్థాయ చరన్తం భర్తృశాసనాత్ ॥ 12 ॥
బధ్నన్త్యేతే దురాత్మనో న తు మే నిష్కృతిః కృతా ।
సర్వేషామేవ పర్యాప్తో రాక్షసానామహం యుధి ॥ 13 ॥
కిన్తు రామస్య ప్రీత్యర్థం విషహిష్యేఽహమీదృశమ్ ।
లఙ్కా చారయితవ్యా వై పునరేవ భవేదితి ॥ 14 ॥
రాత్రౌ న హి సుదృష్టా మే దుర్గకర్మవిధానతః ।
అవశ్యమేవ ద్రష్టవ్యా మయా లఙ్కా నిశాక్షయే ॥ 15 ॥
కామం బద్ధస్య మే భూయః పుచ్ఛస్యోద్దీపనేన చ ।
పీడాం కుర్వన్తు రక్షాంసి న మేఽస్తి మనసశ్శ్రమః ॥ 16 ॥
తతస్తే సంవృతాకారం సత్త్వవన్తం మహాకపిమ్ ।
పరిగృహ్య యయుర్హృష్టా రాక్షసాః కపికుఞ్జరమ్ ॥ 17 ॥
శఙ్ఖభేరీనినాదైస్తం ఘోషయన్తః స్వకర్మభిః ।
రాక్షసాః క్రూరకర్మాణశ్చారయన్తి స్మ తాం పురీమ్ ॥ 18 ॥
అన్వీయమానో రక్షోభిర్యయౌ సుఖమరిన్దమః ।
హనుమాంశ్చారయామాస రాక్షసానాం మహాపురీమ్ ॥ 19 ॥
అథాపశ్యద్విమానాని విచిత్రాణి మహాకపిః ।
సంవృతాన్ భూమిభాగాంశ్చ సువిభక్తాంశ్చ చత్వరాన్ ॥ 20 ॥
వీథీశ్చ గృహసమ్బాధాః కపిశ్శృఙ్గాటకాని చ ।
తథా రథ్యోపరథ్యాశ్చ తథైవ గృహకాన్తరాన్ ॥ 21 ॥
గృహాంశ్చ మేఘసఙ్కాశాన్ దదర్శ పవనాత్మజః ।
చత్వరేషు చతుష్కేషు రాజమార్గే తథైవ చ ॥ 22 ॥
ఘోషయన్తి కపిం సర్వే చారీక ఇతి రాక్షసాః ।
స్త్రీబాలవృద్ధాః నిర్జగ్ముస్తత్ర తత్ర కుతూహలాత్ ॥ 23 ॥
తం ప్రదీపితలాఙ్గూలం హనుమన్తం దిదృక్షవః ।
దీప్యమానే తతస్తత్ర లాఙ్గూలాగ్రే హనూమతః ॥ 24 ॥
రాక్షస్యస్తా విరూపాక్ష్య శ్శంసుర్దేవ్యాస్తదప్రియమ్ ।
యస్త్వయా కృతసంవాద స్సీతే తామ్రముఖః కపిః ॥ 25 ॥
లాఙ్గూలేన ప్రదీప్తేన స ఏష పరిణీయతే ।
శ్రుత్వా తద్వచనం క్రూరమాత్మాపహరణోపమమ్ ॥ 26 ॥
వైదేహీ శోకసన్తప్తా హుతాశనముపాగమత్ ।
మఙ్గలాభిముఖీ తస్య సా తదాఽసీన్మహాకపేః ॥ 27 ॥
ఉపతస్థే విశాలాక్షీ ప్రయతా హవ్యవాహనమ్ ।
యద్యస్తి పతిశుశ్రూషా యద్యస్తి చరితం తపః ।
యది చాస్త్యేకపత్నీత్వం శీతో భవ హనూమతః ॥ 28 ॥
యది కిఞ్చిదనుక్రోశస్తస్య మయ్యస్తి ధీమతః ॥ 29 ॥
యది వా భాగ్యశేషో మే శీతో భవ హనూమతః ।
యది మాం వృత్తసమ్పన్నాం తత్సమాగమలాలసామ్ ॥ 30 ॥
స విజానాతి ధర్మాత్మా శీతో భవ హనూమతః ।
యది మాం తారయేదార్యస్సుగ్రీవః సత్యసఙ్గరః ॥ 31 ॥
అస్మాద్ధుఃఖామ్బుసంరోధాచ్ఛీతో భవ హనూమతః ।
తతస్తీక్ష్ణార్చిరవ్యగ్రః ప్రదక్షిణశిఖోఽనలః ॥ 32 ॥
జజ్వాల మృగశాబాక్ష్యా శ్శంసన్నివ శివం కపేః ।
హనుమజ్జనకశ్చాపి పుచ్ఛానలయుతోఽనిలః ॥ 33 ॥
వవౌ స్వాస్థ్యకరో దేవ్యాః ప్రాలేయానిలశీతలః ।
దహ్యమానే చ లాఙ్గూలే చిన్తయామాస వానరః ॥ 34 ॥
ప్రదీప్తోఽగ్నిరయం కస్మాన్న మాం దహతి సర్వతః ।
దృశ్యతే చ మహాజ్వాలః కరోతి న చ మే రుజమ్ ॥ 35 ॥
శిశిరస్యేవ సఙ్ఘాతో లాఙ్గూలాగ్రే ప్రతిష్ఠితః ।
అథవా తదిదం వ్యక్తం యద్దృష్టం ప్లవతా మయా ॥ 36 ॥
రామప్రభావాదాశ్చర్యం పర్వత స్సరితాం పతౌ ।
యది తావత్సముద్రస్య మైనాకస్య చ ధీమతః ॥ 37 ॥
రామార్థం సమ్భ్రమస్తాదృక్కిమగ్నిర్న కరిష్యతి ।
సీతాయాశ్చానృశంస్యేన తేజసా రాఘవస్య చ ॥ 38 ॥
పితుశ్చ మమ సఖ్యేన న మాం దహతి పావకః ।
భూయస్స చిన్తయామాస ముహూర్తం కపికుఞ్జరః ॥ 39 ॥
ఉత్పపాతాథ వేగేన ననాద చ మహాకపిః ।
పురద్వారం తతశ్శ్రీమాన్ శైలశృఙ్గమివోన్నతమ్ ॥ 40 ॥
విభక్తరక్షస్సమ్బాధమాససాదానిలాత్మజః ।
స భూత్వా శైలసఙ్కాశః క్షణేన పునరాత్మవాన్ ॥ 41 ॥
హ్రస్వతాం పరమాం ప్రాప్తో బన్ధనాన్యవశాతయత్ ।
విముక్తశ్చాభవఛ్రచీమాన్ పునః పర్వతసన్నిభః ॥ 42 ॥
వీక్షమాణశ్చ దదృశే పరిఘం తోరణాశ్రితమ్ ।
స తం గృహ్య మహాబాహుః కాలాయసపరిష్కృతమ్ ॥ 43 ॥
రక్షిణస్తాన్ పునస్సర్వాన్సూదయామాస మారుతిః ।
స తాన్నిహత్త్వా రణచణ్డవిక్రమ స్సమీక్షమాణః పునరేవ లఙ్కామ్ ।
ప్రదీప్తలాఙ్గూలకృతార్చిమాలీ ప్రకాశతాదిత్య ఇవార్చిమాలీ ॥ 44 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే సున్దరకాణ్డే త్రిపఞ్చాశస్సర్గః ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha tripañcāśassargaḥ |
tasya tadvacanaṃ śrutvā daśagrīvo mahātmanaḥ |
deśakālahitaṃ vākyaṃ bhrāturuttaramabravīt || 1 ||
samyaguktaṃ hi bhavatā dūtavadhyā vigarhitā |
avaśyaṃ tu vadhādanyaḥ kriyatāmasya nigrahaḥ || 2 ||
kapīnāṃ kila lāṅgūlamiṣṭaṃ bhavati bhūṣaṇam |
tadasya dīpyatāṃ śīghraṃ tena dagdhena gacchatu || 3 ||
tataḥ paśyantvimaṃ dīnamaṅgavairūpyakarśitam |
samitrajñātayassarve bāndhavāḥ sasuhṛjjanāḥ || 4 ||
ājñāpayadrākṣasendraḥ puraṃ sarvaṃ sacatvaram |
lāṅgūlena pradīptena rakṣobhiḥ pariṇīyatām || 5 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā rākṣasāḥ kopakarśitāḥ |
veṣṭayanti sma lāṅgūlaṃ jīrṇaiḥ kārpāsakaiḥ paṭaiḥ || 6 ||
saṃveṣṭyamāne lāṅgūle vyavardhata mahākapiḥ |
śuṣkamindhanamāsādya vaneṣviva hutāśanaḥ || 7 ||
tailena pariṣicyātha te'gniṃ tatrābhyapātayan |
lāṅgūlena pradīptena rākṣasāṃstānapātayat || 8 ||
roṣāmarṣaparītātmā bālasūryasamānanaḥ |
lāṅgūlaṃ sampradīptaṃ tu draṣṭuṃ tasya hanūmataḥ || 9 ||
sahastrībālavṛddhāśca jagmuḥ prītā niśācarāḥ |
sa bhūyaḥ saṅgataiḥ krūrairrākṣasairharisattamaḥ || 10 ||
nibaddhaḥ kṛtavānvīrastatkālasadṛśīṃ matim |
kāmaṃ khalu na me śaktā nibaddhasyāpi rākṣasāḥ || 11 ||
chittvā pāśān samutpatya hanyāmahamimānpunaḥ |
yadi bharturhitārthāya carantaṃ bhartṛśāsanāt || 12 ||
badhnantyete durātmano na tu me niṣkṛtiḥ kṛtā |
sarveṣāmeva paryāpto rākṣasānāmahaṃ yudhi || 13 ||
kintu rāmasya prītyarthaṃ viṣahiṣye'hamīdṛśam |
laṅkā cārayitavyā vai punareva bhavediti || 14 ||
rātrau na hi sudṛṣṭā me durgakarmavidhānataḥ |
avaśyameva draṣṭavyā mayā laṅkā niśākṣaye || 15 ||
kāmaṃ baddhasya me bhūyaḥ pucchasyoddīpanena ca |
pīḍāṃ kurvantu rakṣāṃsi na me'sti manasaśśramaḥ || 16 ||
tataste saṃvṛtākāraṃ sattvavantaṃ mahākapim |
parigṛhya yayurhṛṣṭā rākṣasāḥ kapikuñjaram || 17 ||
śaṅkhabherīninādaistaṃ ghoṣayantaḥ svakarmabhiḥ |
rākṣasāḥ krūrakarmāṇaścārayanti sma tāṃ purīm || 18 ||
anvīyamāno rakṣobhiryayau sukhamarindamaḥ |
hanumāṃścārayāmāsa rākṣasānāṃ mahāpurīm || 19 ||
athāpaśyadvimānāni vicitrāṇi mahākapiḥ |
saṃvṛtān bhūmibhāgāṃśca suvibhaktāṃśca catvarān || 20 ||
vīthīśca gṛhasambādhāḥ kapiśśṛṅgāṭakāni ca |
tathā rathyoparathyāśca tathaiva gṛhakāntarān || 21 ||
gṛhāṃśca meghasaṅkāśān dadarśa pavanātmajaḥ |
catvareṣu catuṣkeṣu rājamārge tathaiva ca || 22 ||
ghoṣayanti kapiṃ sarve cārīka iti rākṣasāḥ |
strībālavṛddhāḥ nirjagmustatra tatra kutūhalāt || 23 ||
taṃ pradīpitalāṅgūlaṃ hanumantaṃ didṛkṣavaḥ |
dīpyamāne tatastatra lāṅgūlāgre hanūmataḥ || 24 ||
rākṣasyastā virūpākṣya śśaṃsurdevyāstadapriyam |
yastvayā kṛtasaṃvāda ssīte tāmramukhaḥ kapiḥ || 25 ||
lāṅgūlena pradīptena sa eṣa pariṇīyate |
śrutvā tadvacanaṃ krūramātmāpaharaṇopamam || 26 ||
vaidehī śokasantaptā hutāśanamupāgamat |
maṅgalābhimukhī tasya sā tadā'sīnmahākapeḥ || 27 ||
upatasthe viśālākṣī prayatā havyavāhanam |
yadyasti patiśuśrūṣā yadyasti caritaṃ tapaḥ |
yadi cāstyekapatnītvaṃ śīto bhava hanūmataḥ || 28 ||
yadi kiñcidanukrośastasya mayyasti dhīmataḥ || 29 ||
yadi vā bhāgyaśeṣo me śīto bhava hanūmataḥ |
yadi māṃ vṛttasampannāṃ tatsamāgamalālasām || 30 ||
sa vijānāti dharmātmā śīto bhava hanūmataḥ |
yadi māṃ tārayedāryassugrīvaḥ satyasaṅgaraḥ || 31 ||
asmāddhuḥkhāmbusaṃrodhācchīto bhava hanūmataḥ |
tatastīkṣṇārciravyagraḥ pradakṣiṇaśikho'nalaḥ || 32 ||
jajvāla mṛgaśābākṣyā śśaṃsanniva śivaṃ kapeḥ |
hanumajjanakaścāpi pucchānalayuto'nilaḥ || 33 ||
vavau svāsthyakaro devyāḥ prāleyānilaśītalaḥ |
dahyamāne ca lāṅgūle cintayāmāsa vānaraḥ || 34 ||
pradīpto'gnirayaṃ kasmānna māṃ dahati sarvataḥ |
dṛśyate ca mahājvālaḥ karoti na ca me rujam || 35 ||
śiśirasyeva saṅghāto lāṅgūlāgre pratiṣṭhitaḥ |
athavā tadidaṃ vyaktaṃ yaddṛṣṭaṃ plavatā mayā || 36 ||
rāmaprabhāvādāścaryaṃ parvata ssaritāṃ patau |
yadi tāvatsamudrasya mainākasya ca dhīmataḥ || 37 ||
rāmārthaṃ sambhramastādṛkkimagnirna kariṣyati |
sītāyāścānṛśaṃsyena tejasā rāghavasya ca || 38 ||
pituśca mama sakhyena na māṃ dahati pāvakaḥ |
bhūyassa cintayāmāsa muhūrtaṃ kapikuñjaraḥ || 39 ||
utpapātātha vegena nanāda ca mahākapiḥ |
puradvāraṃ tataśśrīmān śailaśṛṅgamivonnatam || 40 ||
vibhaktarakṣassambādhamāsasādānilātmajaḥ |
sa bhūtvā śailasaṅkāśaḥ kṣaṇena punarātmavān || 41 ||
hrasvatāṃ paramāṃ prāpto bandhanānyavaśātayat |
vimuktaścābhavachracīmān punaḥ parvatasannibhaḥ || 42 ||
vīkṣamāṇaśca dadṛśe parighaṃ toraṇāśritam |
sa taṃ gṛhya mahābāhuḥ kālāyasapariṣkṛtam || 43 ||
rakṣiṇastān punassarvānsūdayāmāsa mārutiḥ |
sa tānnihattvā raṇacaṇḍavikrama ssamīkṣamāṇaḥ punareva laṅkām |
pradīptalāṅgūlakṛtārcimālī prakāśatāditya ivārcimālī || 44 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe tripañcāśassargaḥ ||