📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
5.38 సున్దరకాణ్డ - అష్టత్రింశ సర్గః
5.38 Sundarakanda - Ashtatrimsha Sargah
Valmiki Telugu
శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే సున్దరకాణ్డమ్ ।
అథ అష్టత్రింశస్సర్గః ।
తతస్స కపిశార్దూలస్తేన వాక్యేన తోషితః ।
సీతామువాచ తచ్ఛృత్వా వాక్యం వాక్యవిశారదః ॥ 1 ॥
యుక్తరూపం త్వయా దేవి భాషితం శుభదర్శనే ।
సదృశం స్త్రీస్వభావస్య సాధ్వీనాం వినయస్య చ ॥ 2 ॥
స్త్రీత్వం న తు సమర్థం హి సాగరం వ్యతివర్తితుమ్ ।
మామధిష్ఠాయ విస్తీర్ణం శతయోజనమాయతమ్ ॥ 3 ॥
ద్వితీయం కారణం యచ్చ బ్రవీషి వినయాన్వితే ।
రామాదన్యస్య నార్హామి సంస్పర్శమితి జానకి ॥ 4 ॥
ఏతత్తే సదృశం దేవి పత్న్యాస్తస్య మహాత్మనః ।
కా హ్యన్యా త్వామృతే దేవి బ్రూయాద్వచనమీదృశమ్ ॥ 5 ॥
శ్రోష్యతే చైవ కాకుత్స్థః సర్వం నిరవశేషతః ।
చేష్టితం యత్త్వయా దేవి భాషితం మమ చాగ్రతః ॥ 6 ॥
కారణైర్బహుభిర్దేవి రామప్రియచికీర్షయా ।
స్నేహప్రస్కన్నమనసా మయైతత్సముదీరితమ్ ॥ 7 ॥
లఙ్కాయా దుష్ప్రవేశత్వాద్దుస్తరత్వాన్మహోదధేః ।
సామర్థ్యాదాత్మనశ్చైవ మయైతత్సముదీరితమ్ ॥ 8 ॥
ఇచ్ఛామి త్వాం సమానేతుమద్యైవ రఘుబన్ధునా ।
గురుస్నేహేన భక్త్యా చ నాన్యథైతదుదాహృతమ్ ॥ 9 ॥
యది నోత్సహసే యాతుం మయా సార్థమనిన్దితే ।
అభిజ్ఞానం ప్రయచ్ఛ త్వం జానీయాద్రాఘవో హి యత్ ॥ 10 ॥
ఏవముక్తా హనుమతా సీతా సురసుతోపమా ।
ఉవాచ వచనం మన్దం బాష్పప్రగ్రథితాక్షరమ్ ॥ 11 ॥
ఇదం శ్రేష్ఠమభిజ్ఞానం బ్రూయాస్త్వం తు మమ ప్రియమ్ ।
శైలస్య చిత్రకూటస్య పాదే పూర్వోత్తరే పురా ॥ 12 ॥
తాపసాశ్రమవాసిన్యాః ప్రాజ్యమూలఫలోదకే ।
తస్మిన్సిద్ధాశ్రమే దేశే మన్దాకిన్యా విదూరతః ॥ 13 ॥
తస్యోపవనషణ్డేషు నానాపుష్పసుగన్ధిషు ।
విహృత్య సలిలే క్లిన్నా మమాఙ్కే సముపావిశమః ॥ 14 ॥
తతో మాంససమాయుక్తో వాయసః పర్యతుణ్డయత్ ।
తమహం లోష్టముద్యమ్య వారయామిస్మ వాయసమ్ ॥ 15 ॥
దారయన్స చ మాం కాకస్తత్త్రైవ పరిలీయతే ।
న చాప్యుపారమన్మాంసాద్భక్షార్థి బలిభోజనః ॥ 16 ॥
ఉత్కర్షన్త్యాం చ రశనాం క్రుద్ధాయాం మయి పక్షిణి ।
స్రస్యమానే చ వసనే తతో దృష్టా త్వయా హ్యహమ్ ॥ 17 ॥
త్వయాఽపహసితా చాహం క్రుద్ధా సంలజ్జితా తదా ।
భక్షగృధ్నేన కాకేన దారితా త్వాముపాగతా ॥ 18 ॥
ఆసీనస్య చ తే శ్రాన్తా పునరుత్సఙ్గమావిశమ్ ।
క్రుధ్యన్తీ చ ప్రహృష్టేన త్వయాఽహం పరిసాన్త్వితా ॥ 19 ॥
బాష్పపూర్ణముఖీ మన్దం చక్షుషీ పరిమార్జతీ ।
లక్షితాఽహం త్వయా నాథ వాయసేన ప్రకోపితా ॥ 20 ॥
పరిశ్రమాత్ప్రసుప్తా చ రాఘవాఙ్కేఽప్యహం చిరమ్ ।
పర్యాయేణ ప్రసుప్తశ్చ మమాఙ్కే భరతాగ్రజః ॥ 21 ॥
స తత్ర పునరేవాథ వాయసస్సముపాగమత్ ।
తతస్సుప్తప్రబుద్ధాం మాం రామస్యాఙ్కాత్సముత్థితామ్ ॥ 22 ॥
వాయసస్సహసాగమ్య విదదార స్తనాన్తరే ।
పునః పునరథోత్పత్య విదదార స మాం భృశమ్ ॥ 23 ॥
తతస్సముక్షితో రామో ముక్తైశ్శోణితబిన్దుభిః ।
వాయసేన తతస్తేన బలవత్క్లిశ్యమానయా ॥ 24 ॥
స మయా బోధితశ్శ్రీమాన్సుఖసుప్తః పరన్తపః ।
స మాం దృష్ట్వా మహాబాహుర్వితున్నాం స్తనయోస్తదా ॥ 25 ॥
ఆశీవిష ఇవ క్రుద్ధశ్వసన్వాక్యమభాషత ।
కేన తే నాగనాసోరు విక్షతం వై స్తనాన్తరమ్ ॥ 26 ॥
కః క్రీడతి సరోషేణ పఞ్చవక్త్రేణ భోగినా ।
వీక్షమాణస్తతస్తం వై వాయసం సముదైక్షత ॥ 27 ॥
నఖైస్సరుధిరైస్తీక్ష్ణైర్మామేవాభిముఖం స్థితమ్ ।
పుత్త్రః కిల స శక్రస్య వాయసః పతతాం వరః ॥ 28 ॥
ధరాన్తరగతశ్శీఘ్రం పవనస్య గతౌ సమః ।
తతస్తస్మిన్మహాబాహుః కోపసంవర్తితేక్షణః ॥ 29 ॥
వాయసే కృతవాన్క్రూరాం మతిం మతిమతాం వరః ।
స దర్భం సంస్తరాద్గృహ్య బ్రాహ్మేణాస్త్రేణ యోజయత్ ॥ 30 ॥
స దీప్త ఇవ కాలాగ్నిర్జజ్వాలాభిముఖో ద్విజమ్ ।
స తం ప్రదీప్తం చిక్షేప దర్భం తం వాయసం ప్రతి ॥ 31 ॥
తతస్తం వాయసం దర్భస్సోమ్బరేఽనుజగామ హ ।
అనుసృష్టస్తదా కాకో జగామ వివిధాం గతిమ్ ॥ 32 ॥
లోకకామ ఇమం లోకం సర్వం వై విచచార హ ।
స పిత్రా చ పరిత్యక్తస్సురైశ్చ సమహర్షిభిః ॥ 33 ॥
త్రీన్లోకాన్సమ్పరిక్రమ్య తమేవ శరణం గతః ।
స తం నిపతితం భూమౌ శరణ్యశ్శరణాగతమ్ ॥ 34 ॥
వధార్హమపి కాకుత్స్థః కృపయా పర్యపాలయత్ ।
పరిద్యూనం విషణ్ణం చ స తమాయాన్తమబ్రవీత్ ॥ 35 ॥
మోఘం కర్తుం న శక్యం తు బ్రాహ్మమస్త్రం తదుచ్యతామ్ ।
హినస్తు దక్షిణాక్షి త్వచ్ఛర ఇత్యథ సోఽబ్రవీత్ ॥ 36 ॥
తతస్తస్యాక్షి కాకస్య హినస్తి స్మ స దక్షిణమ్ ।
దత్త్వా స దక్షిణం నేత్రం ప్రాణేభ్యః పరిరక్షితః ॥ 37 ॥
స రామాయ నమస్కృత్య రాజ్ఞే దశరథాయ చ ।
విసృష్టస్తేన వీరేణ ప్రతిపేదే స్వమాలయమ్ ॥ 38 ॥
మత్కృతే కాకమాత్రే తు బ్రహ్మాస్త్రం సముదీరితమ్ ।
కస్మాద్యో మాం హరేత్త్వత్తః క్షమసే తం మహీపతే ॥ 39 ॥
స కురుష్వ మహోత్సాహః కృపాం మయి నరర్షభ ।
త్వయా నాథవతీ నాథ హ్యనాథా ఇవ దృశ్యతే ॥ 40 ॥
ఆనృశంస్యం పరో ధర్మస్తవత్త్త ఐవ మయా శ్రుతః ।
జానామి త్వాం మహావీర్యం మహోత్సాహం మహాబలమ్ ॥ 41 ॥
అపారపారమక్షోభ్యం గామ్భీర్యాత్సాగరోపమమ్ ।
భర్తారం ససముద్రాయా ధరణ్యా వాసవోపమమ్ ॥ 42 ॥
ఏవమస్త్రవిదాం శ్రేష్ఠస్సత్యవాన్బలవానపి ।
కిమర్థమస్త్రం రక్షస్సు న యోజయసి రాఘవ ॥ 43 ॥
న నాగా నాఽపి గన్ధర్వా నాసురా న మరుద్గణాః ।
రామస్య సమరే వేగం శక్తాః ప్రతిసమాధితుమ్ ॥ 44 ॥
తస్య వీర్యవతః కశ్చిద్యద్యస్తి మయి సమ్భ్రమః ।
కిమర్థం న శరైస్తీక్ష్ణైః క్షయం నయతి రాక్షసాన్ ॥ 45 ॥
భ్రాతురాదేశమాదాయ లక్ష్మణో వా పరన్తపః ।
కస్య హేతోర్న మాం వీరః పరిత్రాతి మహాబలః ॥ 46 ॥
యది తౌ పురుషవ్యాఘ్రౌ వాయ్వగ్నిసమతేజసౌ ।
సురాణామపి దుర్ధర్షౌ కిమర్థం మాముపేక్షతః ॥ 47 ॥
మమైవ దుష్కృతం కిఞ్చిన్మహదస్తి న సంశయః ।
సమర్థావపి తౌ యన్మాం నావేక్షేతే పరన్తపౌ ॥ 48 ॥
వైదేహ్యా వచనం శ్రుత్వా కరుణం సాశ్రుభాషితమ్ ।
అథాబ్రవీన్మహాతేజా హనుమాన్మారుతాత్మజః ॥ 49 ॥
త్వచ్ఛోకవిముఖో రామో దేవి సత్యేన తే శపే ।
రామే దుఃఖాభిపన్నే చ లక్ష్మణః పరితప్యతే ॥ 50 ॥
కథఞ్చిద్భవతీ దృష్టా న కాలః పరిదేవితుమ్ ।
ఇమం ముహూర్తం దుఃఖానాం ద్రక్ష్యస్యన్తమనిన్దితే ॥ 51 ॥
తావుభౌ పురుషవ్యాఘ్రౌ రాజపుత్రౌ మహాబలౌ ।
త్వద్దర్శనకృతోత్సాహౌ లఙ్కాం భస్మీకరిష్యతః ॥ 52 ॥
హత్త్వా చ సమరే క్రూరం రావణం సహబాన్ధవమ్ ।
రాఘవస్త్వాం విశాలాక్షి నేష్యతి స్వాం పురీం ప్రతి ॥ 53 ॥
బ్రూహి యద్రాఘవో వాచ్యో లక్ష్మణశ్చ మహాబలః ।
సుగ్రీవో వాపి తేజస్వీ హరయోఽపి సమాగతాః ॥ 54 ॥
ఇత్యుక్తవతి తస్మింస్తు సీతా సురసుతోపమా ।
ఉవాచ శోకసన్తప్తా హనుమన్తం ప్లవఙ్గమమ్ ॥ 55 ॥
కౌసల్యా లోకభర్తారం సుషువే యం మనస్వినీ ।
తం మమార్థే సుఖం పృచ్ఛ శిరసా చాభివాదయ ॥ 56 ॥
స్రజశ్చ సర్వరత్నాని ప్రియా యాశ్చ వరాఙ్గనాః ।
ఐశ్వర్యం చ విశాలాయాం పృథివ్యామపి దుర్లభమ్ ॥ 57 ॥
పితరం మాతరం చైవ సమ్మాన్యాభిప్రసాద్య చ ।
అనుప్రవ్రజితో రామం సుమిత్రా యేన సుప్రజాః ॥ 58 ॥
ఆనుకూల్యేన ధర్మాత్మా త్యక్త్వా సుఖమనుత్తమమ్ ।
అనుగచ్ఛతి కాకుత్స్థం భ్రాతరం పాలయన్వనే ॥ 59 ॥
సింహస్కన్ధో మహాబాహుర్మనస్వీ ప్రియదర్శినః ।
పితృవద్వర్తతే రామే మాతృవన్మాం సమాచరన్ ॥ 60 ॥
హ్రియమాణాం తదా వీరో న తు మాం వేద లక్ష్మణః ।
వృద్ధోపసేవీ లక్ష్మీవాన్ శక్తో న బహుభాషితా ॥ 61 ॥
రాజపుత్రః ప్రియః శ్రేష్ఠః సదృశః శ్వశురస్య మే ।
మమః ప్రియతరో నిత్యం భ్రాతా రామస్య లక్ష్మణః ॥ 62 ॥
నియుక్తో ధురి యస్యాం తు తాముద్వహతి వీర్యవాన్ ।
యం దృష్ట్వా రాఘవో నైవ వృత్తమార్యమనుస్మరేత్ ॥ 63 ॥
స మమార్థాయ కుశలం వక్తవ్యో వచనాన్మమ ।
మృదుర్నిత్యం శుచిర్దక్షః ప్రియో రామస్య లక్ష్మణః ॥ 64 ॥
యథా హి వానరశ్రేష్ఠ దుఃఖక్షయకరో భవేత్ ।
త్వమస్మిన్కార్యనిర్యోగే ప్రమాణం హరిసత్తమః ॥ 65 ॥
రాఘవస్త్వత్సమారమ్భాన్మయి యత్నపరో భవేత్ ।
ఇదం బ్రూయాశ్చ మే నాథం శూరం రామం పునః పునః ॥ 66 ॥
జీవితం ధారయిష్యామి మాసం దశరథాత్మజ ।
ఊర్ధ్వం మాసాన్న జీవేయం సత్యేనాహం బ్రవీమి తే ॥ 67 ॥
రావణేనోపరుద్ధాం మాం నికృత్య పాపకర్మణా ।
త్రాతుమర్హసి వీర త్వం పాతాలాదివ కౌశికీమ్ ॥ 68 ॥
తతో వస్త్రగతం ముక్త్వా దివ్యం చూడామణిం శుభమ్ ।
ప్రదేయో రాఘవాయేతి సీతా హనుమతే దదౌ ॥ 69 ॥
ప్రతిగృహ్య తతో వీరో మణిరత్నమనుత్తమమ్ ।
అఙ్గుల్యా యోజయామాస న హ్యస్య ప్రాభవద్భుజః ॥ 70 ॥
మణిరత్నం కపివరః ప్రతిగృహ్యాభివాద్య చ ।
సీతాం ప్రదక్షిణం కృత్వా ప్రణతః పార్వ్శతః స్థితః ॥ 71 ॥
హర్షేణ మహతా యుక్తః సీతాదర్శనజేన సః ।
హృదయేన గతో రామం శరీరేణ తు విష్ఠితః ॥ 72 ॥
మణివరముపగృహ్య తం మహార్హం జనకనృపాత్మజయా ధృతం ప్రభావాత్ ।
గిరిరివ పవనావధూతముక్తః సుఖితమనాః ప్రతిసఙ్క్రమం ప్రపేదే ॥ 73 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే సున్దరకాణ్డే అష్టత్రింశస్సర్గః ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha aṣṭatriṃśassargaḥ |
tatassa kapiśārdūlastena vākyena toṣitaḥ |
sītāmuvāca tacchṛtvā vākyaṃ vākyaviśāradaḥ || 1 ||
yuktarūpaṃ tvayā devi bhāṣitaṃ śubhadarśane |
sadṛśaṃ strīsvabhāvasya sādhvīnāṃ vinayasya ca || 2 ||
strītvaṃ na tu samarthaṃ hi sāgaraṃ vyativartitum |
māmadhiṣṭhāya vistīrṇaṃ śatayojanamāyatam || 3 ||
dvitīyaṃ kāraṇaṃ yacca bravīṣi vinayānvite |
rāmādanyasya nārhāmi saṃsparśamiti jānaki || 4 ||
etatte sadṛśaṃ devi patnyāstasya mahātmanaḥ |
kā hyanyā tvāmṛte devi brūyādvacanamīdṛśam || 5 ||
śroṣyate caiva kākutsthaḥ sarvaṃ niravaśeṣataḥ |
ceṣṭitaṃ yattvayā devi bhāṣitaṃ mama cāgrataḥ || 6 ||
kāraṇairbahubhirdevi rāmapriyacikīrṣayā |
snehapraskannamanasā mayaitatsamudīritam || 7 ||
laṅkāyā duṣpraveśatvāddustaratvānmahodadheḥ |
sāmarthyādātmanaścaiva mayaitatsamudīritam || 8 ||
icchāmi tvāṃ samānetumadyaiva raghubandhunā |
gurusnehena bhaktyā ca nānyathaitadudāhṛtam || 9 ||
yadi notsahase yātuṃ mayā sārthamanindite |
abhijñānaṃ prayaccha tvaṃ jānīyādrāghavo hi yat || 10 ||
evamuktā hanumatā sītā surasutopamā |
uvāca vacanaṃ mandaṃ bāṣpapragrathitākṣaram || 11 ||
idaṃ śreṣṭhamabhijñānaṃ brūyāstvaṃ tu mama priyam |
śailasya citrakūṭasya pāde pūrvottare purā || 12 ||
tāpasāśramavāsinyāḥ prājyamūlaphalodake |
tasminsiddhāśrame deśe mandākinyā vidūrataḥ || 13 ||
tasyopavanaṣaṇḍeṣu nānāpuṣpasugandhiṣu |
vihṛtya salile klinnā mamāṅke samupāviśamaḥ || 14 ||
tato māṃsasamāyukto vāyasaḥ paryatuṇḍayat |
tamahaṃ loṣṭamudyamya vārayāmisma vāyasam || 15 ||
dārayansa ca māṃ kākastattraiva parilīyate |
na cāpyupāramanmāṃsādbhakṣārthi balibhojanaḥ || 16 ||
utkarṣantyāṃ ca raśanāṃ kruddhāyāṃ mayi pakṣiṇi |
srasyamāne ca vasane tato dṛṣṭā tvayā hyaham || 17 ||
tvayā'pahasitā cāhaṃ kruddhā saṃlajjitā tadā |
bhakṣagṛdhnena kākena dāritā tvāmupāgatā || 18 ||
āsīnasya ca te śrāntā punarutsaṅgamāviśam |
krudhyantī ca prahṛṣṭena tvayā'haṃ parisāntvitā || 19 ||
bāṣpapūrṇamukhī mandaṃ cakṣuṣī parimārjatī |
lakṣitā'haṃ tvayā nātha vāyasena prakopitā || 20 ||
pariśramātprasuptā ca rāghavāṅke'pyahaṃ ciram |
paryāyeṇa prasuptaśca mamāṅke bharatāgrajaḥ || 21 ||
sa tatra punarevātha vāyasassamupāgamat |
tatassuptaprabuddhāṃ māṃ rāmasyāṅkātsamutthitām || 22 ||
vāyasassahasāgamya vidadāra stanāntare |
punaḥ punarathotpatya vidadāra sa māṃ bhṛśam || 23 ||
tatassamukṣito rāmo muktaiśśoṇitabindubhiḥ |
vāyasena tatastena balavatkliśyamānayā || 24 ||
sa mayā bodhitaśśrīmānsukhasuptaḥ parantapaḥ |
sa māṃ dṛṣṭvā mahābāhurvitunnāṃ stanayostadā || 25 ||
āśīviṣa iva kruddhaśvasanvākyamabhāṣata |
kena te nāganāsoru vikṣataṃ vai stanāntaram || 26 ||
kaḥ krīḍati saroṣeṇa pañcavaktreṇa bhoginā |
vīkṣamāṇastatastaṃ vai vāyasaṃ samudaikṣata || 27 ||
nakhaissarudhiraistīkṣṇairmāmevābhimukhaṃ sthitam |
puttraḥ kila sa śakrasya vāyasaḥ patatāṃ varaḥ || 28 ||
dharāntaragataśśīghraṃ pavanasya gatau samaḥ |
tatastasminmahābāhuḥ kopasaṃvartitekṣaṇaḥ || 29 ||
vāyase kṛtavānkrūrāṃ matiṃ matimatāṃ varaḥ |
sa darbhaṃ saṃstarādgṛhya brāhmeṇāstreṇa yojayat || 30 ||
sa dīpta iva kālāgnirjajvālābhimukho dvijam |
sa taṃ pradīptaṃ cikṣepa darbhaṃ taṃ vāyasaṃ prati || 31 ||
tatastaṃ vāyasaṃ darbhassombare'nujagāma ha |
anusṛṣṭastadā kāko jagāma vividhāṃ gatim || 32 ||
lokakāma imaṃ lokaṃ sarvaṃ vai vicacāra ha |
sa pitrā ca parityaktassuraiśca samaharṣibhiḥ || 33 ||
trīnlokānsamparikramya tameva śaraṇaṃ gataḥ |
sa taṃ nipatitaṃ bhūmau śaraṇyaśśaraṇāgatam || 34 ||
vadhārhamapi kākutsthaḥ kṛpayā paryapālayat |
paridyūnaṃ viṣaṇṇaṃ ca sa tamāyāntamabravīt || 35 ||
moghaṃ kartuṃ na śakyaṃ tu brāhmamastraṃ taducyatām |
hinastu dakṣiṇākṣi tvacchara ityatha so'bravīt || 36 ||
tatastasyākṣi kākasya hinasti sma sa dakṣiṇam |
dattvā sa dakṣiṇaṃ netraṃ prāṇebhyaḥ parirakṣitaḥ || 37 ||
sa rāmāya namaskṛtya rājñe daśarathāya ca |
visṛṣṭastena vīreṇa pratipede svamālayam || 38 ||
matkṛte kākamātre tu brahmāstraṃ samudīritam |
kasmādyo māṃ harettvattaḥ kṣamase taṃ mahīpate || 39 ||
sa kuruṣva mahotsāhaḥ kṛpāṃ mayi nararṣabha |
tvayā nāthavatī nātha hyanāthā iva dṛśyate || 40 ||
ānṛśaṃsyaṃ paro dharmastavattta aiva mayā śrutaḥ |
jānāmi tvāṃ mahāvīryaṃ mahotsāhaṃ mahābalam || 41 ||
apārapāramakṣobhyaṃ gāmbhīryātsāgaropamam |
bhartāraṃ sasamudrāyā dharaṇyā vāsavopamam || 42 ||
evamastravidāṃ śreṣṭhassatyavānbalavānapi |
kimarthamastraṃ rakṣassu na yojayasi rāghava || 43 ||
na nāgā nā'pi gandharvā nāsurā na marudgaṇāḥ |
rāmasya samare vegaṃ śaktāḥ pratisamādhitum || 44 ||
tasya vīryavataḥ kaścidyadyasti mayi sambhramaḥ |
kimarthaṃ na śaraistīkṣṇaiḥ kṣayaṃ nayati rākṣasān || 45 ||
bhrāturādeśamādāya lakṣmaṇo vā parantapaḥ |
kasya hetorna māṃ vīraḥ paritrāti mahābalaḥ || 46 ||
yadi tau puruṣavyāghrau vāyvagnisamatejasau |
surāṇāmapi durdharṣau kimarthaṃ māmupekṣataḥ || 47 ||
mamaiva duṣkṛtaṃ kiñcinmahadasti na saṃśayaḥ |
samarthāvapi tau yanmāṃ nāvekṣete parantapau || 48 ||
vaidehyā vacanaṃ śrutvā karuṇaṃ sāśrubhāṣitam |
athābravīnmahātejā hanumānmārutātmajaḥ || 49 ||
tvacchokavimukho rāmo devi satyena te śape |
rāme duḥkhābhipanne ca lakṣmaṇaḥ paritapyate || 50 ||
kathañcidbhavatī dṛṣṭā na kālaḥ paridevitum |
imaṃ muhūrtaṃ duḥkhānāṃ drakṣyasyantamanindite || 51 ||
tāvubhau puruṣavyāghrau rājaputrau mahābalau |
tvaddarśanakṛtotsāhau laṅkāṃ bhasmīkariṣyataḥ || 52 ||
hattvā ca samare krūraṃ rāvaṇaṃ sahabāndhavam |
rāghavastvāṃ viśālākṣi neṣyati svāṃ purīṃ prati || 53 ||
brūhi yadrāghavo vācyo lakṣmaṇaśca mahābalaḥ |
sugrīvo vāpi tejasvī harayo'pi samāgatāḥ || 54 ||
ityuktavati tasmiṃstu sītā surasutopamā |
uvāca śokasantaptā hanumantaṃ plavaṅgamam || 55 ||
kausalyā lokabhartāraṃ suṣuve yaṃ manasvinī |
taṃ mamārthe sukhaṃ pṛccha śirasā cābhivādaya || 56 ||
srajaśca sarvaratnāni priyā yāśca varāṅganāḥ |
aiśvaryaṃ ca viśālāyāṃ pṛthivyāmapi durlabham || 57 ||
pitaraṃ mātaraṃ caiva sammānyābhiprasādya ca |
anupravrajito rāmaṃ sumitrā yena suprajāḥ || 58 ||
ānukūlyena dharmātmā tyaktvā sukhamanuttamam |
anugacchati kākutsthaṃ bhrātaraṃ pālayanvane || 59 ||
siṃhaskandho mahābāhurmanasvī priyadarśinaḥ |
pitṛvadvartate rāme mātṛvanmāṃ samācaran || 60 ||
hriyamāṇāṃ tadā vīro na tu māṃ veda lakṣmaṇaḥ |
vṛddhopasevī lakṣmīvān śakto na bahubhāṣitā || 61 ||
rājaputraḥ priyaḥ śreṣṭhaḥ sadṛśaḥ śvaśurasya me |
mamaḥ priyataro nityaṃ bhrātā rāmasya lakṣmaṇaḥ || 62 ||
niyukto dhuri yasyāṃ tu tāmudvahati vīryavān |
yaṃ dṛṣṭvā rāghavo naiva vṛttamāryamanusmaret || 63 ||
sa mamārthāya kuśalaṃ vaktavyo vacanānmama |
mṛdurnityaṃ śucirdakṣaḥ priyo rāmasya lakṣmaṇaḥ || 64 ||
yathā hi vānaraśreṣṭha duḥkhakṣayakaro bhavet |
tvamasminkāryaniryoge pramāṇaṃ harisattamaḥ || 65 ||
rāghavastvatsamārambhānmayi yatnaparo bhavet |
idaṃ brūyāśca me nāthaṃ śūraṃ rāmaṃ punaḥ punaḥ || 66 ||
jīvitaṃ dhārayiṣyāmi māsaṃ daśarathātmaja |
ūrdhvaṃ māsānna jīveyaṃ satyenāhaṃ bravīmi te || 67 ||
rāvaṇenoparuddhāṃ māṃ nikṛtya pāpakarmaṇā |
trātumarhasi vīra tvaṃ pātālādiva kauśikīm || 68 ||
tato vastragataṃ muktvā divyaṃ cūḍāmaṇiṃ śubham |
pradeyo rāghavāyeti sītā hanumate dadau || 69 ||
pratigṛhya tato vīro maṇiratnamanuttamam |
aṅgulyā yojayāmāsa na hyasya prābhavadbhujaḥ || 70 ||
maṇiratnaṃ kapivaraḥ pratigṛhyābhivādya ca |
sītāṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā praṇataḥ pārvśataḥ sthitaḥ || 71 ||
harṣeṇa mahatā yuktaḥ sītādarśanajena saḥ |
hṛdayena gato rāmaṃ śarīreṇa tu viṣṭhitaḥ || 72 ||
maṇivaramupagṛhya taṃ mahārhaṃ janakanṛpātmajayā dhṛtaṃ prabhāvāt |
giririva pavanāvadhūtamuktaḥ sukhitamanāḥ pratisaṅkramaṃ prapede || 73 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe aṣṭatriṃśassargaḥ ||