📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
5.15 సున్దరకాణ్డ - పఞ్చదశ సర్గః
5.15 Sundarakanda - Panchadasha Sargah
Valmiki Telugu
శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే సున్దరకాణ్డమ్ ।
అథ పఞ్చదశస్సర్గః ।
స వీక్షమాణస్తత్రస్థో మార్గమాణశ్చ మైథిలీమ్ ।
అవేక్షమాణశ్చ మహీం సర్వాం తామన్వవైక్షత ॥ 1 ॥
సన్తానకలతాభిశ్చ పాదపైరుపశోభితామ్ ।
దివ్యగన్ధరసోపేతాం సర్వతస్సమలఙ్కృతామ్ ॥ 2 ॥
తాం స నన్దనసఙ్కాశాం మృగపక్షిభిరావృతామ్ ।
హర్మ్యప్రాసాదసమ్బాధాం కోకిలాకులనిస్స్వనామ్ ॥ 3 ॥
కాఞ్చనోత్పలపద్మాభిర్వాపీభిరుపశోభితామ్ ।
బహ్వాసనకుథోపేతాం బహుభూమిగృహాయుతామ్ ॥ 4 ॥
సర్వర్తుకుసుమై రమ్యాం ఫలవద్భిశ్చ పాదపైః ।
పుష్పితానామశోకానాం శ్రియా సూర్యోదయప్రభామ్ ॥ 5 ॥
ప్రదీప్తామివ తత్రస్థో మారుతిస్సముదైక్షత ।
నిష్పత్రశాఖాం విహగైః క్రియమాణామివాసకృత్ ॥ 6 ॥
వినిష్పతద్భిః శతశశ్చిత్రైః పుష్పావతంసకైః ।
ఆమూలపుష్పనిచితైరశోకైశ్శోకనాశనైః ॥ 7 ॥
పుష్పభారాతిభారైశ్చ స్పృశద్భిరివ మేదినీమ్ ।
కర్ణికారైః కుసుమితైః కింశుకైశ్చ సుపుష్పితైః ॥ 8 ॥
స దేశః ప్రభయా తేషాం ప్రదీప్త ఇవ సర్వతః ।
పున్నాగాస్సప్తపర్ణాశ్చ చమ్పకోద్దాలకాస్తథా ॥ 9 ॥
వివృద్ధమూలా బహవశ్శోభన్తే స్మ సుపుష్పితాః ।
శాతకుమ్భనిభాః కేచిత్కేచిదగ్నిశిఖోపమాః ॥ 10 ॥
నీలాఞ్జననిభాః కేచిత్తత్రాశోకాస్సహస్రశః ।
నన్దనం వివిధోద్యానం చిత్రం చైత్రరథం యథా ॥ 11 ॥
అతివృత్తమివాచిన్త్యం దివ్యం రమ్యం శ్రియా వృతమ్ ।
వితీయమివ చాకాశం పుష్పజ్యోతిర్గణాయుతమ్ ॥ 12 ॥
పుష్పరత్నశతైశ్చిత్రం ద్వితీయం సాగరం యథా ।
సర్వర్తుపుష్పైర్నిచితం పాదపైర్మధుగన్ధిభిః ॥ 13 ॥
నానానినాదైరుద్యానం రమ్యం మృగగణైర్ద్విజైః ।
అనేకగన్ధప్రవహం పుణ్యగన్ధం మనోరమమ్ ॥ 14 ॥
శైలేన్ద్రమివ గన్ధాఢ్యం ద్వితీయం గన్ధమాదనమ్ ।
అశోకవనికాయాం తు తస్యాం వానరపుఙ్గవః ॥ 15 ॥
స దదర్శావిదూరస్థం చైత్యప్రాసాదముచ్ఛ్రితమ్ ।
మథ్యే స్తమ్భసహస్రేణ స్థితం కైలాసపాణ్డురమ్ ॥ 16 ॥
ప్రవాలకృతసోపానం తప్తకాఞ్చనవేదికమ్ ।
ముష్ణన్తమివ చక్షూంషి ద్యోతమానమివ శ్రియా ॥ 17 ॥
విమలం ప్రాంశుభావత్వాదుల్లిఖన్తమివామ్బరమ్ ।
తతో మలినసంవీతాం రాక్షసీభిస్సమావృతామ్ ॥ 18 ॥
ఉపవాసకృశాం దీనాం నిశ్శ్వసన్తీం పునః పునః ।
దదర్శ శుక్లపక్షాదౌ చన్ద్రరేఖామివామలామ్ ॥ 19 ॥
మన్దప్రఖ్యాయమానేన రూపేణ రుచిరప్రభామ్ ।
పినద్ధాం ధూమజాలేన శిఖామివ విభావసోః ॥ 20 ॥
పీతేనైకేన సంవీతాం క్లిష్టేనోత్తమవాససా ।
సపఙ్కామనలఙ్కారాం విపద్మామివ పద్మినీమ్ ॥ 21 ॥
వ్రీడితాం దుఃఖసన్తప్తాం పరిమ్లానాం తపస్వినీమ్ ।
గ్రహేణాఙ్గారకేణేవ పీడితామివ రోహిణీమ్ ॥ 22 ॥
అశ్రుపూర్ణముఖీం దీనాం కృశామనశనేన చ ।
శోకధ్యానపరాం దీనాం నిత్యం దుఃఖపరాయణామ్ ॥ 23 ॥
ప్రియం జనమపశ్యన్తీం పశ్యన్తీం రాక్షసీగణమ్ ।
స్వగణేన మృగీం హీనాం శ్వగణాభివృతామివ ॥ 24 ॥
నీలనాగాభయా వేణ్యా జఘనం గతయైకయా ।
నీలయా నీరదాపాయే వనరాజ్యా మహీమివ ॥ 25 ॥
సుఖార్హాం దుఃఖసన్తప్తాం వ్యసనానామకోవిదామ్ ।
తాం సమీక్ష్య విశాలాక్షీమధికం మలినాం కృశామ్ ॥ 26 ॥
తర్కయామాస సీతేతి కారణైరుపపాదిభిః ।
హ్రియమాణా తదా తేన రక్షసా కామరూపిణా ॥ 27 ॥
యథారూపా హి దృష్టా వై తథారూపేయమఙ్గనా ।
పూర్ణచన్ద్రాననాం సుభ్రూం చారువృత్తపయోధరామ్ ॥ 28 ॥
కుర్వతీం ప్రభయాదేవీం సర్వా వితిమిరా దిశః ।
తాం నీలకేశీం బిమ్బోష్ఠీం సుమధ్యాం సుప్రతిష్ఠితామ్ ॥ 29 ॥
సీతాం పద్మపలాశాక్షీం మన్మథస్య రతిం యథా ।
ఇష్టాం సర్వస్య జగతః పూర్ణచన్ద్రప్రభామివ ॥ 30 ॥
భూమౌ సుతనుమాసీనాం నియతామివ తాపసీమ్ ।
నిఃశ్వాసబహులాం భీరుం భుజగేన్ద్రవధూమివ ॥ 31 ॥
శోకజాలేన మహతా వితతేన న రాజతీమ్ ।
సంసక్తాం ధూమజాలేన శిఖామివ విభావసోః ॥ 32 ॥
తాం స్మృతీమివ సన్దిగ్ధామృద్ధిం నిపతితామివ ।
విహతామివ చ శ్రద్ధామాశాం ప్రతిహతామివ ॥ 33 ॥
సోపసర్గాం యథా సిద్ధిం బుద్ధిం సకలుషామివ ।
అభూతేనాపవాదేన కీర్తిం నిపతితామివ ॥ 34 ॥
రామోపరోధవ్యథితాం రక్షోహరణకర్శితామ్ ।
అబలాం మృగశాబాక్షీం వీక్షమాణాం తతస్తతః ॥ 35 ॥
బాష్పామ్బుపరిపూర్ణేన కృష్ణవక్రాక్షిపక్ష్మణా ।
వదనేనాప్రసన్నేన నిఃశ్వసన్తీం పునః పునః ॥ 36 ॥
మలపఙ్కధరాం దీనాం మణ్డనార్హామమణ్డితామ్ ।
ప్రభాం నక్షత్రరాజస్య కాలమేఘైరివావృతామ్ ॥ 37 ॥
తస్య సన్దిదిహే బుద్ధిర్ముహుః సీతాం నిరీక్ష్య తు ।
ఆమ్నాయానామయోగేన విద్యాం ప్రశిథిలామివ ॥ 38 ॥
దుఃఖేన బుబుధే సీతాం హనుమాననలఙ్కృతామ్ ।
సంస్కారేణ యథా హీనాం వాచమర్థాన్తరం గతామ్ ॥ 39 ॥
తాం సమీక్షయ విశాలాక్షీం రాజపుత్రీమనిన్దితామ్ ।
తర్కయామాస సీతేతి కారణైరుపపాదిభిః ॥ 40 ॥
వైదేహ్యా యాని చాఙ్గేషు తదా రామోఽన్వకీర్తయత్ ।
తాన్యాభరణజాలాని గాత్రశోభీన్యలక్షయత్ ॥ 41 ॥
సుకృతౌ కర్ణవేష్టౌ చ శ్వదంష్ట్రౌ చ సుసంస్థితౌ ।
మణివిద్రుమచిత్రాణి హస్తేష్వాభరణాని చ ॥ 42 ॥
శ్యామాని చిరయుక్తత్వాత్తథా సంస్థానవన్తి చ ।
తాన్యైవేతాని మన్యేఽహం యాని రామోఽన్వకీర్తయత్ ॥ 43 ॥
తత్ర యాన్యవహీనాని తాన్యహం నోపలక్షయే ।
యాన్యస్యా నావహీనాని తానీమాని న సంశయః ॥ 44 ॥
పీతం కనకపట్టాభం స్రస్తం తద్వసనం శుభమ్ ।
ఉత్తరీయం నగాసక్తం తదా దృష్టం ప్లవఙ్గమైః ॥ 45 ॥
భూషణాని చ ముఖ్యాని దృష్టాని ధరణీతలే ।
అనయైవాపవిద్ధాని స్వనవన్తి మహాన్తి చ ॥ 46 ॥
ఇదం చిరగృహీతత్వాద్వసనం క్లిష్టవత్తరమ్ ।
తథాఽపి నూనం తద్వర్ణం తథా శ్రీమద్యథేతరత్ ॥ 47 ॥
ఇయం కనకవర్ణాఙ్గీ రామస్య మహిషీ ప్రియా ।
ప్రణష్టాపి సతీ యాఽస్య మనసో న ప్రణశ్యతి ॥ 48 ॥
ఇయం సా యత్కృతే రామశ్చతుర్భిః పరితప్యతే ।
కారుణ్యేనానృశంస్యేన శోకేన మదనేన చ ॥ 49 ॥
స్త్రీ ప్రణష్టేతి కారుణ్యాదాశ్రితేత్యానృశంస్యతః ।
పత్నీ నష్టేతి శోకేన ప్రియేతి మదనేన చ ॥ 50 ॥
అస్యా దేవ్యా యథా రూపమఙ్గప్రత్యఙ్గసౌష్ఠవమ్ ।
రామస్య చ యథా రూపం తస్యేయమసితేక్షణా ॥ 51 ॥
అస్యా దేవ్యా మనస్తస్మింస్తస్య చాస్యాం ప్రతిష్ఠితమ్ ।
తేనేయం స చ ధర్మాత్మా ముహూర్తమపి జీవతి ॥ 52 ॥
దుష్కరం కృతవాన్రామో హీనో యదనయా ప్రభుః ।
ధారయత్యాత్మనో దేహం న శోకేనావసీదతి ॥ 53 ॥
దుష్కరం కురుతే రామో య ఇమాం మత్తకాశినీమ్ ।
సీతాం వినా మహాబాహుర్ముహూర్తమపి జీవతి ॥ 54 ॥
ఏవం సీతాం తదా దృష్ట్వా హృష్టః పవనసమ్భవః ।
జగామ మనసా రామం ప్రశశంస చ తం ప్రభుమ్ ॥ 55 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే సున్దరకాణ్డే పఞ్చదశస్సర్గః ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha pañcadaśassargaḥ |
sa vīkṣamāṇastatrastho mārgamāṇaśca maithilīm |
avekṣamāṇaśca mahīṃ sarvāṃ tāmanvavaikṣata || 1 ||
santānakalatābhiśca pādapairupaśobhitām |
divyagandharasopetāṃ sarvatassamalaṅkṛtām || 2 ||
tāṃ sa nandanasaṅkāśāṃ mṛgapakṣibhirāvṛtām |
harmyaprāsādasambādhāṃ kokilākulanissvanām || 3 ||
kāñcanotpalapadmābhirvāpībhirupaśobhitām |
bahvāsanakuthopetāṃ bahubhūmigṛhāyutām || 4 ||
sarvartukusumai ramyāṃ phalavadbhiśca pādapaiḥ |
puṣpitānāmaśokānāṃ śriyā sūryodayaprabhām || 5 ||
pradīptāmiva tatrastho mārutissamudaikṣata |
niṣpatraśākhāṃ vihagaiḥ kriyamāṇāmivāsakṛt || 6 ||
viniṣpatadbhiḥ śataśaścitraiḥ puṣpāvataṃsakaiḥ |
āmūlapuṣpanicitairaśokaiśśokanāśanaiḥ || 7 ||
puṣpabhārātibhāraiśca spṛśadbhiriva medinīm |
karṇikāraiḥ kusumitaiḥ kiṃśukaiśca supuṣpitaiḥ || 8 ||
sa deśaḥ prabhayā teṣāṃ pradīpta iva sarvataḥ |
punnāgāssaptaparṇāśca campakoddālakāstathā || 9 ||
vivṛddhamūlā bahavaśśobhante sma supuṣpitāḥ |
śātakumbhanibhāḥ kecitkecidagniśikhopamāḥ || 10 ||
nīlāñjananibhāḥ kecittatrāśokāssahasraśaḥ |
nandanaṃ vividhodyānaṃ citraṃ caitrarathaṃ yathā || 11 ||
ativṛttamivācintyaṃ divyaṃ ramyaṃ śriyā vṛtam |
vitīyamiva cākāśaṃ puṣpajyotirgaṇāyutam || 12 ||
puṣparatnaśataiścitraṃ dvitīyaṃ sāgaraṃ yathā |
sarvartupuṣpairnicitaṃ pādapairmadhugandhibhiḥ || 13 ||
nānāninādairudyānaṃ ramyaṃ mṛgagaṇairdvijaiḥ |
anekagandhapravahaṃ puṇyagandhaṃ manoramam || 14 ||
śailendramiva gandhāḍhyaṃ dvitīyaṃ gandhamādanam |
aśokavanikāyāṃ tu tasyāṃ vānarapuṅgavaḥ || 15 ||
sa dadarśāvidūrasthaṃ caityaprāsādamucchritam |
mathye stambhasahasreṇa sthitaṃ kailāsapāṇḍuram || 16 ||
pravālakṛtasopānaṃ taptakāñcanavedikam |
muṣṇantamiva cakṣūṃṣi dyotamānamiva śriyā || 17 ||
vimalaṃ prāṃśubhāvatvādullikhantamivāmbaram |
tato malinasaṃvītāṃ rākṣasībhissamāvṛtām || 18 ||
upavāsakṛśāṃ dīnāṃ niśśvasantīṃ punaḥ punaḥ |
dadarśa śuklapakṣādau candrarekhāmivāmalām || 19 ||
mandaprakhyāyamānena rūpeṇa ruciraprabhām |
pinaddhāṃ dhūmajālena śikhāmiva vibhāvasoḥ || 20 ||
pītenaikena saṃvītāṃ kliṣṭenottamavāsasā |
sapaṅkāmanalaṅkārāṃ vipadmāmiva padminīm || 21 ||
vrīḍitāṃ duḥkhasantaptāṃ parimlānāṃ tapasvinīm |
graheṇāṅgārakeṇeva pīḍitāmiva rohiṇīm || 22 ||
aśrupūrṇamukhīṃ dīnāṃ kṛśāmanaśanena ca |
śokadhyānaparāṃ dīnāṃ nityaṃ duḥkhaparāyaṇām || 23 ||
priyaṃ janamapaśyantīṃ paśyantīṃ rākṣasīgaṇam |
svagaṇena mṛgīṃ hīnāṃ śvagaṇābhivṛtāmiva || 24 ||
nīlanāgābhayā veṇyā jaghanaṃ gatayaikayā |
nīlayā nīradāpāye vanarājyā mahīmiva || 25 ||
sukhārhāṃ duḥkhasantaptāṃ vyasanānāmakovidām |
tāṃ samīkṣya viśālākṣīmadhikaṃ malināṃ kṛśām || 26 ||
tarkayāmāsa sīteti kāraṇairupapādibhiḥ |
hriyamāṇā tadā tena rakṣasā kāmarūpiṇā || 27 ||
yathārūpā hi dṛṣṭā vai tathārūpeyamaṅganā |
pūrṇacandrānanāṃ subhrūṃ cāruvṛttapayodharām || 28 ||
kurvatīṃ prabhayādevīṃ sarvā vitimirā diśaḥ |
tāṃ nīlakeśīṃ bimboṣṭhīṃ sumadhyāṃ supratiṣṭhitām || 29 ||
sītāṃ padmapalāśākṣīṃ manmathasya ratiṃ yathā |
iṣṭāṃ sarvasya jagataḥ pūrṇacandraprabhāmiva || 30 ||
bhūmau sutanumāsīnāṃ niyatāmiva tāpasīm |
niḥśvāsabahulāṃ bhīruṃ bhujagendravadhūmiva || 31 ||
śokajālena mahatā vitatena na rājatīm |
saṃsaktāṃ dhūmajālena śikhāmiva vibhāvasoḥ || 32 ||
tāṃ smṛtīmiva sandigdhāmṛddhiṃ nipatitāmiva |
vihatāmiva ca śraddhāmāśāṃ pratihatāmiva || 33 ||
sopasargāṃ yathā siddhiṃ buddhiṃ sakaluṣāmiva |
abhūtenāpavādena kīrtiṃ nipatitāmiva || 34 ||
rāmoparodhavyathitāṃ rakṣoharaṇakarśitām |
abalāṃ mṛgaśābākṣīṃ vīkṣamāṇāṃ tatastataḥ || 35 ||
bāṣpāmbuparipūrṇena kṛṣṇavakrākṣipakṣmaṇā |
vadanenāprasannena niḥśvasantīṃ punaḥ punaḥ || 36 ||
malapaṅkadharāṃ dīnāṃ maṇḍanārhāmamaṇḍitām |
prabhāṃ nakṣatrarājasya kālameghairivāvṛtām || 37 ||
tasya sandidihe buddhirmuhuḥ sītāṃ nirīkṣya tu |
āmnāyānāmayogena vidyāṃ praśithilāmiva || 38 ||
duḥkhena bubudhe sītāṃ hanumānanalaṅkṛtām |
saṃskāreṇa yathā hīnāṃ vācamarthāntaraṃ gatām || 39 ||
tāṃ samīkṣaya viśālākṣīṃ rājaputrīmaninditām |
tarkayāmāsa sīteti kāraṇairupapādibhiḥ || 40 ||
vaidehyā yāni cāṅgeṣu tadā rāmo'nvakīrtayat |
tānyābharaṇajālāni gātraśobhīnyalakṣayat || 41 ||
sukṛtau karṇaveṣṭau ca śvadaṃṣṭrau ca susaṃsthitau |
maṇividrumacitrāṇi hasteṣvābharaṇāni ca || 42 ||
śyāmāni cirayuktatvāttathā saṃsthānavanti ca |
tānyaivetāni manye'haṃ yāni rāmo'nvakīrtayat || 43 ||
tatra yānyavahīnāni tānyahaṃ nopalakṣaye |
yānyasyā nāvahīnāni tānīmāni na saṃśayaḥ || 44 ||
pītaṃ kanakapaṭṭābhaṃ srastaṃ tadvasanaṃ śubham |
uttarīyaṃ nagāsaktaṃ tadā dṛṣṭaṃ plavaṅgamaiḥ || 45 ||
bhūṣaṇāni ca mukhyāni dṛṣṭāni dharaṇītale |
anayaivāpaviddhāni svanavanti mahānti ca || 46 ||
idaṃ ciragṛhītatvādvasanaṃ kliṣṭavattaram |
tathā'pi nūnaṃ tadvarṇaṃ tathā śrīmadyathetarat || 47 ||
iyaṃ kanakavarṇāṅgī rāmasya mahiṣī priyā |
praṇaṣṭāpi satī yā'sya manaso na praṇaśyati || 48 ||
iyaṃ sā yatkṛte rāmaścaturbhiḥ paritapyate |
kāruṇyenānṛśaṃsyena śokena madanena ca || 49 ||
strī praṇaṣṭeti kāruṇyādāśritetyānṛśaṃsyataḥ |
patnī naṣṭeti śokena priyeti madanena ca || 50 ||
asyā devyā yathā rūpamaṅgapratyaṅgasauṣṭhavam |
rāmasya ca yathā rūpaṃ tasyeyamasitekṣaṇā || 51 ||
asyā devyā manastasmiṃstasya cāsyāṃ pratiṣṭhitam |
teneyaṃ sa ca dharmātmā muhūrtamapi jīvati || 52 ||
duṣkaraṃ kṛtavānrāmo hīno yadanayā prabhuḥ |
dhārayatyātmano dehaṃ na śokenāvasīdati || 53 ||
duṣkaraṃ kurute rāmo ya imāṃ mattakāśinīm |
sītāṃ vinā mahābāhurmuhūrtamapi jīvati || 54 ||
evaṃ sītāṃ tadā dṛṣṭvā hṛṣṭaḥ pavanasambhavaḥ |
jagāma manasā rāmaṃ praśaśaṃsa ca taṃ prabhum || 55 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe pañcadaśassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever