📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
5.1 సున్దరకాణ్డ - ప్రథమ సర్గః
5.1 Sundarakanda - Prathama Sargah
Valmiki Telugu
శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే సున్దరకాణ్డమ్ ।
అథ ప్రథమస్సర్గః ।
తతో రావణనీతాయాః సీతాయాః శత్రుకర్శనః ।
ఇయేష పదమన్వేష్టుం చారణాచరితే పథి ॥ 1 ॥
దుష్కరం నిష్ప్రతిద్వన్ద్వం చికీర్షన్ కర్మ వానరః ।
సముదగ్రశిరోగ్రీవో గవామ్పతిరివాబభౌ ॥ 2 ॥
అథ వైడూర్యవర్ణేషు శాద్వలేషు మహాబలః ।
ధీరః సలిలకల్పేషు విచచార యథాసుఖమ్ ॥ 3 ॥
ద్విజాన్ విత్రాసయన్ ధీమానురసా పాదపాన్ హరన్ ।
మృగాంశ్చ సుబహూన్నిఘ్నన్ ప్రవృద్ధ ఇవ కేసరీ ॥ 4 ॥
నీలలోహితమాఞ్జిష్ఠపత్రవర్ణైః సితాసితైః ।
స్వభావవిహితైశ్చిత్రైర్ధాతుభిః సమలఙ్కృతమ్ ॥ 5 ॥
కామరూపిభిరావిష్టమభీక్ష్ణం సపరిచ్ఛదైః ।
యక్షకిన్నరగన్ధర్వైర్దేవకల్పైశ్చ పన్నగైః ॥ 6 ॥
స తస్య గిరివర్యస్య తలే నాగవరాయుతే ।
తిష్ఠన్ కపివరస్తత్ర హ్రదే నాగ ఇవాబభౌ ॥ 7 ॥
స సూర్యాయ మహేన్ద్రాయ పవనాయ స్వయమ్భువే ।
భూతేభ్యశ్చాఞ్జలిం కృత్వా చకార గమనే మతిమ్ ॥ 8 ॥
అఞ్జలిం ప్రాఙ్ముఖః కుర్వన్ పవనాయాత్మయోనయే ।
తతో హి వవృధే గన్తుం దక్షిణో దక్షిణాం దిశమ్ ॥ 9 ॥
ప్లవఙ్గప్రవరైర్దృష్టః ప్లవనే కృతనిశ్చయః ।
వవృధే రామవృద్ధ్యర్థం సముద్ర ఇవ పర్వసు ॥ 10 ॥
నిష్ప్రమాణశరీరః సన్ లిలఙ్ఘయిషురర్ణవమ్ ।
బాహుభ్యాం పీడయామాస చరణాభ్యాం చ పర్వతమ్ ॥ 11 ॥
స చచాలాచలశ్చాపి ముహూర్తం కపిపీడితః ।
తరూణాం పుష్పితాగ్రాణాం సర్వం పుష్పమశాతయత్ ॥ 12 ॥
తేన పాదపముక్తేన పుష్పౌఘేణ సుగన్ధినా ।
సర్వతః సంవృతః శైలో బభౌ పుష్పమయో యథా ॥ 13 ॥
తేన చోత్తమవీర్యేణ పీడ్యమానః స పర్వతః ।
సలిలం సమ్ప్రసుస్రావ మదం మత్త ఇవ ద్విపః ॥ 14 ॥
పీడ్యమానస్తు బలినా మహేన్ద్రస్తేన పర్వతః ।
రీతీర్నిర్వర్తయామాస కాఞ్చనాఞ్జనరాజతీః ॥ 15 ॥
ముమోచ చ శిలాః శైలో విశాలాః సమనఃశిలాః ।
మధ్యమేనార్చిషా జుష్టా ధూమరాజీరివానలః ॥ 16 ॥
గిరిణా పీడ్యమానేన పీడ్యమానాని సర్వతః ।
గుహావిష్టాని భూతాని వినేదుర్వికృతైః స్వరైః ॥ 17 ॥
స మహాసత్త్వసన్నాదః శైలపీడానిమిత్తజః ।
పృథివీం పూరయామాస దిశశ్చోపవనాని చ ॥ 18 ॥
శిరోభిః పృథుభిః సర్పా వ్యక్తస్వస్తికలక్షణైః ।
వమన్తః పావకం ఘోరం దదంశుర్దశనైః శిలాః ॥ 19 ॥
తాస్తదా సవిషైర్దష్టాః కుపితైస్తైర్మహాశిలాః ।
జజ్జ్వలుః పావకోద్దీప్తా బిభిదుశ్చ సహస్రధా ॥ 20 ॥
యాని చౌషధజాలాని తస్మిన్ జాతాని పర్వతే ।
విషఘ్నాన్యపి నాగానాం న శేకుః శమితుం విషమ్ ॥ 21 ॥
భిద్యతేఽయం గిరిర్భూతైరితి మత్త్వా తపస్వినః ।
త్రస్తా విద్యాధరాస్తస్మాదుత్పేతుః స్త్రీ గణైః సహ ॥ 22 ॥
పానభూమిగతం హిత్వా హైమమాసవభాజనమ్ ।
పాత్రాణి చ మహార్హాణి కరకాంశ్చ హిరణ్మయాన్ ॥ 23 ॥
లేహ్యానుచ్చావచాన్ భక్ష్యాన్ మాంసాని వివిధాని చ ।
ఆర్షభాణి చ చర్మాణి ఖడగాంశ్చ కనకత్సరూన్ ॥ 24 ॥
కృతకణ్ఠగుణాః క్షీబా రక్తమాల్యానులేపనాః ।
రక్తాక్షాః పుష్కరాక్షాశ్చ గగనం ప్రతిపేదిరే ॥ 25 ॥
హారనూపురకేయూరపారిహార్యధరాః స్త్రియః ।
విస్మితాః సస్మితాస్తస్థురాకాశే రమణైః సహ ॥ 26 ॥
దర్శయన్తో మహావిద్యాం విద్యాధరమహర్షయః ।
సహితాస్తస్థురాకాశే వీక్షాఞ్చక్రుశ్చ పర్వతమ్ ॥ 27 ॥
శుశ్రువుశ్చ తదా శబ్దమృషీణాం భావితాత్మనామ్ ।
చారణానాం చ సిద్ధానాం స్థితానాం విమలేఽమ్బరే ॥ 28 ॥
ఏష పర్వతసఙ్కాశో హనుమాన్ మారుతాత్మజః ।
తితీర్షతి మహావేగస్సముద్రం మకరాలయమ్ ॥ 29 ॥
రామార్థం వానరార్థం చ చికీర్షన్ కర్మ దుష్కరమ్ ।
సముద్రస్య పరం పారం దుష్ప్రాపం ప్రాప్తుమిచ్ఛతి ॥ 30 ॥
ఇతి విద్యాధరాః శ్రుత్వా వచస్తేషాం మహాత్మనామ్ ।
తమప్రమేయం దదృశుః పర్వతే వానరర్షభమ్ ॥ 31 ॥
దుధువే చ స రోమాణి చకమ్పే చాచలోపమః ।
ననాద సుమహానాదం సుమహానివ తోయదః ॥ 32 ॥
ఆనుపూర్వ్యేణ వృత్తం చ లాఙ్గూలం లోమభిశ్చితమ్ ।
ఉత్పతిష్యన్ విచిక్షేప పక్షిరాజ ఇవోరగమ్ ॥ 33 ॥
తస్య లాఙ్గూలమావిద్ధమాత్తవేగస్య పృష్ఠతః ।
దదృశే గరుడేనేవ హ్రియమాణో మహోరగః ॥ 34 ॥
బాహూ సంస్తమ్భయామాస మహాపరిఘసన్నిభౌ ।
ససాద చ కపిః కట్యాం చరణౌ సఞ్చుకోచ చ ॥ 35 ॥
సంహృత్య చ భుజౌ శ్రీమాంస్తథైవ చ శిరోధరామ్ ।
తేజః సత్త్వం తథా వీర్యమావివేశ స వీర్యవాన్ ॥ 36 ॥
మార్గమాలోకయన్దూరాదూర్ధ్వం ప్రణిహితేక్షణః ।
రురోధ హృదయే ప్రాణానాకాశమవలోకయన్ ॥ 37 ॥
పద్భ్యాం దృఢమవస్థానం కృత్వా స కపికుఞ్జరః ।
నికుఞ్చ్య కర్ణౌ హనుమానుత్పతిష్యన్ మహాబలః ।
వానరాన్ వానరశ్రేష్ఠ ఇదం వచనమబ్రవీత్ ॥ 38 ॥
యథా రాఘవనిర్ముక్తః శరః శ్వసనవిక్రమః ।
గచ్ఛేత్తద్వద్గమిష్యామి లఙ్కాం రావణపాలితామ్ ॥ 39 ॥
న హి ద్రక్ష్యామి యది తాం లఙ్కాయాం జనకాత్మజామ్ ।
అనేనైవ హి వేగేన గమిష్యామి సురాలయమ్ ॥ 40 ॥
యది వా త్రిదివే సీతాం న ద్రక్ష్యామ్యకృతశ్రమః ।
బద్ధ్వా రాక్షసరాజానమానయిష్యామి రావణమ్ ॥ 41 ॥
సర్వథా కృతకార్యోఽహమేష్యామి సహ సీతయా ।
ఆనయిష్యామి వా లఙ్కాం సముత్పాట్య సరావణామ్ ॥ 42 ॥
ఏవముక్త్వా తు హనుమాన్వానరాన్వానరోత్తమః ॥ 43 ॥
ఉత్పపాతాథ వేగేన వేగవానవిచారయన్ ।
సుపర్ణమివ చాత్మానం మేనే స కపికుఞ్జరః ॥ 44 ॥
సముత్పతతి తస్మింస్తు వేగాత్తే నగరోహిణః ।
సంహృత్య విటపాన్ సర్వాన్ సముత్పేతుః సమన్తతః ॥ 45 ॥
స మత్తకోయష్టిమకాన్ పాదపాన్ పుష్పశాలినః ।
ఉద్వహన్నూరువేగేన జగామ విమలేఽమ్బరే ॥ 46 ॥
ఊరువేగోద్ధతా వృక్షా ముహూర్తం కపిమన్వయుః ।
ప్రస్థితం దీర్ఘమధ్వానం స్వబన్ధుమివ బాన్ధవాః ॥ 47 ॥
తమూరువేగోన్మథితాః సాలాశ్చాన్యే నగోత్తమాః ।
అనుజగ్ముర్హనూమన్తం సైన్యా ఇవ మహీపతిమ్ ॥ 48 ॥
సుపుష్పితాగ్రైర్బహుభిః పాదపైరన్వితః కపిః ।
హనుమాన్ పర్వతాకారో బభూవాద్భుతదర్శనః ॥ 49 ॥
సారవన్తోఽథ యే వృక్షా న్యమజ్జన్ లవణామ్భసి ।
భయాదివ మహేన్ద్రస్య పర్వతా వరుణాలయే ॥ 50 ॥
స నానాకుసుమైః కీర్ణః కపిః సాఙ్కురకోరకైః ।
శుశుభే మేఘసఙ్కాశః ఖద్యోతైరివ పర్వతః ॥ 51 ॥
విముక్తాస్తస్య వేగేన ముక్త్వా పుష్పాణి తే ద్రుమాః ।
అవశీర్యన్త సలిలే నివృత్తాః సుహృదో యథా ॥ 52 ॥
లఘుత్వేనోపపన్నం తద్విచిత్రం సాగరేఽపతత్ ।
ద్రుమాణాం వివిధం పుష్పం కపివాయుసమీరితమ్ ॥ 53 ॥
తారాచితమివాకాశం ప్రబభౌ స మహార్ణవః ।
పుష్పౌఘేణానుబద్ధేన నానావర్ణేన వానరః ।
బభౌ మేఘ ఇవాకాశే విద్యుద్గణ విభూషితః ॥ 54 ॥
తస్య వేగసమాధూతైః పుష్పైస్తోయమదృశ్యత ॥ 55 ॥
తారాభిరభిరామాభిరుదితాభిరివామ్బరమ్ ।
తస్యామ్బరగతౌ బాహూ దదృశాతే ప్రసారితౌ ॥ 56 ॥
పర్వతాగ్రాద్వినిష్క్రాన్తౌ పఞ్చాస్యావివ పన్నగౌ ।
పిబన్నివ బభౌ చాపి సోర్మిమాలం మహార్ణవమ్ ॥ 57 ॥
పిపాసురివ చాకాశం దదృశే స మహాకపిః ।
తస్య విద్యుత్ప్రభాకారే వాయుమార్గానుసారిణః ॥ 58 ॥
నయనే విప్రకాశేతే పర్వతస్థావివానలౌ ।
పిఙ్గే పిఙ్గాక్షముఖ్యస్య బృహతీ పరిమణ్డలే ॥ 59 ॥
చక్షుషీ సమ్ప్రాకాశేతే చన్ద్రసూర్యావివోదితౌ ।
ముఖం నాసికయా తస్య తామ్రయా తామ్రమాబభౌ ॥ 60 ॥
సన్ధ్యయా సమభిస్పృష్టం యథా తత్సూర్యమణ్డలమ్ ।
లాఙ్గూలం చ సమావిద్ధం ప్లవమానస్య శోభతే ॥ 61 ॥
అమ్బరే వాయుపుత్రస్య శక్రధ్వజ ఇవోచ్ఛ్రితమ్ ।
లాఙ్గూలచక్రేణ మహాన్ శుక్లదంష్ట్రోఽనిలాత్మజః ॥ 62 ॥
వ్యరోచత మహాప్రాజ్ఞః పరివేషీవ భాస్కరః ।
స్ఫిగ్దేశేనాభితామ్రేణ రరాజ స మహాకపిః ॥ 63 ॥
మహతా దారితేనేవ గిరిర్గైరికధాతునా ।
తస్య వానరసింహస్య ప్లవమానస్య సాగరమ్ ॥ 64 ॥
కక్షాన్తరగతో వాయుర్జీమూత ఇవ గర్జతి ।
ఖే యథా నిపతత్యుల్కా హ్యుత్తరాన్తాద్వినిఃసృతా ॥ 65 ॥
దృశ్యతే సానుబన్ధా చ తథా స కపికుఞ్జరః ।
పతత్పతఙ్గసఙ్కాశో వ్యాయతః శుశుభే కపిః ॥ 66 ॥
ప్రవృద్ధ ఇవ మాతఙ్గః కక్ష్యయా బధ్యమానయా ।
ఉపరిష్టాచ్ఛరీరేణ ఛాయయా చావగాఢయా ॥ 67 ॥
సాగరే మారుతావిష్టా నౌరివాసీత్తదా కపిః ।
యం యం దేశం సముద్రస్య జగామ స మహాకపిః ।
స స తస్యోరువేగేన సోన్మాద ఇవ లక్ష్యతే ॥ 68 ॥
సాగరస్యోర్మిజాలానామురసా శైలవర్ష్మణామ్ ।
అభిఘ్నంస్తు మహావేగః పుప్లువే స మహాకపిః ॥ 69 ॥
కపివాతశ్చ బలవాన్ మేఘవాతశ్చ నిఃసృతః ।
సాగరం భీమనిర్ఘోషం కమ్పయామాసతుర్భృశమ్ ॥ 70 ॥
వికర్షన్నూర్మిజాలాని బృహన్తి లవణామ్భసి ।
పుప్లువే కపిశార్దూలో వికిరన్నివ రోదసీ ॥ 71 ॥
మేరుమన్దరసఙ్కాశానుద్ధతాన్ స మహార్ణవే ।
అత్యక్రామన్మహావేగస్తరఙ్గాన్ గణయన్నివ ॥ 72 ॥
తస్య వేగసముద్ధూతం జలం సజలదం తదా ।
అమ్బరస్థం విబభ్రాజ శారదాభ్రమివాతతమ్ ॥ 73 ॥
తిమినక్రఝషాః కూర్మా దృశ్యన్తే వివృతాస్తదా ।
వస్త్రాపకర్షణేనేవ శరీరాణి శరీరిణామ్ ॥ 74 ॥
ప్లవమానం సమీక్ష్యాథ భుజఙ్గాః సాగరాలయాః ।
వ్యోమ్ని తం కపిశార్దూలం సుపర్ణ ఇతి మేనిరే ॥ 75 ॥
దశయోజనవిస్తీర్ణా త్రింశద్యోజనమాయతా ।
ఛాయా వానరసింహస్య జలే చారుతరాభవత్ ॥ 76 ॥
శ్వేతాభ్రఘనరాజీవ వాయుపుత్రానుగామినీ ।
తస్య సా శుశుభే ఛాయా వితతా లవణామ్భసి ॥ 77 ॥
శుశుభే స మహాతేజా మహాకాయో మహాకపిః ।
వాయుమార్గే నిరాలమ్బే పక్షవానివ పర్వతః ॥ 78 ॥
యేనాసౌ యాతి బలవాన్ వేగేన కపికుఞ్జరః ।
తేన మార్గేణ సహసా ద్రోణీకృత ఇవార్ణవః ॥ 79 ॥
ఆపాతే పక్షిసఙ్ఘానాం పక్షిరాజ ఇవ వ్రజన్ ।
హనుమాన్ మేఘజాలాని ప్రకర్షన్ మారుతో యథా ॥ 80 ॥
పాణ్డురారుణవర్ణాని నీలమాఞ్జిష్ఠకాని చ ।
కపినాకృష్యమాణాని మహాభ్రాణి చకాశిరే ॥ 81 ॥
ప్రవిశన్నభ్రజాలాని నిష్పతంశ్చ పునః పునః ।
ప్రచ్ఛన్నశ్చ ప్రకాశశ్చ చన్ద్రమా ఇవ లక్ష్యతే ॥ 82 ॥
ప్లవమానం తు తం దృష్ట్వా ప్లవఙ్గం త్వరితం తదా ।
వవర్షుః పుష్పవర్షాణి దేవగన్ధర్వదానవాః ॥ 83 ॥
తతాప న హి తం సూర్యః ప్లవన్తం వానరోత్తమమ్ ।
సిషేవే చ తదా వాయూ రామకార్యార్థసిద్ధయే ॥ 84 ॥
ఋషయస్తుష్టువుశ్చైనం ప్లవమానం విహాయసా ।
జగుశ్చ దేవగన్ధర్వాః ప్రశంసన్తో మహౌజసమ్ ॥ 85 ॥
నాగాశ్చ తుష్టువుర్యక్షా రక్షాంసి విబుధాః ఖగాః ।
ప్రేక్ష్య సర్వే కపివరం సహసా విగతక్లమమ్ ॥ 86 ॥
తస్మిన్ ప్లవగశార్దూలే ప్లవమానే హనూమతి ।
ఇక్ష్వాకుకులమానార్థీ చిన్తయామాస సాగరః ॥ 87 ॥
సాహాయ్యం వానరేన్ద్రస్య యది నాహం హనూమతః ।
కరిష్యామి భవిష్యామి సర్వవాచ్యో వివక్షతామ్ ॥ 88 ॥
అహమిక్ష్వాకునాథేన సగరేణ వివర్ధితః ।
ఇక్ష్వాకుసచివశ్చాయం నావసీదితుమర్హతి ॥ 89 ॥
తథా మయా విధాతవ్యం విశ్రమేత యథా కపిః ॥ 90 ॥
శేషం చ మయి విశ్రాన్తః సుఖేనాతిపతిష్యతి ।
ఇతి కృత్వా మతిం సాధ్వీంసముద్ర శ్ఛన్నమమ్భసి ॥ 91 ॥
హిరణ్యనాభం మైనాకమువాచ గిరిసత్తమమ్ ।
త్వమిహాసురసఙ్ఘానాం పాతాలతలవాసినామ్ ॥ 92 ॥
దేవరాజ్ఞా గిరిశ్రేష్ఠ పరిఘః సన్నివేశితః ।
త్వమేషాం జాతవీర్యాణాం పునరేవోత్పతిష్యతామ్ ॥ 93 ॥
పాతాలస్యాప్రమేయస్య ద్వారమావృత్య తిష్ఠసి ।
తిర్యగూర్ధ్వమధశ్చైవ శక్తిస్తే శైల వర్ధితుమ్ ॥ 94 ॥
తస్మాత్సఞ్చోదయామి త్వాముత్తిష్ఠ గిరిసత్తమ ।
స ఏష కపిశార్దూలస్త్వాముపర్యేతి వీర్యవాన్ ॥ 95 ॥
హనూమాన్రామకార్యార్థం భీమకర్మా ఖమాప్లుతః ।
అస్య సాహ్యం మయా కార్యమిక్ష్వాకుకులవర్తినః ॥ 96 ॥
మమ హీక్ష్వాకవః పూజ్యాః పరం పూజ్యతమాస్తవ ।
కురు సాచివ్యమస్మాకం న నః కార్యమతిక్రమేత్ ॥ 97 ॥
కర్తవ్యమకృతం కార్యం సతాం మన్యుముదీరయేత్ ।
సలిలాదూర్ధ్వముత్తిష్ఠ తిష్ఠత్వేష కపిస్త్వయి ॥ 98 ॥
అస్మాకమతిథిశ్చైవ పూజ్యశ్చ ప్లవతాం వరః ।
చామీకరమహానాభ దేవగన్ధర్వసేవిత ॥ 99 ॥
హనుమాంస్త్వయి విశ్రాన్తస్తతః శేషం గమిష్యతి ।
కాకుత్స్థస్యానృశంస్యం చ మైథిల్యాశ్చ వివాసనమ్ ॥ 100 ॥
శ్రమం చ ప్లవగేన్ద్రస్య సమీక్ష్యోత్థాతుమర్హసి ।
హిరణ్యనాభో మైనాకో నిశమ్య లవణామ్భసః ॥ 101 ॥
ఉత్పపాత జలాత్తూర్ణం మహాద్రుమలతాయుతః ।
స సాగరజలం భిత్త్వా బభూవాభ్యుత్థితస్తదా ॥ 102 ॥
యథా జలధరం భిత్త్వా దీప్తరశ్మిర్దివాకరః ।
స మహాత్మా ముహూర్తేన సర్వతః సలిలావృతః ॥ 103 ॥
దర్శయామాస శృఙ్గాణి సాగరేణ నియోజితః ।
ఆదిత్యోదయసఙ్కాశైరాలిఖద్భిరివామ్బరమ్ ।
శాతకుమ్భమయైః శృఙ్గైః సకిన్నరమహోరగైః ॥ 104 ॥
తప్తజామ్బూనదైః శృఙ్గైః పర్వతస్య సముత్థితైః ॥ 105 ॥
ఆకాశం శస్త్రసఙ్కాశమభవత్కాఞ్చనప్రభమ్ ।
జాతరూపమయైః శృఙ్గైర్భ్రాజమానైః స్వయమ్ప్రభైః ॥ 106 ॥
ఆదిత్యశతసఙ్కాశః సోఽభవద్గిరిసత్తమః ।
తముత్థితమసఙ్గేన హనుమానగ్రతః స్థితమ్ ॥ 107 ॥
మధ్యే లవణతోయస్య విఘ్నోఽయమితి నిశ్చితః ।
స తముచ్ఛ్ర్రతమత్యర్థం మహావేగో మహాకపిః ॥ 108 ॥
ఉరసా పాతయామాస జీమూతమివ మారుతః ।
స తథా పాతితస్తేన కపినా పర్వతోత్తమః ॥ 109 ॥
బుద్ధ్వా తస్య కపేర్వేగం జహర్ష చ ననన్ద చ ।
తమాకాశగతం వీరమాకాశే సముపస్థితః ॥ 110 ॥
ప్రీతో హృష్టమానా వాక్యమబ్రవీత్పర్వతః కపిమ్ ।
మానుషం ధారయన్ రూపమాత్మనః శిఖరే స్థితః ॥ 111 ॥
దుష్కరం కృతవాన్కర్మ త్వమిదం వానరోత్తమ ।
నిపత్య మమ శృఙ్గేషు విశ్రమస్వ యథాసుఖమ్ ॥ 112 ॥
రాఘవస్య కులే జాతైరుదధిః పరివర్ధితః ।
స త్వాం రామహితే యుక్తం ప్రత్యర్చయతి సాగరః ॥ 113 ॥
కృతే చ ప్రతికర్తవ్యమేష ధర్మః సనాతనః ।
సోఽయం త్వత్ప్రతికారార్థీ త్వత్తః సమ్మానమర్హతి ॥ 114 ॥
త్వన్నిమిత్తమనేనాహం బహుమానాత్ప్రచోదితః ।
తిష్ఠ త్వం కపిశార్దూల మయి విశ్రమ్య గమ్యతామ్ ॥ 115 ॥
తవ సానుషు విశ్రాన్తః శేషం ప్రక్రమతామితి ।
యోజనానాం శతం చాపి కపిరేష సమాప్లుతః ॥ 116 ॥
తదిదం గన్ధవత్స్వాదు కన్దమూలఫలం బహు ।
తదాస్వాద్య హరిశ్రేష్ఠ విశ్రాన్తోఽను గమిష్యసి ॥ 117 ॥
అస్మాకమపి సమ్బన్ధః కపిముఖ్య త్వయాస్తి వై ।
ప్రఖ్యాతస్త్రిషు లోకేషు మహాగుణపరిగ్రహః ॥ 118 ॥
వేగవన్తః ప్లవన్తో యే ప్లవగా మారుతాత్మజ ।
తేషాం ముఖ్యతమం మన్యే త్వామహం కపికుఞ్జర ॥ 119 ॥
అతిథిః కిల పూజార్హః ప్రాకృతోఽపి విజానతా ।
ధర్మం జిజ్ఞాసమానేన కిం పునస్త్వాదృశో మహాన్ ॥ 120 ॥
త్వం హి దేవవరిష్ఠస్య మారుతస్య మహాత్మనః ।
పుత్రస్తస్యైవ వేగేన సదృశః కపికుఞ్జర ॥ 121 ॥
పూజితే త్వయి ధర్మజ్ఞ పూజాం ప్రాప్నోతి మారుతః ।
తస్మాత్త్వం పూజనీయో మే శృణు చాప్యత్ర కారణమ్ ॥ 122 ॥
పూర్వం కృతయుగే తాత పర్వతాః పక్షిణోఽభవన్ ।
తే హి జగ్ముర్దిశః సర్వా గరుడానిలవేగినః ॥ 123 ॥
తతస్తేషు ప్రయాతేషు దేవసఙ్ఘాః మహర్షిభిః ।
భూతాని చ భయం జగ్ముస్తేషాం పతనశఙ్కయా ॥ 124 ॥
తతః క్రుద్ధః సహస్రాక్షః పర్వతానాం శతక్రతుః ।
పక్షాన్ చిచ్ఛేద వజ్రేణ తత్ర తత్ర సహస్రశః ॥ 125 ॥
స మాముపాగతః క్రుద్ధో వజ్రముద్యమ్య దేవరాట్ ।
తతోఽహం సహసా క్షిప్తః శ్వసనేన మహాత్మనా ॥ 126 ॥
అస్మిన్లవణతోయే చ ప్రక్షిప్తః ప్లవగోత్తమ ।
గుప్తపక్షసమగ్రశ్చ తవ పిత్రాభిరక్షితః ॥ 127 ॥
తతోఽహం మానయామి త్వాం మాన్యో హి మమ మారుతః ।
త్వయా మే హ్యేష సమ్బన్ధః కపిముఖ్య మహాగుణః ॥ 128 ॥
అస్మిన్నేవఙ్గతే కార్యే సాగరస్య మమైవ చ ।
ప్రీతిం ప్రీతమనాః కర్తుం త్వమర్హసి మహాకపే ॥ 129 ॥
శ్రమం మోక్షయ పూజాం చ గృహాణ కపిసత్తమ ।
ప్రీతిం చ బహుమన్యస్వ ప్రీతోఽస్మి తవ దర్శనాత్ ॥ 130 ॥
ఏవముక్తః కపిశ్రేష్ఠస్తం నగోత్తమమబ్రవీత్ ।
ప్రీతోఽస్మి కృతమాతిథ్యం మన్యురేషోఽపనీయతామ్ ॥ 131 ॥
త్వరతే కార్యకాలో మే అహశ్చాప్యతివర్తతే ।
ప్రతిజ్ఞా చ మయా దత్తా న స్థాతవ్యమిహాన్తరే ॥ 132 ॥
ఇత్యుక్త్వా పాణినా శైలమాలభ్య హరిపుఙ్గవః ।
జగామాకాశమావిశ్య వీర్యవాన్ ప్రహసన్నివ ॥ 133 ॥
స పర్వతసముద్రాభ్యాం బహుమానాదవేక్షితః ।
పూజితశ్చోపపన్నాభిరాశీర్భిరనిలాత్మజః ॥ 134 ॥
అథోర్ధ్వం దూరముత్ప్లుత్య హిత్వా శైలమహార్ణవౌ ।
పితుః పన్థానమాస్థాయ జగామ విమలేఽమ్బరే ॥ 135 ॥
భూయశ్చోర్ధ్వం గతిం ప్రాప్య గిరిం తమవలోకయన్ ।
వాయుసూనుర్నిరాలమ్బే జగామ విమలేఽమ్బరే ॥ 136 ॥
తద్ ద్వితీయం హనుమతో దృష్ట్వా కర్మ సుదుష్కరమ్ ।
ప్రశశంసుః సురాః సర్వే సిద్ధాశ్చ పరమర్షయః ॥ 137 ॥
దేవతాశ్చాభవన్ హృష్టాస్తత్రస్థాస్తస్య కర్మణా ।
కాఞ్చనస్య సునాభస్య సహస్రాక్షశ్చ వాసవః ॥ 138 ॥
ఉవాచ వచనం ధీమాన్ పరితోషాత్సగద్గదమ్ ।
సునాభం పర్వతశ్రేష్ఠం స్వయమేవ శచీపతిః ॥ 139 ॥
హిరణ్యనాభ శైలేన్ద్ర పరితుష్టోఽస్మి తే భృశమ్ ।
అభయం తే ప్రయచ్ఛామి తిష్ఠ సౌమ్య యథాసుఖమ్ ॥ 140 ॥
సాహ్యం కృతం తే సుమహద్విక్రాన్తస్య హనూమతః ।
క్రమతో యోజనశతం నిర్భయస్య భయే సతి ॥ 141 ॥
రామస్యైష హితాయైవ యాతి దాశరథేర్హరిః ।
సత్క్రియాం కుర్వతా తస్య తోషితోఽస్మి దృఢం త్వయా ॥ 142 ॥
తతః ప్రహర్షమగమద్విపులం పర్వతోత్తమః ।
దేవతానాం పతిం దృష్ట్వా పరితుష్టం శతక్రతుమ్ ॥ 143 ॥
స వై దత్తవరః శైలో బభూవావస్థితస్తదా ।
హనుమాంశ్చ ముహూర్తేన వ్యతిచక్రామ సాగరమ్ ॥ 144 ॥
తతో దేవాః సగన్ధర్వాః సిద్ధాశ్చ పరమర్షయః ।
అబ్రువన్ సూర్యసఙ్కాశాం సురసాం నాగమాతరమ్ ॥ 145 ॥
అయం వాతాత్మజః శ్రీమాన్ప్లవతే సాగరోపరి ।
హనుమాన్నామ తస్య త్వం ముహూర్తం విఘ్నమాచర ॥ 146 ॥
రాక్షసం రూపమాస్థాయ సుఘోరం పర్వతోపమమ్ ।
దంష్ట్రాకరాలం పిఙ్గాక్షం వక్త్రం కృత్వా నభః సమమ్ ॥ 147 ॥
బలమిచ్ఛామహే జ్ఞాతుం భూయశ్చాస్య పరాక్రమమ్ ।
త్వాం విజేష్యత్యుపాయేన విషాదం వా గమిష్యతి ॥ 148 ॥
ఏవముక్తా తు సా దేవీ దైవతైరభిసత్కృతా ।
సముద్రమధ్యే సురసా బిభ్రతీ రాక్షసం వపుః ॥ 149 ॥
వికృతం చ విరూపం చ సర్వస్య చ భయావహమ్ ।
ప్లవమానం హనూమన్తమావృత్యేదమువాచ హ ॥ 150 ॥
మమ భక్షః ప్రదిష్టస్త్వమీశ్వరైర్వానరర్షభ ।
అహం త్వాం భక్షయిష్యామి ప్రవిశేదం మమాననమ్ ॥ 151 ॥
ఏవముక్తః సురసయా ప్రాఞ్జలిర్వానరర్షభః ।
ప్రహృష్టవదనః శ్రీమానిదం వచనమబ్రవీత్ ॥ 152 ॥
రామో దాశరథిర్నామ ప్రవిష్టో దణ్డకావనమ్ ।
లక్ష్మణేన సహ భ్రాత్రా వైదేహ్యా చాపి భార్యయా ॥ 153 ॥
అన్యకార్యవిషక్తస్య బద్ధవైరస్య రాక్షసైః ।
తస్య సీతా హృతా భార్యా రావణేన యశస్వినీ ॥ 154 ॥
తస్యాః సకాశం దూతోఽహం గమిష్యే రామశాసనాత్ ।
కర్తుమర్హసి రామస్య సాహ్యం విషయవాసిని ॥ 155 ॥
అథవా మైథిలీం దృష్ట్వా రామం చాక్లిష్టకారిణమ్ ।
ఆగమిష్యామి తే వక్త్రం సత్యం ప్రతిశృణోమి తే ॥ 156 ॥
ఏవముక్తా హనుమతా సురసా కామరూపిణీ ।
అబ్రవీన్నాతివర్తేన్మాం కశ్చిదేష వరో మమ ॥ 157 ॥
తం ప్రయాన్తం సముద్వీక్ష్య సురసా వాక్యమబ్రవీత్ ।
బలం జిజ్ఞాసమానా వై నాగమాతా హనూమతః ॥ 158 ॥
ప్రవిశ్య వదనం మేఽద్య గన్తవ్యం వానరోత్తమ ।
వర ఏష పురా దత్తో మమ ధాత్రేతి సత్వరా ॥ 159 ॥
వ్యాదాయ విపులం వక్త్రం స్థితా సా మారుతేః పురః ।
ఏవముక్తః సురసయా క్రుద్ధో వానరపుఙ్గవః ॥ 160 ॥
అబ్రవీత్కురు వై వక్త్రం యేన మాం విషహిష్యసే ।
ఇత్యుక్త్వా సురసాం క్రుద్ధో ధశయోజనమాయతా ॥ 161 ॥
దశయోజనవిస్తారో బభూవ హనుమాంస్తదా ।
తం దృష్ట్వా మేఘసఙ్కాశం దశయోజనమాయతమ్ ॥ 162 ॥
చకార సురసా చాస్యం వింశద్యోజనమాయతమ్ ।
హనుమాంస్తు తతః క్రుద్ధస్త్రింశద్యోజనమాయతః ॥ 163 ॥
చకార సురసా వక్త్రం చత్వారింశత్తథోచ్ఛ్రితమ్ ।
బభూవ హనుమావనీరః పఞ్చాశద్యోజనోచ్ఛ్రితః ॥ 164 ॥
చకార సురసా వక్త్రం షష్టియోజనమాయతమ్ ।
తథైవ హనుమావనీరః సప్తతీయోజనోచ్ఛ్రితః ॥ 165 ॥
చకార సురసా వక్త్రమశీతీయోజనాయతమ్ ।
హనుమానచలప్రఖ్యో నవతీయోజనోచ్ఛ్రితః ॥ 166 ॥
చకార సురసా వక్త్రం శతయోజనమాయతం తవ సానుషు విశ్రాన్తః శేషం ప్రక్రమతామితి ।
తద్దృష్ట్వా వ్యాదితం త్వాస్యం వాయుపుత్రః సుబుద్ధిమాన్ ।
దీర్ఘజిహ్వం సురసయా సుఘోరం నరకోపమమ్ ॥ 167 ॥
సుసఙ్క్షిప్యాత్మనః కాయం బభూవాఙ్గుష్ఠమాత్రకః ।
సోఽభిపత్యాశు తద్వక్త్రం నిష్పత్య చ మహాబలః ।
అన్తరిక్షే స్థితః శ్రీమానిదం వచనమబ్రవీత్ ॥ 168 ॥
ప్రవిష్టోఽస్మి హి తే వక్త్రం దాక్షాయణి నమోఽస్తు తే ।
గమిష్యే యత్ర వైదేహీ సత్యం చాసీద్వరస్తవ ॥ 169 ॥
తం దృష్ట్వా వదనాన్ముక్తం చన్ద్రం రాహుముఖాదివ ।
అబ్రవీత్సురసా దేవీ స్వేన రూపేణ వానరమ్ ॥ 170 ॥
అర్థసిద్ధ్యై హరిశ్రేష్ఠ గచ్ఛ సౌమ్య యథాసుఖమ్ ।
సమానయస్వ వైదేహీం రాఘవేణ మహాత్మనా ॥ 171 ॥
తత్తృతీయం హనుమతో దృష్ట్వా కర్మ సుదుష్కరమ్ ।
సాధు సాధ్వితి భూతాని ప్రశశంసుస్తదా హరిమ్ ॥ 172 ॥
స సాగరమనాధృష్యమభ్యేత్య వరుణాలయమ్ ।
జగామాకాశమావిశ్య వేగేన గరుడోపమః ॥ 173 ॥
సేవితే వారిధారాభిః పతగైశ్చ నిషేవితే ।
చరితే కైశికాచార్యైరైరావతనిషేవితే ॥ 174 ॥
సింహకుఞ్జరశార్దూలపతగోరగవాహనైః ।
విమానైః సమ్పతద్భిశ్చ విమలైః సమలఙ్కృతే ॥ 175 ॥
వజ్రాశనిసమాఘాతైః పావకైరుపశోభితే ।
కృతపుణ్యైర్మహాభాగైః స్వర్గజిద్భిరలఙ్కృతే ॥ 176 ॥
వహతా హవ్యమత్యర్ధం సేవితే చిత్రభానునా ।
గ్రహనక్షత్రచన్ద్రార్కతారాగణ విభూషితే ॥ 177 ॥
మహర్షిగణగన్ధర్వనాగయక్షసమాకులే ।
వివిక్తే విమలే విశ్వే విశ్వావసునిషేవితే ॥ 178 ॥
దేవరాజగజాక్రాన్తే చన్ద్రసూర్యపథే శివే ।
వితానే జీవలోకస్య వితతే బ్రహ్మనిర్మితే ॥ 179 ॥
బహుశః సేవితే వీరైర్విద్యాధరగణైర్వరైః ।
జగామ వాయుమార్గే తు గరుత్మానివ మారుతిః ॥ 180 ॥
ప్రదృశ్యమానః సర్వత్రః హనుమాన్మారుతాత్మజః ।
భేజేఽమ్బరం నిరాలమ్బం లమ్బపక్ష ఇవాద్రిరాట్ ॥ 181 ॥
ప్లవమానం తు తం దృష్ట్వా సింహికా నామ రాక్షసీ ।
మనసా చిన్తయామాస ప్రవృద్ధా కామరూపిణీ ॥ 182 ॥
అద్య దీర్ఘస్య కాలస్య భవిష్యామ్యహమాశితా ।
ఇదం హి మే మహత్సత్త్వం చిరస్య వశమాగతమ్ ॥ 183 ॥
ఇతి సఞ్చిన్త్య మనసా ఛాయామస్య సమాక్షిపత్ ।
ఛాయాయాం గృహ్యమాణాయాం చిన్తయామాస వానరః ॥ 184 ॥
సమాక్షిప్తోఽస్మి సహసా పఙ్గూకృతపరాక్రమః ।
ప్రతిలోమేన వాతేన మహానౌరివ సాగరే ॥ 185 ॥
తిర్యగూర్ధ్వమధశ్చైవ వీక్షమాణస్తతః కపిః ।
దదర్శ స మహత్సత్త్వముత్థితం లవణామ్భసి ॥ 186 ॥
తద్ధృష్ట్వా చిన్తయామాస మారుతిర్వికృతాననమ్ ।
కపిరాజేన కథితం సత్త్వమద్భుతదర్శనమ్ ॥ 187 ॥
ఛాయాగ్రాహి మహావీర్యం తదిదం నాత్ర సంశయః ।
స తాం బుద్ధ్వార్థతత్త్వేన సింహికాం మతిమాన్కపిః ॥ 188 ॥
వ్యవర్ధత మహాకాయః ప్రావృషీవ వలాహకః ।
తస్య సా కాయముద్వీక్ష్య వర్ధమానం మహాకపేః ॥ 189 ॥
వక్త్రం ప్రసారయామాస పాతాలాన్తరసన్నిభమ్ ।
ఘనరాజీవ గర్జన్తీ వానరం సమభిద్రవత్ ॥ 190 ॥
స దదర్శ తతస్తస్యా వివృతం సుమహన్ముఖమ్ ।
కాయమాత్రం చ మేధావీ మర్మాణి చ మహాకపిః ॥ 191 ॥
స తస్యా వివృతే వక్త్రే వజ్రసంహననః కపిః ।
సఙ్క్షిప్య ముహురాత్మానం నిష్పపాత మహాబలః ॥ 192 ॥
ఆస్యే తస్యా నిమజ్జన్తం దదృశుః సిద్ధచారణాః ।
గ్రస్యమానం యథా చన్ద్రం పూర్ణం పర్వణి రాహుణా ॥ 193 ॥
తతస్తస్యా నఖైస్తీక్ష్ణైర్మర్మాణ్యుత్కృత్య వానరః ।
ఉత్పపాతాథ వేగేన మనః సమ్పాతవిక్రమః ॥ 194 ॥
తాం తు దృష్ట్వా చ ధృత్యా చ దాక్షిణ్యేన నిపాత్య చ ।
స కపిప్రవరో వేగాద్వవృధే పునరాత్మవాన్ ॥ 195 ॥
హృతహృత్సా హనుమతాపపాత విధురామ్భసి ।
తాం హతాం వానరేణాశు పతితాం వీక్ష్య సింహికామ్ ॥ 196 ॥
భూతాన్యాకాశచారీణి తమూచుః ప్లవగోత్తమమ్ ।
భీమమద్య కృతం కర్మ మహత్సత్త్వం త్వయా హతమ్ ॥ 197 ॥
సాధయార్థమభిప్రేతమరిష్టం ప్లవతాం వర ।
యస్య త్వేతాని చత్వారి వానరేన్ద్ర యథా తవ ॥ 198 ॥
ధృతిర్దృష్టిర్మతిర్దాక్ష్యం సః కర్మసు న సీదతి ।
స తైః సమ్భావితః పూజ్యః ప్రతిపన్నప్రయోజనః ॥ 199 ॥
జగామాకాశమావిశ్య పన్నగాశనవత్కపిః ।
ప్రాప్తభూయిష్ఠపారస్తు సర్వతః ప్రతిలోకయన్ ॥ 200 ॥
యోజనానాం శతస్యాన్తే వనరాజిం దదర్శ సః ।
దదర్శ చ పతన్నేవ వివిధద్రుమభూషితమ్ ॥ 201 ॥
ద్వీపం శాఖామృగశ్రేష్ఠో మలయోపవనాని చ ।
సాగరం సాగరానూపం సాగరానూపజాన్ ద్రుమాన్ ॥ 202 ॥
సాగరస్య చ పత్నీనాం ముఖ్యాన్యపి విలోకయన్ ।
స మహామేఘసఙ్కాశం సమీక్ష్యాత్మానమాత్మవాన్ ॥ 203 ॥
నిరున్ధన్తమివాకాశం చకార మతిమాన్ మతిమ్ ।
కాయవృద్ధిం ప్రవేగం చ మమ దృష్ట్వైవ రాక్షసాః ॥ 204 ॥
మయి కౌతూహలం కుర్యరితి మేనే మహాకపిః ।
తతః శరీరం సఙ్క్షిప్య తన్మహీధరసన్నిభమ్ ॥ 205 ॥
పునః ప్రకృతిమాపేదే వీతమోహ ఇవాత్మవాన్ ।
తద్రూపమతిసఙ్క్షిప్య హనుమాన్ ప్రకృతౌ స్థితః ॥ 206 ॥
త్రీన్ క్రమానివ విక్రమ్య బలివీర్యహరో హరిః ।
స చారునానావిధరూపధారీ పరం సమాసాద్య సముద్రతీరమ్ ।
పరైరశక్యః ప్రతిపన్నరూపః సమీక్షితాత్మా సమవేక్షితార్ధః ॥ 207 ॥
తతః స లమ్బస్య గిరేః సమృద్ధే విచిత్రకూటే నిపపాత కూటే ।
సకేతకోద్దాలకనాలికేరే మహాద్రికూటప్రతిమో మహాత్మా ॥ 208 ॥
తతస్తు సమ్ప్రాప్య సముద్రతీరం సమీక్ష్య లఙ్కాం గిరివర్యమూర్ధ్ని ।
కపిస్తు తస్నిన్నిపపాత పర్వతే విధూయ రూపం వ్యథయన్మృగద్విజాన్ ॥ 209 ॥
స సాగరం దానవపన్నగాయుతం బలేన విక్రమ్య మహోర్మిమాలినమ్ ।
నిపత్య తీరే చ మహోదధేస్తదా దదర్శ లఙ్కామమరావతీమివ ॥ 210 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే సున్దరకాణ్డే ప్రథమస్సర్గః ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha prathamassargaḥ |
tato rāvaṇanītāyāḥ sītāyāḥ śatrukarśanaḥ |
iyeṣa padamanveṣṭuṃ cāraṇācarite pathi || 1 ||
duṣkaraṃ niṣpratidvandvaṃ cikīrṣan karma vānaraḥ |
samudagraśirogrīvo gavāmpatirivābabhau || 2 ||
atha vaiḍūryavarṇeṣu śādvaleṣu mahābalaḥ |
dhīraḥ salilakalpeṣu vicacāra yathāsukham || 3 ||
dvijān vitrāsayan dhīmānurasā pādapān haran |
mṛgāṃśca subahūnnighnan pravṛddha iva kesarī || 4 ||
nīlalohitamāñjiṣṭhapatravarṇaiḥ sitāsitaiḥ |
svabhāvavihitaiścitrairdhātubhiḥ samalaṅkṛtam || 5 ||
kāmarūpibhirāviṣṭamabhīkṣṇaṃ saparicchadaiḥ |
yakṣakinnaragandharvairdevakalpaiśca pannagaiḥ || 6 ||
sa tasya girivaryasya tale nāgavarāyute |
tiṣṭhan kapivarastatra hrade nāga ivābabhau || 7 ||
sa sūryāya mahendrāya pavanāya svayambhuve |
bhūtebhyaścāñjaliṃ kṛtvā cakāra gamane matim || 8 ||
añjaliṃ prāṅmukhaḥ kurvan pavanāyātmayonaye |
tato hi vavṛdhe gantuṃ dakṣiṇo dakṣiṇāṃ diśam || 9 ||
plavaṅgapravarairdṛṣṭaḥ plavane kṛtaniścayaḥ |
vavṛdhe rāmavṛddhyarthaṃ samudra iva parvasu || 10 ||
niṣpramāṇaśarīraḥ san lilaṅghayiṣurarṇavam |
bāhubhyāṃ pīḍayāmāsa caraṇābhyāṃ ca parvatam || 11 ||
sa cacālācalaścāpi muhūrtaṃ kapipīḍitaḥ |
tarūṇāṃ puṣpitāgrāṇāṃ sarvaṃ puṣpamaśātayat || 12 ||
tena pādapamuktena puṣpaugheṇa sugandhinā |
sarvataḥ saṃvṛtaḥ śailo babhau puṣpamayo yathā || 13 ||
tena cottamavīryeṇa pīḍyamānaḥ sa parvataḥ |
salilaṃ samprasusrāva madaṃ matta iva dvipaḥ || 14 ||
pīḍyamānastu balinā mahendrastena parvataḥ |
rītīrnirvartayāmāsa kāñcanāñjanarājatīḥ || 15 ||
mumoca ca śilāḥ śailo viśālāḥ samanaḥśilāḥ |
madhyamenārciṣā juṣṭā dhūmarājīrivānalaḥ || 16 ||
giriṇā pīḍyamānena pīḍyamānāni sarvataḥ |
guhāviṣṭāni bhūtāni vinedurvikṛtaiḥ svaraiḥ || 17 ||
sa mahāsattvasannādaḥ śailapīḍānimittajaḥ |
pṛthivīṃ pūrayāmāsa diśaścopavanāni ca || 18 ||
śirobhiḥ pṛthubhiḥ sarpā vyaktasvastikalakṣaṇaiḥ |
vamantaḥ pāvakaṃ ghoraṃ dadaṃśurdaśanaiḥ śilāḥ || 19 ||
tāstadā saviṣairdaṣṭāḥ kupitaistairmahāśilāḥ |
jajjvaluḥ pāvakoddīptā bibhiduśca sahasradhā || 20 ||
yāni cauṣadhajālāni tasmin jātāni parvate |
viṣaghnānyapi nāgānāṃ na śekuḥ śamituṃ viṣam || 21 ||
bhidyate'yaṃ girirbhūtairiti mattvā tapasvinaḥ |
trastā vidyādharāstasmādutpetuḥ strī gaṇaiḥ saha || 22 ||
pānabhūmigataṃ hitvā haimamāsavabhājanam |
pātrāṇi ca mahārhāṇi karakāṃśca hiraṇmayān || 23 ||
lehyānuccāvacān bhakṣyān māṃsāni vividhāni ca |
ārṣabhāṇi ca carmāṇi khaḍagāṃśca kanakatsarūn || 24 ||
kṛtakaṇṭhaguṇāḥ kṣībā raktamālyānulepanāḥ |
raktākṣāḥ puṣkarākṣāśca gaganaṃ pratipedire || 25 ||
hāranūpurakeyūrapārihāryadharāḥ striyaḥ |
vismitāḥ sasmitāstasthurākāśe ramaṇaiḥ saha || 26 ||
darśayanto mahāvidyāṃ vidyādharamaharṣayaḥ |
sahitāstasthurākāśe vīkṣāñcakruśca parvatam || 27 ||
śuśruvuśca tadā śabdamṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām |
cāraṇānāṃ ca siddhānāṃ sthitānāṃ vimale'mbare || 28 ||
eṣa parvatasaṅkāśo hanumān mārutātmajaḥ |
titīrṣati mahāvegassamudraṃ makarālayam || 29 ||
rāmārthaṃ vānarārthaṃ ca cikīrṣan karma duṣkaram |
samudrasya paraṃ pāraṃ duṣprāpaṃ prāptumicchati || 30 ||
iti vidyādharāḥ śrutvā vacasteṣāṃ mahātmanām |
tamaprameyaṃ dadṛśuḥ parvate vānararṣabham || 31 ||
dudhuve ca sa romāṇi cakampe cācalopamaḥ |
nanāda sumahānādaṃ sumahāniva toyadaḥ || 32 ||
ānupūrvyeṇa vṛttaṃ ca lāṅgūlaṃ lomabhiścitam |
utpatiṣyan vicikṣepa pakṣirāja ivoragam || 33 ||
tasya lāṅgūlamāviddhamāttavegasya pṛṣṭhataḥ |
dadṛśe garuḍeneva hriyamāṇo mahoragaḥ || 34 ||
bāhū saṃstambhayāmāsa mahāparighasannibhau |
sasāda ca kapiḥ kaṭyāṃ caraṇau sañcukoca ca || 35 ||
saṃhṛtya ca bhujau śrīmāṃstathaiva ca śirodharām |
tejaḥ sattvaṃ tathā vīryamāviveśa sa vīryavān || 36 ||
mārgamālokayandūrādūrdhvaṃ praṇihitekṣaṇaḥ |
rurodha hṛdaye prāṇānākāśamavalokayan || 37 ||
padbhyāṃ dṛḍhamavasthānaṃ kṛtvā sa kapikuñjaraḥ |
nikuñcya karṇau hanumānutpatiṣyan mahābalaḥ |
vānarān vānaraśreṣṭha idaṃ vacanamabravīt || 38 ||
yathā rāghavanirmuktaḥ śaraḥ śvasanavikramaḥ |
gacchettadvadgamiṣyāmi laṅkāṃ rāvaṇapālitām || 39 ||
na hi drakṣyāmi yadi tāṃ laṅkāyāṃ janakātmajām |
anenaiva hi vegena gamiṣyāmi surālayam || 40 ||
yadi vā tridive sītāṃ na drakṣyāmyakṛtaśramaḥ |
baddhvā rākṣasarājānamānayiṣyāmi rāvaṇam || 41 ||
sarvathā kṛtakāryo'hameṣyāmi saha sītayā |
ānayiṣyāmi vā laṅkāṃ samutpāṭya sarāvaṇām || 42 ||
evamuktvā tu hanumānvānarānvānarottamaḥ || 43 ||
utpapātātha vegena vegavānavicārayan |
suparṇamiva cātmānaṃ mene sa kapikuñjaraḥ || 44 ||
samutpatati tasmiṃstu vegātte nagarohiṇaḥ |
saṃhṛtya viṭapān sarvān samutpetuḥ samantataḥ || 45 ||
sa mattakoyaṣṭimakān pādapān puṣpaśālinaḥ |
udvahannūruvegena jagāma vimale'mbare || 46 ||
ūruvegoddhatā vṛkṣā muhūrtaṃ kapimanvayuḥ |
prasthitaṃ dīrghamadhvānaṃ svabandhumiva bāndhavāḥ || 47 ||
tamūruvegonmathitāḥ sālāścānye nagottamāḥ |
anujagmurhanūmantaṃ sainyā iva mahīpatim || 48 ||
supuṣpitāgrairbahubhiḥ pādapairanvitaḥ kapiḥ |
hanumān parvatākāro babhūvādbhutadarśanaḥ || 49 ||
sāravanto'tha ye vṛkṣā nyamajjan lavaṇāmbhasi |
bhayādiva mahendrasya parvatā varuṇālaye || 50 ||
sa nānākusumaiḥ kīrṇaḥ kapiḥ sāṅkurakorakaiḥ |
śuśubhe meghasaṅkāśaḥ khadyotairiva parvataḥ || 51 ||
vimuktāstasya vegena muktvā puṣpāṇi te drumāḥ |
avaśīryanta salile nivṛttāḥ suhṛdo yathā || 52 ||
laghutvenopapannaṃ tadvicitraṃ sāgare'patat |
drumāṇāṃ vividhaṃ puṣpaṃ kapivāyusamīritam || 53 ||
tārācitamivākāśaṃ prababhau sa mahārṇavaḥ |
puṣpaugheṇānubaddhena nānāvarṇena vānaraḥ |
babhau megha ivākāśe vidyudgaṇa vibhūṣitaḥ || 54 ||
tasya vegasamādhūtaiḥ puṣpaistoyamadṛśyata || 55 ||
tārābhirabhirāmābhiruditābhirivāmbaram |
tasyāmbaragatau bāhū dadṛśāte prasāritau || 56 ||
parvatāgrādviniṣkrāntau pañcāsyāviva pannagau |
pibanniva babhau cāpi sormimālaṃ mahārṇavam || 57 ||
pipāsuriva cākāśaṃ dadṛśe sa mahākapiḥ |
tasya vidyutprabhākāre vāyumārgānusāriṇaḥ || 58 ||
nayane viprakāśete parvatasthāvivānalau |
piṅge piṅgākṣamukhyasya bṛhatī parimaṇḍale || 59 ||
cakṣuṣī samprākāśete candrasūryāvivoditau |
mukhaṃ nāsikayā tasya tāmrayā tāmramābabhau || 60 ||
sandhyayā samabhispṛṣṭaṃ yathā tatsūryamaṇḍalam |
lāṅgūlaṃ ca samāviddhaṃ plavamānasya śobhate || 61 ||
ambare vāyuputrasya śakradhvaja ivocchritam |
lāṅgūlacakreṇa mahān śukladaṃṣṭro'nilātmajaḥ || 62 ||
vyarocata mahāprājñaḥ pariveṣīva bhāskaraḥ |
sphigdeśenābhitāmreṇa rarāja sa mahākapiḥ || 63 ||
mahatā dāriteneva girirgairikadhātunā |
tasya vānarasiṃhasya plavamānasya sāgaram || 64 ||
kakṣāntaragato vāyurjīmūta iva garjati |
khe yathā nipatatyulkā hyuttarāntādviniḥsṛtā || 65 ||
dṛśyate sānubandhā ca tathā sa kapikuñjaraḥ |
patatpataṅgasaṅkāśo vyāyataḥ śuśubhe kapiḥ || 66 ||
pravṛddha iva mātaṅgaḥ kakṣyayā badhyamānayā |
upariṣṭāccharīreṇa chāyayā cāvagāḍhayā || 67 ||
sāgare mārutāviṣṭā naurivāsīttadā kapiḥ |
yaṃ yaṃ deśaṃ samudrasya jagāma sa mahākapiḥ |
sa sa tasyoruvegena sonmāda iva lakṣyate || 68 ||
sāgarasyormijālānāmurasā śailavarṣmaṇām |
abhighnaṃstu mahāvegaḥ pupluve sa mahākapiḥ || 69 ||
kapivātaśca balavān meghavātaśca niḥsṛtaḥ |
sāgaraṃ bhīmanirghoṣaṃ kampayāmāsaturbhṛśam || 70 ||
vikarṣannūrmijālāni bṛhanti lavaṇāmbhasi |
pupluve kapiśārdūlo vikiranniva rodasī || 71 ||
merumandarasaṅkāśānuddhatān sa mahārṇave |
atyakrāmanmahāvegastaraṅgān gaṇayanniva || 72 ||
tasya vegasamuddhūtaṃ jalaṃ sajaladaṃ tadā |
ambarasthaṃ vibabhrāja śāradābhramivātatam || 73 ||
timinakrajhaṣāḥ kūrmā dṛśyante vivṛtāstadā |
vastrāpakarṣaṇeneva śarīrāṇi śarīriṇām || 74 ||
plavamānaṃ samīkṣyātha bhujaṅgāḥ sāgarālayāḥ |
vyomni taṃ kapiśārdūlaṃ suparṇa iti menire || 75 ||
daśayojanavistīrṇā triṃśadyojanamāyatā |
chāyā vānarasiṃhasya jale cārutarābhavat || 76 ||
śvetābhraghanarājīva vāyuputrānugāminī |
tasya sā śuśubhe chāyā vitatā lavaṇāmbhasi || 77 ||
śuśubhe sa mahātejā mahākāyo mahākapiḥ |
vāyumārge nirālambe pakṣavāniva parvataḥ || 78 ||
yenāsau yāti balavān vegena kapikuñjaraḥ |
tena mārgeṇa sahasā droṇīkṛta ivārṇavaḥ || 79 ||
āpāte pakṣisaṅghānāṃ pakṣirāja iva vrajan |
hanumān meghajālāni prakarṣan māruto yathā || 80 ||
pāṇḍurāruṇavarṇāni nīlamāñjiṣṭhakāni ca |
kapinākṛṣyamāṇāni mahābhrāṇi cakāśire || 81 ||
praviśannabhrajālāni niṣpataṃśca punaḥ punaḥ |
pracchannaśca prakāśaśca candramā iva lakṣyate || 82 ||
plavamānaṃ tu taṃ dṛṣṭvā plavaṅgaṃ tvaritaṃ tadā |
vavarṣuḥ puṣpavarṣāṇi devagandharvadānavāḥ || 83 ||
tatāpa na hi taṃ sūryaḥ plavantaṃ vānarottamam |
siṣeve ca tadā vāyū rāmakāryārthasiddhaye || 84 ||
ṛṣayastuṣṭuvuścainaṃ plavamānaṃ vihāyasā |
jaguśca devagandharvāḥ praśaṃsanto mahaujasam || 85 ||
nāgāśca tuṣṭuvuryakṣā rakṣāṃsi vibudhāḥ khagāḥ |
prekṣya sarve kapivaraṃ sahasā vigataklamam || 86 ||
tasmin plavagaśārdūle plavamāne hanūmati |
ikṣvākukulamānārthī cintayāmāsa sāgaraḥ || 87 ||
sāhāyyaṃ vānarendrasya yadi nāhaṃ hanūmataḥ |
kariṣyāmi bhaviṣyāmi sarvavācyo vivakṣatām || 88 ||
ahamikṣvākunāthena sagareṇa vivardhitaḥ |
ikṣvākusacivaścāyaṃ nāvasīditumarhati || 89 ||
tathā mayā vidhātavyaṃ viśrameta yathā kapiḥ || 90 ||
śeṣaṃ ca mayi viśrāntaḥ sukhenātipatiṣyati |
iti kṛtvā matiṃ sādhvīṃsamudra śchannamambhasi || 91 ||
hiraṇyanābhaṃ mainākamuvāca girisattamam |
tvamihāsurasaṅghānāṃ pātālatalavāsinām || 92 ||
devarājñā giriśreṣṭha parighaḥ sanniveśitaḥ |
tvameṣāṃ jātavīryāṇāṃ punarevotpatiṣyatām || 93 ||
pātālasyāprameyasya dvāramāvṛtya tiṣṭhasi |
tiryagūrdhvamadhaścaiva śaktiste śaila vardhitum || 94 ||
tasmātsañcodayāmi tvāmuttiṣṭha girisattama |
sa eṣa kapiśārdūlastvāmuparyeti vīryavān || 95 ||
hanūmānrāmakāryārthaṃ bhīmakarmā khamāplutaḥ |
asya sāhyaṃ mayā kāryamikṣvākukulavartinaḥ || 96 ||
mama hīkṣvākavaḥ pūjyāḥ paraṃ pūjyatamāstava |
kuru sācivyamasmākaṃ na naḥ kāryamatikramet || 97 ||
kartavyamakṛtaṃ kāryaṃ satāṃ manyumudīrayet |
salilādūrdhvamuttiṣṭha tiṣṭhatveṣa kapistvayi || 98 ||
asmākamatithiścaiva pūjyaśca plavatāṃ varaḥ |
cāmīkaramahānābha devagandharvasevita || 99 ||
hanumāṃstvayi viśrāntastataḥ śeṣaṃ gamiṣyati |
kākutsthasyānṛśaṃsyaṃ ca maithilyāśca vivāsanam || 100 ||
śramaṃ ca plavagendrasya samīkṣyotthātumarhasi |
hiraṇyanābho maināko niśamya lavaṇāmbhasaḥ || 101 ||
utpapāta jalāttūrṇaṃ mahādrumalatāyutaḥ |
sa sāgarajalaṃ bhittvā babhūvābhyutthitastadā || 102 ||
yathā jaladharaṃ bhittvā dīptaraśmirdivākaraḥ |
sa mahātmā muhūrtena sarvataḥ salilāvṛtaḥ || 103 ||
darśayāmāsa śṛṅgāṇi sāgareṇa niyojitaḥ |
ādityodayasaṅkāśairālikhadbhirivāmbaram |
śātakumbhamayaiḥ śṛṅgaiḥ sakinnaramahoragaiḥ || 104 ||
taptajāmbūnadaiḥ śṛṅgaiḥ parvatasya samutthitaiḥ || 105 ||
ākāśaṃ śastrasaṅkāśamabhavatkāñcanaprabham |
jātarūpamayaiḥ śṛṅgairbhrājamānaiḥ svayamprabhaiḥ || 106 ||
ādityaśatasaṅkāśaḥ so'bhavadgirisattamaḥ |
tamutthitamasaṅgena hanumānagrataḥ sthitam || 107 ||
madhye lavaṇatoyasya vighno'yamiti niścitaḥ |
sa tamucchrratamatyarthaṃ mahāvego mahākapiḥ || 108 ||
urasā pātayāmāsa jīmūtamiva mārutaḥ |
sa tathā pātitastena kapinā parvatottamaḥ || 109 ||
buddhvā tasya kapervegaṃ jaharṣa ca nananda ca |
tamākāśagataṃ vīramākāśe samupasthitaḥ || 110 ||
prīto hṛṣṭamānā vākyamabravītparvataḥ kapim |
mānuṣaṃ dhārayan rūpamātmanaḥ śikhare sthitaḥ || 111 ||
duṣkaraṃ kṛtavānkarma tvamidaṃ vānarottama |
nipatya mama śṛṅgeṣu viśramasva yathāsukham || 112 ||
rāghavasya kule jātairudadhiḥ parivardhitaḥ |
sa tvāṃ rāmahite yuktaṃ pratyarcayati sāgaraḥ || 113 ||
kṛte ca pratikartavyameṣa dharmaḥ sanātanaḥ |
so'yaṃ tvatpratikārārthī tvattaḥ sammānamarhati || 114 ||
tvannimittamanenāhaṃ bahumānātpracoditaḥ |
tiṣṭha tvaṃ kapiśārdūla mayi viśramya gamyatām || 115 ||
tava sānuṣu viśrāntaḥ śeṣaṃ prakramatāmiti |
yojanānāṃ śataṃ cāpi kapireṣa samāplutaḥ || 116 ||
tadidaṃ gandhavatsvādu kandamūlaphalaṃ bahu |
tadāsvādya hariśreṣṭha viśrānto'nu gamiṣyasi || 117 ||
asmākamapi sambandhaḥ kapimukhya tvayāsti vai |
prakhyātastriṣu lokeṣu mahāguṇaparigrahaḥ || 118 ||
vegavantaḥ plavanto ye plavagā mārutātmaja |
teṣāṃ mukhyatamaṃ manye tvāmahaṃ kapikuñjara || 119 ||
atithiḥ kila pūjārhaḥ prākṛto'pi vijānatā |
dharmaṃ jijñāsamānena kiṃ punastvādṛśo mahān || 120 ||
tvaṃ hi devavariṣṭhasya mārutasya mahātmanaḥ |
putrastasyaiva vegena sadṛśaḥ kapikuñjara || 121 ||
pūjite tvayi dharmajña pūjāṃ prāpnoti mārutaḥ |
tasmāttvaṃ pūjanīyo me śṛṇu cāpyatra kāraṇam || 122 ||
pūrvaṃ kṛtayuge tāta parvatāḥ pakṣiṇo'bhavan |
te hi jagmurdiśaḥ sarvā garuḍānilaveginaḥ || 123 ||
tatasteṣu prayāteṣu devasaṅghāḥ maharṣibhiḥ |
bhūtāni ca bhayaṃ jagmusteṣāṃ patanaśaṅkayā || 124 ||
tataḥ kruddhaḥ sahasrākṣaḥ parvatānāṃ śatakratuḥ |
pakṣān ciccheda vajreṇa tatra tatra sahasraśaḥ || 125 ||
sa māmupāgataḥ kruddho vajramudyamya devarāṭ |
tato'haṃ sahasā kṣiptaḥ śvasanena mahātmanā || 126 ||
asminlavaṇatoye ca prakṣiptaḥ plavagottama |
guptapakṣasamagraśca tava pitrābhirakṣitaḥ || 127 ||
tato'haṃ mānayāmi tvāṃ mānyo hi mama mārutaḥ |
tvayā me hyeṣa sambandhaḥ kapimukhya mahāguṇaḥ || 128 ||
asminnevaṅgate kārye sāgarasya mamaiva ca |
prītiṃ prītamanāḥ kartuṃ tvamarhasi mahākape || 129 ||
śramaṃ mokṣaya pūjāṃ ca gṛhāṇa kapisattama |
prītiṃ ca bahumanyasva prīto'smi tava darśanāt || 130 ||
evamuktaḥ kapiśreṣṭhastaṃ nagottamamabravīt |
prīto'smi kṛtamātithyaṃ manyureṣo'panīyatām || 131 ||
tvarate kāryakālo me ahaścāpyativartate |
pratijñā ca mayā dattā na sthātavyamihāntare || 132 ||
ityuktvā pāṇinā śailamālabhya haripuṅgavaḥ |
jagāmākāśamāviśya vīryavān prahasanniva || 133 ||
sa parvatasamudrābhyāṃ bahumānādavekṣitaḥ |
pūjitaścopapannābhirāśīrbhiranilātmajaḥ || 134 ||
athordhvaṃ dūramutplutya hitvā śailamahārṇavau |
pituḥ panthānamāsthāya jagāma vimale'mbare || 135 ||
bhūyaścordhvaṃ gatiṃ prāpya giriṃ tamavalokayan |
vāyusūnurnirālambe jagāma vimale'mbare || 136 ||
tad dvitīyaṃ hanumato dṛṣṭvā karma suduṣkaram |
praśaśaṃsuḥ surāḥ sarve siddhāśca paramarṣayaḥ || 137 ||
devatāścābhavan hṛṣṭāstatrasthāstasya karmaṇā |
kāñcanasya sunābhasya sahasrākṣaśca vāsavaḥ || 138 ||
uvāca vacanaṃ dhīmān paritoṣātsagadgadam |
sunābhaṃ parvataśreṣṭhaṃ svayameva śacīpatiḥ || 139 ||
hiraṇyanābha śailendra parituṣṭo'smi te bhṛśam |
abhayaṃ te prayacchāmi tiṣṭha saumya yathāsukham || 140 ||
sāhyaṃ kṛtaṃ te sumahadvikrāntasya hanūmataḥ |
kramato yojanaśataṃ nirbhayasya bhaye sati || 141 ||
rāmasyaiṣa hitāyaiva yāti dāśaratherhariḥ |
satkriyāṃ kurvatā tasya toṣito'smi dṛḍhaṃ tvayā || 142 ||
tataḥ praharṣamagamadvipulaṃ parvatottamaḥ |
devatānāṃ patiṃ dṛṣṭvā parituṣṭaṃ śatakratum || 143 ||
sa vai dattavaraḥ śailo babhūvāvasthitastadā |
hanumāṃśca muhūrtena vyaticakrāma sāgaram || 144 ||
tato devāḥ sagandharvāḥ siddhāśca paramarṣayaḥ |
abruvan sūryasaṅkāśāṃ surasāṃ nāgamātaram || 145 ||
ayaṃ vātātmajaḥ śrīmānplavate sāgaropari |
hanumānnāma tasya tvaṃ muhūrtaṃ vighnamācara || 146 ||
rākṣasaṃ rūpamāsthāya sughoraṃ parvatopamam |
daṃṣṭrākarālaṃ piṅgākṣaṃ vaktraṃ kṛtvā nabhaḥ samam || 147 ||
balamicchāmahe jñātuṃ bhūyaścāsya parākramam |
tvāṃ vijeṣyatyupāyena viṣādaṃ vā gamiṣyati || 148 ||
evamuktā tu sā devī daivatairabhisatkṛtā |
samudramadhye surasā bibhratī rākṣasaṃ vapuḥ || 149 ||
vikṛtaṃ ca virūpaṃ ca sarvasya ca bhayāvaham |
plavamānaṃ hanūmantamāvṛtyedamuvāca ha || 150 ||
mama bhakṣaḥ pradiṣṭastvamīśvarairvānararṣabha |
ahaṃ tvāṃ bhakṣayiṣyāmi praviśedaṃ mamānanam || 151 ||
evamuktaḥ surasayā prāñjalirvānararṣabhaḥ |
prahṛṣṭavadanaḥ śrīmānidaṃ vacanamabravīt || 152 ||
rāmo dāśarathirnāma praviṣṭo daṇḍakāvanam |
lakṣmaṇena saha bhrātrā vaidehyā cāpi bhāryayā || 153 ||
anyakāryaviṣaktasya baddhavairasya rākṣasaiḥ |
tasya sītā hṛtā bhāryā rāvaṇena yaśasvinī || 154 ||
tasyāḥ sakāśaṃ dūto'haṃ gamiṣye rāmaśāsanāt |
kartumarhasi rāmasya sāhyaṃ viṣayavāsini || 155 ||
athavā maithilīṃ dṛṣṭvā rāmaṃ cākliṣṭakāriṇam |
āgamiṣyāmi te vaktraṃ satyaṃ pratiśṛṇomi te || 156 ||
evamuktā hanumatā surasā kāmarūpiṇī |
abravīnnātivartenmāṃ kaścideṣa varo mama || 157 ||
taṃ prayāntaṃ samudvīkṣya surasā vākyamabravīt |
balaṃ jijñāsamānā vai nāgamātā hanūmataḥ || 158 ||
praviśya vadanaṃ me'dya gantavyaṃ vānarottama |
vara eṣa purā datto mama dhātreti satvarā || 159 ||
vyādāya vipulaṃ vaktraṃ sthitā sā māruteḥ puraḥ |
evamuktaḥ surasayā kruddho vānarapuṅgavaḥ || 160 ||
abravītkuru vai vaktraṃ yena māṃ viṣahiṣyase |
ityuktvā surasāṃ kruddho dhaśayojanamāyatā || 161 ||
daśayojanavistāro babhūva hanumāṃstadā |
taṃ dṛṣṭvā meghasaṅkāśaṃ daśayojanamāyatam || 162 ||
cakāra surasā cāsyaṃ viṃśadyojanamāyatam |
hanumāṃstu tataḥ kruddhastriṃśadyojanamāyataḥ || 163 ||
cakāra surasā vaktraṃ catvāriṃśattathocchritam |
babhūva hanumāvanīraḥ pañcāśadyojanocchritaḥ || 164 ||
cakāra surasā vaktraṃ ṣaṣṭiyojanamāyatam |
tathaiva hanumāvanīraḥ saptatīyojanocchritaḥ || 165 ||
cakāra surasā vaktramaśītīyojanāyatam |
hanumānacalaprakhyo navatīyojanocchritaḥ || 166 ||
cakāra surasā vaktraṃ śatayojanamāyataṃ tava sānuṣu viśrāntaḥ śeṣaṃ prakramatāmiti |
taddṛṣṭvā vyāditaṃ tvāsyaṃ vāyuputraḥ subuddhimān |
dīrghajihvaṃ surasayā sughoraṃ narakopamam || 167 ||
susaṅkṣipyātmanaḥ kāyaṃ babhūvāṅguṣṭhamātrakaḥ |
so'bhipatyāśu tadvaktraṃ niṣpatya ca mahābalaḥ |
antarikṣe sthitaḥ śrīmānidaṃ vacanamabravīt || 168 ||
praviṣṭo'smi hi te vaktraṃ dākṣāyaṇi namo'stu te |
gamiṣye yatra vaidehī satyaṃ cāsīdvarastava || 169 ||
taṃ dṛṣṭvā vadanānmuktaṃ candraṃ rāhumukhādiva |
abravītsurasā devī svena rūpeṇa vānaram || 170 ||
arthasiddhyai hariśreṣṭha gaccha saumya yathāsukham |
samānayasva vaidehīṃ rāghaveṇa mahātmanā || 171 ||
tattṛtīyaṃ hanumato dṛṣṭvā karma suduṣkaram |
sādhu sādhviti bhūtāni praśaśaṃsustadā harim || 172 ||
sa sāgaramanādhṛṣyamabhyetya varuṇālayam |
jagāmākāśamāviśya vegena garuḍopamaḥ || 173 ||
sevite vāridhārābhiḥ patagaiśca niṣevite |
carite kaiśikācāryairairāvataniṣevite || 174 ||
siṃhakuñjaraśārdūlapatagoragavāhanaiḥ |
vimānaiḥ sampatadbhiśca vimalaiḥ samalaṅkṛte || 175 ||
vajrāśanisamāghātaiḥ pāvakairupaśobhite |
kṛtapuṇyairmahābhāgaiḥ svargajidbhiralaṅkṛte || 176 ||
vahatā havyamatyardhaṃ sevite citrabhānunā |
grahanakṣatracandrārkatārāgaṇa vibhūṣite || 177 ||
maharṣigaṇagandharvanāgayakṣasamākule |
vivikte vimale viśve viśvāvasuniṣevite || 178 ||
devarājagajākrānte candrasūryapathe śive |
vitāne jīvalokasya vitate brahmanirmite || 179 ||
bahuśaḥ sevite vīrairvidyādharagaṇairvaraiḥ |
jagāma vāyumārge tu garutmāniva mārutiḥ || 180 ||
pradṛśyamānaḥ sarvatraḥ hanumānmārutātmajaḥ |
bheje'mbaraṃ nirālambaṃ lambapakṣa ivādrirāṭ || 181 ||
plavamānaṃ tu taṃ dṛṣṭvā siṃhikā nāma rākṣasī |
manasā cintayāmāsa pravṛddhā kāmarūpiṇī || 182 ||
adya dīrghasya kālasya bhaviṣyāmyahamāśitā |
idaṃ hi me mahatsattvaṃ cirasya vaśamāgatam || 183 ||
iti sañcintya manasā chāyāmasya samākṣipat |
chāyāyāṃ gṛhyamāṇāyāṃ cintayāmāsa vānaraḥ || 184 ||
samākṣipto'smi sahasā paṅgūkṛtaparākramaḥ |
pratilomena vātena mahānauriva sāgare || 185 ||
tiryagūrdhvamadhaścaiva vīkṣamāṇastataḥ kapiḥ |
dadarśa sa mahatsattvamutthitaṃ lavaṇāmbhasi || 186 ||
taddhṛṣṭvā cintayāmāsa mārutirvikṛtānanam |
kapirājena kathitaṃ sattvamadbhutadarśanam || 187 ||
chāyāgrāhi mahāvīryaṃ tadidaṃ nātra saṃśayaḥ |
sa tāṃ buddhvārthatattvena siṃhikāṃ matimānkapiḥ || 188 ||
vyavardhata mahākāyaḥ prāvṛṣīva valāhakaḥ |
tasya sā kāyamudvīkṣya vardhamānaṃ mahākapeḥ || 189 ||
vaktraṃ prasārayāmāsa pātālāntarasannibham |
ghanarājīva garjantī vānaraṃ samabhidravat || 190 ||
sa dadarśa tatastasyā vivṛtaṃ sumahanmukham |
kāyamātraṃ ca medhāvī marmāṇi ca mahākapiḥ || 191 ||
sa tasyā vivṛte vaktre vajrasaṃhananaḥ kapiḥ |
saṅkṣipya muhurātmānaṃ niṣpapāta mahābalaḥ || 192 ||
āsye tasyā nimajjantaṃ dadṛśuḥ siddhacāraṇāḥ |
grasyamānaṃ yathā candraṃ pūrṇaṃ parvaṇi rāhuṇā || 193 ||
tatastasyā nakhaistīkṣṇairmarmāṇyutkṛtya vānaraḥ |
utpapātātha vegena manaḥ sampātavikramaḥ || 194 ||
tāṃ tu dṛṣṭvā ca dhṛtyā ca dākṣiṇyena nipātya ca |
sa kapipravaro vegādvavṛdhe punarātmavān || 195 ||
hṛtahṛtsā hanumatāpapāta vidhurāmbhasi |
tāṃ hatāṃ vānareṇāśu patitāṃ vīkṣya siṃhikām || 196 ||
bhūtānyākāśacārīṇi tamūcuḥ plavagottamam |
bhīmamadya kṛtaṃ karma mahatsattvaṃ tvayā hatam || 197 ||
sādhayārthamabhipretamariṣṭaṃ plavatāṃ vara |
yasya tvetāni catvāri vānarendra yathā tava || 198 ||
dhṛtirdṛṣṭirmatirdākṣyaṃ saḥ karmasu na sīdati |
sa taiḥ sambhāvitaḥ pūjyaḥ pratipannaprayojanaḥ || 199 ||
jagāmākāśamāviśya pannagāśanavatkapiḥ |
prāptabhūyiṣṭhapārastu sarvataḥ pratilokayan || 200 ||
yojanānāṃ śatasyānte vanarājiṃ dadarśa saḥ |
dadarśa ca patanneva vividhadrumabhūṣitam || 201 ||
dvīpaṃ śākhāmṛgaśreṣṭho malayopavanāni ca |
sāgaraṃ sāgarānūpaṃ sāgarānūpajān drumān || 202 ||
sāgarasya ca patnīnāṃ mukhyānyapi vilokayan |
sa mahāmeghasaṅkāśaṃ samīkṣyātmānamātmavān || 203 ||
nirundhantamivākāśaṃ cakāra matimān matim |
kāyavṛddhiṃ pravegaṃ ca mama dṛṣṭvaiva rākṣasāḥ || 204 ||
mayi kautūhalaṃ kuryariti mene mahākapiḥ |
tataḥ śarīraṃ saṅkṣipya tanmahīdharasannibham || 205 ||
punaḥ prakṛtimāpede vītamoha ivātmavān |
tadrūpamatisaṅkṣipya hanumān prakṛtau sthitaḥ || 206 ||
trīn kramāniva vikramya balivīryaharo hariḥ |
sa cārunānāvidharūpadhārī paraṃ samāsādya samudratīram |
parairaśakyaḥ pratipannarūpaḥ samīkṣitātmā samavekṣitārdhaḥ || 207 ||
tataḥ sa lambasya gireḥ samṛddhe vicitrakūṭe nipapāta kūṭe |
saketakoddālakanālikere mahādrikūṭapratimo mahātmā || 208 ||
tatastu samprāpya samudratīraṃ samīkṣya laṅkāṃ girivaryamūrdhni |
kapistu tasninnipapāta parvate vidhūya rūpaṃ vyathayanmṛgadvijān || 209 ||
sa sāgaraṃ dānavapannagāyutaṃ balena vikramya mahormimālinam |
nipatya tīre ca mahodadhestadā dadarśa laṅkāmamarāvatīmiva || 210 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe prathamassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever