📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
4.38 కిష్కిన్ధాకాణ్డ - అష్టత్రింశ సర్గః
4.38 Kishkindhakanda - Ashtatrimsha Sargah
Valmiki Telugu
శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డమ్ ।
అథ అష్టత్రింశస్సర్గః ।
ప్రతిగృహ్య చ తత్సర్వముపాయనముపాహృతమ్ ।
వానరాన్సాన్త్వయిత్వా చ సర్వానేవ వ్యసర్జయత్ ॥ 1 ॥
విసర్జయిత్వా స హరీన్ శూరాంస్తాన్కృతకర్మణః ।
మేనే కృతార్థమాత్మానం రాఘవం చ మహాబలమ్ ॥ 2 ॥
స లక్ష్మణో భీమబలం సర్వవానరసత్తమమ్ ।
అబ్రవీత్ప్రశ్రితం వాక్యం సుగ్రీవం సమ్ప్రహర్షయన్ ॥ 3 ॥
కిష్కిన్ధాయా వినిష్క్రామ యది తే సౌమ్య రోచతే ।
తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా లక్ష్మణస్య సుభాషితమ్ ॥ 4 ॥
సుగ్రీవః పరమప్రీతో వాక్యమేతదువాచ హ ।
ఏవం భవతు గచ్ఛావః స్థేయం త్వచ్ఛాసనే మయా ॥ 5 ॥
తమేవముక్త్వా సుగ్రీవో లక్ష్మణం శుభలక్షణమ్ ।
విసర్జయామాస తదా తారామన్యాశ్చ యోషితః ॥ 6 ॥
ఏతేత్యుచ్చైర్హరివరాన్సుగ్రీవస్సముదాహరత్ ।
తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా హరయశ్శీఘ్రమాయయుః ॥ 7 ॥
బద్ధాఞ్జలిపుటాస్సర్వే యే స్యుః స్త్రీదర్శనక్షమాః ।
తానువాచ తతః ప్రాప్తాన్రాజాఽర్కసదృశప్రభః ॥ 8 ॥
ఉపస్థాపయత క్షిప్రం శిబికాం మమ వానరాః ।
శ్రుత్వా తు వచనం తస్య హరయశ్శీఘ్రవిక్రమాః ॥ 9 ॥
సముపస్థాపయామాసుశ్శిబికాం ప్రియదర్శనామ్ ।
తాముపస్థాపితాం దృష్ట్వా శిబికాం వానరాధిపః ॥ 10 ॥
లక్ష్మణాఽరుహ్యతాం శీఘ్రమితి సౌమిత్రిమబ్రవీత్ ।
ఇత్యుక్త్వా కాఞ్చనం యానం సుగ్రీవస్సూర్యసన్నిభమ్ ॥ 11 ॥
బృహద్భిర్హరిభిర్యుక్తమారురోహ సలక్ష్మణః ।
పాణ్డురేణాతపత్రేణ మ్రియమాణేన మూర్ధని ॥ 12 ॥
శుక్లైశ్చ వాలవ్యజనైర్ధూయమానైస్సమన్తతః ।
శఙ్ఖభేరీనినాదైశ్చ హరిభిశ్చాభివన్దితః ॥ 13 ॥
నిర్యయౌ ప్రాప్య సుగ్రీవో రాజ్యశ్రియమనుత్తమామ్ ।
స వానరశతైస్తీక్ష్ణైర్బహుభి శ్శస్త్రపాణిభిః ॥ 14 ॥
పరికీర్ణో యయౌ తత్ర యత్ర రామో వ్యవస్థితః ।
స తం దేశమనుప్రాప్య శ్రేష్ఠం రామనిషేవితమ్ ॥ 15 ॥
అవాతరన్మహాతేజా శ్శిబికాయాస్సలక్ష్మణః ।
ఆసాద్య చ తతో రామం కృతాఞ్జలిపుటోఽభవత్ ॥ 16 ॥
కృతాఞ్జలౌ స్థితే తస్మిన్వానరాశ్చాభవంస్తథా ।
తటాకమివ తం దృష్ట్వా రామః కుడ్మలపఙ్కజమ్ ॥ 17 ॥
వానరాణాం మహత్సైన్యం సుగ్రీవే ప్రీతిమానభూత్ ।
పాదయోః పతితం మూర్ధ్నా తముత్థాప్య హరీశ్వరమ్ ॥ 18 ॥
ప్రేమ్ణా చ బహుమానాచ్చ రాఘవః పరిషస్వజే ।
పరిష్వజ్య చ ధర్మాత్మా నిషీదేతి తతోఽబ్రవీత్ ॥ 19 ॥
నిషణ్ణం తం తతో దృష్ట్వా క్షితౌ రామోఽబ్రవీద్వచః ।
ధర్మమర్థం చ కామం చ యస్తు కాలే నిషేవతే ॥ 20 ॥
విభజ్య సతతం వీర స్స రాజా హరిసత్తమ ।
హిత్వా ధర్మం తథాఽర్థం చ కామం యస్తు నిషేవతే ॥ 21 ॥
స వృక్షాగ్రే యథా సుప్తః పతితః ప్రతిబుధ్యతే ।
అమిత్రాణాం వధే యుక్తో మిత్రాణాం సఙ్గ్రహే రతః ॥ 22 ॥
త్రివర్గఫలభోక్తా తు రాజా ధర్మేణ యుజ్యతే ।
ఉద్యోగసమయస్త్వేషప్రాప్తశ్శత్రువినాశన ॥ 23 ॥
సఞ్చిన్త్యతాం హి పిఙ్గేశ హరిభిస్సహ మన్త్రిభిః ।
ఏవముక్తస్తు సుగ్రీవో రామం వచనమబ్రవీత్ ॥ 24 ॥
ప్రణష్టా శ్రీశ్చ కీర్తిశ్చ కపిరాజ్యం చ శాశ్వతమ్ ।
త్వత్ప్రసాదాన్మహాబాహో పునఃప్రాప్తమిదం మయా ॥ 25 ॥
తవ దేవ ప్రసాదాచ్చ భ్రాతుశ్చ జయతాం వర ।
కృతం న ప్రతికుర్యాద్యః పురుషాణాం స దూషకః ॥ 26 ॥
ఏతే వానరమూఖ్యాశ్చ శతశశ్శత్రుసూదన ।
ప్రాప్తాశ్చాదాయ బలినః పృథివ్యాం సర్వవానరాన్ ॥ 27 ॥
ఋక్షాశ్చావహితాశ్శూరా గోలాఙ్గూలాశ్చ రాఘవ ।
కాన్తారవనదుర్గాణామభిజ్ఞా ఘోరదర్శనాః ॥ 28 ॥
దేవగన్ధర్వపుత్రాశ్చ వానరాః కామరూపిణః ।
స్వైస్స్వైః పరివృతాస్సైన్యైర్వర్తన్తే పథి రాఘవ ॥ 29 ॥
శతైశ్శతసహస్రైశ్చ వర్తన్తే కోటిభిశ్చ ప్లవఙ్గమాః ।
అయుతైశ్చావృతా వీరాశ్శఙ్కుభిశ్చ పరన్తప ॥ 30 ॥
అర్బుదైరర్బుదశతైర్మధ్యైశ్చాన్త్యైశ్చ వానరాః ।
సముద్రైశ్చ పరార్ధైశ్చ హరయో హరియూథపాః ॥ 31 ॥
ఆగమిష్యన్తి తే రాజన్మహేన్ద్రసమవిక్రమాః ।
మేరుమన్దరసఙ్కాశా విన్ధ్య మేరుకృతాలయాః ॥ 32 ॥
తే త్వామభిగమిష్యన్తి రాక్షసం యే సబాన్ధవమ్ ।
నిహత్య రావణం సఖ్యే హ్యానయిష్యన్తి మైథిలీమ్ ॥ 33 ॥
తతస్తముద్యోగమవేక్ష్య బుద్ధిమా న్హరిప్రవీరస్య నిదేశవర్తినః ।
బభూవ హర్షాద్వసుధాధిపాత్మజః ప్రబుద్ధనీలోత్పలతుల్యదర్శనః ॥ 34 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే కిష్కిన్ధాకాణ్డే అష్టత్రింశస్సర్గః ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha aṣṭatriṃśassargaḥ |
pratigṛhya ca tatsarvamupāyanamupāhṛtam |
vānarānsāntvayitvā ca sarvāneva vyasarjayat || 1 ||
visarjayitvā sa harīn śūrāṃstānkṛtakarmaṇaḥ |
mene kṛtārthamātmānaṃ rāghavaṃ ca mahābalam || 2 ||
sa lakṣmaṇo bhīmabalaṃ sarvavānarasattamam |
abravītpraśritaṃ vākyaṃ sugrīvaṃ sampraharṣayan || 3 ||
kiṣkindhāyā viniṣkrāma yadi te saumya rocate |
tasya tadvacanaṃ śrutvā lakṣmaṇasya subhāṣitam || 4 ||
sugrīvaḥ paramaprīto vākyametaduvāca ha |
evaṃ bhavatu gacchāvaḥ stheyaṃ tvacchāsane mayā || 5 ||
tamevamuktvā sugrīvo lakṣmaṇaṃ śubhalakṣaṇam |
visarjayāmāsa tadā tārāmanyāśca yoṣitaḥ || 6 ||
etetyuccairharivarānsugrīvassamudāharat |
tasya tadvacanaṃ śrutvā harayaśśīghramāyayuḥ || 7 ||
baddhāñjalipuṭāssarve ye syuḥ strīdarśanakṣamāḥ |
tānuvāca tataḥ prāptānrājā'rkasadṛśaprabhaḥ || 8 ||
upasthāpayata kṣipraṃ śibikāṃ mama vānarāḥ |
śrutvā tu vacanaṃ tasya harayaśśīghravikramāḥ || 9 ||
samupasthāpayāmāsuśśibikāṃ priyadarśanām |
tāmupasthāpitāṃ dṛṣṭvā śibikāṃ vānarādhipaḥ || 10 ||
lakṣmaṇā'ruhyatāṃ śīghramiti saumitrimabravīt |
ityuktvā kāñcanaṃ yānaṃ sugrīvassūryasannibham || 11 ||
bṛhadbhirharibhiryuktamāruroha salakṣmaṇaḥ |
pāṇḍureṇātapatreṇa mriyamāṇena mūrdhani || 12 ||
śuklaiśca vālavyajanairdhūyamānaissamantataḥ |
śaṅkhabherīninādaiśca haribhiścābhivanditaḥ || 13 ||
niryayau prāpya sugrīvo rājyaśriyamanuttamām |
sa vānaraśataistīkṣṇairbahubhi śśastrapāṇibhiḥ || 14 ||
parikīrṇo yayau tatra yatra rāmo vyavasthitaḥ |
sa taṃ deśamanuprāpya śreṣṭhaṃ rāmaniṣevitam || 15 ||
avātaranmahātejā śśibikāyāssalakṣmaṇaḥ |
āsādya ca tato rāmaṃ kṛtāñjalipuṭo'bhavat || 16 ||
kṛtāñjalau sthite tasminvānarāścābhavaṃstathā |
taṭākamiva taṃ dṛṣṭvā rāmaḥ kuḍmalapaṅkajam || 17 ||
vānarāṇāṃ mahatsainyaṃ sugrīve prītimānabhūt |
pādayoḥ patitaṃ mūrdhnā tamutthāpya harīśvaram || 18 ||
premṇā ca bahumānācca rāghavaḥ pariṣasvaje |
pariṣvajya ca dharmātmā niṣīdeti tato'bravīt || 19 ||
niṣaṇṇaṃ taṃ tato dṛṣṭvā kṣitau rāmo'bravīdvacaḥ |
dharmamarthaṃ ca kāmaṃ ca yastu kāle niṣevate || 20 ||
vibhajya satataṃ vīra ssa rājā harisattama |
hitvā dharmaṃ tathā'rthaṃ ca kāmaṃ yastu niṣevate || 21 ||
sa vṛkṣāgre yathā suptaḥ patitaḥ pratibudhyate |
amitrāṇāṃ vadhe yukto mitrāṇāṃ saṅgrahe rataḥ || 22 ||
trivargaphalabhoktā tu rājā dharmeṇa yujyate |
udyogasamayastveṣaprāptaśśatruvināśana || 23 ||
sañcintyatāṃ hi piṅgeśa haribhissaha mantribhiḥ |
evamuktastu sugrīvo rāmaṃ vacanamabravīt || 24 ||
praṇaṣṭā śrīśca kīrtiśca kapirājyaṃ ca śāśvatam |
tvatprasādānmahābāho punaḥprāptamidaṃ mayā || 25 ||
tava deva prasādācca bhrātuśca jayatāṃ vara |
kṛtaṃ na pratikuryādyaḥ puruṣāṇāṃ sa dūṣakaḥ || 26 ||
ete vānaramūkhyāśca śataśaśśatrusūdana |
prāptāścādāya balinaḥ pṛthivyāṃ sarvavānarān || 27 ||
ṛkṣāścāvahitāśśūrā golāṅgūlāśca rāghava |
kāntāravanadurgāṇāmabhijñā ghoradarśanāḥ || 28 ||
devagandharvaputrāśca vānarāḥ kāmarūpiṇaḥ |
svaissvaiḥ parivṛtāssainyairvartante pathi rāghava || 29 ||
śataiśśatasahasraiśca vartante koṭibhiśca plavaṅgamāḥ |
ayutaiścāvṛtā vīrāśśaṅkubhiśca parantapa || 30 ||
arbudairarbudaśatairmadhyaiścāntyaiśca vānarāḥ |
samudraiśca parārdhaiśca harayo hariyūthapāḥ || 31 ||
āgamiṣyanti te rājanmahendrasamavikramāḥ |
merumandarasaṅkāśā vindhya merukṛtālayāḥ || 32 ||
te tvāmabhigamiṣyanti rākṣasaṃ ye sabāndhavam |
nihatya rāvaṇaṃ sakhye hyānayiṣyanti maithilīm || 33 ||
tatastamudyogamavekṣya buddhimā nharipravīrasya nideśavartinaḥ |
babhūva harṣādvasudhādhipātmajaḥ prabuddhanīlotpalatulyadarśanaḥ || 34 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe aṣṭatriṃśassargaḥ ||