📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
4.26 కిష్కిన్ధాకాణ్డ - షడ్వింశ సర్గః
4.26 Kishkindhakanda - Shadvimsha Sargah
Valmiki Telugu
శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డమ్ ।
అథ షడ్వింశస్సర్గః ।
తతశ్శోకాభిసన్తప్తం సుగ్రీవం క్లిన్నవాససమ్ ।
శాఖామృగమహామాత్రాః పరివార్యోపతస్థిరే ॥ 1 ॥
అభిగమ్య మహాబాహుం రామమక్లిష్టకారిణమ్ ।
స్థితాః ప్రాఞ్జలయస్సర్వే పితామహమివర్షయః ॥ 2 ॥
తతః కాఞ్చనశైలాభ స్తరుణార్కనిభాననః ।
అబ్రవీత్ప్రాఞ్జలిర్వాక్యం హనూమాన్మారుతాత్మజః ॥ 3 ॥
భవత్ప్రసాదాత్సుగ్రీవః పితృపైతామహం మహత్ ।
వానరాణాం సుదుష్ప్రాపం ప్రాప్తో రాజ్యమిదం ప్రభో ॥ 4 ॥
భవతా సమనుజ్ఞాతః ప్రవిశ్య నగరం శుభమ్ ॥ 5 ॥
సంవిధాస్యతి కార్యాణి సర్వాణి ససుహృజ్జనః ।
స్నాతోఽయం వివిధైర్గన్ధైరౌషధైశ్చ యథావిధి ॥ 6 ॥
అర్చయిష్యతి రత్నైశ్చ మాల్యైశ్చ త్వాం విశేషతః ।
ఇమాం గిరిగుహాం రమ్యామభిగన్తుమితోఽర్హసి ॥ 7 ॥
కురుష్వ స్వామిసమ్బన్ధం వానరాన్సమ్ప్రహర్షయ ।
ఏవముక్తో హనుమతా రాఘవః పరవీరహా ॥ 8 ॥
ప్రత్యువాచ హనూమన్తం బుద్ధిమాన్వాక్యకోవిదః ।
చతుర్దశ సమాస్సౌమ్య గ్రామం వా యది వా పురమ్ ॥ 9 ॥
న ప్రవేక్ష్యామి హనుమన్పితుర్నిర్దేశపాలకః ।
సుసమృద్ధాం గుహాం రమ్యాం సుగ్రీవో వానరర్షభః ॥ 10 ॥
ప్రవిష్టో విధివద్వీరః క్షిప్రం రాజ్యేఽభిషిచ్యతామ్ ।
ఏవముక్త్వా హనూమన్తం రామస్సుగ్రీవమబ్రవీత్ ॥ 11 ॥
వృత్తజ్ఞో వృత్తసమ్పన్నముదారబలవిక్రమమ్ ।
ఇమమప్యఙ్గదం వీర యౌవరాజ్యేఽభిషేచయ ॥ 12 ॥
జ్యేష్ఠస్య స సుతో జ్యేష్ఠస్సదృశో విక్రమేణ తే ।
అఙ్గదోఽయమదీనాత్మా యౌవరాజ్యస్య భాజనమ్ ॥ 13 ॥
పూర్వోఽయం వార్షికో మాసః శ్రావణస్సలిలాగమః ।
ప్రవృత్తాస్సౌమ్య చత్వారో మాసా వార్షికసజ్ఞికాః ॥ 14 ॥
నాయముద్యోగసమయః ప్రవిశ త్వం పురీం శుభామ్ ।
అస్మిన్వత్స్యామ్యహం సౌమ్య పర్వతే సహ లక్ష్మణః ॥ 15 ॥
ఇయం గిరిగుహా రమ్యా విశాలా యుక్తమారుతా ।
ప్రభూతసలిలా సౌమ్య ప్రభూతకమలోత్పలా ॥ 16 ॥
కార్తికే సమనుప్రాప్తే త్వం రావణవధే యత ।
ఏష నస్సమయస్సౌమ్య ప్రవిశ త్వం స్వమాలయమ్ ॥ 17 ॥
అభిషిక్తస్వ రాజ్యే చ సుహృదస్సమ్ప్రహర్షయ ।
ఇతి రామాభ్యనుజ్ఞాతస్సుగ్రీవో వానరాధిపః ॥ 18 ॥
ప్రవివేశ పురీం రమ్యాం కిష్కిన్ధాం వాలిపాలితామ్ ।
తం వానరసహస్రాణి ప్రవిష్టం వానరేశ్వరమ్ ॥ 19 ॥
అభివాద్య ప్రవిష్టాని సర్వతః పర్యవారయన్ ।
తతః ప్రకృతయస్సర్వా దృష్ట్వా హరిగణేశ్వరమ్ ॥ 20 ॥
ప్రణమ్య మూర్ధ్నా పతితా వసుధాయాం సమాహితాః ।
సుగ్రీవః ప్రకృతీస్సర్వాస్సమ్భాష్యోత్థాప్య వీర్యవాన్ ॥ 21 ॥
భ్రాతురన్తఃపురం సౌమ్యం ప్రవివేశ మహాబలః ।
ప్రవిశ్య త్వభినిష్క్రాన్తం సుగ్రీవం ప్లవగేశ్వరమ్ ॥ 22 ॥
అభ్యషిఞ్చన్త సుహృదస్సహస్రాక్షమివామరాః ।
తస్య పాణ్డురమాజహ్రుశ్ఛత్రం హేమపరిష్కృతమ్ ॥ 23 ॥
శుక్లే చ వాలవ్యజనే హేమదణ్డే యశస్కరే ।
తథా సర్వాణి రత్నాని సర్వబీజౌషధీరపి ॥ 24 ॥
సక్షీరాణాం చ వృక్షాణాం ప్రరోహాన్కుసుమాని చ ।
శుక్లాని చైవ వస్త్రాణి శ్వేతం చైవానులేపనమ్ ॥ 25 ॥
సుగన్ధీని చ మాల్యాని స్థలజాన్యమ్బుజాని చ ।
చన్దనాని చ దివ్యాని గన్ధాంశ్చ వివిధాన్బహూన్ ॥ 26 ॥
అక్షతం జాతరూపం చ ప్రియఙ్గుమధుసర్పిషీ ।
దధి చర్మ చ వైయాఘ్రం వారాహీ చాప్యుపానహౌ ॥ 27 ॥
సమాలమ్భనమాదాయ రోచనాం సమనశ్శిలామ్ ।
ఆగ్ముస్తత్ర ముదితా వరాః కన్యాస్తు షోడశ ॥ 28 ॥
తతస్తే వానరశ్రేష్ఠం యథాకాలం యథావిధి ।
రత్నైర్వస్త్రైశ్చ భక్ష్యైశ్చ తోషయిత్వా ద్విజర్షభాన్ ॥ 29 ॥
తతః కుశపరిస్తీర్ణం సమిద్ధం జాతవేదసమ్ ।
మన్త్రపూతేన హవిషా హుత్వా మన్త్రవిదో జనాః ॥ 30 ॥
తతో హేమప్రతిష్ఠానే వరాస్తరణసంవృతే ।
ప్రాసాదశిఖరే రమ్యే చిత్రమాల్యోపశోభితే ॥ 31 ॥
ప్రాఙ్ముఖం వివిధైర్మన్త్రైః స్థాపయిత్వా వరాసనే ।
నదీనదేభ్యస్సంహృత్య తీర్థేభ్యశ్చ సమన్తతః ॥ 32 ॥
ఆహృత్య చ సముద్రేభ్యస్సర్వేభ్యో వానరర్షభాః ।
అపః కనకకుమ్భేషు నిధాయ విమలాశ్శుభాః ॥ 33 ॥
శుభైర్వృషభశృఙ్గైశ్చ కలశైశ్చాపి కాఞ్చనైః ।
శాస్త్రదృష్టేన విధినా మహర్షివిహితేన చ ॥ 34 ॥
గజో గవాక్షో గవయశ్శరభో గన్ధమాదనః ।
మైన్దశ్చ ద్వివిదశ్చైవ హనుమాన్జామ్బవాన్నలః ॥ 35 ॥
అభ్యషిఞ్చన్త సుగ్రీవం ప్రసన్నేన సుగన్ధినా ।
సలిలేన సహస్రాక్షం వసవో వాసవం యథా ॥ 36 ॥
అభిషిక్తే తు సుగ్రీవే సర్వే వానరపుఙ్గవాః ।
ప్రచుక్రుశుర్మహాత్మానో హృష్టా స్తత్ర సహస్రశః ॥ 37 ॥
రామస్య తు వచః కుర్వన్సుగ్రీవో హరిపుఙ్గవః ।
అఙ్గదం సమ్పరిష్వజ్య యౌవరాజ్యేఽభ్యషేచయత్ ॥ 38 ॥
అఙ్గదే చాభిషిక్తే తు సానుక్రోశాః ప్లవఙ్గమాః ।
సాధు సాధ్వితి సుగ్రీవం మహాత్మానోఽభ్యపూజయన్ ॥ 39 ॥
రామం చైవ మహాత్మానం లక్ష్మణం చ పునః పునః ।
ప్రీతాశ్చ తుష్టువుస్సర్వే తాదృశే తత్ర వర్తితే ॥ 40 ॥
హృష్టపుష్టజనాకీర్ణా పతాకాధ్వజశోభితా ।
బభూవ నగరీ రమ్యా కిష్కిన్ధా గిరిగహ్వరే ॥ 41 ॥
నివేద్య రామాయ తదా మహాత్మనే మహాభిషేకం కపివాహినీపతిః ।
రుమాం చ భార్యం ప్రతిలభ్య వీర్యవా నవాప రాజ్యం త్రిదశాధిపో యథా ॥ 42 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే కిష్కిన్ధాకాణ్డే షడ్వింశస్సర్గః ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ṣaḍviṃśassargaḥ |
tataśśokābhisantaptaṃ sugrīvaṃ klinnavāsasam |
śākhāmṛgamahāmātrāḥ parivāryopatasthire || 1 ||
abhigamya mahābāhuṃ rāmamakliṣṭakāriṇam |
sthitāḥ prāñjalayassarve pitāmahamivarṣayaḥ || 2 ||
tataḥ kāñcanaśailābha staruṇārkanibhānanaḥ |
abravītprāñjalirvākyaṃ hanūmānmārutātmajaḥ || 3 ||
bhavatprasādātsugrīvaḥ pitṛpaitāmahaṃ mahat |
vānarāṇāṃ suduṣprāpaṃ prāpto rājyamidaṃ prabho || 4 ||
bhavatā samanujñātaḥ praviśya nagaraṃ śubham || 5 ||
saṃvidhāsyati kāryāṇi sarvāṇi sasuhṛjjanaḥ |
snāto'yaṃ vividhairgandhairauṣadhaiśca yathāvidhi || 6 ||
arcayiṣyati ratnaiśca mālyaiśca tvāṃ viśeṣataḥ |
imāṃ giriguhāṃ ramyāmabhigantumito'rhasi || 7 ||
kuruṣva svāmisambandhaṃ vānarānsampraharṣaya |
evamukto hanumatā rāghavaḥ paravīrahā || 8 ||
pratyuvāca hanūmantaṃ buddhimānvākyakovidaḥ |
caturdaśa samāssaumya grāmaṃ vā yadi vā puram || 9 ||
na pravekṣyāmi hanumanpiturnirdeśapālakaḥ |
susamṛddhāṃ guhāṃ ramyāṃ sugrīvo vānararṣabhaḥ || 10 ||
praviṣṭo vidhivadvīraḥ kṣipraṃ rājye'bhiṣicyatām |
evamuktvā hanūmantaṃ rāmassugrīvamabravīt || 11 ||
vṛttajño vṛttasampannamudārabalavikramam |
imamapyaṅgadaṃ vīra yauvarājye'bhiṣecaya || 12 ||
jyeṣṭhasya sa suto jyeṣṭhassadṛśo vikrameṇa te |
aṅgado'yamadīnātmā yauvarājyasya bhājanam || 13 ||
pūrvo'yaṃ vārṣiko māsaḥ śrāvaṇassalilāgamaḥ |
pravṛttāssaumya catvāro māsā vārṣikasajñikāḥ || 14 ||
nāyamudyogasamayaḥ praviśa tvaṃ purīṃ śubhām |
asminvatsyāmyahaṃ saumya parvate saha lakṣmaṇaḥ || 15 ||
iyaṃ giriguhā ramyā viśālā yuktamārutā |
prabhūtasalilā saumya prabhūtakamalotpalā || 16 ||
kārtike samanuprāpte tvaṃ rāvaṇavadhe yata |
eṣa nassamayassaumya praviśa tvaṃ svamālayam || 17 ||
abhiṣiktasva rājye ca suhṛdassampraharṣaya |
iti rāmābhyanujñātassugrīvo vānarādhipaḥ || 18 ||
praviveśa purīṃ ramyāṃ kiṣkindhāṃ vālipālitām |
taṃ vānarasahasrāṇi praviṣṭaṃ vānareśvaram || 19 ||
abhivādya praviṣṭāni sarvataḥ paryavārayan |
tataḥ prakṛtayassarvā dṛṣṭvā harigaṇeśvaram || 20 ||
praṇamya mūrdhnā patitā vasudhāyāṃ samāhitāḥ |
sugrīvaḥ prakṛtīssarvāssambhāṣyotthāpya vīryavān || 21 ||
bhrāturantaḥpuraṃ saumyaṃ praviveśa mahābalaḥ |
praviśya tvabhiniṣkrāntaṃ sugrīvaṃ plavageśvaram || 22 ||
abhyaṣiñcanta suhṛdassahasrākṣamivāmarāḥ |
tasya pāṇḍuramājahruśchatraṃ hemapariṣkṛtam || 23 ||
śukle ca vālavyajane hemadaṇḍe yaśaskare |
tathā sarvāṇi ratnāni sarvabījauṣadhīrapi || 24 ||
sakṣīrāṇāṃ ca vṛkṣāṇāṃ prarohānkusumāni ca |
śuklāni caiva vastrāṇi śvetaṃ caivānulepanam || 25 ||
sugandhīni ca mālyāni sthalajānyambujāni ca |
candanāni ca divyāni gandhāṃśca vividhānbahūn || 26 ||
akṣataṃ jātarūpaṃ ca priyaṅgumadhusarpiṣī |
dadhi carma ca vaiyāghraṃ vārāhī cāpyupānahau || 27 ||
samālambhanamādāya rocanāṃ samanaśśilām |
āgmustatra muditā varāḥ kanyāstu ṣoḍaśa || 28 ||
tataste vānaraśreṣṭhaṃ yathākālaṃ yathāvidhi |
ratnairvastraiśca bhakṣyaiśca toṣayitvā dvijarṣabhān || 29 ||
tataḥ kuśaparistīrṇaṃ samiddhaṃ jātavedasam |
mantrapūtena haviṣā hutvā mantravido janāḥ || 30 ||
tato hemapratiṣṭhāne varāstaraṇasaṃvṛte |
prāsādaśikhare ramye citramālyopaśobhite || 31 ||
prāṅmukhaṃ vividhairmantraiḥ sthāpayitvā varāsane |
nadīnadebhyassaṃhṛtya tīrthebhyaśca samantataḥ || 32 ||
āhṛtya ca samudrebhyassarvebhyo vānararṣabhāḥ |
apaḥ kanakakumbheṣu nidhāya vimalāśśubhāḥ || 33 ||
śubhairvṛṣabhaśṛṅgaiśca kalaśaiścāpi kāñcanaiḥ |
śāstradṛṣṭena vidhinā maharṣivihitena ca || 34 ||
gajo gavākṣo gavayaśśarabho gandhamādanaḥ |
maindaśca dvividaścaiva hanumānjāmbavānnalaḥ || 35 ||
abhyaṣiñcanta sugrīvaṃ prasannena sugandhinā |
salilena sahasrākṣaṃ vasavo vāsavaṃ yathā || 36 ||
abhiṣikte tu sugrīve sarve vānarapuṅgavāḥ |
pracukruśurmahātmāno hṛṣṭā statra sahasraśaḥ || 37 ||
rāmasya tu vacaḥ kurvansugrīvo haripuṅgavaḥ |
aṅgadaṃ sampariṣvajya yauvarājye'bhyaṣecayat || 38 ||
aṅgade cābhiṣikte tu sānukrośāḥ plavaṅgamāḥ |
sādhu sādhviti sugrīvaṃ mahātmāno'bhyapūjayan || 39 ||
rāmaṃ caiva mahātmānaṃ lakṣmaṇaṃ ca punaḥ punaḥ |
prītāśca tuṣṭuvussarve tādṛśe tatra vartite || 40 ||
hṛṣṭapuṣṭajanākīrṇā patākādhvajaśobhitā |
babhūva nagarī ramyā kiṣkindhā girigahvare || 41 ||
nivedya rāmāya tadā mahātmane mahābhiṣekaṃ kapivāhinīpatiḥ |
rumāṃ ca bhāryaṃ pratilabhya vīryavā navāpa rājyaṃ tridaśādhipo yathā || 42 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ṣaḍviṃśassargaḥ ||