📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
3.33 అరణ్యకాణ్డ - త్రయస్త్రింశ సర్గః
3.33 Aranyakanda - Trayastrimsha Sargah
Valmiki Telugu
శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అరణ్యకాణ్డమ్ ।
అథ త్రయస్త్రింశస్సర్గః ।
తతః శూర్పణఖా దీనా రావణం లోకరావణమ్ ।
అమాత్యమధ్యే సఙ్క్రుద్ధా పరుషం వాక్యమబ్రవీత్ ॥ 1 ॥
ప్రమత్తః కామభోగేషు స్వైరవృత్తో నిరఙ్కుశః ।
సముత్పన్నం భయం ఘోరం బోద్ధవ్యం నావబుధ్యసే ॥ 2 ॥
సక్తం గ్రామ్యేషు భోగేషు కామవృత్తం మహీపతిమ్ ।
లుబ్ధం న బహుమన్యన్తే శ్మశానాగ్నిమివ ప్రజాః ॥ 3 ॥
స్వయం కార్యాణి యః కాలే నానుతిష్ఠతి పార్థివః ।
స తు వై సహ రాజ్యేన తైశ్చ కార్యైర్వినశ్యతి ॥ 4 ॥
అయుక్తచారం దుర్దర్శమస్వాధీనం నరాధిపమ్ ।
వర్జయన్తి నరా దూరాన్నదీపఙ్కామివ ద్విపాః ॥ 5 ॥
యే న రక్షన్తి విషయమస్వాధీనా నరాధిపాః ।
తే న వృద్ధ్యా ప్రకాశన్తే గిరయస్సాగరే యథా ॥ 6 ॥
ఆత్మవద్భిర్విగృహ్య త్వం దేవగన్ధర్వదానవైః ।
అయుక్తచారశ్చపలః కథం రాజా భవిష్యసి ॥ 7 ॥
త్వన్తు బాలస్వభావశ్చ బుద్ధిహీనశ్చ రాక్షస ।
జ్ఞాతవ్యన్తు న జానీషే కథం రాజా భవిష్యసి ॥ 8 ॥
యేషాం చారశ్చ కోశశ్చ నయశ్చ జయతాం వర ।
అస్వాధీనా నరేన్ద్రాణాం ప్రాకృతైస్తే జనైస్సమాః ॥ 9 ॥
యస్మాత్పశ్యన్తి దూరస్థాన్ సర్వానర్థాన్నరాధిపాః ।
చారేణ తస్మాదుచ్యన్తే రాజానో దీర్ఘచక్షుషః ॥ 10 ॥
అయుక్తచారం మన్యే త్వాం ప్రాకృతైస్సచివైర్వృతమ్ ।
స్వజనం తు జనస్థానే హతం యో నావబుద్ధ్యసే ॥ 11 ॥
చతుర్దశ సహస్రాణి రక్షసాం క్రూరకర్మణామ్ ।
హతాన్యేకేన రామేణ ఖరశ్చ సహదూషణః ॥ 12 ॥
ఋషీణామభయం దత్తం కృతక్షేమాశ్చ దణ్డకాః ।
ధర్షితం చ జనస్థానం రామేణాక్లిష్టకర్మణా ॥ 13 ॥
త్వన్తు లుబ్దః ప్రమత్తశ్చ పరాధీనశ్చ రావణ ।
విషయే స్వే సముత్పన్నం భయం యో నావబుధ్యసే ॥ 14 ॥
తీక్ష్ణమల్పప్రదాతారం ప్రమత్తం గర్వితం శఠమ్ ।
వ్యసనే సర్వభూతాని నాభిధావన్తి పార్థివమ్ ॥ 15 ॥
అతిమానినమగ్రాహ్యమాత్మసమ్భావితం నరమ్ ।
క్రోధినం వ్యసనే హన్తి స్వజనోఽపి మహీపతిమ్ ॥ 16 ॥
నానుతిష్ఠతి కార్యాణి భయేషు న బిభేతి చ ।
క్షిప్రం రాజ్యాచ్యుతో దీనస్తృణైస్తుల్యో భవిష్యతి ॥ 17 ॥
శుష్కైః కాష్ఠైర్భవేత్కార్యం లోష్టైరపి చ పాంసుభిః ।
న తు స్థానాత్పరిభ్రష్టైః కార్యం స్యాద్వసుధాధిపైః ॥ 18 ॥
అపభుక్తం యథా వాసస్స్రజో వా మృదితా యథా ।
ఏవం రాజ్యాత్పరిభ్రష్టస్సమర్థోఽపి నిరర్థకః ॥ 19 ॥
అప్రమత్తశ్చ యో రాజా సర్వజ్ఞో విజితేన్ద్రియః ।
కృతజ్ఞో ధర్మశీలశ్చ స రాజా తిష్ఠతే చిరమ్ ॥ 20 ॥
నయనాభ్యాం ప్రసుప్తోఽపి జాగర్తి నయచక్షుషా ।
త్యక్తక్రోధప్రమాదశ్చ స రాజా పూజ్యతే జనైః ॥ 21 ॥
త్వం తు రావణ దుర్బుద్ధిర్గుణైరేతైర్వివర్జితః ।
యస్య తేఽవిదితశ్చారై రక్షసాం సుమహాన్వధః ॥ 22 ॥
పరావమన్తా విషయేషు సఙ్గతో న దేశకాలప్రవిభాగతత్వవిత్ ।
అయుక్తబుద్ధిర్గుణదోషనిశ్చయే విపన్నరాజ్యో నచిరాద్విపత్స్యసే ॥ 23 ॥
ఇతి స్వదోషాన్ పరికీర్తితాంస్తయా సమీక్ష్య బుద్ధ్యా క్షణదాచరేశ్వరః ।
ధనేన దర్పేణ బలేన చాన్వితో విచిన్తయామాస చిరం స రావణః ॥ 24 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అరణ్యకాణ్డే త్రయస్త్రింశస్సర్గః ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha trayastriṃśassargaḥ |
tataḥ śūrpaṇakhā dīnā rāvaṇaṃ lokarāvaṇam |
amātyamadhye saṅkruddhā paruṣaṃ vākyamabravīt || 1 ||
pramattaḥ kāmabhogeṣu svairavṛtto niraṅkuśaḥ |
samutpannaṃ bhayaṃ ghoraṃ boddhavyaṃ nāvabudhyase || 2 ||
saktaṃ grāmyeṣu bhogeṣu kāmavṛttaṃ mahīpatim |
lubdhaṃ na bahumanyante śmaśānāgnimiva prajāḥ || 3 ||
svayaṃ kāryāṇi yaḥ kāle nānutiṣṭhati pārthivaḥ |
sa tu vai saha rājyena taiśca kāryairvinaśyati || 4 ||
ayuktacāraṃ durdarśamasvādhīnaṃ narādhipam |
varjayanti narā dūrānnadīpaṅkāmiva dvipāḥ || 5 ||
ye na rakṣanti viṣayamasvādhīnā narādhipāḥ |
te na vṛddhyā prakāśante girayassāgare yathā || 6 ||
ātmavadbhirvigṛhya tvaṃ devagandharvadānavaiḥ |
ayuktacāraścapalaḥ kathaṃ rājā bhaviṣyasi || 7 ||
tvantu bālasvabhāvaśca buddhihīnaśca rākṣasa |
jñātavyantu na jānīṣe kathaṃ rājā bhaviṣyasi || 8 ||
yeṣāṃ cāraśca kośaśca nayaśca jayatāṃ vara |
asvādhīnā narendrāṇāṃ prākṛtaiste janaissamāḥ || 9 ||
yasmātpaśyanti dūrasthān sarvānarthānnarādhipāḥ |
cāreṇa tasmāducyante rājāno dīrghacakṣuṣaḥ || 10 ||
ayuktacāraṃ manye tvāṃ prākṛtaissacivairvṛtam |
svajanaṃ tu janasthāne hataṃ yo nāvabuddhyase || 11 ||
caturdaśa sahasrāṇi rakṣasāṃ krūrakarmaṇām |
hatānyekena rāmeṇa kharaśca sahadūṣaṇaḥ || 12 ||
ṛṣīṇāmabhayaṃ dattaṃ kṛtakṣemāśca daṇḍakāḥ |
dharṣitaṃ ca janasthānaṃ rāmeṇākliṣṭakarmaṇā || 13 ||
tvantu lubdaḥ pramattaśca parādhīnaśca rāvaṇa |
viṣaye sve samutpannaṃ bhayaṃ yo nāvabudhyase || 14 ||
tīkṣṇamalpapradātāraṃ pramattaṃ garvitaṃ śaṭham |
vyasane sarvabhūtāni nābhidhāvanti pārthivam || 15 ||
atimāninamagrāhyamātmasambhāvitaṃ naram |
krodhinaṃ vyasane hanti svajano'pi mahīpatim || 16 ||
nānutiṣṭhati kāryāṇi bhayeṣu na bibheti ca |
kṣipraṃ rājyācyuto dīnastṛṇaistulyo bhaviṣyati || 17 ||
śuṣkaiḥ kāṣṭhairbhavetkāryaṃ loṣṭairapi ca pāṃsubhiḥ |
na tu sthānātparibhraṣṭaiḥ kāryaṃ syādvasudhādhipaiḥ || 18 ||
apabhuktaṃ yathā vāsassrajo vā mṛditā yathā |
evaṃ rājyātparibhraṣṭassamartho'pi nirarthakaḥ || 19 ||
apramattaśca yo rājā sarvajño vijitendriyaḥ |
kṛtajño dharmaśīlaśca sa rājā tiṣṭhate ciram || 20 ||
nayanābhyāṃ prasupto'pi jāgarti nayacakṣuṣā |
tyaktakrodhapramādaśca sa rājā pūjyate janaiḥ || 21 ||
tvaṃ tu rāvaṇa durbuddhirguṇairetairvivarjitaḥ |
yasya te'viditaścārai rakṣasāṃ sumahānvadhaḥ || 22 ||
parāvamantā viṣayeṣu saṅgato na deśakālapravibhāgatatvavit |
ayuktabuddhirguṇadoṣaniścaye vipannarājyo nacirādvipatsyase || 23 ||
iti svadoṣān parikīrtitāṃstayā samīkṣya buddhyā kṣaṇadācareśvaraḥ |
dhanena darpeṇa balena cānvito vicintayāmāsa ciraṃ sa rāvaṇaḥ || 24 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe trayastriṃśassargaḥ ||