📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
2.82 అయోధ్యాకాణ్డ - ద్వాశీతితమ సర్గః
2.82 Ayodhyakanda - Dvashititama Sargah
Valmiki Telugu
శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అయోధ్యాకాణ్డమ్ ।
అథ ద్వాశీతితమస్సర్గః ।
తామార్యగణసమ్పూర్ణాం భరతః ప్రగ్రహాం సభామ్ ।
దదర్శ బుద్ధిసమ్పన్నః పూర్ణచన్ద్రో నిశామివ ॥ 1 ॥
ఆసనాని యథాన్యాయమార్యాణాం విశతాం తదా ।
వస్త్రాఙ్గరాగప్రభయా ద్యోతితా సా సభోత్తమా ॥ 2 ॥
సా విద్వజ్జనసమ్పూర్ణా సభా సురుచిరా తదా ।
అదృశ్యత ఘనాపాయే పూర్ణచన్ద్రేవ శర్వరీ ॥ 3 ॥
రాజ్ఞస్తు ప్రకృతీ స్సర్వా స్సమగ్రాః ప్రేక్ష్య ధర్మవిత్ ।
ఇదం పురోహితో వాక్యం భరతం మృదు చాబ్రవీత్ ॥ 4 ॥
తాత రాజా దశరథ స్స్వర్గతో ధర్మమాచరన్ ।
ధనధాన్యవతీం స్ఫీతాం ప్రదాయ పృథివీం తవ ॥ 5 ॥
రామస్తథా సత్యధృతిస్సతాం ధర్మమనుస్మరన్ ।
నాజహాత్పితురాదేశం శశీ జ్యోత్స్నామివోదితః ॥ 6 ॥
పిత్రా భ్రాత్రా చ తే దత్తం రాజ్యం నిహతకణ్టకమ్ ।
తద్భుఙ్క్ష్వ ముదితామాత్యః క్షిప్రమేవాభిషేచయ ॥ 7 ॥
ఉదీచ్యా శ్చ ప్రతీచ్యా శ్చ దాక్షిణాత్యాశ్చ కేవలాః ।
కోట్యాపరాన్తాస్సాముద్రారత్నాన్యభిహరన్తుతే ॥ 8 ॥
తచ్ఛ్రుత్వా భరతో వాక్యం శోకేనాభిపరిప్లుతః ।
జగామ మనసా రామం ధర్మజ్ఞో ధర్మకాఙ్క్షయా ॥ 9 ॥
సబాష్పకలయా వాచా కలహంసస్వరో యువా ।
విలలాప సభామధ్యే జగర్హే చ పురోహితమ్ ॥ 10 ॥
చరితబ్రహ్మచర్యస్య విద్యాస్నాతస్య ధీమతః ।
ధర్మే ప్రయతమానస్య కో రాజ్యం మద్విధో హరేత్ ॥ 11 ॥
కథం దశరథాజ్జాతో భవేద్రాజ్యాపహారకః ।
రాజ్యం చాహం చ రామస్య ధర్మం వక్తుమిహార్హసి ॥ 12 ॥
జ్యేష్ఠ శ్శ్రేష్ఠశ్చ ధర్మాత్మా దిలీపనహుషోపమః ।
లబ్ధుమర్హతి కాకుత్స్థో రాజ్యం దశరథో యథా ॥ 13 ॥
అనార్యజుష్టమస్వర్గ్యం కుర్యాం పాపమహం యది ।
ఇక్ష్వాకూణామహం లోకే భవేయం కులపాంసనః ॥ 14 ॥
యద్ధి మాత్రా కృతం పాపం నాహం తదపి రోచయే ।
ఇహస్థో వనదుర్గస్థం నమస్యామి కృతాఞ్జలిః ॥ 15 ॥
రామమేవానుగచ్ఛామి రాజా స ద్విపదాం వరః ।
త్రయాణామపి లోకానాం రాజ్యమర్హతి రాఘవః ॥ 16 ॥
తద్వాక్యం ధర్మసంయుక్తం శ్రుత్వా సర్వే సభాసదః ।
హర్షాన్ముముచురశ్రూణి రామే నిహితచేతసః ॥ 17 ॥
యది త్వార్యం న శక్ష్యామి వినివర్తయితుం వనాత్ ।
వనే తత్రైవ వత్స్యామి యథాఽర్యో లక్ష్మణస్తథా ॥ 18 ॥
సర్వోపాయం తు వర్తిష్యే వినివర్తయితుం బలాత్ ।
సమక్షమార్యమిశ్రాణాం సాధూనాం గుణవర్తినామ్ ॥ 19 ॥
విష్టికర్మాన్తికా స్సర్వే మార్గశోధకరక్షకాః ।
ప్రస్థాపితా మయా పూర్వం యత్రాపి మమ రోచతే ॥ 20 ॥
ఏవముక్త్వా తు ధర్మాత్మా భరతో భ్రాతృవత్సలః ।
సమీపస్థమువాచేదం సుమన్త్రం మన్త్రకోవిదమ్ ॥ 21 ॥
తూర్ణముత్థాయ గచ్ఛ త్వం సుమన్త్ర మమ శాసనాత్ ।
యాత్రామాజ్ఞాపయ క్షిప్రం బలం చైవ సమానయ ॥ 22 ॥
ఏవముక్త స్సుమన్త్రస్తు భరతేన మహాత్మనా ।
హృష్టస్తదాఽదిశత్సర్వం యథాసన్దిష్టమిష్టవత్ ॥ 23 ॥
తాః ప్రహృష్టాః ప్రకృతయో బలాధ్యక్షా బలస్య చ ।
శ్రుత్వా యాత్రాం సమాజ్ఞప్తాం రాఘవస్య నివర్తనే ॥ 24 ॥
తతో యోధాఙ్గనా స్సర్వా భర్త్రూన్సర్వాన్గృహేగృహే ।
యాత్రాగమనమాజ్ఞాయ త్వరయన్తి స్మ హర్షితాః ॥ 25 ॥
తే హయైర్గోరథైశ్శీఘ్రైస్స్యన్దనైశ్చ మహాజవైః సహ యోధైర్బలాధ్యక్షా బలం సర్వమచోదయన్ ॥ 26 ॥
సజ్జం తు తద్బలం దృష్ట్వా భరతో గురుసన్నిధౌ ।
రథం మే త్వరయస్వేతి సుమన్త్రం పార్శ్వతోఽబ్రవీత్ ॥ 27 ॥
భరతస్య తు తస్యాజ్ఞాం ప్రతిగృహ్య చ హర్షితః ।
రథం గృహీత్వా ప్రయయౌ యుక్తం పరమవాజిభిః ॥ 28 ॥
స రాఘవ స్సత్యధృతిః ప్రతాపవాన్ బ్రువన్ సుయుక్తం దృఢసత్యవిక్రమః ।
గురుం మహారణ్యగతం యశస్వినం ప్రసాదయిష్యన్భరతోఽబ్రవీత్తదా ॥ 29 ॥
తూర్ణం సముత్థాయ సుమన్త్ర గచ్ఛ బలస్య యోగాయ బలప్రధానాన్ ।
ఆనేతుమిచ్ఛామి హి తం వనస్థం ప్రసాద్య రామం జగతో హితాయ ॥ 30 ॥
ససూతపుత్రో భరతేన సమ్యగాజ్ఞాపితస్సమ్పరిపూర్ణకామః ।
శశాస సర్వాన్ప్రకృతిప్రధానాన్బలస్య ముఖ్యాంశ్చ సుహృజ్జనం చ ॥ 31 ॥
తత స్సముత్థాయ కులే కులే తే రాజన్యవైశ్యా వృషలాశ్చ విప్రాః ।
అయూయుజన్నుష్ట్రఖరాన్రథాంశ్చ నాగాన్హయాంశ్చైవ కులప్రసూతాన్ ॥ 32 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే ద్వాశీతితమస్సర్గః ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha dvāśītitamassargaḥ |
tāmāryagaṇasampūrṇāṃ bharataḥ pragrahāṃ sabhām |
dadarśa buddhisampannaḥ pūrṇacandro niśāmiva || 1 ||
āsanāni yathānyāyamāryāṇāṃ viśatāṃ tadā |
vastrāṅgarāgaprabhayā dyotitā sā sabhottamā || 2 ||
sā vidvajjanasampūrṇā sabhā surucirā tadā |
adṛśyata ghanāpāye pūrṇacandreva śarvarī || 3 ||
rājñastu prakṛtī ssarvā ssamagrāḥ prekṣya dharmavit |
idaṃ purohito vākyaṃ bharataṃ mṛdu cābravīt || 4 ||
tāta rājā daśaratha ssvargato dharmamācaran |
dhanadhānyavatīṃ sphītāṃ pradāya pṛthivīṃ tava || 5 ||
rāmastathā satyadhṛtissatāṃ dharmamanusmaran |
nājahātpiturādeśaṃ śaśī jyotsnāmivoditaḥ || 6 ||
pitrā bhrātrā ca te dattaṃ rājyaṃ nihatakaṇṭakam |
tadbhuṅkṣva muditāmātyaḥ kṣipramevābhiṣecaya || 7 ||
udīcyā śca pratīcyā śca dākṣiṇātyāśca kevalāḥ |
koṭyāparāntāssāmudrāratnānyabhiharantute || 8 ||
tacchrutvā bharato vākyaṃ śokenābhipariplutaḥ |
jagāma manasā rāmaṃ dharmajño dharmakāṅkṣayā || 9 ||
sabāṣpakalayā vācā kalahaṃsasvaro yuvā |
vilalāpa sabhāmadhye jagarhe ca purohitam || 10 ||
caritabrahmacaryasya vidyāsnātasya dhīmataḥ |
dharme prayatamānasya ko rājyaṃ madvidho haret || 11 ||
kathaṃ daśarathājjāto bhavedrājyāpahārakaḥ |
rājyaṃ cāhaṃ ca rāmasya dharmaṃ vaktumihārhasi || 12 ||
jyeṣṭha śśreṣṭhaśca dharmātmā dilīpanahuṣopamaḥ |
labdhumarhati kākutstho rājyaṃ daśaratho yathā || 13 ||
anāryajuṣṭamasvargyaṃ kuryāṃ pāpamahaṃ yadi |
ikṣvākūṇāmahaṃ loke bhaveyaṃ kulapāṃsanaḥ || 14 ||
yaddhi mātrā kṛtaṃ pāpaṃ nāhaṃ tadapi rocaye |
ihastho vanadurgasthaṃ namasyāmi kṛtāñjaliḥ || 15 ||
rāmamevānugacchāmi rājā sa dvipadāṃ varaḥ |
trayāṇāmapi lokānāṃ rājyamarhati rāghavaḥ || 16 ||
tadvākyaṃ dharmasaṃyuktaṃ śrutvā sarve sabhāsadaḥ |
harṣānmumucuraśrūṇi rāme nihitacetasaḥ || 17 ||
yadi tvāryaṃ na śakṣyāmi vinivartayituṃ vanāt |
vane tatraiva vatsyāmi yathā'ryo lakṣmaṇastathā || 18 ||
sarvopāyaṃ tu vartiṣye vinivartayituṃ balāt |
samakṣamāryamiśrāṇāṃ sādhūnāṃ guṇavartinām || 19 ||
viṣṭikarmāntikā ssarve mārgaśodhakarakṣakāḥ |
prasthāpitā mayā pūrvaṃ yatrāpi mama rocate || 20 ||
evamuktvā tu dharmātmā bharato bhrātṛvatsalaḥ |
samīpasthamuvācedaṃ sumantraṃ mantrakovidam || 21 ||
tūrṇamutthāya gaccha tvaṃ sumantra mama śāsanāt |
yātrāmājñāpaya kṣipraṃ balaṃ caiva samānaya || 22 ||
evamukta ssumantrastu bharatena mahātmanā |
hṛṣṭastadā'diśatsarvaṃ yathāsandiṣṭamiṣṭavat || 23 ||
tāḥ prahṛṣṭāḥ prakṛtayo balādhyakṣā balasya ca |
śrutvā yātrāṃ samājñaptāṃ rāghavasya nivartane || 24 ||
tato yodhāṅganā ssarvā bhartrūnsarvāngṛhegṛhe |
yātrāgamanamājñāya tvarayanti sma harṣitāḥ || 25 ||
te hayairgorathaiśśīghraissyandanaiśca mahājavaiḥ saha yodhairbalādhyakṣā balaṃ sarvamacodayan || 26 ||
sajjaṃ tu tadbalaṃ dṛṣṭvā bharato gurusannidhau |
rathaṃ me tvarayasveti sumantraṃ pārśvato'bravīt || 27 ||
bharatasya tu tasyājñāṃ pratigṛhya ca harṣitaḥ |
rathaṃ gṛhītvā prayayau yuktaṃ paramavājibhiḥ || 28 ||
sa rāghava ssatyadhṛtiḥ pratāpavān bruvan suyuktaṃ dṛḍhasatyavikramaḥ |
guruṃ mahāraṇyagataṃ yaśasvinaṃ prasādayiṣyanbharato'bravīttadā || 29 ||
tūrṇaṃ samutthāya sumantra gaccha balasya yogāya balapradhānān |
ānetumicchāmi hi taṃ vanasthaṃ prasādya rāmaṃ jagato hitāya || 30 ||
sasūtaputro bharatena samyagājñāpitassamparipūrṇakāmaḥ |
śaśāsa sarvānprakṛtipradhānānbalasya mukhyāṃśca suhṛjjanaṃ ca || 31 ||
tata ssamutthāya kule kule te rājanyavaiśyā vṛṣalāśca viprāḥ |
ayūyujannuṣṭrakharānrathāṃśca nāgānhayāṃścaiva kulaprasūtān || 32 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe dvāśītitamassargaḥ ||