📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
2.19 అయోధ్యాకాణ్డ - ఏకోనవింశ సర్గః
2.19 Ayodhyakanda - Ekonavimsha Sargah
Valmiki Telugu
శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అయోధ్యాకాణ్డమ్ ।
అథ ఏకోనవింశస్సర్గః ।
తదప్రియమమిత్రఘ్నో వచనం మరణోపమమ్ ।
శ్రుత్వా న వివ్యథే రామః కైకేయీం చేదమబ్రవీత్ ॥ 1 ॥
ఏవమస్తు గమిష్యామి వనం వస్తుమహం త్వితః ।
జటాజినధరో రాజ్ఞః ప్రతిజ్ఞామనుపాలయన్ ॥ 2 ॥
ఇదం తు జ్ఞాతుమిచ్ఛామి కిమర్థం మాం మహీపతిః ।
నాభినన్దతి దుర్ధర్షో యథాపూర్వమరిన్దమః ॥ 3 ॥
మన్యుర్న చ త్వయా కార్యో దేవి బ్రూమి తవాగ్రతః ।
యాస్యామి భవ సుప్రీతా వనం చీరజటాధరః ॥ 4 ॥
హితేన గురుణా పిత్రా కృతజ్ఞేన నృపేణ చ ।
నియుజ్యమానో విస్రబ్ధః కిం న కుర్యామహం ప్రియమ్ ॥ 5 ॥
అలీకం మానసం త్వేకం హృదయం దహతీవ మే ।
స్వయం యన్నాహ మాం రాజా భరతస్యాభిషేచనమ్ ॥ 6 ॥
అహం హి సీతాం రాజ్యం చ ప్రాణానిష్టాన్ధనాని చ ।
హృష్టో భ్రాత్రే స్వయం దద్యాం భరతాయాప్రచోదితః ॥ 7 ॥
కిం పునర్మనుజేన్ద్రేణ స్వయం పిత్రా ప్రచోదితః ।
తవ చ ప్రియకామార్థం ప్రతిజ్ఞామనుపాలయన్ ॥ 8 ॥
తదాశ్వాసయ హీమం త్వం కిన్విదం యన్మహీపతిః ।
వసుధాసక్తనయనో మన్దమశ్రూణి ముఞ్చతి ॥ 9 ॥
గచ్ఛన్తు చైవానయితుం దూతాశ్శ్రీఘ్రజవైర్హయైః ।
భరతం మాతులకులాదద్యైవ నృపశాసనాత్ ॥ 10 ॥
దణ్డకారణ్యమేషోఽహమితో గచ్ఛామి సత్వరః ।
అవిచార్య పితుర్వాక్యం సమా వస్తుం చతుర్దశ ॥ 11 ॥
సా హృష్టా తస్య తద్వాక్యం శ్రుత్వా రామస్య కైకయీ ।
ప్రస్థానం శ్రద్ధధానా హి త్వరయామాస రాఘవమ్ ॥ 12 ॥
ఏవం భవతు యాస్యన్తి దూతా శ్శీఘ్రజవైర్హయైః ।
భరతం మాతులకులాదుపావర్తయితుం నరాః ॥ 13 ॥
తవ త్వహం క్షమం మన్యే నోత్సుకస్య విలమ్బనమ్ ।
రామ తస్మాదిత శ్శీఘ్రం వనం త్వం గన్తుమర్హసి ॥ 14 ॥
వ్రీడాన్విత స్స్వయం యచ్చ నృపస్త్వాం నాభిభాషతే ।
నైతత్కిఞ్చిన్నరశ్రేష్ఠ మన్యురేషోఽపనీయతామ్ ॥ 15 ॥
యావత్త్వం న వనం యాతః పురాదస్మాదభిత్వరన్ ।
పితా తావన్న తే రామ స్నాస్యతే భోక్ష్యతేఽపి వా ॥ 16 ॥
ధిక్కష్టమితి నిఃశ్వస్య రాజా శోకపరిప్లుతః ।
మూర్ఛితో న్యపతత్తస్మిన్పర్యఙ్కే హేమభూషితే ॥ 17 ॥
రామోఽప్యుత్థాప్య రాజానం కైకేయ్యాభిప్రచోదితః ।
కశయేవాహతో వాజీ వనం గన్తుం కృతత్వరః ॥ 18 ॥
తదప్రియమనార్యాయా వచనం దారుణోదయమ్ ।
శ్రుత్వా గతవ్యథో రామః కైకేయీం వాక్యమబ్రవీత్ ॥ 19 ॥
నాహమర్థపరో దేవి లోకమావస్తుముత్సహే ।
విద్ధిమామృషిభిస్తుల్యం కేవలం ధర్మమాస్థితమ్ ॥ 20 ॥
యదత్ర భవతః కిఞ్చిచ్ఛక్యం కర్తుం ప్రియం మయా ।
ప్రాణానపి పరిత్యజ్య సర్వథా కృతమేవ తత్ ॥ 21 ॥
న హ్యతో ధర్మచరణం కిఞ్చిదస్తి మహత్తరమ్ ।
యథా పితరిశుశ్రూషా తస్య వా వచనక్రియా ॥ 22 ॥
అనుక్తోఽప్యత్రభవతా భవత్యా వచనాదహమ్ ।
వనే వత్స్యామి విజనే వర్షాణీహ చతుర్దశ ॥ 23 ॥
న నూనం మయి కైకయి కిఞ్చిదాశంససే గుణమ్ ।
యద్రాజానమవోచస్త్వం మమేశ్వరతరా సతీ ॥ 24 ॥
యావన్మాతరమాప్నచ్ఛే సీతాం చానునయామ్యహమ్ ।
తతోఽద్యైవ గమిష్యామి దణ్డకానాం మహద్వనమ్ ॥ 25 ॥
భరతః పాలయేద్రాజ్యం శుశ్రూషేచ్చ పితుర్యథా ।
తథా భవత్యా కర్తవ్యం స హి ధర్మ స్సనాతనః ॥ 26 ॥
స రామస్య వచశ్శ్రృత్వా భృశం దుఃఖహతః పితా ।
శోకాదశక్నువన్వకతుం ప్రరురోద మహాస్వనమ్ ॥ 27 ॥
వన్దిత్వా చరణౌ రామో విసఞ్జ్ఞస్య పితుస్తథా ।
కైకేయ్యాశ్చాప్యనార్యాయాః నిష్పపాత మహాద్యుతిః ॥ 28 ॥
స రామః పితరం కృత్వా కైకేయీం చ ప్రదక్షిణమ్ ।
నిష్క్రమ్యాన్తఃపురాత్తస్మాత్స్వం దదర్శ సుహృజ్జనమ్ ॥ 29 ॥
తం బాష్పపరిపూర్ణాక్షః పృష్ఠతోఽనుజగామ హ ।
లక్ష్మణః పరమక్కృధ్దః స్సుమిత్రానన్దవర్ధనః ॥ 30 ॥
అభిషేచనికం భాణ్డం కృత్వా రామః ప్రదక్షిణమ్ ।
శనైర్జగామ సాపేక్షో దృష్టిం తత్రావిచాలయన్ ॥ 31 ॥
న చాస్య మహతీం లక్ష్మీం రాజ్యనాశోఽపకర్షతి ।
లోకకాన్తస్య కాన్తత్వాచ్ఛీతరశ్మేరివ క్షపా ॥ 32 ॥
న వనం గన్తుకామస్య త్యజతశ్చ వసున్ధరామ్ ।
సర్వలోకాతిగస్యేవ లక్ష్యతే చిత్తవిక్రియా ॥ 33 ॥
ప్రతిషిధ్య శుభం ఛత్రం వ్యజనే చ స్వలఙ్కృతే ।
విసర్జయిత్వా స్వజనం రథం పౌరాంస్తథా జనాన్ ॥ 34 ॥
ధారయన్ మనసా దుఃఖమిన్ద్రియాణి నిగృహ్య చ ।
ప్రవివేశాత్మవాన్వేశ్మ మాతురప్రియశంసివాన్ ॥ 35 ॥
సర్వోహ్యభిజనశ్శ్రీమాన్ శ్రీమతస్సత్యవాదినః ।
నాలక్షయత రామస్య కిఞ్చిదాకారమాననే ॥ 36 ॥
ఉచితం చ మహాబాహుర్నజహౌహర్షమాత్మనః ।
శారద స్సముదీర్ణాంశుశ్చన్ద్రస్తేజ ఇవాత్మజమ్ ॥ 37 ॥
వాచా మధురయా రామస్సర్వం సమ్మానయఞ్జనమ్ ।
మాతుస్సమీపం ధీరాత్మా ప్రవివేశ మహాయశాః ॥ 38 ॥
తం గుణైస్సమతాం ప్రాప్తో భ్రాతా విపులవిక్రమః ।
సౌమిత్రిరనువవ్రాజ ధారయన్దుఃఖమాత్మజమ్ ॥ 39 ॥
ప్రవిశ్య వేశ్మాతిభృశం ముదాఽన్వితం సమీక్ష్య తాం చార్థవిపత్తిమాగతామ్ ।
న చైవ రామోఽత్రజగామవిక్రియాం సుహృజ్జనస్యాత్మవిపత్తిశఙ్కయా ॥ 40 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే ఏకోనవింశస్సర్గః ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ekonaviṃśassargaḥ |
tadapriyamamitraghno vacanaṃ maraṇopamam |
śrutvā na vivyathe rāmaḥ kaikeyīṃ cedamabravīt || 1 ||
evamastu gamiṣyāmi vanaṃ vastumahaṃ tvitaḥ |
jaṭājinadharo rājñaḥ pratijñāmanupālayan || 2 ||
idaṃ tu jñātumicchāmi kimarthaṃ māṃ mahīpatiḥ |
nābhinandati durdharṣo yathāpūrvamarindamaḥ || 3 ||
manyurna ca tvayā kāryo devi brūmi tavāgrataḥ |
yāsyāmi bhava suprītā vanaṃ cīrajaṭādharaḥ || 4 ||
hitena guruṇā pitrā kṛtajñena nṛpeṇa ca |
niyujyamāno visrabdhaḥ kiṃ na kuryāmahaṃ priyam || 5 ||
alīkaṃ mānasaṃ tvekaṃ hṛdayaṃ dahatīva me |
svayaṃ yannāha māṃ rājā bharatasyābhiṣecanam || 6 ||
ahaṃ hi sītāṃ rājyaṃ ca prāṇāniṣṭāndhanāni ca |
hṛṣṭo bhrātre svayaṃ dadyāṃ bharatāyāpracoditaḥ || 7 ||
kiṃ punarmanujendreṇa svayaṃ pitrā pracoditaḥ |
tava ca priyakāmārthaṃ pratijñāmanupālayan || 8 ||
tadāśvāsaya hīmaṃ tvaṃ kinvidaṃ yanmahīpatiḥ |
vasudhāsaktanayano mandamaśrūṇi muñcati || 9 ||
gacchantu caivānayituṃ dūtāśśrīghrajavairhayaiḥ |
bharataṃ mātulakulādadyaiva nṛpaśāsanāt || 10 ||
daṇḍakāraṇyameṣo'hamito gacchāmi satvaraḥ |
avicārya piturvākyaṃ samā vastuṃ caturdaśa || 11 ||
sā hṛṣṭā tasya tadvākyaṃ śrutvā rāmasya kaikayī |
prasthānaṃ śraddhadhānā hi tvarayāmāsa rāghavam || 12 ||
evaṃ bhavatu yāsyanti dūtā śśīghrajavairhayaiḥ |
bharataṃ mātulakulādupāvartayituṃ narāḥ || 13 ||
tava tvahaṃ kṣamaṃ manye notsukasya vilambanam |
rāma tasmādita śśīghraṃ vanaṃ tvaṃ gantumarhasi || 14 ||
vrīḍānvita ssvayaṃ yacca nṛpastvāṃ nābhibhāṣate |
naitatkiñcinnaraśreṣṭha manyureṣo'panīyatām || 15 ||
yāvattvaṃ na vanaṃ yātaḥ purādasmādabhitvaran |
pitā tāvanna te rāma snāsyate bhokṣyate'pi vā || 16 ||
dhikkaṣṭamiti niḥśvasya rājā śokapariplutaḥ |
mūrchito nyapatattasminparyaṅke hemabhūṣite || 17 ||
rāmo'pyutthāpya rājānaṃ kaikeyyābhipracoditaḥ |
kaśayevāhato vājī vanaṃ gantuṃ kṛtatvaraḥ || 18 ||
tadapriyamanāryāyā vacanaṃ dāruṇodayam |
śrutvā gatavyatho rāmaḥ kaikeyīṃ vākyamabravīt || 19 ||
nāhamarthaparo devi lokamāvastumutsahe |
viddhimāmṛṣibhistulyaṃ kevalaṃ dharmamāsthitam || 20 ||
yadatra bhavataḥ kiñcicchakyaṃ kartuṃ priyaṃ mayā |
prāṇānapi parityajya sarvathā kṛtameva tat || 21 ||
na hyato dharmacaraṇaṃ kiñcidasti mahattaram |
yathā pitariśuśrūṣā tasya vā vacanakriyā || 22 ||
anukto'pyatrabhavatā bhavatyā vacanādaham |
vane vatsyāmi vijane varṣāṇīha caturdaśa || 23 ||
na nūnaṃ mayi kaikayi kiñcidāśaṃsase guṇam |
yadrājānamavocastvaṃ mameśvaratarā satī || 24 ||
yāvanmātaramāpnacche sītāṃ cānunayāmyaham |
tato'dyaiva gamiṣyāmi daṇḍakānāṃ mahadvanam || 25 ||
bharataḥ pālayedrājyaṃ śuśrūṣecca pituryathā |
tathā bhavatyā kartavyaṃ sa hi dharma ssanātanaḥ || 26 ||
sa rāmasya vacaśśrṛtvā bhṛśaṃ duḥkhahataḥ pitā |
śokādaśaknuvanvakatuṃ praruroda mahāsvanam || 27 ||
vanditvā caraṇau rāmo visañjñasya pitustathā |
kaikeyyāścāpyanāryāyāḥ niṣpapāta mahādyutiḥ || 28 ||
sa rāmaḥ pitaraṃ kṛtvā kaikeyīṃ ca pradakṣiṇam |
niṣkramyāntaḥpurāttasmātsvaṃ dadarśa suhṛjjanam || 29 ||
taṃ bāṣpaparipūrṇākṣaḥ pṛṣṭhato'nujagāma ha |
lakṣmaṇaḥ paramakkṛdhdaḥ ssumitrānandavardhanaḥ || 30 ||
abhiṣecanikaṃ bhāṇḍaṃ kṛtvā rāmaḥ pradakṣiṇam |
śanairjagāma sāpekṣo dṛṣṭiṃ tatrāvicālayan || 31 ||
na cāsya mahatīṃ lakṣmīṃ rājyanāśo'pakarṣati |
lokakāntasya kāntatvācchītaraśmeriva kṣapā || 32 ||
na vanaṃ gantukāmasya tyajataśca vasundharām |
sarvalokātigasyeva lakṣyate cittavikriyā || 33 ||
pratiṣidhya śubhaṃ chatraṃ vyajane ca svalaṅkṛte |
visarjayitvā svajanaṃ rathaṃ paurāṃstathā janān || 34 ||
dhārayan manasā duḥkhamindriyāṇi nigṛhya ca |
praviveśātmavānveśma māturapriyaśaṃsivān || 35 ||
sarvohyabhijanaśśrīmān śrīmatassatyavādinaḥ |
nālakṣayata rāmasya kiñcidākāramānane || 36 ||
ucitaṃ ca mahābāhurnajahauharṣamātmanaḥ |
śārada ssamudīrṇāṃśuścandrasteja ivātmajam || 37 ||
vācā madhurayā rāmassarvaṃ sammānayañjanam |
mātussamīpaṃ dhīrātmā praviveśa mahāyaśāḥ || 38 ||
taṃ guṇaissamatāṃ prāpto bhrātā vipulavikramaḥ |
saumitriranuvavrāja dhārayanduḥkhamātmajam || 39 ||
praviśya veśmātibhṛśaṃ mudā'nvitaṃ samīkṣya tāṃ cārthavipattimāgatām |
na caiva rāmo'trajagāmavikriyāṃ suhṛjjanasyātmavipattiśaṅkayā || 40 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekonaviṃśassargaḥ ||