📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
2.112 అయోధ్యాకాణ్డ - ద్వాదశాధికశతతమ సర్గః
2.112 Ayodhyakanda - Dvadashadhikashatatama Sargah
Valmiki Telugu
శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అయోధ్యాకాణ్డమ్ ।
అథ ద్వాదశాధికశతతమస్సర్గః ।
తమప్రతిమతేజోభ్యాం భ్రాతృభ్యాం రోమహర్షణమ్ ।
విస్మితాః సఙ్గమం ప్రేక్ష్య సమవేతా మహర్షయః ॥ 1 ॥
అన్తర్హితా మునిగణాస్సిద్ధాశ్చ పరమర్షయః ।
తౌ భ్రాతరౌ మహాత్మానౌ కాకుత్స్థౌ ప్రశశంసిరే ॥ 2 ॥
స ధన్యో యస్య పుత్రౌ ద్వౌ ధర్మజ్ఞౌ ధర్మవిక్రమౌ ।
శ్రుత్వా వయం హి సమ్భాషాముభయోస్స్పృహయామహే ॥ 3 ॥
తతస్త్వృషిగణాః క్షిప్రం దశగ్రీవవధైషిణః ।
భరతం రాజశార్దూలమిత్యూచుః సఙ్గతా వచః ॥ 4 ॥
కులే జాత మహాప్రాజ్ఞ మహావృత్త మహాయశః ।
గ్రాహ్యం రామస్య వాక్యం తే పితరం యద్యవేక్షసే ॥ 5 ॥
సదాఽనృణమిమం రామం వయమిచ్ఛామహే పితుః ।
ఆనృణత్వాచ్చ కైకేయ్యాః స్వర్గం దశరథో గతః ॥ 6 ॥
ఏతావదుక్త్వా వచనం గన్ధర్వాః సమహర్షయః ।
రాజర్షయశ్చైవ తదా సర్వే స్వాం స్వాం గతిం గతాః ॥ 7 ॥
హ్లాదితస్తేన వాక్యేన శుభేన శుభదర్శనః ।
రామ స్సంహృష్టవదనస్తానృషీనభ్యపూజయత్ ॥ 8 ॥
త్రస్తగాత్రస్తు భరతస్స వాచా సజ్జమానయా ।
కృతాఞ్జలిరిదం వాక్యం రాఘవం పునరబ్రవీత్ ॥ 9 ॥
రాజధర్మమనుప్రేక్ష్య కులధర్మానుసన్తతిమ్ ।
కర్తుమర్హసి కాకుత్స్థ మమ మాతుశ్చ యాచనామ్ ॥ 10 ॥
రక్షితుం సుమహద్రాజ్యమహమేకస్తు నోత్సహే ।
పౌరజానపదాంశ్చాపి రక్తాన్రఞ్జయితుం తథా ॥ 11 ॥
జ్ఞాతయశ్చ హి యోధాశ్చ మిత్రాణి సుహృదశ్చ నః ।
త్వామేవ ప్రతివీక్షన్తే పర్జన్యమివ కర్షకాః ॥ 12 ॥
ఇదం రాజ్యం మహాప్రాజ్ఞ స్థాపయ ప్రతిపద్య హి ।
శక్తిమానసి కాకుత్స్థ లోకస్య పరిపాలనే ॥ 13 ॥
ఇత్యుక్త్వా న్యపతద్భ్రాతుః పాదయోర్భరతస్తదా ।
భృశం సమ్ప్రార్థయామాస రామమేవ ప్రియంవదః ॥ 14 ॥
తమఙ్కే భరతం కృత్వా రామో వచనమబ్రవీత్ ।
శ్యామం నలినపత్రాక్షం మత్తహంసస్వరం స్వయమ్ ॥ 15 ॥
ఆగతా త్వామియం బుద్ధిస్స్వజా వైనయికీ చ యా ।
భృశముత్సహసే తాత రక్షితుం పృథివీమపి ॥ 16 ॥
అమాత్యైశ్చ సుహృద్భిశ్చ బుద్ధిమద్భిశ్చ మన్త్రిభిః ।
సర్వకార్యాణి సమ్మన్త్ర్య సుమహన్త్యపి కారయ ॥ 17 ॥
లక్ష్మీశ్చన్ద్రాదపేయాద్వా హిమవాన్వా హిమం త్యజేత్ ।
అతీయాత్సాగరో వేలాం న ప్రతిజ్ఞామహం పితుః ॥ 18 ॥
కామాద్వా తాత లోభాద్వా మాత్రాతుభ్యమిదం కృతమ్ ।
న తన్మనసి కర్తవ్యం వర్తితవ్యం చ మాతృవత్ ॥ 19 ॥
ఏవం బ్రువాణం భరతః కౌసల్యాసుతమబ్రవీత్ ।
తేజసాఽఽదిత్యసఙ్కాశం ప్రతిపచ్చన్ద్రదర్శనమ్ ॥ 20 ॥
ఆధిరోహాఽర్య పాదాభ్యాం పాదుకే హేమభూషితే ।
ఏతేహి సర్వలోకస్య యోగక్షేమం విధాస్యతః ॥ 21 ॥
సోఽధిరుహ్య నరవ్యాఘ్రః పాదుకే హ్యవరుహ్య చ ।
ప్రాయచ్ఛత్సుమహాతేజా భరతాయ మహాత్మనే ॥ 22 ॥
స పాదుకే సమ్ప్రణమ్య రామం వచనమబ్రవీత్ చతుర్దశ హి వర్షాణి జటాచీరధరో హ్యాహమ్ ॥ 23 ॥
ఫలమూలాశనో వీర భవేయం రఘునన్దన ।
తవాఽగమనమాకాఙ్క్షాన్వసన్వై నగరాద్బహిః ॥ 24 ॥
తవ పాదుకయోర్న్యస్తరాజ్యతన్త్రః పరన్తప ।
చతుర్దశే తు సమ్పూర్ణే వర్షేఽహని రఘూత్తమ ॥ 25 ॥
న ద్రక్ష్యామి యది త్వాం తు ప్రవేక్ష్యామి హుతాశనమ్ ।
తథేతి చ ప్రతిజ్ఞాయ తం పరిష్వజ్య సాదరమ్ ॥ 26 ॥
శత్రుఘ్నం చ పరిష్వజ్య భరతం చేదమబ్రవీత్ ।
మాతరం రక్ష కైకేయీం మా రోషం కురు తాం ప్రతి ॥ 27 ॥
మయా చ సీతయా చైవ శప్తోఽసి రఘుసత్తమ ।
ఇత్యుక్త్వాఽశ్రుపరీతాక్షో భ్రాతరం విససర్జ హ ॥ 28 ॥
స పాదుకే తే భరతః ప్రతాపవాన్ స్వలఙ్కృతే సమ్పరిపూజ్య ధర్మవిత్ ।
ప్రదక్షిణం చైవ చకార రాఘవం చకార తే చోత్తమనాగమూర్ధని ॥ 29 ॥
అథాఽనుపూర్వ్యాత్ప్రతినన్ద్య తం జనం గురూంశ్చ మన్త్రిప్రకృతీస్తథాఽనుజౌ ।
వ్యసర్జయద్రాఘవవంశవర్ధనస్థిరః స్వధర్మే హిమవానివాచలః ॥ 30 ॥
తం మాతరో బాష్పగృహీతకణ్ఠ్యో దుఃఖేన నామన్త్రయితుం హి శేకుః ।
స త్వేవ మాత్రృరభివాద్య సర్వారుదన్కుటీం స్వాం ప్రవివేశ రాఘవః ॥ 31 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే ద్వాదశాధికశతతమస్సర్గః ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha dvādaśādhikaśatatamassargaḥ |
tamapratimatejobhyāṃ bhrātṛbhyāṃ romaharṣaṇam |
vismitāḥ saṅgamaṃ prekṣya samavetā maharṣayaḥ || 1 ||
antarhitā munigaṇāssiddhāśca paramarṣayaḥ |
tau bhrātarau mahātmānau kākutsthau praśaśaṃsire || 2 ||
sa dhanyo yasya putrau dvau dharmajñau dharmavikramau |
śrutvā vayaṃ hi sambhāṣāmubhayosspṛhayāmahe || 3 ||
tatastvṛṣigaṇāḥ kṣipraṃ daśagrīvavadhaiṣiṇaḥ |
bharataṃ rājaśārdūlamityūcuḥ saṅgatā vacaḥ || 4 ||
kule jāta mahāprājña mahāvṛtta mahāyaśaḥ |
grāhyaṃ rāmasya vākyaṃ te pitaraṃ yadyavekṣase || 5 ||
sadā'nṛṇamimaṃ rāmaṃ vayamicchāmahe pituḥ |
ānṛṇatvācca kaikeyyāḥ svargaṃ daśaratho gataḥ || 6 ||
etāvaduktvā vacanaṃ gandharvāḥ samaharṣayaḥ |
rājarṣayaścaiva tadā sarve svāṃ svāṃ gatiṃ gatāḥ || 7 ||
hlāditastena vākyena śubhena śubhadarśanaḥ |
rāma ssaṃhṛṣṭavadanastānṛṣīnabhyapūjayat || 8 ||
trastagātrastu bharatassa vācā sajjamānayā |
kṛtāñjaliridaṃ vākyaṃ rāghavaṃ punarabravīt || 9 ||
rājadharmamanuprekṣya kuladharmānusantatim |
kartumarhasi kākutstha mama mātuśca yācanām || 10 ||
rakṣituṃ sumahadrājyamahamekastu notsahe |
paurajānapadāṃścāpi raktānrañjayituṃ tathā || 11 ||
jñātayaśca hi yodhāśca mitrāṇi suhṛdaśca naḥ |
tvāmeva prativīkṣante parjanyamiva karṣakāḥ || 12 ||
idaṃ rājyaṃ mahāprājña sthāpaya pratipadya hi |
śaktimānasi kākutstha lokasya paripālane || 13 ||
ityuktvā nyapatadbhrātuḥ pādayorbharatastadā |
bhṛśaṃ samprārthayāmāsa rāmameva priyaṃvadaḥ || 14 ||
tamaṅke bharataṃ kṛtvā rāmo vacanamabravīt |
śyāmaṃ nalinapatrākṣaṃ mattahaṃsasvaraṃ svayam || 15 ||
āgatā tvāmiyaṃ buddhissvajā vainayikī ca yā |
bhṛśamutsahase tāta rakṣituṃ pṛthivīmapi || 16 ||
amātyaiśca suhṛdbhiśca buddhimadbhiśca mantribhiḥ |
sarvakāryāṇi sammantrya sumahantyapi kāraya || 17 ||
lakṣmīścandrādapeyādvā himavānvā himaṃ tyajet |
atīyātsāgaro velāṃ na pratijñāmahaṃ pituḥ || 18 ||
kāmādvā tāta lobhādvā mātrātubhyamidaṃ kṛtam |
na tanmanasi kartavyaṃ vartitavyaṃ ca mātṛvat || 19 ||
evaṃ bruvāṇaṃ bharataḥ kausalyāsutamabravīt |
tejasā''dityasaṅkāśaṃ pratipaccandradarśanam || 20 ||
ādhirohā'rya pādābhyāṃ pāduke hemabhūṣite |
etehi sarvalokasya yogakṣemaṃ vidhāsyataḥ || 21 ||
so'dhiruhya naravyāghraḥ pāduke hyavaruhya ca |
prāyacchatsumahātejā bharatāya mahātmane || 22 ||
sa pāduke sampraṇamya rāmaṃ vacanamabravīt caturdaśa hi varṣāṇi jaṭācīradharo hyāham || 23 ||
phalamūlāśano vīra bhaveyaṃ raghunandana |
tavā'gamanamākāṅkṣānvasanvai nagarādbahiḥ || 24 ||
tava pādukayornyastarājyatantraḥ parantapa |
caturdaśe tu sampūrṇe varṣe'hani raghūttama || 25 ||
na drakṣyāmi yadi tvāṃ tu pravekṣyāmi hutāśanam |
tatheti ca pratijñāya taṃ pariṣvajya sādaram || 26 ||
śatrughnaṃ ca pariṣvajya bharataṃ cedamabravīt |
mātaraṃ rakṣa kaikeyīṃ mā roṣaṃ kuru tāṃ prati || 27 ||
mayā ca sītayā caiva śapto'si raghusattama |
ityuktvā'śruparītākṣo bhrātaraṃ visasarja ha || 28 ||
sa pāduke te bharataḥ pratāpavān svalaṅkṛte samparipūjya dharmavit |
pradakṣiṇaṃ caiva cakāra rāghavaṃ cakāra te cottamanāgamūrdhani || 29 ||
athā'nupūrvyātpratinandya taṃ janaṃ gurūṃśca mantriprakṛtīstathā'nujau |
vyasarjayadrāghavavaṃśavardhanasthiraḥ svadharme himavānivācalaḥ || 30 ||
taṃ mātaro bāṣpagṛhītakaṇṭhyo duḥkhena nāmantrayituṃ hi śekuḥ |
sa tveva mātrṛrabhivādya sarvārudankuṭīṃ svāṃ praviveśa rāghavaḥ || 31 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe dvādaśādhikaśatatamassargaḥ ||