📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
3.2 - దశపూర్ణమాసేష్టిబ్రాహ్మణమ్ - కృష్ణ యజుర్వేద తైత్తిరీయ బ్రాహ్మణ పాఠః - తృతీయస్యామితో దివి
3.2 - Dashapurnamaseshtibrahmanam - Krishna Yajurveda Taittiriya Brahmana Pathah - Tritiyasyamito Divi
Krishna Telugu
కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ బ్రాహ్మణే తృతీయాష్టకే ద్వితీయః ప్రపాఠకః - దశపూర్ణమాసేష్టిబ్రాహ్మణమ్
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,
శ్రీ గురుభ్యో నమః । హ॒రిః॒ ఓమ్ ॥
అనువాకం 1 - వథ్సాపాకరణమ్
తృ॒తీయ॑స్యామి॒తో ది॒వి సోమ॑ ఆసీత్ । త-ఙ్గా॑య॒త్ర్యాహ॑రత్ ।
తస్య॑ ప॒ర్ణమ॑చ్ఛిద్యత । త-త్ప॒ర్ణో॑-ఽభవత్ । త-త్ప॒ర్ణస్య॑ పర్ణ॒త్వమ్ । బ్రహ్మ॒ వై ప॒ర్ణః । య-త్ప॑ర్ణశా॒ఖయా॑ వ॒థ్సాన॑పాక॒రోతి॑ ।
బ్రహ్మ॑ణై॒వైనా॑న॒పాక॑రోతి ॥ గా॒య॒త్రో వై ప॒ర్ణః । గా॒య॒త్రాః ప॒శవః॑ ॥ 1 ॥
తస్మా॒-త్త్రీణి॑త్రీణి ప॒ర్ణస్య॑ పలా॒శాని॑ । త్రి॒పదా॑ గాయ॒త్రీ । య-త్ప॑ర్ణశ॒ఖయా॒ గాః ప్రా॒ర్పయ॑తి । స్వయై॒వైనా॑ దే॒వత॑యా॒ ప్రార్ప॑యతి । య-ఙ్కా॒మయే॑తా ప॒శు-స్స్యా॒దితి॑ । అ॒ప॒ర్ణా-న్తస్మై॒ శుష్కా᳚గ్రా॒మాహ॑రేత్ ।
అ॒ప॒శురే॒వ భ॑వతి । య-ఙ్కా॒మయే॑త పశు॒మాన్-థ్స్యా॒దితి॑ । బ॒హు॒ప॒ర్ణా-న్తస్మై॑ బహుశా॒ఖామాహ॑రేత్ । ప॒శు॒మన్త॑-మే॒వైన॑-ఙ్కరోతి ॥ 2 ॥
య-త్ప్రాచీ॑మా॒హరే᳚త్ । దే॒వ॒లో॒క-మ॒భిజ॑యేత్ । యదుదీ॑చీ-మ్మనుష్యలో॒కమ్ । ప్రాచీ॒ముదీ॑చీ॒మాహ॑రతి । ఉ॒భయో᳚-ర్లో॒కయో॑-ర॒భిజి॑త్యై ॥ ఇ॒షే త్వో॒ర్జే త్వేత్యా॑హ । ఇష॑మే॒వోర్జం॒-యఁజ॑మానే దధాతి ॥
వా॒యవ॒-స్స్థేత్యా॑హ । వా॒యుర్వా అ॒న్తరి॑క్ష॒-స్యాద్ధ్య॑క్షాః ।
అ॒న్త॒రి॒క్ష॒దే॒వ॒త్యాః᳚ ఖలు॒ వై ప॒శవః॑ ॥ 3 ॥
వా॒యవ॑ ఏ॒వైనా॒-న్పరి॑ దదాతి । ప్ర వా ఏ॑నానే॒తదా-క॑రోతి । యదాహ॑ । వా॒యవ॒-స్స్థేత్యు॑పా॒యవః॒
స్థేత్యా॑హ । యజ॑మానాయై॒వ ప॒శూనుప॑హ్వయతే ॥
దే॒వో వః॑ సవి॒తా ప్రార్ప॑య॒త్విత్యా॑హ॒ ప్రసూ᳚త్యై ॥ శ్రేష్ఠ॑తమాయ॒ కర్మ॑ణ॒ ఇత్యా॑హ ।
య॒జ్ఞో హి శ్రేష్ఠ॑తమ॒-ఙ్కర్మ॑ । తస్మా॑దే॒వమా॑హ ॥
ఆప్యా॑యద్ధ్వమఘ్నియా దేవభా॒గమిత్యా॑హ ॥ 4 ॥
వ॒థ్సేభ్య॑శ్చ॒ వా ఏ॒తాః పు॒రా మ॑ను॒ష్యే᳚భ్య॒-శ్చాప్యా॑యన్త । దే॒వేభ్య॑ ఏ॒వైనా॒ ఇన్ద్రా॒యాప్యా॑యతి ॥ ఊర్జ॑స్వతీః॒ పయ॑స్వతీ॒రిత్యా॑హ । ఊర్జ॒గ్ం ॒హి పయః॑ స॒మ్భర॑న్తి ॥ ప్ర॒జావ॑తీ-రనమీ॒వా అ॑య॒క్ష్మా ఇత్యా॑హ॒ ప్రజా᳚త్యై । మావః॑ స్తే॒న ఈ॑శత॒ మా-ఽఘశగ్ం॑స॒ ఇత్యా॑హ॒ గుప్త్యై᳚ ॥ రు॒ద్రస్య॑ హే॒తిః పరి॑ వో వృణ॒క్త్విత్యా॑హ । రు॒ద్రా దే॒వైనా᳚-స్త్రాయతే ॥
ధ్రు॒వా అ॒స్మి-న్గోప॑తౌ స్యాత బ॒హ్వీరిత్యా॑హ ।
ధ్రు॒వా ఏ॒వాస్మి॑-న్బ॒హ్వీః క॑రోతి ॥ 5 ॥
యజ॑మానస్య ప॒శూ-న్పా॒హీత్యా॑హ । ప॒శు॒నా-ఙ్గో॑పీ॒థాయ॑ । తస్మా᳚థ్సా॒య-మ్ప॒శవ॒ ఉప॑ స॒మావ॑ర్తన్తే ॥ అన॑ధ-స్సాదయతి । గర్భా॑ణా॒-న్ధృత్యా॒ అప్ర॑పాదాయ । తస్మా॒ద్గర్భాః᳚ ప్ర॒జానా॒మప్ర॑పాదుకాః ।
ఉ॒పరీ॑వ॒ నిద॑ధాతి । ఉ॒పరీ॑వ॒ హి సు॑వ॒ర్గో లో॒కః ।
సు॒వ॒ర్గస్య॑ లో॒కస్య॒ సమ॑ష్ట్యై ॥ 6 ॥
(ప॒శవః॑ - కరోతి - ప॒శవో॑ - దేవభా॒గమిత్యా॑హ - కరోతి॒ - +నవ॑ చ) (అ. 1)
అనువాకం 2 - బర్​హిరాహరణమ్
దే॒వస్య॑ త్వా సవి॒తుః ప్ర॑స॒వ ఇత్య॑శ్వప॒ర్॒శుమాద॑త్తే॒ ప్రసూ᳚త్యై ।
అ॒శ్వినో᳚-ర్బా॒హుభ్యా॒మిత్యా॑హ ।
అ॒శ్వినౌ॒ హి దే॒వానా॑మద్ధ్వ॒ర్యూ ఆస్తా᳚మ్ ।
పూ॒ష్ణో హస్తా᳚భ్యా॒మిత్యా॑హ॒ యత్యై᳚ ॥ యో వా ఓష॑ధీః పర్వ॒శో వేద॑ । నైనా॒-స్స హి॑నస్తి । ప్ర॒జాప॑తి॒ర్వా ఓష॑ధీః పర్వ॒శో వే॑ద । స ఏ॑నా॒ న హి॑నస్తి । అ॒శ్వ॒ప॒ర్​శ్వా బ॒ర్॒హిరచ్ఛై॑తి ।
ప్రా॒జా॒ప॒త్యో వా అశ్వః॑ సయోని॒త్వాయ॑ ॥ 7 ॥
ఓష॑ధీనా॒మహిగ్ం॑సాయై ॥
య॒జ్ఞస్య॑ ఘో॒షద॒సీత్యా॑హ ।
యజ॑మాన ఏ॒వ ర॒యి-న్ద॑ధాతి । ప్రత్యు॑ష్ట॒గ్ం॒ రక్షః॒ ప్రత్యు॑ష్టా॒ అరా॑తయ॒ ఇత్యా॑హ ।
రక్ష॑సా॒-మప॑హత్యై ॥ ప్రేయమ॑గాద్ధి॒షణా॑ బ॒ర్॒హిరచ్ఛేత్యా॑హ । వి॒ద్యా వై ధి॒షణా᳚ । వి॒ద్యయై॒వైన॒దచ్ఛై॑తి ॥ మను॑నా కృ॒తా స్వ॒ధయా॒ విత॒ష్టేత్యా॑హ । మా॒న॒వీ హి పర్​శుః॑ స్వ॒ధాకృ॑తా ॥ 8 ॥
త ఆవ॑హన్తి క॒వయః॑ పు॒రస్తా॒దిత్యా॑హ । శు॒శ్రు॒వాగ్ంసో॒ వై క॒వయః॑ । య॒జ్ఞః పు॒రస్తా᳚త్ । ము॒ఖ॒త ఏ॒వ య॒జ్ఞమార॑భతే । అథో॒ యదే॒తదు॒క్త్వా యతః॒ కుత॑శ్చా॒హర॑తి । త-త్ప్రాచ్యా॑ ఏ॒వ ది॒శో భ॑వతి ॥
దే॒వేభ్యో॒ జుష్ట॑మి॒హ బ॒ర్॒హిరా॒సద॒ ఇత్యా॑హ । బ॒ర్॒హిష॒-స్సమృ॑ద్ధ్యై । కర్మ॒ణో-ఽన॑పరాధాయ ॥ దే॒వానా᳚-మ్పరిషూ॒తమ॒సీత్యా॑హ ॥ 9 ॥
యద్వా ఇ॒ద-ఙ్కి-ఞ్చ॑ । త-ద్దే॒వానా᳚-మ్పరిషూ॒తమ్ ।
అథో॒ యథా॒ వస్య॑సే ప్రతి॒ ప్రోచ్యాహే॒ద-ఙ్క॑రిష్యా॒మీతి॑ । ఏ॒వమే॒వ తద॑ద్ధ్వ॒ర్యు-ర్దే॒వేభ్యః॑ ప్రతి॒ ప్రోచ్య॑ బ॒ర్॒హిర్దా॑తి । ఆ॒త్మనో-ఽహిగ్ం॑సాయై ॥ యావ॑త-స్స్త॒మ్బా-న్ప॑రి ది॒శేత్ । యత్తేషా॑-ముచ్ఛి॒గ్గ్॒ష్యాత్ । అతి॒ త-ద్య॒జ్ఞస్య॑ రేచయేత్ । ఏకగ్గ్॑ స్త॒మ్బ-మ్పరి॑దిశేత్ ।
తగ్ం సర్వ॑-న్దాయాత్ ॥ 10 ॥
య॒జ్ఞస్యాన॑తిరేకాయ ॥ వ॒ర్॒షవృ॑ద్ధ-మ॒సీత్యా॑హ ।
వ॒ర్॒ష వృ॑ద్ధా॒ వా ఓష॑ధయః ॥
దేవ॑ బర్​హి॒రిత్యా॑హ । దే॒వేభ్య॑ ఏ॒వైన॑-త్కరోతి ।
మా త్వా॒-ఽన్వమ్మా తి॒ర్యగిత్యా॒హా హిగ్ం॑సాయై ।
పర్వ॑ తే రాద్ధ్యాస॒మిత్యా॒-హర్ధ్యై᳚ ॥
ఆ॒చ్ఛే॒త్తా తే॒ మా రి॑ష॒మిత్యా॑హ । నాస్యా॒త్మనో॑ మీయతే ।
య ఏ॒వం-వేఁద॑ ॥ 11 ॥
దేవ॑బర్​హి-శ్శ॒తవ॑ల్​శం॒-విఁరో॒హేత్యా॑హ । ప్ర॒జా వై బ॒ర్॒హిః । ప్ర॒జానా᳚-మ్ప్ర॒జన॑నాయ ॥ స॒హస్ర॑వల్​శా॒ వి వ॒యగ్ం రు॑హే॒మేత్యా॑హ । ఆ॒శిష॑మే॒వైతామాశా᳚స్తే ॥ పృ॒థి॒వ్యా-స్స॒పృఞ్చః॑ పా॒హీత్యా॑హ॒ ప్రతి॑ష్ఠిత్యై ॥
అయు॑ఙ్గాయుఙ్గా-న్ము॒ష్టీన్ ఁలు॑నోతి । మి॒థు॒న॒త్వాయ॒ ప్రజా᳚త్యై ॥ సు॒స॒భృన్తా᳚ త్వా॒ సమ్భ॑రా॒మీత్యా॑హ । బ్రహ్మ॑ణై॒వైన॒థ్- సమ్భ॑రతి ॥ 12 ॥
అది॑త్యై॒ రాస్నా॒-ఽసీత్యా॑హ । ఇ॒యం-వాఁ అది॑తిః ।
అ॒స్యా ఏ॒వైన॒-ద్రాస్నా᳚-ఙ్కరోతి ॥ ఇ॒న్ద్రా॒ణ్యై స॒నంహ॑న॒మిత్యా॑హ । ఇ॒న్ద్రా॒ణీ వా అగ్రే॑ దే॒వతా॑నా॒గ్ం॒ సమ॑నహ్యత । సా ఽఽర్ధ్నో᳚త్ ।
ఋద్ధ్యై॒ సన్న॑హ్యతి । ప్ర॒జా వై బ॒ర్॒హిః ।
ప్ర॒జానా॒మప॑రావాపాయ ।
తస్మా॒-థ్స్నావ॑సన్తతాః ప్ర॒జా జా॑యన్తే ॥ 13 ॥
పూ॒షా తే᳚ గ్ర॒న్థి-ఙ్గ్ర॑థ్నా॒త్విత్యా॑హ ।
పుష్టి॑మే॒వ యజ॑మానే దధాతి ॥ స తే॒ మా-ఽఽ స్థా॒దిత్యా॒హాహిగ్ం॑సాయై ॥ ప॒శ్చా-త్ప్రాఞ్చ॒ముప॑గూహతి ।
ప॒శ్చా-ద్వై ప్రా॒చీన॒గ్ం॒ రేతో॑ ధీయతే ।
ప॒శ్చాదే॒వాస్మై᳚ ప్రా॒చీన॒గ్ం॒ రేతో॑ దధాతి ॥
ఇన్ద్ర॑స్య త్వా బా॒హుభ్యా॒-ముద్య॑చ్ఛ॒ ఇత్యా॑హ । ఇ॒న్ద్రి॒యమే॒వ యజ॑మానే దధాతి ॥
బృహ॒స్పతే᳚ర్మూ॒ర్ధ్నా హ॑రా॒మీత్యా॑హ ।
బ్రహ్మ॒ వై దే॒వానా॒-మ్బృహ॒స్పతిః॑ ॥ 14 ॥
బ్రహ్మ॑ణై॒వైన॑ద్ధరతి ॥ ఉ॒ర్వ॑న్తరి॑క్ష॒-మన్వి॒హీత్యా॑హ॒ గత్యై᳚ ॥ దే॒వ॒గ॒మ్మమ॒సీత్యా॑హ । దే॒వానే॒వైన॑ద్గమయతి ॥ అన॑ధ-స్సాదయతి ।
గర్భా॑ణా॒-న్ధృత్యా॒ అప్ర॑పాదాయ । తస్మా॒-ద్గర్భాః᳚ ప్ర॒జానా॒మప్ర॑పాదుకాః । ఉ॒పరీ॑వ॒ నిద॑ధాతి । ఉ॒పరీ॑వ॒ హి సు॑వ॒ర్గో లో॒కః ।
సు॒వ॒ర్గస్య॑ లో॒కస్య॒ సమ॑ష్ట్యై ॥ 15 ॥
(స॒యో॒ని॒త్వాయ॑ - స్వ॒ధాకృ॑తా॒ - ఽసీత్యా॑హ - దాయా॒-ద్- వేద॑ - భరతి - జాయన్తే॒ - బృహ॒స్పతిః॒ - సమ॑ష్ట్యై) (అ. 2)
అనువాకం 3 - దోహనమ్
పూ॒ర్వే॒ద్యురి॒ద్ధ్మా బ॒ర్॒హిః క॑రోతి । య॒జ్ఞమే॒వారభ్య॑ గృహీ॒త్వోప॑వసతి ॥ ప్ర॒జాప॑తి-ర్య॒జ్ఞమ॑సృజత । తస్యో॒ఖే అ॑స్రగ్ంసేతామ్ । య॒జ్ఞో వై ప్ర॒జాప॑తిః ।
య-థ్సా᳚న్నాయ్యో॒ఖే భవ॑తః ।
య॒జ్ఞస్యై॒వ తదు॒ఖే ఉప॑దధా॒త్య-ప్ర॑స్రగ్ంసాయ ॥
శున్ధ॑ద్ధ్వ॒-న్దైవ్యా॑య॒ కర్మ॑ణే దేవయ॒జ్యాయా॒ ఇత్యా॑హ । దే॒వ॒య॒జ్యాయా॑ ఏ॒వైనా॑ని శున్ధతి ॥ మా॒త॒రిశ్వ॑నో ఘ॒ర్మో॑-ఽసీత్యా॑హ ॥ 16 ॥
అ॒న్తరి॑క్షం॒-వైఁ మా॑త॒రిశ్వ॑నో ఘ॒ర్మః ।
ఏ॒షాం-లోఁ॒కానాం॒-విఁధృ॑త్యై ॥
ద్యౌర॑సి పృథి॒వ్య॑సీత్యా॑హ । ది॒వశ్చ॒ హ్యే॑షా పృ॑థి॒వ్యాశ్చ॒ సమ్భృ॑తా । యదు॒ఖా ।
తస్మా॑దే॒వమా॑హ ॥ వి॒శ్వధా॑యా అసి పర॒మేణ॒ ధామ్నేత్యా॑హ । వృష్టి॒ర్వై వి॒శ్వధా॑యాః । వృష్టి॑మే॒వావ॑రున్ధే । దృగ్ంహ॑స్వ॒ మా హ్వా॒రిత్యా॑హ॒ ధృత్యై᳚ ॥ 17 ॥
వసూ॑నా-మ్ప॒విత్ర॑మ॒సీత్యా॑హ । ప్రా॒ణా వై వస॑వః ।
తేషాం॒-వాఁ ఏ॒త-ద్భా॑గ॒ధేయ᳚మ్ । య-త్ప॒విత్ర᳚మ్ । తేభ్య॑ ఏ॒వైన॑-త్కరోతి ॥ శ॒తధా॑రగ్ం స॒హస్ర॑ధార॒మిత్యా॑హ । ప్రా॒ణేష్వే॒వాయు॑-ర్దధాతి సర్వ॒త్వాయ॑ ॥ త్రి॒వృ-త్ప॑లాశశా॒ఖాయా᳚-న్దర్భ॒మయ॑-మ్భవతి । త్రి॒వృద్వై ప్రా॒ణః । త్రి॒వృత॑మే॒వ ప్రా॒ణ-మ్మ॑ద్ధ్య॒తో యజ॑మానే దధాతి ॥ 18 ॥
సౌ॒మ్యః ప॒ర్ణ-స్స॑యోని॒త్వాయ॑ । సా॒క్షా-త్ప॒విత్ర॑-న్ద॒ర్భాః । ప్రాఖ్సా॒యమధి॒ నిద॑ధాతి । త-త్ప్రా॑ణాపా॒నయో॑ రూ॒పమ్ । తి॒ర్యక్ప్రా॒తః । త-ద్దర్​శ॑స్య రూ॒పమ్ । దా॒ర్​శ్యగ్గ్​ హ్యే॑తదహః॑ । అన్నం॒-వైఁ చ॒న్ద్రమాః᳚ ।
అన్న॑-మ్ప్రా॒ణాః । ఉ॒భయ॑మే॒వోపై॒త్యజా॑మిత్వాయ ॥ 19 ॥
తస్మా॑ద॒యగ్ం స॒ర్వతః॑ పవతే ॥ హు॒త-స్స్తో॒కో హు॒తో ద్ర॒ఫ్స ఇత్యా॑హ॒ ప్రతి॑ష్ఠిత్యై । హ॒విషో-ఽస్క॑న్దాయ ।
న హి హు॒తగ్గ్​ స్వాహా॑కృత॒గ్గ్॒ స్కన్ద॑తి ।
ది॒వి నాకో॒ నామా॒గ్నిః । తస్య॑ వి॒ప్రుషో॑ భాగ॒ధేయ᳚మ్ ।
అ॒గ్నయే॑ బృహ॒తే నాకా॒యేత్యా॑హ ।
నాక॑మే॒వాగ్ని-మ్భా॑గ॒ధేయే॑న॒ సమ॑ర్ధయతి ।
స్వాహా॒ ద్యావా॑పృథి॒వీభ్యా॒మిత్యా॑హ ।
ద్యావా॑పృథి॒వ్యోరే॒వైన॒త్-ప్రతి॑ష్ఠాపయతి ॥ 20 ॥
ప॒విత్ర॑వ॒త్యాన॑యతి । అ॒పా-ఞ్చై॒వౌష॑ధీనా-ఞ్చ॒ రస॒గ్ం॒ సగ్ంసృ॑జతి । అథో॒ ఓష॑ధీష్వే॒వ ప॒శూ-న్ప్రతి॑ష్ఠాపయతి ॥ అ॒న్వా॒రభ్య॒ వాచం॑-యఁచ్ఛతి ।
య॒జ్ఞస్య॒ ధృత్యై᳚ । ధా॒రయ॑న్నాస్తే । ధా॒రయ॑న్త ఇవ॒ హి దు॒హన్తి॑ । కామ॑ధుక్ష॒ ఇత్యా॒హాతృ॒తీయ॑స్యై । త్రయ॑ ఇ॒మే లో॒కాః । ఇ॒మానే॒వ లో॒కాన్. యజ॑మానో దుహే ॥ 21 ॥
అ॒మూమితి॒ నామ॑ గృహ్ణాతి । భ॒ద్రమే॒వాసా॒-ఙ్కర్మా॒విష్క॑రోతి ॥ సా వి॒శ్వాయు॒-స్సా వి॒శ్వవ్య॑చా॒-స్సా వి॒శ్వక॒ర్మేత్యా॑హ । ఇ॒యం-వైఁ వి॒శ్వాయుః॑ ।
అ॒న్తరి॑క్షం-విఁ॒శ్వవ్య॑చాః । అ॒సౌ వి॒శ్వక॑ర్మా ।
ఇ॒మానే॒వైతాభి॑ర్లో॒కాన్. య॑థాపూ॒ర్వ-న్దు॑హే ।
అథో॒ యథా᳚ ప్రదా॒త్రే పుణ్య॑మా॒శాస్తే᳚ । ఏ॒వమే॒వైనా॑ ఏ॒తదుప॑స్తౌతి । తస్మా॒త్-ప్రాదా॒దిత్యు॒న్నీయ॒ వన్ద॑మానా ఉపస్తు॒వన్తః॑ ప॒శూ-న్దు॑హన్తి ॥ 22 ॥
బ॒హు దు॒గ్ధీన్ద్రా॑య దే॒వేభ్యో॑ హ॒విరితి॒ వాచం॒-విఁసృ॑జతే । య॒థా॒ దే॒వ॒తమే॒వ ప్రసౌ॑తి ।
దైవ్య॑స్య చ మాను॒షస్య॑ చ॒ వ్యావృ॑త్త్యై ।
త్రిరా॑హ । త్రిష॑త్యా॒ హి దే॒వాః । అవా॑చం-యఁ॒మో-ఽన॑న్వా-ర॒భ్యోత్త॑రాః । అప॑రిమితమే॒వావ॑రున్ధే ॥
న దా॑రుపా॒త్రేణ॑ దుహ్యాత్ । అ॒గ్ని॒వద్వై దా॑రుపా॒త్రమ్ ।
య-ద్దా॑రుపా॒త్రేణ॑ దు॒హ్యాత్ ॥ 23 ॥
యా॒తయా᳚మ్నా హ॒విషా॑ యజేత । అథో॒ ఖల్వా॑హుః ।
పు॒రో॒డాశ॑ముఖాని॒ వై హ॒వీగ్ంషి॑ । నేత ఇ॑తః పురో॒డాశగ్ం॑ హ॒విషో॒ యామో॒-ఽస్తీతి॑ ।
కామ॑మే॒వ దా॑రుపా॒త్రేణ॑ దుహ్యాత్ ॥ శూ॒ద్ర ఏ॒వ న దు॑హ్యాత్ । అస॑తో॒ వా ఏ॒ష సమ్భూ॑తః । యచ్ఛూ॒ద్రః । అహ॑విరే॒వ తదిత్యా॑హుః । యచ్ఛూ॒ద్రో దోగ్ధీతి॑ ॥ 24 ॥
అ॒గ్ని॒హో॒త్రమే॒వన దు॑హ్యాచ్ఛూ॒ద్రః । తద్ధి నోత్-పు॒నన్తి॑ । య॒దా ఖలు॒ వై ప॒విత్ర॑మ॒త్యేతి॑ । అథ॒ తద్ధ॒విరితి॑ ॥
సమ్పృ॑చ్యద్ధ్వ-మృతావరీ॒రిత్యా॑హ । అ॒పా-ఞ్చై॒వౌష॑ధీనా-ఞ్చ॒ రస॒గ్ం॒ సగ్ంసృ॑జతి ।
తస్మా॑ద॒పా-ఞ్చౌష॑ధీనా-ఞ్చ॒ రస॒ముప॑ జీవామః ।
మ॒న్ద్రా ధన॑స్య సా॒తయ॒ ఇత్యా॑హ । పుష్టి॑మే॒వ యజ॑మానే దధాతి ॥ సోమే॑న॒ త్వా-ఽఽత॑న॒చ్మీన్ద్రా॑య॒ దధీత్యా॑హ ॥ 25 ॥
సోమ॑మే॒వైన॑-త్కరోతి । యో వై సోమ॑-మ్భక్షయి॒త్వా ।
సం॒​వఁ॒థ్స॒రగ్ం సోమ॒-న్న పిబ॑తి । పు॒న॒ర్భక్ష్యో᳚-ఽస్య సోమపీ॒థో భ॑వతి ॥
సోమః॒ ఖలు॒ వై సా᳚నాం॒య్యమ్ । య ఏ॒వం-విఁ॒ద్వాన్-థ్సా᳚నాం॒య్య-మ్పిబ॑తి । అ॒పు॒న॒ర్భక్ష్యో᳚-ఽస్య సోమపీ॒థో భ॑వతి । న మృ॒న్మయే॒నాపి॑దద్ధ్యాత్ ।
య-న్మృ॒న్మయే॑నాపిద॒ద్ధ్యాత్ ।
పి॒తృ॒దే॒వ॒త్యగ్గ్॑ స్యాత్ ॥ 26 ॥
అ॒య॒స్పా॒త్రేణ॑ వా దారుపా॒త్రేణ॒ వా-ఽపి॑దధాతి ।
తద్ధి సదే॑వమ్ ॥ ఉ॒ద॒న్వద్- భ॑వతి । ఆపో॒ వై ర॑క్షో॒ఘ్నీః । రక్ష॑సా॒-మప॑హత్యై ॥
అద॑స్తమసి॒ విష్ణ॑వే॒ త్వేత్యా॑హ । య॒జ్ఞో వై విష్ణుః॑ ।
య॒జ్ఞాయై॒వైన॒దద॑స్త-ఙ్కరోతి । విష్ణో॑ హ॒వ్యగ్ం ర॑క్ష॒స్వేత్యా॑హ॒ గుప్త్యై᳚ ॥ అన॑ధ-స్సాదయతి । గర్భా॑ణా॒-న్ధృత్యా॒ అప్ర॑పాదాయ ।
తస్మా॒-ద్గర్భాః᳚ ప్ర॒జానా॒మ ప్ర॑పాదుకాః । ఉ॒పరీ॑వ॒ నిద॑ధాతి । ఉ॒పరీ॑వ॒ హి సు॑వ॒ర్గో లో॒కః । సు॒వ॒ర్గస్య॑ లో॒కస్య॒ సమ॑ష్ట్యై ॥ 27 ॥
(అ॒సీత్యా॑హ॒ - ధృత్యై॒ - యజ॑మానే దధా॒ - త్యజా॑మిత్వాయ - స్థాపయతి - దుహే - దుహన్తి - దు॒హ్యా-ద్- దోగ్ధీతి॒ - దధీత్యా॑హ - స్యాథ్ - సాదయతి॒ పఞ్చ॑ చ) (అ. 3)
అనువాకం 4 - హవిర్నిర్వాపః
కర్మ॑ణే వా-న్దే॒వేభ్యః॑ శకేయ॒మిత్యా॑హ॒ శక్త్యై᳚ ।
య॒జ్ఞస్య॒ వై సన్త॑తి॒మను॑ ప్ర॒జాః ప॒శవో॒ యజ॑మానస్య॒ సన్తా॑యన్తే । య॒జ్ఞస్య॒ విచ్ఛి॑త్తి॒మను॑ ప్ర॒జాః ప॒శవో॒ యజ॑మానస్య॒ విచ్ఛి॑ద్యన్తే ।
య॒జ్ఞస్య॒ సన్త॑తిరసి య॒జ్ఞస్య॑ త్వా॒ సన్త॑త్యై స్తృణామి॒ సన్త॑త్యై త్వా య॒జ్ఞస్యేత్యాహ॑వ॒నీయా॒-థ్సన్త॑నోతి । యజ॑మానస్య ప్ర॒జాయై॑ పశూ॒నాగ్ం సన్త॑త్యై ॥ అ॒పః ప్రణ॑యతి । శ్ర॒ద్ధా వా ఆపః॑ । శ్ర॒ద్ధామే॒వారభ్య॑ ప్ర॒ణీయ॒ ప్రచ॑రతి । అ॒పః ప్రణ॑యతి । య॒జ్ఞో వా ఆపః॑ ॥ 28 ॥
య॒జ్ఞమే॒వారభ్య॑ ప్ర॒ణీయ॒ ప్రచ॑రతి । అ॒పః ప్రణ॑యతి । వజ్రో॒ వా ఆపః॑ । వజ్ర॑మే॒వ భ్రాతృ॑వ్యేభ్యః ప్ర॒హృత్య॑ ప్ర॒ణీయ॒ ప్రచ॑రతి । అ॒పః ప్రణ॑యతి ।
ఆపో॒ వై ర॑క్షో॒ఘ్నీః । రక్ష॑సా॒-మప॑హత్యై । అ॒పః ప్రణ॑యతి । ఆపో॒ వై దే॒వానా᳚-మ్ప్రి॒య-న్ధామ॑ ।
దే॒వానా॑మే॒వ ప్రి॒య-న్ధామ॑ ప్ర॒ణీయ॒ ప్రచ॑రతి ॥ 29 ॥
అ॒పః ప్రణ॑యతి । ఆపో॒ వై సర్వా॑ దే॒వతాః᳚ ।
దే॒వతా॑ ఏ॒వారభ్య॑ ప్ర॒ణీయ॒ ప్రచ॑రతి ॥ వేషా॑య॒ త్వేత్యా॑హ । వేషా॑య॒ హ్యే॑నదాద॒త్తే ॥ ప్రత్యు॑ష్ట॒గ్ం॒ రక్షః॒ ప్రత్యు॑ష్టా॒ అరా॑తయ॒ ఇత్యా॑హ ।
రక్ష॑సా॒-మప॑హత్యై ॥ ధూర॒సీత్యా॑హ । ఏ॒ష వై ధుర్యో॒-ఽగ్నిః । తం-యఁదను॑పస్పృశ్యాతీ॒యాత్ ॥ 30 ॥
అ॒ద్ధ్వ॒ర్యు-ఞ్చ॒ యజ॑మాన-ఞ్చ॒ ప్రద॑హేత్ । ఉ॒ప॒స్పృశ్యాత్యే॑తి । అ॒ద్ధ్వ॒ర్యోశ్చ॒ యజ॑మానస్య॒ చాప్ర॑దాహాయ ॥ ధూర్వ॒ తం​యోఁ᳚-ఽస్మా-న్ధూర్వ॑తి॒ త-న్ధూ᳚ర్వ॒ యం-వఁ॒య-న్ధూర్వా॑మ॒ ఇత్యా॑హ ।
ద్వౌ వావ పురు॑షౌ । య-ఞ్చై॒వ ధూర్వ॑తి । యశ్చై॑న॒-న్ధూర్వ॑తి । తావు॒భౌ శు॒చా-ఽర్ప॑యతి ॥ త్వ-న్దే॒వానా॑మసి॒ సస్ని॑తమ॒-మ్పప్రి॑తమ॒-ఞ్జుష్ట॑తమం॒-వఁహ్ని॑తమ-న్దేవ॒హూత॑మ॒మిత్యా॑హ । య॒థా॒ య॒జురే॒వై తత్ ॥ 31 ॥
అహ్రు॑తమసి హవి॒ర్ధాన॒-మిత్యా॒హానా᳚ర్త్యై ।
దృగ్ంహ॑స్వ॒ మా హ్వా॒రిత్యా॑హ॒ ధృత్యై᳚ ॥
మి॒త్రస్య॑ త్వా॒ చక్షు॑షా॒ ప్రేక్ష॒ ఇత్యా॑హ మిత్ర॒త్వాయ॑ ।
మా భేర్మా సం​విఁ॑క్థా॒ మా త్వా॑ హిగ్ంసిష॒-మిత్యా॒హాహిగ్ం॑సాయై । యద్వై కి-ఞ్చ॒ వాతో॒ నాభి॒వాతి॑ ।
త-థ్సర్వం॑-వఁరుణదేవ॒త్య᳚మ్ ॥ ఉ॒రు వాతా॒యేత్యా॑హ । అవా॑రుణమే॒వైన॑-త్కరోతి ॥ దే॒వస్య॑ త్వా సవి॒తుః
ప్ర॑స॒వ ఇత్యా॑హ॒ ప్రసూ᳚త్యై ।
అ॒శ్వినో᳚-ర్బా॒హుభ్యా॒మిత్యా॑హ ॥ 32 ॥
అ॒శ్వినౌ॒ హి దే॒వానా॑మద్ధ్వ॒ర్యూ ఆస్తా᳚మ్ ।
పూ॒ష్ణో హస్తా᳚భ్యా॒మిత్యా॑హ॒ యత్యై᳚ । అ॒గ్నయే॒ జుష్ట॒-న్నిర్వ॑పా॒మీత్యా॑హ । అ॒గ్నయ॑ ఏ॒వైనా॒ఞ్జుష్టం॒
నిర్వ॑పతి । త్రిర్యజు॑షా । త్రయ॑ ఇ॒మే లో॒కాః ।
ఏ॒షాం-లోఁ॒కానా॒మాప్త్యై᳚ । తూ॒ష్ణీ-ఞ్చ॑తు॒ర్థమ్ ।
అప॑రిమితమే॒వావ॑రున్ధే । స ఏ॒వమే॒వాను॑పూ॒ర్వగ్ం హ॒వీగ్ంషి॒ నిర్వ॑పతి ॥ 33 ॥
ఇ॒ద-న్దే॒వానా॑మి॒దము॑ న-స్స॒హేత్యా॑హ॒ వ్యావృ॑త్త్యై ॥
స్ఫా॒త్యై త్వా॒ నారా᳚త్యా॒ ఇత్యా॑హ॒ గుప్త్యై᳚ । తమ॑సీవ॒ వా ఏ॒షో᳚-ఽన్తశ్చ॑రతి । యః ప॑రీ॒ణహి॑ ॥ సువ॑ర॒భి విఖ్యే॑షం-వైఁశ్వాన॒ర-ఞ్జ్యోతి॒రిత్యా॑హ ।
సువ॑రే॒వాభి వి ప॑శ్యతి వైశ్వాన॒ర-ఞ్జ్యోతిః॑ ।
ద్యావా॑పృథి॒వీ హ॒విషి॑ గృహీ॒త ఉద॑వేపేతామ్ ॥
దృగ్ంహ॑న్తా॒-న్దుర్యా॒ ద్యావా॑పృథి॒వ్యోరిత్యా॑హ ।
గృ॒హాణా॒-న్ద్యావా॑పృథి॒వ్యో-ర్ధృత్యై᳚ ॥
ఉ॒ర్వ॑న్తరి॑క్ష॒-మన్వి॒హీత్యా॑హ॒ గత్యై᳚ ॥
అది॑త్యాస్త్వో॒పస్థే॑ సాదయా॒మీత్యా॑హ । ఇ॒యం-వాఁ అది॑తిః । అ॒స్యా ఏ॒వైన॑దు॒పస్థే॑ సాదయతి ॥
అగ్నే॑ హ॒వ్యగ్ం ర॑క్ష॒స్వేత్యా॑హ॒ గుప్త్యై᳚ ॥ 34 ॥
(య॒జ్ఞో వా ఆపో॒ - ధామ॑ ప్ర॒ణీయ॒ ప్రచ॑ర - త్యతీ॒యా - దే॒త-ద్- బా॒హుభ్యా॒మిత్యా॑హ - హ॒విగ్ంషి॒ నిర్వ॑పతి॒ - గత్యై॑ చ॒త్వారి॑ చ) (అ. 4)
అనువాకం 5 - వ్రీహ్యవఘాతః
ఇన్ద్రో॑ వృ॒త్రమ॑హన్న్ । సో॑-ఽపః । అ॒భ్య॑మ్రియత ।
తాసాం॒-యఁన్మేద్ధ్యం॑-యఁ॒జ్ఞియ॒గ్ం॒ సదే॑వ॒మాసీ᳚త్ । తదపోద॑క్రామత్ । తే ద॒ర్భా అ॑భవన్న్ । య-ద్ద॒ర్భైర॒ప ఉ॑త్పు॒నాతి॑ । యా ఏ॒వ మేద్ధ్యా॑ య॒జ్ఞియా॒-స్సదే॑వా॒ ఆపః॑ । తాభి॑రే॒వైనా॒ ఉత్పు॑నాతి । ద్వాభ్యా॒ముత్పు॑నాతి ॥ 35 ॥
ద్వి॒పా-ద్యజ॑మానః॒ ప్రతి॑ష్ఠిత్యై ॥ దే॒వో వః॑ సవి॒తోత్-పు॑నా॒త్విత్యా॑హ । స॒వి॒తృప్ర॑సూత ఏ॒వైనా॒ ఉత్పు॑నాతి । అచ్ఛి॑ద్రేణ ప॒విత్రే॒ణేత్యా॑హ । అ॒సౌ వా ఆ॑ది॒త్యో-ఽచ్ఛి॑ద్ర-మ్ప॒విత్ర᳚మ్ । తేనై॒వైనా॒ ఉత్పు॑నాతి । వసో॒-స్సూర్య॑స్య ర॒శ్మిభి॒రిత్యా॑హ । ప్రా॒ణా వా ఆపః॑ । ప్రా॒ణా వస॑వః । ప్రా॒ణా ర॒శ్మయః॑ ॥ 36 ॥
ప్రా॒ణైరే॒వ ప్రా॒ణాన్-థ్సమ్పృ॑ణక్తి । సా॒వి॒త్రి॒యర్చా ।
స॒వి॒తృప్ర॑సూత-మ్మే॒ కర్మా॑స॒దితి॑ ।
స॒వి॒తృప్ర॑సూతమే॒వాస్య॒ కర్మ॑ భవతి ।
ప॒చ్ఛో గా॑యత్రి॒యా త్రి॑ష్షమృద్ధ॒త్వాయ॑ ॥
ఆపో॑ దేవీరగ్రేపువో అగ్రేగువ॒ ఇత్యా॑హ ।
రూ॒ప-మే॒వాసా॑మే॒త-న్మ॑హి॒మానం॒-వ్యాఁచ॑ష్టే ।
అగ్ర॑ ఇ॒మం-యఁ॒జ్ఞ-న్న॑య॒తాగ్రే॑
య॒జ్ఞప॑తి॒మిత్యా॑హ । అగ్రే॑ ఏ॒వ య॒జ్ఞ-న్న॑యన్తి ।
అగ్రే॑ య॒జ్ఞప॑తిమ్ ॥ 37 ॥
యు॒ష్మానిన్ద్రో॑ ఽవృణీత వృత్ర॒తూయే॑ యూ॒యమిన్ద్ర॑మవృణీద్ధ్వం-వృఁత్ర॒తూర్య॒ ఇత్యా॑హ ।
వృ॒త్రగ్ం హ॑ హని॒ష్యన్నిన్ద్ర॒ ఆపో॑ వవ్రే ।
ఆపో॒ హేన్ద్రం॑-వఁవ్రిరే । స॒జ్ఞాం-మే॒వాసా॑మే॒త-థ్సామా॑నం॒-వ్యాఁచ॑ష్టే ॥ ప్రోక్షి॑తా॒-స్స్థేత్యా॑హ । తేనాపః॒ ప్రోక్షి॑తాః ॥ అ॒గ్నయే॑ వో॒ జుష్ట॒-మ్ప్రోక్షా᳚-మ్య॒గ్నీషోమా᳚భ్యా॒-మిత్యా॑హ ।
య॒థా॒ దే॒వ॒తమే॒వైనా॒-న్ప్రోక్ష॑తి । త్రిః ప్రోక్ష॑తి । త్ర్యా॑వృ॒ద్ధి య॒జ్ఞః ॥ 38 ॥
అథో॒ రక్ష॑సా॒మప॑హత్యై । శున్ధ॑ద్ధ్వం॒
దైవ్యా॑య॒ కర్మ॑ణే దేవయ॒జ్యాయా॒ ఇత్యా॑హ ।
దే॒వ॒య॒జ్యాయా॑ ఏ॒వైనా॑ని శున్ధతి । త్రిః ప్రోక్ష॑తి । త్ర్యా॑వృ॒ద్ధి య॒జ్ఞః । అథో॑ మేద్ధ్య॒త్వాయ॑ । అవ॑ధూత॒గ్ం॒ రక్షో-ఽవ॑ధూతా॒ అరా॑తయ॒ ఇత్యా॑హ ।
రక్ష॑సా॒-మప॑హత్యై । అది॑త్యా॒స్త్వగ॒సీత్యా॑హ । ఇ॒యం-వాఁ అది॑తిః ॥ 39 ॥
అ॒స్యా ఏ॒వైన॒-త్త్వచ॑-ఙ్కరోతి । ప్రతి॑ త్వా పృథి॒వీ వే॒త్త్విత్యా॑హ॒ ప్రతి॑ష్ఠిత్యై ॥ పు॒రస్తా᳚-త్ప్రతీ॒చీన॑గ్రీవ॒-ముత్త॑రలో॒మోప॑స్తృణాతి మేద్ధ్య॒త్వాయ॑ ।
తస్మా᳚-త్పు॒రస్తా᳚-త్ప్ర॒త్యఞ్చః॑ ప॒శవో॒ మేధ॒ముప॑తిష్ఠన్తే । తస్మా᳚-త్ప్ర॒జా మృ॒గ-ఙ్గ్రాహు॑కాః । య॒జ్ఞో దే॒వేభ్యో॒ నిలా॑యత ।
కృష్ణో॑ రూ॒ప-ఙ్కృ॒త్వా । య-త్కృ॑ష్ణాజి॒నే హ॒విర॑ద్ధ్యవ॒హన్తి॑ । య॒జ్ఞాదే॒వ-త-ద్య॒జ్ఞ-మ్ప్రయు॑ఙ్క్తే । హ॒విషో-ఽస్క॑న్దాయ ॥ 40 ॥
అ॒ధి॒షవ॑ణమసి వానస్ప॒త్యమిత్యా॑హ । అ॒ధి॒షవ॑ణ-మే॒వైన॑-త్కరోతి । ప్రతి॒ త్వా-ఽది॑త్యా॒స్త్వగ్వే॒త్త్విత్యా॑హ సయ॒త్వాయ॑ ॥
అ॒గ్నేస్త॒నూ-ర॒సీత్యా॑హ । అ॒గ్నేర్వా ఏ॒షా త॒నూః ।
యదోష॑ధయః । వా॒చో వి॒సర్జ॑న॒మిత్యా॑హ ।
య॒దా హి ప్ర॒జా ఓష॑ధీనా-మ॒శ్నన్తి॑ । అథ॒ వాచం॒-విఁసృ॑జన్తే । దే॒వవీ॑తయే త్వా గృహ్ణా॒మీత్యా॑హ ॥ 41 ॥
దే॒వతా॑భిరే॒వైన॒-థ్సమ॑ర్ధయతి ॥
అద్రి॑రసి వానస్ప॒త్య ఇత్యా॑హ । గ్రావా॑ణ-మే॒వైన॑-త్కరోతి ।
స ఇ॒ద-న్దే॒వేభ్యో॑ హ॒వ్యగ్ం సు॒శమి॑ శమి॒ష్వేత్యా॑హ॒ శాన్త్యై᳚ ॥ హవి॑ష్కృ॒దేహీత్యా॑హ ।
య ఏ॒వ దే॒వానాగ్ం॑ హవి॒ష్కృతః॑ । తాన్. హ్వ॑యతి ।
త్రిర్​హ్వ॑యతి । త్రిష॑త్యా॒ హి దే॒వాః ॥ ఇష॒మా వ॒దోర్జ॒మా వ॒దేత్యా॑హ ॥ 42 ॥
ఇష॑మే॒వోర్జం॒-యఁజ॑మానే దధాతి ।
ద్యు॒మద్వ॑దత వ॒యగ్ం స॑ఘా॒న్త-ఞ్జే॒ష్మేత్యా॑హ॒ భ్రాతృ॑వ్యాభిభూత్యై ॥ మనో᳚-శ్శ్ర॒ద్ధాదే॑వస్య॒ యజ॑మానస్యాసుర॒ఘ్నీ వాక్ । య॒జ్ఞా॒యు॒ధేషు॒ ప్రవి॑ష్టా-ఽఽసీత్ । తే-ఽసు॑రా॒ యావ॑న్తో యజ్ఞాయు॒ధానా॑ము॒ద్వద॑తా-ము॒పాశృ॑ణ్వన్న్ ।
తే పరా॑-ఽభవన్న్ । తస్మా॒-థ్స్వానా॒-మ్మద్ధ్యే॑-ఽవ॒సాయ॑ యజేత । యావ॑న్తో-ఽస్య॒ భ్రాతృ॑వ్యా యజ్ఞాయు॒ధానా॑-ము॒ద్వద॑తా-ముపశృ॒ణ్వన్తి॑ । తే పరా॑ భవన్తి ।
ఉ॒చ్చై-స్స॒మాహ॑న్త॒వా ఆ॑హ॒ విజి॑త్యై ॥ 43 ॥
వృ॒ఙ్క్త ఏ॑షామిన్ద్రి॒యం-వీఁ॒ర్య᳚మ్ । శ్రేష్ఠ॑ ఏషా-మ్భవతి ॥ వ॒ర్॒ష వృ॑ద్ధమసి॒ ప్రతి॑ త్వా వ॒ర్॒షవృ॑ద్ధం-వేఁ॒త్త్విత్యా॑హ ।
వ॒ర్॒షవృ॑ద్ధా॒ వా ఓష॑ధయః ।
వ॒ర్॒షవృ॑ద్ధా ఇ॒షీకా॒-స్సమృ॑ద్ధ్యై ।
య॒జ్ఞగ్ం రక్షా॒గ్॒స్యను॒ ప్రావి॑శన్న్ ।
తాన్య॒స్నా ప॒శుభ్యో॑ ని॒రవా॑దయన్త ।
తుషై॒రోష॑ధీభ్యః ॥ పరా॑పూత॒గ్ం॒ రక్షః॒ పరా॑పూతా॒ అరా॑తయ॒ ఇత్యా॑హ ।
రక్ష॑సా॒మప॑హత్యై ॥ 44 ॥
రక్ష॑సా-మ్భా॒గో॑-ఽసీత్యా॑హ । తుషై॑రే॒వ రక్షాగ్ం॑సి ని॒రవ॑దయతే । అ॒ప ఉప॑స్పృశతి మేద్ధ్య॒త్వాయ॑ । వా॒యుర్వో॒ వి వి॑న॒క్త్విత్యా॑హ । ప॒విత్రం॒-వైఁ వా॒యుః । పు॒నాత్యే॒వైనాన్॑ । అ॒న్తరి॑క్షాదివ॒ వా ఏ॒తే ప్రస్క॑న్దన్తి । యే శూర్పా᳚త్ । దే॒వో వః॑ సవి॒తా హిర॑ణ్యపాణిః॒ ప్రతి॑గృహ్ణా॒త్విత్యా॑హ॒ ప్రతి॑ష్ఠిత్యై ।
హ॒విషో-ఽస్క॑న్దాయ । త్రిష్ఫ॒లీక॑ర్త॒వా ఆ॑హ । త్ర్యా॑వృ॒ద్ధి య॒జ్ఞః । అథో॑ మేద్ధ్య॒త్వాయ॑ ॥ 45 ॥
(ద్వాభ్యా॒ము-త్పు॑నాతి - ర॒శ్మయో॑ - నయ॒న్త్యగ్రే॑ య॒జ్ఞప॑తిం - ఁయ॒జ్ఞో - ఽది॑తి॒ - రస్క॑న్దాయ - గృహ్ణా॒మీత్యా॑హ - వ॒దేత్యా॑హ॒ - విజి॑త్యా॒ - అప॑హత్యా॒ - అస్క॑న్దాయ॒ త్రీణి॑ చ) (అ. 5)
అనువాకం 6 - తణ్డులపేషణమ్
అవ॑ధూత॒గ్ం॒ రక్షో-ఽవ॑ధూతా॒ అరా॑తయ॒ ఇత్యా॑హ । రక్ష॑సా॒మప॑హత్యై । అది॑త్యా॒స్త్వగ॒సీత్యా॑హ । ఇ॒యం-వాఁ అది॑తిః । అ॒స్యా ఏ॒వైన॒-త్త్వచ॑-ఙ్కరోతి । ప్రతి॑ త్వా పృథి॒వీ వే॒త్త్విత్యా॑హ॒ ప్రతి॑ష్ఠిత్యై ।
పు॒రస్తా᳚-త్ప్రతీ॒చీన॑గ్రీవ॒-ముత్త॑రలో॒మోప॑స్తృణాతి మేద్ధ్య॒త్వాయ॑ । తస్మా᳚-త్పు॒రస్తా᳚-త్ప్ర॒త్యఞ్చః॑ ప॒శవో॒ మేధ॒ముప॑తిష్ఠన్తే । తస్మా᳚-త్ప్ర॒జా మృ॒గ-ఙ్గ్రాహు॑కాః । య॒జ్ఞో దే॒వేభ్యో॒ నిలా॑యత ॥ 46 ॥
కృష్ణో॑ రూ॒ప-ఙ్కృ॒త్వా । య-త్కృ॑ష్ణాజి॒నే హ॒విర॑ధిపి॒నష్టి॑ । య॒జ్ఞాదే॒వ త-ద్య॒జ్ఞ-మ్ప్రయు॑ఙ్క్తే । హ॒విషో-ఽస్క॑న్దాయ ॥ ద్యావా॑పృథి॒వీ స॒హాస్తా᳚మ్ । తే శ॑మ్యామా॒త్రమేక॒మహ॒ర్వ్యైతాగ్ం॑ శమ్యామా॒త్రమేక॒మహః॑ ॥ ది॒వ-స్స్క॑మ్భ॒నిర॑సి॒ ప్రతి॒ త్వా ఽది॑త్యా॒స్త్వగ్వే॒త్త్విత్యా॑హ ।
ద్యావా॑పృథి॒వ్యో-ర్వీత్యై᳚ । ధి॒షణా॑-ఽసి పర్వ॒త్యా
ప్రతి॑ త్వా ది॒వ-స్స్క॑మ్భ॒నిర్వే॒త్త్విత్యా॑హ ।
ద్యావా॑పృథి॒వ్యో-ర్విధృ॑త్యై ॥ 47 ॥
ధి॒షణా॑-ఽసి పార్వతే॒యీ ప్రతి॑ త్వా పర్వ॒తిర్వే॒త్త్విత్యా॑హ । ద్యావా॑పృథి॒వ్యోర్ధృత్యై᳚ ॥ దే॒వస్య॑ త్వా సవి॒తుః ప్ర॑స॒వ ఇత్యా॑హ॒ ప్రసూ᳚త్యై । అ॒శ్వినో᳚-ర్బా॒హుభ్యా॒మిత్యా॑హ । అ॒శ్వినౌ॒ హి దే॒వానా॑మద్ధ్వ॒ర్యూ ఆస్తా᳚మ్ । పూ॒ష్ణో హస్తా᳚భ్యా॒మిత్యా॑హ॒ యత్యై᳚ ।
అధి॑వపా॒మీత్యా॑హ । య॒థా॒దే॒వ॒త-మే॒వైనా॒నధి॑ వపతి ॥ ధా॒న్య॑మసి ధిను॒హి దే॒వానిత్యా॑హ । ఏ॒తస్య॒ యజు॑షో వీ॒ర్యే॑ణ ॥ 48 ॥
యావ॒దేకా॑ దే॒వతా॑ కా॒మయ॑తే॒ యావ॒దేకా᳚ । తావ॒దాహు॑తిః ప్రథతే । న హి తదస్తి॑ । యత్తావ॑దే॒వ స్యాత్ । యావ॑జ్జు॒హోతి॑ ॥ ప్రా॒ణాయ॑ త్వా-ఽపా॒నాయ॒ త్వేత్యా॑హ । ప్రా॒ణానే॒వ యజ॑మానే దధాతి । దీ॒ర్ఘామను॒ ప్రసి॑తి॒మాయు॑షే ధా॒మిత్యా॑హ । ఆయు॑రే॒వాస్మి॑-న్దధాతి ।
అ॒న్తరి॑క్షాదివ॒ వా ఏ॒తాని॒ ప్రస్క॑న్దన్తి । యాని॑ దృ॒షదః॑ । దే॒వో వః॑ సవి॒తా హిర॑ణ్యపాణిః॒ ప్రతి॑ గృహ్ణా॒త్విత్యా॑హ॒ ప్రతి॑ష్ఠిత్యై । హ॒విషో-ఽస్క॑న్దాయ ॥
అసం॑​వఁపన్తీ పిగ్ం॑షా॒ణూని॑ కురుతా॒దిత్యా॑హ మేద్ధ్య॒త్వాయ॑ ॥ 49 ॥
(నిలా॑యత॒ - విధృ॑త్యై - వీ॒ర్యే॑ణ - స్కన్దన్తి చ॒త్వారి॑ చ ) (అ. 6)
అనువాకం 7 - కపాలోపధానమ్
ధృష్టి॑రసి॒ బ్రహ్మ॑ య॒చ్ఛేత్యా॑హ॒ ధృత్యై᳚ ॥
అపా᳚గ్నే॒ ఽగ్నిమా॒మాద॑-ఞ్జహి॒ నిష్క్ర॒వ్యాదగ్ం॑
సే॒ధా దే॑వ॒యజం॑-వఁ॒హేత్యా॑హ ।
య ఏ॒వామాత్క్ర॒వ్యాత్ । తమ॑ప॒హత్య॑ । మేద్ధ్యే॒-ఽగ్నౌ క॒పాల॒ముప॑దధాతి ॥ నిర్ద॑గ్ధ॒గ్ం॒ రక్షో॒ నిర్ద॑గ్ధా॒ అరా॑తయ॒ ఇత్యా॑హ । రక్షాగ్॑స్యే॒వ
నిర్ద॑హతి । అ॒గ్ని॒వత్యుప॑దధాతి । అ॒స్మిన్నే॒వ లో॒కే జ్యోతి॑ర్ధత్తే । అఙ్గా॑ర॒మధి॑-వర్తయతి ॥ 50 ॥
అ॒న్తరి॑క్ష ఏ॒వ జ్యోతి॑ర్ధత్తే ।
ఆ॒ది॒త్యమే॒వాముష్మి॑న్ ఁలో॒కే జ్యోతి॑ర్ధత్తే ।
జ్యోతి॑ష్మన్తో-ఽస్మా ఇ॒మే లో॒కా భ॑వన్తి ।
య ఏ॒వం-వేఁద॑ ॥ ధ్రు॒వమ॑సి పృథి॒వీ-న్దృ॒గ్ం॒హేత్యా॑హ । పృ॒థి॒వీమే॒వైతేన॑ దృగ్ంహతి ।
ధ॒ర్త్రమ॑స్య॒న్తరి॑క్ష-న్దృ॒గ్ం॒హేత్యా॑హ । అ॒న్తరి॑క్షమే॒వైతేన॑ దృగ్ంహతి ।
ధ॒రుణ॑మసి॒ దివ॑-న్దృ॒గ్ం॒హేత్యా॑హ । దివ॑మే॒వైతేన॑ దృగ్ంహతి ॥ 51 ॥
ధర్మా॑సి॒ దిశో॑ దృ॒గ్ం॒హేత్యా॑హ ।
దిశ॑ ఏ॒వైతేన॑ దృగ్ంహతి । ఇ॒మానే॒వైతై-ర్లో॒కా-న్దృగ్ం॑హతి । దృగ్ం హ॑న్తే-ఽస్మా ఇ॒మే లో॒కాః ప్ర॒జయా॑ ప॒శుభిః॑ । య ఏ॒వం-వేఁద॑ ॥ త్రీణ్యగ్రే॑ క॒పాలా॒న్యుప॑దధాతి । త్రయ॑ ఇ॒మే లో॒కాః ।
ఏ॒షాం-లోఁ॒కానా॒మాప్త్యై᳚ ।
ఏక॒మగ్రే॑ క॒పాల॒ముప॑దధాతి ।
ఏకం॒-వాఁ అగ్రే॑ క॒పాల॒-మ్పురు॑షస్య స॒భం​వఁ॑తి ॥ 52 ॥
అథ॒ ద్వే । అథ॒ త్రీణి॑ । అథ॑ చ॒త్వారి॑ । అథా॒ష్టౌ ।
తస్మా॑ద॒ష్టాక॑పాల॒-మ్పురు॑షస్య॒ శిరః॑ ।
యదే॒వ-ఙ్క॒పాలా᳚న్యుప॒ దధా॑తి । య॒జ్ఞో వై ప్ర॒జాప॑తిః । య॒జ్ఞమే॒వ ప్ర॒జాప॑తి॒గ్ం॒ సగ్గ్​స్క॑రోతి ।
ఆ॒త్మాన॑మే॒వ త-థ్సగ్గ్​స్క॑రోతి । తగ్ం సగ్గ్​స్కృ॑తమా॒త్మాన᳚మ్ ॥ 53 ॥
అ॒ముష్మి॑న్ ఁలో॒కే-ఽను॒పరై॑తి ॥ యద॒ష్టావు॑ప॒ దధా॑తి । గా॒య॒త్రి॒యా త-థ్సమ్మి॑తమ్ । యన్నవ॑ । త్రి॒వృతా॒ తత్ । య-ద్దశ॑ । వి॒రాజా॒ తత్ । యదేకా॑దశ । త్రి॒ష్టుభా॒ తత్ । యద్ద్వాద॑శ ॥ 54 ॥
జగ॑త్యా॒ తత్ । ఛన్దః॑ సమ్మితాని॒ స ఉ॑ప॒దధ॑-త్క॒పాలా॑ని । ఇ॒మాన్ ఁలో॒కాన॑నుపూ॒ర్వ-న్దిశో॒ విధృ॑త్యై దృగ్ంహతి । అథాయుః॑ ప్రా॒ణా-న్ప్ర॒జా-మ్ప॒శూన్. యజ॑మానే దధాతి । స॒జా॒తాన॑స్మా అ॒భితో॑ బహు॒లాన్ క॑రోతి ॥
చిత॒-స్స్థేత్యా॑హ । య॒థా॒ య॒జురే॒వైతత్ ॥
భృగూ॑ణా॒మఙ్గి॑రసా॒-న్తప॑సా తప్యద్ధ్వ॒మిత్యా॑హ ।
దే॒వతా॑నా-మే॒వైనా॑ని॒ తప॑సా తపతి । తాని॒ తత॒-స్సగ్గ్​స్థి॑తే । యాని॑ ఘ॒ర్మే క॒పాలా᳚న్ యుపచి॒న్వన్తి॑ వే॒ధస॒ ఇతి॒ చతు॑ష్పదయ॒ర్చా విము॑ఞ్చతి । చతు॑ష్పాదః ప॒శవః॑ । ప॒శుష్వే॒వోపరి॑ష్టా॒-త్ప్రతి॑తిష్ఠతి ॥ 55 ॥
(వ॒ర్త॒య॒తి॒ - దివ॑మే॒వైతేన॑ దృగ్ంహతి - స॒మ్భవ॑తి॒ - తగ్ం సగ్గ్​స్కృ॑తమా॒త్మానం॒ - ద్వాద॑శ॒ - సగ్గ్​స్థి॑తే॒ త్రీణి॑ చ) (అ. 7)
అనువాకం 8 - పురోడాశానిష్పాదనమ్
దే॒వస్య॑ త్వా సవి॒తుః ప్ర॑స॒వ ఇత్యా॑హ॒ ప్రసూ᳚త్యై । అ॒శ్వినో᳚-ర్బా॒హుభ్యా॒మిత్యా॑హ ।
అ॒శ్వినౌ॒ హి దే॒వానా॑మద్ధ్వ॒ర్యూ ఆస్తా᳚మ్ ।
పూ॒ష్ణో హస్తా᳚భ్యా॒మిత్యా॑హ॒ యత్యై᳚ ।
సం​వఁ॑పా॒మీత్యా॑హ । య॒థా॒ దే॒వ॒తమే॒వైనా॑ని॒ సం​వఁ॑పతి ॥ సమాపో॑ అ॒ద్భిర॑గ్మత॒ సమోష॑ధయో॒ రసే॒నేత్యా॑హ । ఆపో॒ వా ఓష॑ధీ-ర్జిన్వన్తి । ఓష॑ధయో॒-ఽపో జి॑న్వన్తి ।
అ॒న్యా వా ఏ॒తాసా॑మ॒న్యా జి॑న్వన్తి ॥ 56 ॥
తస్మా॑దే॒వమా॑హ । సగ్ం రే॒వతీ॒-ర్జగ॑తీభి॒-ర్మధు॑మతీ॒-ర్మధు॑మతీభి-స్సృజ్యద్ధ్వ॒మిత్యా॑హ ।
ఆపో॒ వై రే॒వతీః᳚ । ప॒శవో॒ జగ॑తీః । ఓష॑ధయో॒ మధు॑మతీః । ఆప॒ ఓష॑ధీః ప॒శూన్ । తానే॒వాస్మా॑ ఏక॒ధా స॒గ్ం॒సృజ్య॑ । మధు॑మతః కరోతి ।
అ॒ద్భ్యః పరి॒ ప్రజా॑తా-స్స్థ॒ సమ॒ద్భిః పృ॑చ్యద్ధ్వ॒మితి॑ ప॒ర్యాప్లా॑వయతి ।
యథా॒ సువృ॑ష్ట ఇ॒మామ॑ను వి॒సృత్య॑ ॥ 57 ॥
ఆప॒ ఓష॑ధీర్మ॒హయ॑న్తి । తా॒దృగే॒వ తత్ ॥
జన॑యత్యై త్వా॒ సం​యౌఁ॒మీత్యా॑హ । ప్ర॒జా ఏ॒వైతేన॑ దాధార । అ॒గ్నయే᳚ త్వా॒-ఽగ్నీషోమా᳚భ్యా॒మిత్యా॑హ॒ వ్యావృ॑త్త్యై । మ॒ఖస్య॒ శిరో॒-ఽసీత్యా॑హ ।
య॒జ్ఞో వై మ॒ఖః । తస్యై॒తచ్ఛిరః॑ । య-త్పు॑రో॒డాశః॑ । తస్మా॑దే॒వమా॑హ ॥ 58 ॥
ఘ॒ర్మో॑-ఽసి వి॒శ్వాయు॒రిత్యా॑హ । విశ్వ॑మే॒వాయు॒-ర్యజ॑మానే దధాతి । ఉ॒రు ప్ర॑థస్వో॒రు తే॑ య॒జ్ఞప॑తిః ప్రథతా॒మిత్యా॑హ । యజ॑మానమే॒వ ప్ర॒జయా॑ ప॒శుభిః॑ ప్రథయతి । త్వచ॑-ఙ్గృహ్ణీ॒ష్వేత్యా॑హ ।
సర్వ॑మే॒వైన॒గ్ం॒ సత॑ను-ఙ్కరోతి । అథా॒ప ఆ॒నీయ॒ పరి॑ మార్​ష్టి । మా॒గ్ం॒స ఏ॒వ త-త్త్వచ॑-న్దధాతి । తస్మా᳚-త్త్వ॒చా మా॒గ్ం॒స-ఞ్ఛ॒న్నమ్ ॥
ఘ॒ర్మో వా ఏ॒షో-ఽశా᳚న్తః ॥ 59 ॥
అ॒ర్ధ॒మా॒సే᳚-ఽర్ధమాసే॒ ప్రవృ॑జ్యతే । య-త్పు॑రో॒డాశః॑ । స ఈ᳚శ్వ॒రో యజ॑మానగ్ం శు॒చా ప్ర॒దహః॑ । పర్య॑గ్ని కరోతి । ప॒శుమే॒వైన॑మకః । శాన్త్యా॒ అప్ర॑దాహాయ । త్రిః పర్య॑గ్ని కరోతి ।
త్ర్యా॑వృ॒ద్ధి య॒జ్ఞః । అథో॒ రక్ష॑సా॒మప॑హత్యై ॥
అ॒న్తరి॑త॒గ్ం॒ రక్షో॒-ఽన్తరి॑తా॒ అరా॑తయ॒ ఇత్యా॑హ ॥ 60 ॥
రక్ష॑సా-మ॒న్తర్​హి॑త్యై । పు॒రో॒డాశం॒-వాఁ అధి॑శ్రిత॒గ్ం॒ రక్షాగ్॑స్యజిఘాగ్ంసన్న్ ।
ది॒వి నాకో॒ నామా॒గ్నీ ర॑క్షో॒హా । స ఏ॒వాస్మా॒-ద్రక్షా॒గ్॒స్యపా॑హన్న్ । దే॒వస్త్వా॑ సవి॒తా శ్ర॑పయ॒త్విత్యా॑హ । స॒వి॒తృప్ర॑సూత ఏ॒వైనగ్గ్॑ శ్రపయతి । వర్​షి॑ష్ఠే॒ అధి॒ నాక॒ ఇత్యా॑హ । రక్ష॑సా॒మప॑హత్యై । అ॒గ్నిస్తే॑ త॒నువ॒-మ్మా-ఽతి॑ ధా॒గిత్యా॒హాన॑తిదాహాయ । అగ్నే॑ హ॒వ్యగ్ం ర॑క్ష॒స్వేత్యా॑హ॒ గుప్త్యై᳚ ॥ 61 ॥
అవి॑దహన్త-శ్శ్రపయ॒తేతి॒ వాచం॒-విఁసృ॑జతే ।
య॒జ్ఞమే॒వ హ॒వీగ్​ష్య॑భి-వ్యా॒హృత్య॒ ప్రత॑నుతే ।
పు॒రో॒రుచ॒మవి॑దాహాయ॒ శృత్యై॑ కరోతి ॥ మ॒స్తిష్కో॒ వై పు॑రో॒డాశః॑ । తం-యఁన్నాభి॑వా॒సయే᳚త్ । ఆ॒విర్మ॒స్తిష్కః॑ స్యాత్ । అ॒భివా॑సయతి ।
తస్మా॒-ద్గుహా॑ మ॒స్తిష్కః॑ । భస్మ॑నా॒-ఽభి వా॑సయతి ।
తస్మా᳚-న్మా॒గ్ం॒సేనాస్థి॑ ఛ॒న్నమ్ ॥ 62 ॥
వే॒దేనా॒భి వా॑సయతి । తస్మా॒-త్కేశై॒-శ్శిరః॑ ఛ॒న్నమ్ ।
అఖ॑లతిభావుకో భవతి । య ఏ॒వం-వేఁద॑ ॥ ప॒శోర్వై ప్ర॑తి॒మా పు॑రో॒డాశః॑ । స నాయ॒జుష్క॑-మభి॒వాస్యః॑ । వృథే॑వ స్యాత్ । ఈ॒శ్వ॒రా యజ॑మానస్య ప॒శవః॒ ప్రమే॑తోః ॥ స-మ్బ్రహ్మ॑ణా పృచ్య॒స్వేత్యా॑హ । ప్రా॒ణా వై బ్రహ్మ॑ ॥ 63 ॥
ప్రా॒ణాః ప॒శవః॑ । ప్రా॒ణైరే॒వ ప॒శూన్థ్
సమ్పృ॑ణక్తి । న ప్ర॒మాయు॑కా భవన్తి । యజ॑మానో॒ వై పు॑రో॒డాశః॑ । ప్ర॒జా ప॒శవః॒ పురీ॑షమ్ ।
యదే॒వమ॑భి వా॒సయ॑తి । యజ॑మానమే॒వ ప్ర॒జయా॑ ప॒శుభి॒-స్సమ॑ర్ధయతి ॥ దే॒వా వై హ॒వి-ర్భృ॒త్వా-ఽబ్రు॑వన్న్ । కస్మి॑న్ని॒ద-మ్మ్ర॑క్ష్యామహ॒ ఇతి॑ ।
సో᳚-ఽగ్నిర॑బ్రవీత్ ॥ 64 ॥
మయి॑ త॒నూ-స్సన్నిధ॑ద్ధ్వమ్ । అ॒హం-వఁ॒స్త-ఞ్జ॑నయిష్యామి । యస్మి॑-న్మ్ర॒క్ష్యద్ధ్వ॒ ఇతి॑ । తే దే॒వా అ॒గ్నౌ త॒నూ-స్స-న్న్య॑దధత । తస్మా॑దాహుః ।
అ॒గ్ని-స్సర్వా॑ దే॒వతా॒ ఇతి॑ । సో-ఽఙ్గా॑రేణా॒పః ।
అ॒భ్య॑పాతయత్ । తత॑ ఏక॒తో॑-ఽజాయత ।
స ద్వి॒తీయ॑మ॒భ్య॑పాతయత్ ॥ 65 ॥
తతో᳚ ద్వి॒తో॑-ఽజాయత । స తృ॒తీయ॑-మ॒భ్య॑పాతయత్ ।
తత॑-స్త్రి॒తో॑-ఽజాయత । యద॒ద్భ్యో-ఽజా॑యన్త । తదా॒ప్యానా॑మాప్య॒త్వమ్ । యదా॒త్మభ్యో ఽజా॑యన్త ।
తదా॒త్మ్యానా॑-మాత్మ్య॒త్వమ్ ॥ తే దే॒వా ఆ॒ప్యేష్వ॑మృజత । ఆ॒ప్యా అ॑మృజత॒ సూర్యా᳚భ్యుదితే । సూర్యా᳚భ్యుదిత॒-స్సూర్యా॑భినిమ్రుక్తే ॥ 66 ॥
సూర్యా॑భినిమ్రుక్తః కున॒ఖిని॑ । కు॒న॒ఖీ శ్యా॒వద॑తి । శ్యా॒వద॑న్నగ్రదిధి॒షౌ । అ॒గ్ర॒ది॒ధి॒షుః ప॑రివి॒త్తే । ప॒రి॒వి॒త్తో వీ॑ర॒హణి॑ । వీ॒ర॒హా బ్ర॑హ్మ॒హణి॑ ।
తద్బ్ర॑హ్మ॒హణ॒-న్నాత్య॑చ్యవత । అ॒న్త॒ర్వే॒ది నిన॑య॒త్యవ॑రుద్ధ్యై । ఉల్ము॑కేనా॒భి గృ॑హ్ణాతి శృత॒త్వాయ॑ । శృ॒తకా॑మా ఇవ॒ హి దే॒వాః ॥ 67 ॥
(అ॒న్యా జి॑న్వన్-త్యనువి॒సృత్యై॒-వమా॒-హాశా᳚న్త-ఆహ॒-గుప్త్యై॑-ఛ॒న్నం - బ్రహ్మా᳚-బ్రవీ-ద్ద్వి॒తీయ॑మ॒భ్య॑పాతయ॒-థ్సూర్యా॑భినిమ్రుక్తే-దే॒వాః) (అ. 8)
అనువాకం 9 - వేదికరణమ్
దే॒వస్య॑ త్వా సవి॒తుః ప్ర॑స॒వ ఇతి॒ స్ఫ్యమాద॑త్తే॒ ప్రసూ᳚త్యై । అ॒శ్వినో᳚-ర్బా॒హుభ్యా॒మిత్యా॑హ । అ॒శ్వినౌ॒ హి దే॒వానా॑మద్ధ్వ॒ర్యూ ఆస్తా᳚మ్ । పూ॒ష్ణో హస్తా᳚భ్యా॒మిత్యా॑హ॒ యత్యై᳚ ॥ ఆద॑ద॒ ఇన్ద్ర॑స్య బా॒హుర॑సి॒ దక్షి॑ణ॒ ఇత్యా॑హ । ఇ॒న్ద్రి॒యమే॒వ యజ॑మానే దధాతి । స॒హస్ర॑భృష్టి-శ్శ॒తతే॑జా॒ ఇత్యా॑హ ।
రూ॒పమే॒వాస్యై॒త-న్మ॑హి॒మానం॒-వ్యాఁచ॑ష్టే ॥
వా॒యుర॑సి తి॒గ్మతే॑జా॒ ఇత్యా॑హ । తేజో॒ వై వా॒యుః ॥ 68 ॥
తేజ॑ ఏ॒వాస్మి॑-న్దధాతి ॥ వి॒షాద్వై నామా॑సు॒ర ఆ॑సీత్ । సో॑-ఽబిభేత్ । య॒జ్ఞేన॑ మా దే॒వా అ॒భిభ॑విష్య॒న్తీతి॑ । స పృ॑థి॒వీమ॒భ్య॑వమీత్ । సా ఽమే॒ద్ధ్యా ఽభ॑వత్ । అథో॒ యదిన్ద్రో॑ వృ॒త్రమహన్న్॑ । తస్య॒ లోహి॑త-మ్పృథి॒వీమను॒ వ్య॑ధావత్ । సా ఽమే॒ద్ధ్యా ఽభ॑వత్ ।
పృథి॑వి దేవయజ॒నీత్యా॑హ ॥ 69 ॥
మేద్ధ్యా॑మే॒వైనా᳚-న్దేవ॒యజ॑నీ-ఙ్కరోతి ।
ఓష॑ద్ధ్యాస్తే॒ మూల॒-మ్మా హిగ్ం॑సిష॒మిత్యా॑హ । ఓష॑ధీనా॒-మహిగ్ం॑సాయై ॥ వ్ర॒జ-ఙ్గ॑చ్ఛ గో॒స్థాన॒మిత్యా॑హ । ఛన్దాగ్ం॑సి॒ వై వ్ర॒జో గో॒స్థానః॑ । ఛన్దాగ్॑స్యే॒వాస్మై᳚ వ్ర॒జ-ఙ్గో॒స్థాన॑-ఙ్కరోతి ॥ వర్​ష॑తు తే॒ ద్యౌరిత్యా॑హ ।
వృష్టి॒ర్వై ద్యౌః । వృష్టి॑మే॒వావ॑రున్ధే ॥
బ॒ధా॒న దే॑వ సవితః పర॒మస్యా᳚-మ్పరా॒వతీత్యా॑హ ॥ 70 ॥
ద్వౌ వావ పురు॑షౌ । య-ఞ్చై॒వ ద్వేష్టి॑ । యశ్చై॑న॒-న్ద్వేష్టి॑ । తావు॒భౌ బ॑ద్ధ్నాతి పర॒మస్యా᳚-మ్పరా॒వతి॑ శ॒తేన॒ పాశైః᳚ । యో᳚-ఽస్మా-న్ద్వేష్టి॒ య-ఞ్చ॑ వ॒య-న్ద్వి॒ష్మస్తమతో॒ మా మౌ॒గిత్యా॒హాని॑మ్రుక్త్యై ॥
అ॒రరు॒ర్వై నామా॑సు॒ర ఆ॑సీత్ ।
స పృ॑థి॒వ్యాముప॑మ్లుప్తో-ఽశయత్ ।
త-న్దే॒వా అప॑హతో॒-ఽరరుః॑ పృథి॒వ్యా ఇతి॑ పృథి॒వ్యా అపా᳚ఘ్నన్న్ । భ్రాతృ॑వ్యో॒ వా అ॒రరుః॑ । అప॑హతో॒-ఽరరుః॑ పృథి॒వ్యా ఇతి॒ యదాహ॑ ॥ 71 ॥
భ్రాతృ॑వ్యమే॒వ పృ॑థి॒వ్యా అప॑హన్తి । తే॑-ఽమన్యన్త ।
దివం॒-వాఁ అ॒యమి॒తః ప॑తిష్య॒తీతి॑ ।
తమ॒రరు॑స్తే॒ దివ॒-మ్మా స్కా॒నితి॑ ది॒వః పర్య॑బాధన్త । భ్రాతృ॑వ్యో॒ వా అ॒రరుః॑ । అ॒రరు॑స్తే॒ దివ॒-మ్మా స్కా॒నితి॒ యదాహ॑ । భ్రాతృ॑వ్యమే॒వ ది॒వః పరి॑బాధతే ।
స్త॒మ్బ॒ య॒జుర్-హ॑రతి । పృ॒థి॒వ్యా ఏ॒వ భ్రాతృ॑వ్య॒-మప॑హన్తి । ద్వి॒తీయగ్ం॑ హరతి ॥ 72 ॥
అ॒న్తరి॑క్షాదే॒వైన॒-మప॑హన్తి । తృ॒తీయగ్ం॑ హరతి । ది॒వ ఏ॒వైన॒-మప॑హన్తి । తూ॒ష్ణీ-ఞ్చ॑తు॒ర్థగ్ం హ॑రతి । అప॑రిమితాదే॒వైన॒-మప॑హన్తి ॥ అసు॑రాణాం॒-వాఁ ఇ॒యమగ్ర॑ ఆసీత్ । యావ॒దాసీ॑నః పరా॒ పశ్య॑తి ।
తావ॑-ద్దే॒వానా᳚మ్ । తే దే॒వా అ॑బ్రువన్న్ ।
అస్త్వే॒వ నో॒-ఽస్యామపీతి॑ ॥ 73 ॥
క్య॑న్నో దాస్య॒థేతి॑ । యావ॑థ్స్వ॒య-మ్ప॑రిగృహ్ణీ॒థేతి॑ ।
తే వస॑వ॒స్త్వేతి॑ దక్షిణ॒తః పర్య॑గృహ్ణన్న్ । రు॒ద్రాస్త్వేతి॑ ప॒శ్చాత్ । ఆ॒ది॒త్యా-స్త్వేత్యు॑త్తర॒తః । తే᳚-ఽగ్నినా॒ ప్రాఞ్చో॑-ఽజయన్న్ । వసు॑భి-ర్దక్షి॒ణా ।
రు॒ద్రైః ప్ర॒త్యఞ్చః॑ । ఆ॒ది॒త్యైరుద॑ఞ్చః ।
యస్యై॒వం-విఁ॒దుషో॒ వేది॑-మ్పరి గృ॒హ్ణన్తి॑ ॥ 74 ॥
భవ॑త్యా॒త్మనా᳚ । పరా᳚-ఽస్య॒ భ్రాతృ॑వ్యో భవతి ॥
దే॒వస్య॑ సవి॒తు-స్స॒వ ఇత్యా॑హ॒ ప్రసూ᳚త్యై ।
కర్మ॑ కృణ్వన్తి వే॒ధస॒ ఇత్యా॑హ । ఇ॒షి॒తగ్ం హి కర్మ॑ క్రి॒యతే᳚ । పృ॒థి॒వ్యై మేద్ధ్య॑-ఞ్చామే॒ద్ధ్య-ఞ్చ॒ వ్యుద॑క్రామతామ్ । ప్రా॒చీన॑-ముదీ॒చీన॒-మ్మేద్ధ్య᳚మ్ । ప్ర॒తీ॒చీన॑-న్దక్షి॒ణా ఽమే॒ద్ధ్యమ్ ।
ప్రాచీ॒ముదీ॑చీ-మ్ప్రవ॒ణా-ఙ్క॑రోతి ।
మేద్ధ్యా॑మే॒వైనా᳚-న్దేవ॒యజ॑నీ-ఙ్కరోతి ॥ 75 ॥
ప్రాఞ్చౌ॑ వేద్య॒గ్ం॒ సావున్న॑యతి । ఆ॒హ॒వ॒నీయ॑స్య॒ పరి॑గృహీత్యై । ప్ర॒తీచీ॒ శ్రోణీ᳚ । గార్​హ॑పత్యస్య॒ పరి॑గృహీత్యై । అథో॑ మిథున॒త్వాయ॑ । ఉద్ధ॑న్తి । యదే॒వాస్యా॑ అమే॒ద్ధ్యమ్ । తదప॑హన్తి । ఉద్ధ॑న్తి ।
తస్మా॒దోష॑ధయః॒ పరా॑భవన్తి ॥ 76 ॥
మూల॑-ఞ్ఛినత్తి । భ్రాతృ॑వ్యస్యై॒వ మూల॑-ఞ్ఛినత్తి ।
మూలం॒-వాఁ అ॑తి॒తిష్ఠ॒-ద్రక్షా॒గ్॒స్యనూ-త్పి॑పతే । యద్ధస్తే॑న ఛి॒న్ద్యాత్ । కు॒న॒ఖినీః᳚ ప్ర॒జా-స్స్యుః॑ । స్ఫ్యేన॑ ఛినత్తి । వజ్రో॒ వై స్ఫ్యః ।
వజ్రే॑ణై॒వ య॒జ్ఞా-ద్రక్షా॒గ్॒స్యప॑హన్తి । పి॒తృ॒దే॒వ॒త్యా ఽతి॑ఖాతా । ఇయ॑తీ-ఙ్ఖనతి ॥ 77 ॥
ప్ర॒జాప॑తినా యజ్ఞము॒ఖేన॒ సమ్మి॑తామ్ ॥ వేది॑ర్దే॒వేభ్యో॒ నిలా॑యత । తా-ఞ్చ॑తురఙ్గు॒లే ఽన్వ॑విన్దన్న్ । తస్మా᳚చ్చతురఙ్గు॒ల-ఙ్ఖేయా᳚ ।
చ॒తు॒రఙ్గు॒ల-ఙ్ఖ॑నతి । చ॒తు॒ర॒ఙ్గు॒లే హ్యోష॑ధయః ప్రతి॒తిష్ఠ॑న్తి ।
ఆప్ర॑తి॒ష్ఠాయై॑ ఖనతి । యజ॑మానమే॒వ ప్ర॑తి॒ష్ఠా-ఙ్గ॑మయతి । ద॒క్షి॒ణ॒తో వర్​షీ॑యసీ-ఙ్కరోతి ।
దే॒వ॒యజ॑నస్యై॒వ రూ॒పమ॑కః ॥ 78 ॥
పురీ॑షవతీ-ఙ్కరోతి । ప్ర॒జా వై ప॒శవః॒ పురీ॑షమ్ ।
ప్ర॒జయై॒వైన॑-మ్ప॒శుభిః॒ పురీ॑షవన్త-ఙ్కరోతి । ఉత్త॑ర-మ్పరిగ్రా॒హ-మ్పరి॑గృహ్ణాతి । ఏ॒తావ॑తీ॒ వై పృ॑థి॒వీ । యావ॑తీ॒ వేదిః॑ । తస్యా॑ ఏ॒తావ॑త ఏ॒వ భ్రాతృ॑వ్య-న్ని॒ర్భజ్య॑ । ఆ॒త్మన॒ ఉత్త॑ర-మ్పరిగ్రా॒హ-మ్పరి॑గృహ్ణాతి ।
ఋ॒త-మ॑స్యృత॒సద॑న-మస్యృత॒శ్రీర॒సీత్యా॑హ । య॒థా॒ య॒జురే॒వై తత్ ॥ 79 ॥
క్రూ॒రమి॑వ॒ వా ఏ॒త-త్క॑రోతి । యద్వేది॑-ఙ్క॒రోతి॑ ।
ధా అ॑సి స్వ॒ధా అ॒సీతి॑ యోయుప్యతే॒ శాన్త్యై᳚ ।
ఉ॒ర్వీ చాసి॒ వస్వీ॑ చా॒సీత్యా॑హ ।
ఉ॒ర్వీమే॒వైనాం॒-వఁస్వీ᳚-ఙ్కరోతి ।
పు॒రా క్రూ॒రస్య॑ వి॒సృపో॑ విరఫ్శి॒న్నిత్యా॑హ మేద్ధ్య॒త్వాయ॑ । ఉ॒దా॒దాయ॑ పృథి॒వీ-ఞ్జీ॒రదా॑ను॒ర్యామైర॑య-ఞ్చ॒న్ద్రమ॑సి స్వ॒ధాభి॒రిత్యా॑హ ।
యదే॒వాస్యా॑ అమే॒ద్ధ్యమ్ । తద॑ప॒హత్య॑ ।
మేద్ధ్యా᳚-న్దేవ॒యజ॑నీ-ఙ్కృ॒త్వా ॥ 80 ॥
యద॒దశ్చ॒న్ద్రమ॑సి॒ మేద్ధ్య᳚మ్ । తద॒స్యామేర॑యతి ।
తా-న్ధీరా॑సో అను॒దృశ్య॑ యజన్త॒ ఇత్యా॒హాను॑ఖ్యాత్యై ॥ ప్రోక్ష॑ణీ॒రాసా॑దయ । ఇ॒ద్ధ్మాబ॒ర్॒హి-రుప॑సాదయ । స్రు॒వ-ఞ్చ॒ స్రుచ॑శ్చ॒ సమ్మృ॑డ్ఢి । పత్నీ॒గ్ం॒ సన్న॑హ్య । ఆజ్యే॑నో॒దేహీత్యా॑హానుపూ॒ర్వతా॑యై । ప్రోక్ష॑ణీ॒రాసా॑దయతి । ఆపో॒ వై ర॑క్షో॒ఘ్నీః ॥ 81 ॥
రక్ష॑సా॒మప॑హత్యై । స్ఫ్యస్య॒ వర్త్మన్᳚-థ్సాదయతి । య॒జ్ఞస్య॒ సన్త॑త్యై । ఉ॒వాచ॒ హాసి॑తో దైవ॒లః । ఏ॒తావ॑తీ॒ర్వా అ॒ముష్మి॑న్ ఁలో॒క ఆప॑ ఆసన్న్ ।
యావ॑తీః॒ ప్రోక్ష॑ణీ॒రితి॑ । తస్మా᳚-ద్బ॒హ్వీరా॒సాద్యాః᳚ । స్ఫ్యము॒దస్యన్న్॑ । య-న్ద్వి॒ష్యాత్త-న్ధ్యా॑యేత్ । శు॒చైవైన॑-మర్పయతి ॥ 82 ॥
(వై వా॒యు - రా॑హ - పరా॒వతీత్యా॒హా - హ॑ - ద్వి॒తీయగ్ం॑ హర॒ - తీతి॑ - పరిగృ॒హ్ణన్తి॑ - దేవ॒యజ॑నీ-ఙ్కరోతి - భవన్తి - ఖనత్య - క - రే॒తత్ - కృ॒త్వా - ర॑క్షో॒ఘ్నీ - ర॑ర్పయతి) (అ. 9)
అనువాకం 10 - ఇధ్మాబర్​హి-స్సాదనమ్
వజ్రో॒ వై స్ఫ్యః । యద॒న్వఞ్చ॑-న్ధా॒రయే᳚త్ । వజ్రే᳚-ఽద్ధ్వ॒ర్యుః, క్ష॑ణ్వీత । పు॒రస్తా᳚-త్తి॒ర్యఞ్చ॑-న్ధారయతి । వజ్రో॒ వై స్ఫ్యః । వజ్రే॑ణై॒వ య॒జ్ఞస్య॑ దక్షిణ॒తో రక్షా॒గ్॒స్యప॑హన్తి ।
అ॒గ్నిభ్యా॒-మ్ప్రాచ॑శ్చ ప్ర॒తీచ॑శ్చ । స్ఫ్యేనోదీ॑చశ్చా-ధ॒రాచ॑శ్చ । స్ఫ్యేన॒ వా ఏ॒ష వజ్రే॑ణా॒స్యై పా॒ప్మాన॒-మ్భ్రాతృ॑వ్య-మప॒హత్య॑ ।
ఉ॒త్క॒రే-ఽధి॒ ప్రవృ॑శ్చతి ॥ 83 ॥
యథో॑ప॒ధాయ॑ వృ॒శ్చన్త్య॒వమ్ । హస్తా॒వవ॑ నేనిక్తే । ఆ॒త్మాన॑మే॒వ ప॑వయతే । స్ఫ్య-మ్ప్రక్షా॑లయతి మేద్ధ్య॒త్వాయ॑ । అథో॑ పా॒ప్మన॑ ఏ॒వ భ్రాతృ॑వ్యస్య న్య॒ఙ్గ-ఞ్ఛి॑నత్తి ॥ ఇ॒ద్ధ్మా-బ॒ర్॒హి-రుప॑సాదయతి॒ యుక్త్యై᳚ । య॒జ్ఞస్య॑ మిథున॒త్వాయ॑ ।
అథో॑ పురో॒రుచ॑మే॒వైతా-న్ద॑ధాతి ।
ఉత్త॑రస్య॒ కర్మ॒ణో-ఽను॑ఖ్యాత్యై ।
న పు॒రస్తా᳚-త్ప్ర॒త్యగుప॑సాదయేత్ ॥ 84 ॥
య-త్పు॒రస్తా᳚-త్ప్ర॒త్య-గు॑పసా॒దయే᳚త్ ।
అ॒న్యత్రా॑హుతిప॒థాది॒ద్ధ్మ-మ్ప్రతి॑పాదయేత్ । ప్ర॒జా వై బ॒ర్॒హిః । అప॑రాద్ధ్నుయా-ద్బ॒ర్॒హిషా᳚ ప్ర॒జానా᳚-మ్ప్ర॒జన॑నమ్ । ప॒శ్చాత్-ప్రాగుప॑సాదయతి । ఆ॒హు॒తి॒ప॒థేనే॒ద్ధ్మ-మ్ప్రతి॑పాదయతి ।
స॒ప్ర॒న్త్యే॑వ బ॒ర్॒హిషా᳚ ప్ర॒జానా᳚-మ్ప్ర॒జన॑న॒ముపై॑తి । దక్షి॑ణమి॒ద్ధ్మమ్ ।
ఉత్త॑ర-మ్బ॒ర॒ఃఇః । ఆ॒త్మా వా ఇ॒ద్ధ్మః ।
ప్ర॒జా బ॒ర్॒హిః । ప్ర॒జా హ్యా᳚త్మన॒ ఉత్త॑రతరా తీ॒ర్థే ।
తతో॒ మేధ॑ముప॒నీయ॑ । య॒థా॒ దే॒వ॒తమే॒వైన॒త్-ప్రతి॑ష్ఠాపయతి । ప్రతి॑తిష్ఠతి ప్ర॒జయా॑ ప॒శుభి॒-ర్యజ॑మానః ॥ 85 ॥
(వృ॒శ్చ॒తి॒ - సా॒ద॒యే॒ - ది॒ద్ధ్మః పఞ్చ॑ చ) (అ. 10)
(తృతీయ॑స్యాం - దే॒వస్యా᳚శ్వప॒ర్॒శుం-యోఁ వై - పూ᳚ర్వే॒ద్యుః - కర్మ॑ణే వా॒ - మిన్ద్రో॑ వృ॒త్రమ॑హ॒న్-థ్సో॑-ఽపో - ఽవ॑ధూతం॒ - ధృష్టి॑--ర్ దే॒వస్యేత్యా॑హ॒ సం​వఁ॑పామి - దే॒వస్య॒ స్ఫ్యమాద॑దే॒ - వజ్రో॒ వై స్ఫ్యో దశ॑)
(తృ॒తీయ॑స్యాం - ఁయ॒జ్ఞస్యాన॑తిరేకాయ - ప॒విత్ర॑వత్య - ధ్వ॒ర్యు-ఞ్చా॑ - ధి॒షవ॑ణమస్య॒ - న్తరి॑క్ష ఏ॒వ - రక్ష॑సామ॒న్తర్​హి॑త్యై॒ - ద్వౌ వావ పురు॑షో॒ - యద॒దశ్చ॒న్ద్రమ॑సి॒ మేద్ధ్య॒-మ్పఞ్చాశీ॑తిః)
(తృ॒తీయ॑స్యాం॒ - ఁయజ॑మానః)
॥ హరిః॑ ఓమ్ ॥
॥ కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ బ్రాహ్మణే తృతీయాష్టకే ద్వితీయః ప్రపాఠక-స్సమాప్తః ॥
Roman (IAST) Transliteration
kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe tṛtīyāṣṭake dvitīyaḥ prapāṭhakaḥ - daśapūrṇamāseṣṭibrāhmaṇam
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
anuvākaṃ 1 - vathsāpākaraṇam
tṛ॒tīya̭syāmi॒to di॒vi soma̭ āsīt | ta-ṅgā̭ya॒tryāha̭rat |
tasya̭ pa॒rṇama̭cchidyata | ta-tpa॒rṇo̭-'bhavat | ta-tpa॒rṇasya̭ parṇa॒tvam | brahma॒ vai pa॒rṇaḥ | ya-tpa̭rṇaśā॒khayā̭ va॒thsāna̭pāka॒roti̭ |
brahma̭ṇai॒vainā̭na॒pāka̭roti || gā॒ya॒tro vai pa॒rṇaḥ | gā॒ya॒trāḥ pa॒śavaḥ̭ || 1 ||
tasmā॒-ttrīṇi̭trīṇi pa॒rṇasya̭ palā॒śāni̭ | tri॒padā̭ gāya॒trī | ya-tpa̭rṇaśa॒khayā॒ gāḥ prā॒rpaya̭ti | svayai॒vainā̭ de॒vata̭yā॒ prārpa̭yati | ya-ṅkā॒mayḙtā pa॒śu-ssyā॒diti̭ | a॒pa॒rṇā-ntasmai॒ śuṣkā᳚grā॒māha̭ret |
a॒pa॒śure॒va bha̭vati | ya-ṅkā॒mayḙta paśu॒mān-thsyā॒diti̭ | ba॒hu॒pa॒rṇā-ntasmai̭ bahuśā॒khāmāha̭ret | pa॒śu॒manta̭-me॒vaina̭-ṅkaroti || 2 ||
ya-tprācī̭mā॒hare᳚t | de॒va॒lo॒ka-ma॒bhija̭yet | yadudī̭cī-mmanuṣyalo॒kam | prācī॒mudī̭cī॒māha̭rati | u॒bhayo᳚-rlo॒kayo̭-ra॒bhiji̭tyai || i॒ṣe tvo॒rje tvetyā̭ha | iṣa̭me॒vorjaṃ॒-ya~ja̭māne dadhāti ||
vā॒yava॒-ssthetyā̭ha | vā॒yurvā a॒ntari̭kṣa॒-syāddhya̭kṣāḥ |
a॒nta॒ri॒kṣa॒de॒va॒tyāḥ᳚ khalu॒ vai pa॒śavaḥ̭ || 3 ||
vā॒yava̭ e॒vainā॒-npari̭ dadāti | pra vā ḙnāne॒tadā-ka̭roti | yadāha̭ | vā॒yava॒-ssthetyṷpā॒yavaḥ॒
sthetyā̭ha | yaja̭mānāyai॒va pa॒śūnupa̭hvayate ||
de॒vo vaḥ̭ savi॒tā prārpa̭ya॒tvityā̭ha॒ prasū᳚tyai || śreṣṭha̭tamāya॒ karma̭ṇa॒ ityā̭ha |
ya॒jño hi śreṣṭha̭tama॒-ṅkarma̭ | tasmā̭de॒vamā̭ha ||
āpyā̭yaddhvamaghniyā devabhā॒gamityā̭ha || 4 ||
va॒thsebhya̭śca॒ vā e॒tāḥ pu॒rā ma̭nu॒ṣye᳚bhya॒-ścāpyā̭yanta | de॒vebhya̭ e॒vainā॒ indrā॒yāpyā̭yati || ūrja̭svatīḥ॒ paya̭svatī॒rityā̭ha | ūrja॒gṃ ॒hi payaḥ̭ sa॒mbhara̭nti || pra॒jāva̭tī-ranamī॒vā a̭ya॒kṣmā ityā̭ha॒ prajā᳚tyai | māvaḥ̭ ste॒na ī̭śata॒ mā-'ghaśagṃ̭sa॒ ityā̭ha॒ guptyai᳚ || ru॒drasya̭ he॒tiḥ pari̭ vo vṛṇa॒ktvityā̭ha | ru॒drā de॒vainā᳚-strāyate ||
dhru॒vā a॒smi-ngopa̭tau syāta ba॒hvīrityā̭ha |
dhru॒vā e॒vāsmi̭-nba॒hvīḥ ka̭roti || 5 ||
yaja̭mānasya pa॒śū-npā॒hītyā̭ha | pa॒śu॒nā-ṅgo̭pī॒thāya̭ | tasmā᳚thsā॒ya-mpa॒śava॒ upa̭ sa॒māva̭rtante || ana̭dha-ssādayati | garbhā̭ṇā॒-ndhṛtyā॒ apra̭pādāya | tasmā॒dgarbhāḥ᳚ pra॒jānā॒mapra̭pādukāḥ |
u॒parī̭va॒ nida̭dhāti | u॒parī̭va॒ hi sṷva॒rgo lo॒kaḥ |
su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai || 6 ||
(pa॒śavaḥ̭ - karoti - pa॒śavo̭ - devabhā॒gamityā̭ha - karoti॒ - +nava̭ ca) (a. 1)
anuvākaṃ 2 - bar​hirāharaṇam
de॒vasya̭ tvā savi॒tuḥ pra̭sa॒va itya̭śvapa॒r॒śumāda̭tte॒ prasū᳚tyai |
a॒śvino᳚-rbā॒hubhyā॒mityā̭ha |
a॒śvinau॒ hi de॒vānā̭maddhva॒ryū āstā᳚m |
pū॒ṣṇo hastā᳚bhyā॒mityā̭ha॒ yatyai᳚ || yo vā oṣa̭dhīḥ parva॒śo veda̭ | nainā॒-ssa hi̭nasti | pra॒jāpa̭ti॒rvā oṣa̭dhīḥ parva॒śo vḙda | sa ḙnā॒ na hi̭nasti | a॒śva॒pa॒r​śvā ba॒r॒hiracchai̭ti |
prā॒jā॒pa॒tyo vā aśvaḥ̭ sayoni॒tvāya̭ || 7 ||
oṣa̭dhīnā॒mahigṃ̭sāyai ||
ya॒jñasya̭ gho॒ṣada॒sītyā̭ha |
yaja̭māna e॒va ra॒yi-nda̭dhāti | pratyṷṣṭa॒gṃ॒ rakṣaḥ॒ pratyṷṣṭā॒ arā̭taya॒ ityā̭ha |
rakṣa̭sā॒-mapa̭hatyai || preyama̭gāddhi॒ṣaṇā̭ ba॒r॒hiracchetyā̭ha | vi॒dyā vai dhi॒ṣaṇā᳚ | vi॒dyayai॒vaina॒dacchai̭ti || manṷnā kṛ॒tā sva॒dhayā॒ vita॒ṣṭetyā̭ha | mā॒na॒vī hi par​śuḥ̭ sva॒dhākṛ̭tā || 8 ||
ta āva̭hanti ka॒vayaḥ̭ pu॒rastā॒dityā̭ha | śu॒śru॒vāgṃso॒ vai ka॒vayaḥ̭ | ya॒jñaḥ pu॒rastā᳚t | mu॒kha॒ta e॒va ya॒jñamāra̭bhate | atho॒ yade॒tadu॒ktvā yataḥ॒ kuta̭ścā॒hara̭ti | ta-tprācyā̭ e॒va di॒śo bha̭vati ||
de॒vebhyo॒ juṣṭa̭mi॒ha ba॒r॒hirā॒sada॒ ityā̭ha | ba॒r॒hiṣa॒-ssamṛ̭ddhyai | karma॒ṇo-'na̭parādhāya || de॒vānā᳚-mpariṣū॒tama॒sītyā̭ha || 9 ||
yadvā i॒da-ṅki-ñca̭ | ta-dde॒vānā᳚-mpariṣū॒tam |
atho॒ yathā॒ vasya̭se prati॒ procyāhe॒da-ṅka̭riṣyā॒mīti̭ | e॒vame॒va tada̭ddhva॒ryu-rde॒vebhyaḥ̭ prati॒ procya̭ ba॒r॒hirdā̭ti | ā॒tmano-'higṃ̭sāyai || yāva̭ta-ssta॒mbā-npa̭ri di॒śet | yatteṣā̭-mucchi॒gg॒ṣyāt | ati॒ ta-dya॒jñasya̭ recayet | ekagg̭ sta॒mba-mpari̭diśet |
tagṃ sarva̭-ndāyāt || 10 ||
ya॒jñasyāna̭tirekāya || va॒r॒ṣavṛ̭ddha-ma॒sītyā̭ha |
va॒r॒ṣa vṛ̭ddhā॒ vā oṣa̭dhayaḥ ||
deva̭ bar​hi॒rityā̭ha | de॒vebhya̭ e॒vaina̭-tkaroti |
mā tvā॒-'nvammā ti॒ryagityā॒hā higṃ̭sāyai |
parva̭ te rāddhyāsa॒mityā॒-hardhyai᳚ ||
ā॒cche॒ttā te॒ mā ri̭ṣa॒mityā̭ha | nāsyā॒tmano̭ mīyate |
ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 11 ||
deva̭bar​hi-śśa॒tava̭l​śaṃ॒-vi~ro॒hetyā̭ha | pra॒jā vai ba॒r॒hiḥ | pra॒jānā᳚-mpra॒jana̭nāya || sa॒hasra̭val​śā॒ vi va॒yagṃ rṷhe॒metyā̭ha | ā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste || pṛ॒thi॒vyā-ssa॒pṛñcaḥ̭ pā॒hītyā̭ha॒ prati̭ṣṭhityai ||
ayṷṅgāyuṅgā-nmu॒ṣṭīn ~lṷnoti | mi॒thu॒na॒tvāya॒ prajā᳚tyai || su॒sa॒bhṛntā᳚ tvā॒ sambha̭rā॒mītyā̭ha | brahma̭ṇai॒vaina॒th- sambha̭rati || 12 ||
adi̭tyai॒ rāsnā॒-'sītyā̭ha | i॒yaṃ-vā~ adi̭tiḥ |
a॒syā e॒vaina॒-drāsnā᳚-ṅkaroti || i॒ndrā॒ṇyai sa॒naṃha̭na॒mityā̭ha | i॒ndrā॒ṇī vā agrḙ de॒vatā̭nā॒gṃ॒ sama̭nahyata | sā ''rdhno᳚t |
ṛddhyai॒ sanna̭hyati | pra॒jā vai ba॒r॒hiḥ |
pra॒jānā॒mapa̭rāvāpāya |
tasmā॒-thsnāva̭santatāḥ pra॒jā jā̭yante || 13 ||
pū॒ṣā te᳚ gra॒nthi-ṅgra̭thnā॒tvityā̭ha |
puṣṭi̭me॒va yaja̭māne dadhāti || sa te॒ mā-'' sthā॒dityā॒hāhigṃ̭sāyai || pa॒ścā-tprāñca॒mupa̭gūhati |
pa॒ścā-dvai prā॒cīna॒gṃ॒ reto̭ dhīyate |
pa॒ścāde॒vāsmai᳚ prā॒cīna॒gṃ॒ reto̭ dadhāti ||
indra̭sya tvā bā॒hubhyā॒-mudya̭ccha॒ ityā̭ha | i॒ndri॒yame॒va yaja̭māne dadhāti ||
bṛha॒spate᳚rmū॒rdhnā ha̭rā॒mītyā̭ha |
brahma॒ vai de॒vānā॒-mbṛha॒spatiḥ̭ || 14 ||
brahma̭ṇai॒vaina̭ddharati || u॒rva̭ntari̭kṣa॒-manvi॒hītyā̭ha॒ gatyai᳚ || de॒va॒ga॒mmama॒sītyā̭ha | de॒vāne॒vaina̭dgamayati || ana̭dha-ssādayati |
garbhā̭ṇā॒-ndhṛtyā॒ apra̭pādāya | tasmā॒-dgarbhāḥ᳚ pra॒jānā॒mapra̭pādukāḥ | u॒parī̭va॒ nida̭dhāti | u॒parī̭va॒ hi sṷva॒rgo lo॒kaḥ |
su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai || 15 ||
(sa॒yo॒ni॒tvāya̭ - sva॒dhākṛ̭tā॒ - 'sītyā̭ha - dāyā॒-d- veda̭ - bharati - jāyante॒ - bṛha॒spatiḥ॒ - sama̭ṣṭyai) (a. 2)
anuvākaṃ 3 - dohanam
pū॒rve॒dyuri॒ddhmā ba॒r॒hiḥ ka̭roti | ya॒jñame॒vārabhya̭ gṛhī॒tvopa̭vasati || pra॒jāpa̭ti-rya॒jñama̭sṛjata | tasyo॒khe a̭sragṃsetām | ya॒jño vai pra॒jāpa̭tiḥ |
ya-thsā᳚nnāyyo॒khe bhava̭taḥ |
ya॒jñasyai॒va tadu॒khe upa̭dadhā॒tya-pra̭sragṃsāya ||
śundha̭ddhva॒-ndaivyā̭ya॒ karma̭ṇe devaya॒jyāyā॒ ityā̭ha | de॒va॒ya॒jyāyā̭ e॒vainā̭ni śundhati || mā॒ta॒riśva̭no gha॒rmo̭-'sītyā̭ha || 16 ||
a॒ntari̭kṣaṃ॒-vai~ mā̭ta॒riśva̭no gha॒rmaḥ |
e॒ṣāṃ-lo~॒kānāṃ॒-vi~dhṛ̭tyai ||
dyaura̭si pṛthi॒vya̭sītyā̭ha | di॒vaśca॒ hyḙṣā pṛ̭thi॒vyāśca॒ sambhṛ̭tā | yadu॒khā |
tasmā̭de॒vamā̭ha || vi॒śvadhā̭yā asi para॒meṇa॒ dhāmnetyā̭ha | vṛṣṭi॒rvai vi॒śvadhā̭yāḥ | vṛṣṭi̭me॒vāva̭rundhe | dṛgṃha̭sva॒ mā hvā॒rityā̭ha॒ dhṛtyai᳚ || 17 ||
vasṷ̄nā-mpa॒vitra̭ma॒sītyā̭ha | prā॒ṇā vai vasa̭vaḥ |
teṣāṃ॒-vā~ e॒ta-dbhā̭ga॒dheya᳚m | ya-tpa॒vitra᳚m | tebhya̭ e॒vaina̭-tkaroti || śa॒tadhā̭ragṃ sa॒hasra̭dhāra॒mityā̭ha | prā॒ṇeṣve॒vāyṷ-rdadhāti sarva॒tvāya̭ || tri॒vṛ-tpa̭lāśaśā॒khāyā᳚-ndarbha॒maya̭-mbhavati | tri॒vṛdvai prā॒ṇaḥ | tri॒vṛta̭me॒va prā॒ṇa-mma̭ddhya॒to yaja̭māne dadhāti || 18 ||
sau॒myaḥ pa॒rṇa-ssa̭yoni॒tvāya̭ | sā॒kṣā-tpa॒vitra̭-nda॒rbhāḥ | prākhsā॒yamadhi॒ nida̭dhāti | ta-tprā̭ṇāpā॒nayo̭ rū॒pam | ti॒ryakprā॒taḥ | ta-ddar​śa̭sya rū॒pam | dā॒r​śyagg​ hyḙtadahaḥ̭ | annaṃ॒-vai~ ca॒ndramāḥ᳚ |
anna̭-mprā॒ṇāḥ | u॒bhaya̭me॒vopai॒tyajā̭mitvāya || 19 ||
tasmā̭da॒yagṃ sa॒rvataḥ̭ pavate || hu॒ta-ssto॒ko hu॒to dra॒phsa ityā̭ha॒ prati̭ṣṭhityai | ha॒viṣo-'ska̭ndāya |
na hi hu॒tagg​ svāhā̭kṛta॒gg॒ skanda̭ti |
di॒vi nāko॒ nāmā॒gniḥ | tasya̭ vi॒pruṣo̭ bhāga॒dheya᳚m |
a॒gnayḙ bṛha॒te nākā॒yetyā̭ha |
nāka̭me॒vāgni-mbhā̭ga॒dheyḙna॒ sama̭rdhayati |
svāhā॒ dyāvā̭pṛthi॒vībhyā॒mityā̭ha |
dyāvā̭pṛthi॒vyore॒vaina॒t-prati̭ṣṭhāpayati || 20 ||
pa॒vitra̭va॒tyāna̭yati | a॒pā-ñcai॒vauṣa̭dhīnā-ñca॒ rasa॒gṃ॒ sagṃsṛ̭jati | atho॒ oṣa̭dhīṣve॒va pa॒śū-nprati̭ṣṭhāpayati || a॒nvā॒rabhya॒ vācaṃ̭-ya~cchati |
ya॒jñasya॒ dhṛtyai᳚ | dhā॒raya̭nnāste | dhā॒raya̭nta iva॒ hi du॒hanti̭ | kāma̭dhukṣa॒ ityā॒hātṛ॒tīya̭syai | traya̭ i॒me lo॒kāḥ | i॒māne॒va lo॒kān. yaja̭māno duhe || 21 ||
a॒mūmiti॒ nāma̭ gṛhṇāti | bha॒drame॒vāsā॒-ṅkarmā॒viṣka̭roti || sā vi॒śvāyu॒-ssā vi॒śvavya̭cā॒-ssā vi॒śvaka॒rmetyā̭ha | i॒yaṃ-vai~ vi॒śvāyuḥ̭ |
a॒ntari̭kṣaṃ-vi~॒śvavya̭cāḥ | a॒sau vi॒śvaka̭rmā |
i॒māne॒vaitābhi̭rlo॒kān. ya̭thāpū॒rva-ndṷhe |
atho॒ yathā᳚ pradā॒tre puṇya̭mā॒śāste᳚ | e॒vame॒vainā̭ e॒tadupa̭stauti | tasmā॒t-prādā॒dityu॒nnīya॒ vanda̭mānā upastu॒vantaḥ̭ pa॒śū-ndṷhanti || 22 ||
ba॒hu du॒gdhīndrā̭ya de॒vebhyo̭ ha॒viriti॒ vācaṃ॒-vi~sṛ̭jate | ya॒thā॒ de॒va॒tame॒va prasaṷti |
daivya̭sya ca mānu॒ṣasya̭ ca॒ vyāvṛ̭ttyai |
trirā̭ha | triṣa̭tyā॒ hi de॒vāḥ | avā̭caṃ-ya~॒mo-'na̭nvā-ra॒bhyotta̭rāḥ | apa̭rimitame॒vāva̭rundhe ||
na dā̭rupā॒treṇa̭ duhyāt | a॒gni॒vadvai dā̭rupā॒tram |
ya-ddā̭rupā॒treṇa̭ du॒hyāt || 23 ||
yā॒tayā᳚mnā ha॒viṣā̭ yajeta | atho॒ khalvā̭huḥ |
pu॒ro॒ḍāśa̭mukhāni॒ vai ha॒vīgṃṣi̭ | neta i̭taḥ puro॒ḍāśagṃ̭ ha॒viṣo॒ yāmo॒-'stīti̭ |
kāma̭me॒va dā̭rupā॒treṇa̭ duhyāt || śū॒dra e॒va na dṷhyāt | asa̭to॒ vā e॒ṣa sambhṷ̄taḥ | yacchū॒draḥ | aha̭vire॒va tadityā̭huḥ | yacchū॒dro dogdhīti̭ || 24 ||
a॒gni॒ho॒trame॒vana dṷhyācchū॒draḥ | taddhi not-pu॒nanti̭ | ya॒dā khalu॒ vai pa॒vitra̭ma॒tyeti̭ | atha॒ taddha॒viriti̭ ||
sampṛ̭cyaddhva-mṛtāvarī॒rityā̭ha | a॒pā-ñcai॒vauṣa̭dhīnā-ñca॒ rasa॒gṃ॒ sagṃsṛ̭jati |
tasmā̭da॒pā-ñcauṣa̭dhīnā-ñca॒ rasa॒mupa̭ jīvāmaḥ |
ma॒ndrā dhana̭sya sā॒taya॒ ityā̭ha | puṣṭi̭me॒va yaja̭māne dadhāti || somḙna॒ tvā-''ta̭na॒cmīndrā̭ya॒ dadhītyā̭ha || 25 ||
soma̭me॒vaina̭-tkaroti | yo vai soma̭-mbhakṣayi॒tvā |
saṃ॒​va~॒thsa॒ragṃ soma॒-nna piba̭ti | pu॒na॒rbhakṣyo᳚-'sya somapī॒tho bha̭vati ||
somaḥ॒ khalu॒ vai sā᳚nāṃ॒yyam | ya e॒vaṃ-vi~॒dvān-thsā᳚nāṃ॒yya-mpiba̭ti | a॒pu॒na॒rbhakṣyo᳚-'sya somapī॒tho bha̭vati | na mṛ॒nmaye॒nāpi̭daddhyāt |
ya-nmṛ॒nmayḙnāpida॒ddhyāt |
pi॒tṛ॒de॒va॒tyagg̭ syāt || 26 ||
a॒ya॒spā॒treṇa̭ vā dārupā॒treṇa॒ vā-'pi̭dadhāti |
taddhi sadḙvam || u॒da॒nvad- bha̭vati | āpo॒ vai ra̭kṣo॒ghnīḥ | rakṣa̭sā॒-mapa̭hatyai ||
ada̭stamasi॒ viṣṇa̭ve॒ tvetyā̭ha | ya॒jño vai viṣṇuḥ̭ |
ya॒jñāyai॒vaina॒dada̭sta-ṅkaroti | viṣṇo̭ ha॒vyagṃ ra̭kṣa॒svetyā̭ha॒ guptyai᳚ || ana̭dha-ssādayati | garbhā̭ṇā॒-ndhṛtyā॒ apra̭pādāya |
tasmā॒-dgarbhāḥ᳚ pra॒jānā॒ma pra̭pādukāḥ | u॒parī̭va॒ nida̭dhāti | u॒parī̭va॒ hi sṷva॒rgo lo॒kaḥ | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai || 27 ||
(a॒sītyā̭ha॒ - dhṛtyai॒ - yaja̭māne dadhā॒ - tyajā̭mitvāya - sthāpayati - duhe - duhanti - du॒hyā-d- dogdhīti॒ - dadhītyā̭ha - syāth - sādayati॒ pañca̭ ca) (a. 3)
anuvākaṃ 4 - havirnirvāpaḥ
karma̭ṇe vā-nde॒vebhyaḥ̭ śakeya॒mityā̭ha॒ śaktyai᳚ |
ya॒jñasya॒ vai santa̭ti॒manṷ pra॒jāḥ pa॒śavo॒ yaja̭mānasya॒ santā̭yante | ya॒jñasya॒ vicchi̭tti॒manṷ pra॒jāḥ pa॒śavo॒ yaja̭mānasya॒ vicchi̭dyante |
ya॒jñasya॒ santa̭tirasi ya॒jñasya̭ tvā॒ santa̭tyai stṛṇāmi॒ santa̭tyai tvā ya॒jñasyetyāha̭va॒nīyā॒-thsanta̭noti | yaja̭mānasya pra॒jāyai̭ paśū॒nāgṃ santa̭tyai || a॒paḥ praṇa̭yati | śra॒ddhā vā āpaḥ̭ | śra॒ddhāme॒vārabhya̭ pra॒ṇīya॒ praca̭rati | a॒paḥ praṇa̭yati | ya॒jño vā āpaḥ̭ || 28 ||
ya॒jñame॒vārabhya̭ pra॒ṇīya॒ praca̭rati | a॒paḥ praṇa̭yati | vajro॒ vā āpaḥ̭ | vajra̭me॒va bhrātṛ̭vyebhyaḥ pra॒hṛtya̭ pra॒ṇīya॒ praca̭rati | a॒paḥ praṇa̭yati |
āpo॒ vai ra̭kṣo॒ghnīḥ | rakṣa̭sā॒-mapa̭hatyai | a॒paḥ praṇa̭yati | āpo॒ vai de॒vānā᳚-mpri॒ya-ndhāma̭ |
de॒vānā̭me॒va pri॒ya-ndhāma̭ pra॒ṇīya॒ praca̭rati || 29 ||
a॒paḥ praṇa̭yati | āpo॒ vai sarvā̭ de॒vatāḥ᳚ |
de॒vatā̭ e॒vārabhya̭ pra॒ṇīya॒ praca̭rati || veṣā̭ya॒ tvetyā̭ha | veṣā̭ya॒ hyḙnadāda॒tte || pratyṷṣṭa॒gṃ॒ rakṣaḥ॒ pratyṷṣṭā॒ arā̭taya॒ ityā̭ha |
rakṣa̭sā॒-mapa̭hatyai || dhūra॒sītyā̭ha | e॒ṣa vai dhuryo॒-'gniḥ | taṃ-ya~danṷpaspṛśyātī॒yāt || 30 ||
a॒ddhva॒ryu-ñca॒ yaja̭māna-ñca॒ prada̭het | u॒pa॒spṛśyātyḙti | a॒ddhva॒ryośca॒ yaja̭mānasya॒ cāpra̭dāhāya || dhūrva॒ taṃ​yo~᳚-'smā-ndhūrva̭ti॒ ta-ndhū᳚rva॒ yaṃ-va~॒ya-ndhūrvā̭ma॒ ityā̭ha |
dvau vāva purṷṣau | ya-ñcai॒va dhūrva̭ti | yaścai̭na॒-ndhūrva̭ti | tāvu॒bhau śu॒cā-'rpa̭yati || tva-nde॒vānā̭masi॒ sasni̭tama॒-mpapri̭tama॒-ñjuṣṭa̭tamaṃ॒-va~hni̭tama-ndeva॒hūta̭ma॒mityā̭ha | ya॒thā॒ ya॒jure॒vai tat || 31 ||
ahrṷtamasi havi॒rdhāna॒-mityā॒hānā᳚rtyai |
dṛgṃha̭sva॒ mā hvā॒rityā̭ha॒ dhṛtyai᳚ ||
mi॒trasya̭ tvā॒ cakṣṷṣā॒ prekṣa॒ ityā̭ha mitra॒tvāya̭ |
mā bhermā saṃ​vi~̭kthā॒ mā tvā̭ higṃsiṣa॒-mityā॒hāhigṃ̭sāyai | yadvai ki-ñca॒ vāto॒ nābhi॒vāti̭ |
ta-thsarvaṃ̭-va~ruṇadeva॒tya᳚m || u॒ru vātā॒yetyā̭ha | avā̭ruṇame॒vaina̭-tkaroti || de॒vasya̭ tvā savi॒tuḥ
pra̭sa॒va ityā̭ha॒ prasū᳚tyai |
a॒śvino᳚-rbā॒hubhyā॒mityā̭ha || 32 ||
a॒śvinau॒ hi de॒vānā̭maddhva॒ryū āstā᳚m |
pū॒ṣṇo hastā᳚bhyā॒mityā̭ha॒ yatyai᳚ | a॒gnaye॒ juṣṭa॒-nnirva̭pā॒mītyā̭ha | a॒gnaya̭ e॒vainā॒ñjuṣṭaṃ॒
nirva̭pati | triryajṷṣā | traya̭ i॒me lo॒kāḥ |
e॒ṣāṃ-lo~॒kānā॒māptyai᳚ | tū॒ṣṇī-ñca̭tu॒rtham |
apa̭rimitame॒vāva̭rundhe | sa e॒vame॒vānṷpū॒rvagṃ ha॒vīgṃṣi॒ nirva̭pati || 33 ||
i॒da-nde॒vānā̭mi॒damṷ na-ssa॒hetyā̭ha॒ vyāvṛ̭ttyai ||
sphā॒tyai tvā॒ nārā᳚tyā॒ ityā̭ha॒ guptyai᳚ | tama̭sīva॒ vā e॒ṣo᳚-'ntaśca̭rati | yaḥ pa̭rī॒ṇahi̭ || suva̭ra॒bhi vikhyḙṣaṃ-vai~śvāna॒ra-ñjyoti॒rityā̭ha |
suva̭re॒vābhi vi pa̭śyati vaiśvāna॒ra-ñjyotiḥ̭ |
dyāvā̭pṛthi॒vī ha॒viṣi̭ gṛhī॒ta uda̭vepetām ||
dṛgṃha̭ntā॒-nduryā॒ dyāvā̭pṛthi॒vyorityā̭ha |
gṛ॒hāṇā॒-ndyāvā̭pṛthi॒vyo-rdhṛtyai᳚ ||
u॒rva̭ntari̭kṣa॒-manvi॒hītyā̭ha॒ gatyai᳚ ||
adi̭tyāstvo॒pasthḙ sādayā॒mītyā̭ha | i॒yaṃ-vā~ adi̭tiḥ | a॒syā e॒vaina̭du॒pasthḙ sādayati ||
agnḙ ha॒vyagṃ ra̭kṣa॒svetyā̭ha॒ guptyai᳚ || 34 ||
(ya॒jño vā āpo॒ - dhāma̭ pra॒ṇīya॒ praca̭ra - tyatī॒yā - de॒ta-d- bā॒hubhyā॒mityā̭ha - ha॒vigṃṣi॒ nirva̭pati॒ - gatyai̭ ca॒tvāri̭ ca) (a. 4)
anuvākaṃ 5 - vrīhyavaghātaḥ
indro̭ vṛ॒trama̭hann | so̭-'paḥ | a॒bhya̭mriyata |
tāsāṃ॒-ya~nmeddhyaṃ̭-ya~॒jñiya॒gṃ॒ sadḙva॒māsī᳚t | tadapoda̭krāmat | te da॒rbhā a̭bhavann | ya-dda॒rbhaira॒pa ṷtpu॒nāti̭ | yā e॒va meddhyā̭ ya॒jñiyā॒-ssadḙvā॒ āpaḥ̭ | tābhi̭re॒vainā॒ utpṷnāti | dvābhyā॒mutpṷnāti || 35 ||
dvi॒pā-dyaja̭mānaḥ॒ prati̭ṣṭhityai || de॒vo vaḥ̭ savi॒tot-pṷnā॒tvityā̭ha | sa॒vi॒tṛpra̭sūta e॒vainā॒ utpṷnāti | acchi̭dreṇa pa॒vitre॒ṇetyā̭ha | a॒sau vā ā̭di॒tyo-'cchi̭dra-mpa॒vitra᳚m | tenai॒vainā॒ utpṷnāti | vaso॒-ssūrya̭sya ra॒śmibhi॒rityā̭ha | prā॒ṇā vā āpaḥ̭ | prā॒ṇā vasa̭vaḥ | prā॒ṇā ra॒śmayaḥ̭ || 36 ||
prā॒ṇaire॒va prā॒ṇān-thsampṛ̭ṇakti | sā॒vi॒tri॒yarcā |
sa॒vi॒tṛpra̭sūta-mme॒ karmā̭sa॒diti̭ |
sa॒vi॒tṛpra̭sūtame॒vāsya॒ karma̭ bhavati |
pa॒ccho gā̭yatri॒yā tri̭ṣṣamṛddha॒tvāya̭ ||
āpo̭ devīragrepuvo agreguva॒ ityā̭ha |
rū॒pa-me॒vāsā̭me॒ta-nma̭hi॒mānaṃ॒-vyā~ca̭ṣṭe |
agra̭ i॒maṃ-ya~॒jña-nna̭ya॒tāgrḙ
ya॒jñapa̭ti॒mityā̭ha | agrḙ e॒va ya॒jña-nna̭yanti |
agrḙ ya॒jñapa̭tim || 37 ||
yu॒ṣmānindro̭ 'vṛṇīta vṛtra॒tūyḙ yū॒yamindra̭mavṛṇīddhvaṃ-vṛ~tra॒tūrya॒ ityā̭ha |
vṛ॒tragṃ ha̭ hani॒ṣyannindra॒ āpo̭ vavre |
āpo॒ hendraṃ̭-va~vrire | sa॒jñāṃ-me॒vāsā̭me॒ta-thsāmā̭naṃ॒-vyā~ca̭ṣṭe || prokṣi̭tā॒-ssthetyā̭ha | tenāpaḥ॒ prokṣi̭tāḥ || a॒gnayḙ vo॒ juṣṭa॒-mprokṣā᳚-mya॒gnīṣomā᳚bhyā॒-mityā̭ha |
ya॒thā॒ de॒va॒tame॒vainā॒-nprokṣa̭ti | triḥ prokṣa̭ti | tryā̭vṛ॒ddhi ya॒jñaḥ || 38 ||
atho॒ rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai | śundha̭ddhvaṃ॒
daivyā̭ya॒ karma̭ṇe devaya॒jyāyā॒ ityā̭ha |
de॒va॒ya॒jyāyā̭ e॒vainā̭ni śundhati | triḥ prokṣa̭ti | tryā̭vṛ॒ddhi ya॒jñaḥ | atho̭ meddhya॒tvāya̭ | ava̭dhūta॒gṃ॒ rakṣo-'va̭dhūtā॒ arā̭taya॒ ityā̭ha |
rakṣa̭sā॒-mapa̭hatyai | adi̭tyā॒stvaga॒sītyā̭ha | i॒yaṃ-vā~ adi̭tiḥ || 39 ||
a॒syā e॒vaina॒-ttvaca̭-ṅkaroti | prati̭ tvā pṛthi॒vī ve॒ttvityā̭ha॒ prati̭ṣṭhityai || pu॒rastā᳚-tpratī॒cīna̭grīva॒-mutta̭ralo॒mopa̭stṛṇāti meddhya॒tvāya̭ |
tasmā᳚-tpu॒rastā᳚-tpra॒tyañcaḥ̭ pa॒śavo॒ medha॒mupa̭tiṣṭhante | tasmā᳚-tpra॒jā mṛ॒ga-ṅgrāhṷkāḥ | ya॒jño de॒vebhyo॒ nilā̭yata |
kṛṣṇo̭ rū॒pa-ṅkṛ॒tvā | ya-tkṛ̭ṣṇāji॒ne ha॒vira̭ddhyava॒hanti̭ | ya॒jñāde॒va-ta-dya॒jña-mprayṷṅkte | ha॒viṣo-'ska̭ndāya || 40 ||
a॒dhi॒ṣava̭ṇamasi vānaspa॒tyamityā̭ha | a॒dhi॒ṣava̭ṇa-me॒vaina̭-tkaroti | prati॒ tvā-'di̭tyā॒stvagve॒ttvityā̭ha saya॒tvāya̭ ||
a॒gnesta॒nū-ra॒sītyā̭ha | a॒gnervā e॒ṣā ta॒nūḥ |
yadoṣa̭dhayaḥ | vā॒co vi॒sarja̭na॒mityā̭ha |
ya॒dā hi pra॒jā oṣa̭dhīnā-ma॒śnanti̭ | atha॒ vācaṃ॒-vi~sṛ̭jante | de॒vavī̭taye tvā gṛhṇā॒mītyā̭ha || 41 ||
de॒vatā̭bhire॒vaina॒-thsama̭rdhayati ||
adri̭rasi vānaspa॒tya ityā̭ha | grāvā̭ṇa-me॒vaina̭-tkaroti |
sa i॒da-nde॒vebhyo̭ ha॒vyagṃ su॒śami̭ śami॒ṣvetyā̭ha॒ śāntyai᳚ || havi̭ṣkṛ॒dehītyā̭ha |
ya e॒va de॒vānāgṃ̭ havi॒ṣkṛtaḥ̭ | tān. hva̭yati |
trir​hva̭yati | triṣa̭tyā॒ hi de॒vāḥ || iṣa॒mā va॒dorja॒mā va॒detyā̭ha || 42 ||
iṣa̭me॒vorjaṃ॒-ya~ja̭māne dadhāti |
dyu॒madva̭data va॒yagṃ sa̭ghā॒nta-ñje॒ṣmetyā̭ha॒ bhrātṛ̭vyābhibhūtyai || mano᳚-śśra॒ddhādḙvasya॒ yaja̭mānasyāsura॒ghnī vāk | ya॒jñā॒yu॒dheṣu॒ pravi̭ṣṭā-''sīt | te-'sṷrā॒ yāva̭nto yajñāyu॒dhānā̭mu॒dvada̭tā-mu॒pāśṛ̭ṇvann |
te parā̭-'bhavann | tasmā॒-thsvānā॒-mmaddhyḙ-'va॒sāya̭ yajeta | yāva̭nto-'sya॒ bhrātṛ̭vyā yajñāyu॒dhānā̭-mu॒dvada̭tā-mupaśṛ॒ṇvanti̭ | te parā̭ bhavanti |
u॒ccai-ssa॒māha̭nta॒vā ā̭ha॒ viji̭tyai || 43 ||
vṛ॒ṅkta ḙṣāmindri॒yaṃ-vī~॒rya᳚m | śreṣṭha̭ eṣā-mbhavati || va॒r॒ṣa vṛ̭ddhamasi॒ prati̭ tvā va॒r॒ṣavṛ̭ddhaṃ-ve~॒ttvityā̭ha |
va॒r॒ṣavṛ̭ddhā॒ vā oṣa̭dhayaḥ |
va॒r॒ṣavṛ̭ddhā i॒ṣīkā॒-ssamṛ̭ddhyai |
ya॒jñagṃ rakṣā॒g॒syanu॒ prāvi̭śann |
tānya॒snā pa॒śubhyo̭ ni॒ravā̭dayanta |
tuṣai॒roṣa̭dhībhyaḥ || parā̭pūta॒gṃ॒ rakṣaḥ॒ parā̭pūtā॒ arā̭taya॒ ityā̭ha |
rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai || 44 ||
rakṣa̭sā-mbhā॒go̭-'sītyā̭ha | tuṣai̭re॒va rakṣāgṃ̭si ni॒rava̭dayate | a॒pa upa̭spṛśati meddhya॒tvāya̭ | vā॒yurvo॒ vi vi̭na॒ktvityā̭ha | pa॒vitraṃ॒-vai~ vā॒yuḥ | pu॒nātye॒vaināṋ | a॒ntari̭kṣādiva॒ vā e॒te praska̭ndanti | ye śūrpā᳚t | de॒vo vaḥ̭ savi॒tā hira̭ṇyapāṇiḥ॒ prati̭gṛhṇā॒tvityā̭ha॒ prati̭ṣṭhityai |
ha॒viṣo-'ska̭ndāya | triṣpha॒līka̭rta॒vā ā̭ha | tryā̭vṛ॒ddhi ya॒jñaḥ | atho̭ meddhya॒tvāya̭ || 45 ||
(dvābhyā॒mu-tpṷnāti - ra॒śmayo̭ - naya॒ntyagrḙ ya॒jñapa̭tiṃ - ~ya॒jño - 'di̭ti॒ - raska̭ndāya - gṛhṇā॒mītyā̭ha - va॒detyā̭ha॒ - viji̭tyā॒ - apa̭hatyā॒ - aska̭ndāya॒ trīṇi̭ ca) (a. 5)
anuvākaṃ 6 - taṇḍulapeṣaṇam
ava̭dhūta॒gṃ॒ rakṣo-'va̭dhūtā॒ arā̭taya॒ ityā̭ha | rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai | adi̭tyā॒stvaga॒sītyā̭ha | i॒yaṃ-vā~ adi̭tiḥ | a॒syā e॒vaina॒-ttvaca̭-ṅkaroti | prati̭ tvā pṛthi॒vī ve॒ttvityā̭ha॒ prati̭ṣṭhityai |
pu॒rastā᳚-tpratī॒cīna̭grīva॒-mutta̭ralo॒mopa̭stṛṇāti meddhya॒tvāya̭ | tasmā᳚-tpu॒rastā᳚-tpra॒tyañcaḥ̭ pa॒śavo॒ medha॒mupa̭tiṣṭhante | tasmā᳚-tpra॒jā mṛ॒ga-ṅgrāhṷkāḥ | ya॒jño de॒vebhyo॒ nilā̭yata || 46 ||
kṛṣṇo̭ rū॒pa-ṅkṛ॒tvā | ya-tkṛ̭ṣṇāji॒ne ha॒vira̭dhipi॒naṣṭi̭ | ya॒jñāde॒va ta-dya॒jña-mprayṷṅkte | ha॒viṣo-'ska̭ndāya || dyāvā̭pṛthi॒vī sa॒hāstā᳚m | te śa̭myāmā॒trameka॒maha॒rvyaitāgṃ̭ śamyāmā॒trameka॒mahaḥ̭ || di॒va-sska̭mbha॒nira̭si॒ prati॒ tvā 'di̭tyā॒stvagve॒ttvityā̭ha |
dyāvā̭pṛthi॒vyo-rvītyai᳚ | dhi॒ṣaṇā̭-'si parva॒tyā
prati̭ tvā di॒va-sska̭mbha॒nirve॒ttvityā̭ha |
dyāvā̭pṛthi॒vyo-rvidhṛ̭tyai || 47 ||
dhi॒ṣaṇā̭-'si pārvate॒yī prati̭ tvā parva॒tirve॒ttvityā̭ha | dyāvā̭pṛthi॒vyordhṛtyai᳚ || de॒vasya̭ tvā savi॒tuḥ pra̭sa॒va ityā̭ha॒ prasū᳚tyai | a॒śvino᳚-rbā॒hubhyā॒mityā̭ha | a॒śvinau॒ hi de॒vānā̭maddhva॒ryū āstā᳚m | pū॒ṣṇo hastā᳚bhyā॒mityā̭ha॒ yatyai᳚ |
adhi̭vapā॒mītyā̭ha | ya॒thā॒de॒va॒ta-me॒vainā॒nadhi̭ vapati || dhā॒nya̭masi dhinu॒hi de॒vānityā̭ha | e॒tasya॒ yajṷṣo vī॒ryḙṇa || 48 ||
yāva॒dekā̭ de॒vatā̭ kā॒maya̭te॒ yāva॒dekā᳚ | tāva॒dāhṷtiḥ prathate | na hi tadasti̭ | yattāva̭de॒va syāt | yāva̭jju॒hoti̭ || prā॒ṇāya̭ tvā-'pā॒nāya॒ tvetyā̭ha | prā॒ṇāne॒va yaja̭māne dadhāti | dī॒rghāmanu॒ prasi̭ti॒māyṷṣe dhā॒mityā̭ha | āyṷre॒vāsmi̭-ndadhāti |
a॒ntari̭kṣādiva॒ vā e॒tāni॒ praska̭ndanti | yāni̭ dṛ॒ṣadaḥ̭ | de॒vo vaḥ̭ savi॒tā hira̭ṇyapāṇiḥ॒ prati̭ gṛhṇā॒tvityā̭ha॒ prati̭ṣṭhityai | ha॒viṣo-'ska̭ndāya ||
asaṃ̭​va~pantī pigṃ̭ṣā॒ṇūni̭ kurutā॒dityā̭ha meddhya॒tvāya̭ || 49 ||
(nilā̭yata॒ - vidhṛ̭tyai - vī॒ryḙṇa - skandanti ca॒tvāri̭ ca ) (a. 6)
anuvākaṃ 7 - kapālopadhānam
dhṛṣṭi̭rasi॒ brahma̭ ya॒cchetyā̭ha॒ dhṛtyai᳚ ||
apā᳚gne॒ 'gnimā॒māda̭-ñjahi॒ niṣkra॒vyādagṃ̭
se॒dhā dḙva॒yajaṃ̭-va~॒hetyā̭ha |
ya e॒vāmātkra॒vyāt | tama̭pa॒hatya̭ | meddhye॒-'gnau ka॒pāla॒mupa̭dadhāti || nirda̭gdha॒gṃ॒ rakṣo॒ nirda̭gdhā॒ arā̭taya॒ ityā̭ha | rakṣāg̭sye॒va
nirda̭hati | a॒gni॒vatyupa̭dadhāti | a॒sminne॒va lo॒ke jyoti̭rdhatte | aṅgā̭ra॒madhi̭-vartayati || 50 ||
a॒ntari̭kṣa e॒va jyoti̭rdhatte |
ā॒di॒tyame॒vāmuṣmi̭n ~lo॒ke jyoti̭rdhatte |
jyoti̭ṣmanto-'smā i॒me lo॒kā bha̭vanti |
ya e॒vaṃ-ve~da̭ || dhru॒vama̭si pṛthi॒vī-ndṛ॒gṃ॒hetyā̭ha | pṛ॒thi॒vīme॒vaitena̭ dṛgṃhati |
dha॒rtrama̭sya॒ntari̭kṣa-ndṛ॒gṃ॒hetyā̭ha | a॒ntari̭kṣame॒vaitena̭ dṛgṃhati |
dha॒ruṇa̭masi॒ diva̭-ndṛ॒gṃ॒hetyā̭ha | diva̭me॒vaitena̭ dṛgṃhati || 51 ||
dharmā̭si॒ diśo̭ dṛ॒gṃ॒hetyā̭ha |
diśa̭ e॒vaitena̭ dṛgṃhati | i॒māne॒vaitai-rlo॒kā-ndṛgṃ̭hati | dṛgṃ ha̭nte-'smā i॒me lo॒kāḥ pra॒jayā̭ pa॒śubhiḥ̭ | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || trīṇyagrḙ ka॒pālā॒nyupa̭dadhāti | traya̭ i॒me lo॒kāḥ |
e॒ṣāṃ-lo~॒kānā॒māptyai᳚ |
eka॒magrḙ ka॒pāla॒mupa̭dadhāti |
ekaṃ॒-vā~ agrḙ ka॒pāla॒-mpurṷṣasya sa॒bhaṃ​va~̭ti || 52 ||
atha॒ dve | atha॒ trīṇi̭ | atha̭ ca॒tvāri̭ | athā॒ṣṭau |
tasmā̭da॒ṣṭāka̭pāla॒-mpurṷṣasya॒ śiraḥ̭ |
yade॒va-ṅka॒pālā᳚nyupa॒ dadhā̭ti | ya॒jño vai pra॒jāpa̭tiḥ | ya॒jñame॒va pra॒jāpa̭ti॒gṃ॒ sagg​ska̭roti |
ā॒tmāna̭me॒va ta-thsagg​ska̭roti | tagṃ sagg​skṛ̭tamā॒tmāna᳚m || 53 ||
a॒muṣmi̭n ~lo॒ke-'nu॒parai̭ti || yada॒ṣṭāvṷpa॒ dadhā̭ti | gā॒ya॒tri॒yā ta-thsammi̭tam | yannava̭ | tri॒vṛtā॒ tat | ya-ddaśa̭ | vi॒rājā॒ tat | yadekā̭daśa | tri॒ṣṭubhā॒ tat | yaddvāda̭śa || 54 ||
jaga̭tyā॒ tat | chandaḥ̭ sammitāni॒ sa ṷpa॒dadha̭-tka॒pālā̭ni | i॒mān ~lo॒kāna̭nupū॒rva-ndiśo॒ vidhṛ̭tyai dṛgṃhati | athāyuḥ̭ prā॒ṇā-npra॒jā-mpa॒śūn. yaja̭māne dadhāti | sa॒jā॒tāna̭smā a॒bhito̭ bahu॒lān ka̭roti ||
cita॒-ssthetyā̭ha | ya॒thā॒ ya॒jure॒vaitat ||
bhṛgṷ̄ṇā॒maṅgi̭rasā॒-ntapa̭sā tapyaddhva॒mityā̭ha |
de॒vatā̭nā-me॒vainā̭ni॒ tapa̭sā tapati | tāni॒ tata॒-ssagg​sthi̭te | yāni̭ gha॒rme ka॒pālā᳚n yupaci॒nvanti̭ ve॒dhasa॒ iti॒ catṷṣpadaya॒rcā vimṷñcati | catṷṣpādaḥ pa॒śavaḥ̭ | pa॒śuṣve॒vopari̭ṣṭā॒-tprati̭tiṣṭhati || 55 ||
(va॒rta॒ya॒ti॒ - diva̭me॒vaitena̭ dṛgṃhati - sa॒mbhava̭ti॒ - tagṃ sagg​skṛ̭tamā॒tmānaṃ॒ - dvāda̭śa॒ - sagg​sthi̭te॒ trīṇi̭ ca) (a. 7)
anuvākaṃ 8 - puroḍāśāniṣpādanam
de॒vasya̭ tvā savi॒tuḥ pra̭sa॒va ityā̭ha॒ prasū᳚tyai | a॒śvino᳚-rbā॒hubhyā॒mityā̭ha |
a॒śvinau॒ hi de॒vānā̭maddhva॒ryū āstā᳚m |
pū॒ṣṇo hastā᳚bhyā॒mityā̭ha॒ yatyai᳚ |
saṃ​va~̭pā॒mītyā̭ha | ya॒thā॒ de॒va॒tame॒vainā̭ni॒ saṃ​va~̭pati || samāpo̭ a॒dbhira̭gmata॒ samoṣa̭dhayo॒ rase॒netyā̭ha | āpo॒ vā oṣa̭dhī-rjinvanti | oṣa̭dhayo॒-'po ji̭nvanti |
a॒nyā vā e॒tāsā̭ma॒nyā ji̭nvanti || 56 ||
tasmā̭de॒vamā̭ha | sagṃ re॒vatī॒-rjaga̭tībhi॒-rmadhṷmatī॒-rmadhṷmatībhi-ssṛjyaddhva॒mityā̭ha |
āpo॒ vai re॒vatīḥ᳚ | pa॒śavo॒ jaga̭tīḥ | oṣa̭dhayo॒ madhṷmatīḥ | āpa॒ oṣa̭dhīḥ pa॒śūn | tāne॒vāsmā̭ eka॒dhā sa॒gṃ॒sṛjya̭ | madhṷmataḥ karoti |
a॒dbhyaḥ pari॒ prajā̭tā-sstha॒ sama॒dbhiḥ pṛ̭cyaddhva॒miti̭ pa॒ryāplā̭vayati |
yathā॒ suvṛ̭ṣṭa i॒māma̭nu vi॒sṛtya̭ || 57 ||
āpa॒ oṣa̭dhīrma॒haya̭nti | tā॒dṛge॒va tat ||
jana̭yatyai tvā॒ saṃ​yau~॒mītyā̭ha | pra॒jā e॒vaitena̭ dādhāra | a॒gnaye᳚ tvā॒-'gnīṣomā᳚bhyā॒mityā̭ha॒ vyāvṛ̭ttyai | ma॒khasya॒ śiro॒-'sītyā̭ha |
ya॒jño vai ma॒khaḥ | tasyai॒tacchiraḥ̭ | ya-tpṷro॒ḍāśaḥ̭ | tasmā̭de॒vamā̭ha || 58 ||
gha॒rmo̭-'si vi॒śvāyu॒rityā̭ha | viśva̭me॒vāyu॒-ryaja̭māne dadhāti | u॒ru pra̭thasvo॒ru tḙ ya॒jñapa̭tiḥ prathatā॒mityā̭ha | yaja̭māname॒va pra॒jayā̭ pa॒śubhiḥ̭ prathayati | tvaca̭-ṅgṛhṇī॒ṣvetyā̭ha |
sarva̭me॒vaina॒gṃ॒ sata̭nu-ṅkaroti | athā॒pa ā॒nīya॒ pari̭ mār​ṣṭi | mā॒gṃ॒sa e॒va ta-ttvaca̭-ndadhāti | tasmā᳚-ttva॒cā mā॒gṃ॒sa-ñcha॒nnam ||
gha॒rmo vā e॒ṣo-'śā᳚ntaḥ || 59 ||
a॒rdha॒mā॒se᳚-'rdhamāse॒ pravṛ̭jyate | ya-tpṷro॒ḍāśaḥ̭ | sa ī᳚śva॒ro yaja̭mānagṃ śu॒cā pra॒dahaḥ̭ | parya̭gni karoti | pa॒śume॒vaina̭makaḥ | śāntyā॒ apra̭dāhāya | triḥ parya̭gni karoti |
tryā̭vṛ॒ddhi ya॒jñaḥ | atho॒ rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai ||
a॒ntari̭ta॒gṃ॒ rakṣo॒-'ntari̭tā॒ arā̭taya॒ ityā̭ha || 60 ||
rakṣa̭sā-ma॒ntar​hi̭tyai | pu॒ro॒ḍāśaṃ॒-vā~ adhi̭śrita॒gṃ॒ rakṣāg̭syajighāgṃsann |
di॒vi nāko॒ nāmā॒gnī ra̭kṣo॒hā | sa e॒vāsmā॒-drakṣā॒g॒syapā̭hann | de॒vastvā̭ savi॒tā śra̭paya॒tvityā̭ha | sa॒vi॒tṛpra̭sūta e॒vainagg̭ śrapayati | var​ṣi̭ṣṭhe॒ adhi॒ nāka॒ ityā̭ha | rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai | a॒gnistḙ ta॒nuva॒-mmā-'ti̭ dhā॒gityā॒hāna̭tidāhāya | agnḙ ha॒vyagṃ ra̭kṣa॒svetyā̭ha॒ guptyai᳚ || 61 ||
avi̭dahanta-śśrapaya॒teti॒ vācaṃ॒-vi~sṛ̭jate |
ya॒jñame॒va ha॒vīg​ṣya̭bhi-vyā॒hṛtya॒ prata̭nute |
pu॒ro॒ruca॒mavi̭dāhāya॒ śṛtyai̭ karoti || ma॒stiṣko॒ vai pṷro॒ḍāśaḥ̭ | taṃ-ya~nnābhi̭vā॒saye᳚t | ā॒virma॒stiṣkaḥ̭ syāt | a॒bhivā̭sayati |
tasmā॒-dguhā̭ ma॒stiṣkaḥ̭ | bhasma̭nā॒-'bhi vā̭sayati |
tasmā᳚-nmā॒gṃ॒senāsthi̭ cha॒nnam || 62 ||
ve॒denā॒bhi vā̭sayati | tasmā॒-tkeśai॒-śśiraḥ̭ cha॒nnam |
akha̭latibhāvuko bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || pa॒śorvai pra̭ti॒mā pṷro॒ḍāśaḥ̭ | sa nāya॒juṣka̭-mabhi॒vāsyaḥ̭ | vṛthḙva syāt | ī॒śva॒rā yaja̭mānasya pa॒śavaḥ॒ pramḙtoḥ || sa-mbrahma̭ṇā pṛcya॒svetyā̭ha | prā॒ṇā vai brahma̭ || 63 ||
prā॒ṇāḥ pa॒śavaḥ̭ | prā॒ṇaire॒va pa॒śūnth
sampṛ̭ṇakti | na pra॒māyṷkā bhavanti | yaja̭māno॒ vai pṷro॒ḍāśaḥ̭ | pra॒jā pa॒śavaḥ॒ purī̭ṣam |
yade॒vama̭bhi vā॒saya̭ti | yaja̭māname॒va pra॒jayā̭ pa॒śubhi॒-ssama̭rdhayati || de॒vā vai ha॒vi-rbhṛ॒tvā-'brṷvann | kasmi̭nni॒da-mmra̭kṣyāmaha॒ iti̭ |
so᳚-'gnira̭bravīt || 64 ||
mayi̭ ta॒nū-ssannidha̭ddhvam | a॒haṃ-va~॒sta-ñja̭nayiṣyāmi | yasmi̭-nmra॒kṣyaddhva॒ iti̭ | te de॒vā a॒gnau ta॒nū-ssa-nnya̭dadhata | tasmā̭dāhuḥ |
a॒gni-ssarvā̭ de॒vatā॒ iti̭ | so-'ṅgā̭reṇā॒paḥ |
a॒bhya̭pātayat | tata̭ eka॒to̭-'jāyata |
sa dvi॒tīya̭ma॒bhya̭pātayat || 65 ||
tato᳚ dvi॒to̭-'jāyata | sa tṛ॒tīya̭-ma॒bhya̭pātayat |
tata̭-stri॒to̭-'jāyata | yada॒dbhyo-'jā̭yanta | tadā॒pyānā̭māpya॒tvam | yadā॒tmabhyo 'jā̭yanta |
tadā॒tmyānā̭-mātmya॒tvam || te de॒vā ā॒pyeṣva̭mṛjata | ā॒pyā a̭mṛjata॒ sūryā᳚bhyudite | sūryā᳚bhyudita॒-ssūryā̭bhinimrukte || 66 ||
sūryā̭bhinimruktaḥ kuna॒khini̭ | ku॒na॒khī śyā॒vada̭ti | śyā॒vada̭nnagradidhi॒ṣau | a॒gra॒di॒dhi॒ṣuḥ pa̭rivi॒tte | pa॒ri॒vi॒tto vī̭ra॒haṇi̭ | vī॒ra॒hā bra̭hma॒haṇi̭ |
tadbra̭hma॒haṇa॒-nnātya̭cyavata | a॒nta॒rve॒di nina̭ya॒tyava̭ruddhyai | ulmṷkenā॒bhi gṛ̭hṇāti śṛta॒tvāya̭ | śṛ॒takā̭mā iva॒ hi de॒vāḥ || 67 ||
(a॒nyā ji̭nvan-tyanuvi॒sṛtyai॒-vamā॒-hāśā᳚nta-āha॒-guptyai̭-cha॒nnaṃ - brahmā᳚-bravī-ddvi॒tīya̭ma॒bhya̭pātaya॒-thsūryā̭bhinimrukte-de॒vāḥ) (a. 8)
anuvākaṃ 9 - vedikaraṇam
de॒vasya̭ tvā savi॒tuḥ pra̭sa॒va iti॒ sphyamāda̭tte॒ prasū᳚tyai | a॒śvino᳚-rbā॒hubhyā॒mityā̭ha | a॒śvinau॒ hi de॒vānā̭maddhva॒ryū āstā᳚m | pū॒ṣṇo hastā᳚bhyā॒mityā̭ha॒ yatyai᳚ || āda̭da॒ indra̭sya bā॒hura̭si॒ dakṣi̭ṇa॒ ityā̭ha | i॒ndri॒yame॒va yaja̭māne dadhāti | sa॒hasra̭bhṛṣṭi-śśa॒tatḙjā॒ ityā̭ha |
rū॒pame॒vāsyai॒ta-nma̭hi॒mānaṃ॒-vyā~ca̭ṣṭe ||
vā॒yura̭si ti॒gmatḙjā॒ ityā̭ha | tejo॒ vai vā॒yuḥ || 68 ||
teja̭ e॒vāsmi̭-ndadhāti || vi॒ṣādvai nāmā̭su॒ra ā̭sīt | so̭-'bibhet | ya॒jñena̭ mā de॒vā a॒bhibha̭viṣya॒ntīti̭ | sa pṛ̭thi॒vīma॒bhya̭vamīt | sā 'me॒ddhyā 'bha̭vat | atho॒ yadindro̭ vṛ॒tramahanṋ | tasya॒ lohi̭ta-mpṛthi॒vīmanu॒ vya̭dhāvat | sā 'me॒ddhyā 'bha̭vat |
pṛthi̭vi devayaja॒nītyā̭ha || 69 ||
meddhyā̭me॒vainā᳚-ndeva॒yaja̭nī-ṅkaroti |
oṣa̭ddhyāste॒ mūla॒-mmā higṃ̭siṣa॒mityā̭ha | oṣa̭dhīnā॒-mahigṃ̭sāyai || vra॒ja-ṅga̭ccha go॒sthāna॒mityā̭ha | chandāgṃ̭si॒ vai vra॒jo go॒sthānaḥ̭ | chandāg̭sye॒vāsmai᳚ vra॒ja-ṅgo॒sthāna̭-ṅkaroti || var​ṣa̭tu te॒ dyaurityā̭ha |
vṛṣṭi॒rvai dyauḥ | vṛṣṭi̭me॒vāva̭rundhe ||
ba॒dhā॒na dḙva savitaḥ para॒masyā᳚-mparā॒vatītyā̭ha || 70 ||
dvau vāva purṷṣau | ya-ñcai॒va dveṣṭi̭ | yaścai̭na॒-ndveṣṭi̭ | tāvu॒bhau ba̭ddhnāti para॒masyā᳚-mparā॒vati̭ śa॒tena॒ pāśaiḥ᳚ | yo᳚-'smā-ndveṣṭi॒ ya-ñca̭ va॒ya-ndvi॒ṣmastamato॒ mā mau॒gityā॒hāni̭mruktyai ||
a॒raru॒rvai nāmā̭su॒ra ā̭sīt |
sa pṛ̭thi॒vyāmupa̭mlupto-'śayat |
ta-nde॒vā apa̭hato॒-'raruḥ̭ pṛthi॒vyā iti̭ pṛthi॒vyā apā᳚ghnann | bhrātṛ̭vyo॒ vā a॒raruḥ̭ | apa̭hato॒-'raruḥ̭ pṛthi॒vyā iti॒ yadāha̭ || 71 ||
bhrātṛ̭vyame॒va pṛ̭thi॒vyā apa̭hanti | tḙ-'manyanta |
divaṃ॒-vā~ a॒yami॒taḥ pa̭tiṣya॒tīti̭ |
tama॒rarṷste॒ diva॒-mmā skā॒niti̭ di॒vaḥ parya̭bādhanta | bhrātṛ̭vyo॒ vā a॒raruḥ̭ | a॒rarṷste॒ diva॒-mmā skā॒niti॒ yadāha̭ | bhrātṛ̭vyame॒va di॒vaḥ pari̭bādhate |
sta॒mba॒ ya॒jur-ha̭rati | pṛ॒thi॒vyā e॒va bhrātṛ̭vya॒-mapa̭hanti | dvi॒tīyagṃ̭ harati || 72 ||
a॒ntari̭kṣāde॒vaina॒-mapa̭hanti | tṛ॒tīyagṃ̭ harati | di॒va e॒vaina॒-mapa̭hanti | tū॒ṣṇī-ñca̭tu॒rthagṃ ha̭rati | apa̭rimitāde॒vaina॒-mapa̭hanti || asṷrāṇāṃ॒-vā~ i॒yamagra̭ āsīt | yāva॒dāsī̭naḥ parā॒ paśya̭ti |
tāva̭-dde॒vānā᳚m | te de॒vā a̭bruvann |
astve॒va no॒-'syāmapīti̭ || 73 ||
kya̭nno dāsya॒theti̭ | yāva̭thsva॒ya-mpa̭rigṛhṇī॒theti̭ |
te vasa̭va॒stveti̭ dakṣiṇa॒taḥ parya̭gṛhṇann | ru॒drāstveti̭ pa॒ścāt | ā॒di॒tyā-stvetyṷttara॒taḥ | te᳚-'gninā॒ prāñco̭-'jayann | vasṷbhi-rdakṣi॒ṇā |
ru॒draiḥ pra॒tyañcaḥ̭ | ā॒di॒tyairuda̭ñcaḥ |
yasyai॒vaṃ-vi~॒duṣo॒ vedi̭-mpari gṛ॒hṇanti̭ || 74 ||
bhava̭tyā॒tmanā᳚ | parā᳚-'sya॒ bhrātṛ̭vyo bhavati ||
de॒vasya̭ savi॒tu-ssa॒va ityā̭ha॒ prasū᳚tyai |
karma̭ kṛṇvanti ve॒dhasa॒ ityā̭ha | i॒ṣi॒tagṃ hi karma̭ kri॒yate᳚ | pṛ॒thi॒vyai meddhya̭-ñcāme॒ddhya-ñca॒ vyuda̭krāmatām | prā॒cīna̭-mudī॒cīna॒-mmeddhya᳚m | pra॒tī॒cīna̭-ndakṣi॒ṇā 'me॒ddhyam |
prācī॒mudī̭cī-mprava॒ṇā-ṅka̭roti |
meddhyā̭me॒vainā᳚-ndeva॒yaja̭nī-ṅkaroti || 75 ||
prāñcaṷ vedya॒gṃ॒ sāvunna̭yati | ā॒ha॒va॒nīya̭sya॒ pari̭gṛhītyai | pra॒tīcī॒ śroṇī᳚ | gār​ha̭patyasya॒ pari̭gṛhītyai | atho̭ mithuna॒tvāya̭ | uddha̭nti | yade॒vāsyā̭ ame॒ddhyam | tadapa̭hanti | uddha̭nti |
tasmā॒doṣa̭dhayaḥ॒ parā̭bhavanti || 76 ||
mūla̭-ñchinatti | bhrātṛ̭vyasyai॒va mūla̭-ñchinatti |
mūlaṃ॒-vā~ a̭ti॒tiṣṭha॒-drakṣā॒g॒syanū-tpi̭pate | yaddhastḙna chi॒ndyāt | ku॒na॒khinīḥ᳚ pra॒jā-ssyuḥ̭ | sphyena̭ chinatti | vajro॒ vai sphyaḥ |
vajrḙṇai॒va ya॒jñā-drakṣā॒g॒syapa̭hanti | pi॒tṛ॒de॒va॒tyā 'ti̭khātā | iya̭tī-ṅkhanati || 77 ||
pra॒jāpa̭tinā yajñamu॒khena॒ sammi̭tām || vedi̭rde॒vebhyo॒ nilā̭yata | tā-ñca̭turaṅgu॒le 'nva̭vindann | tasmā᳚ccaturaṅgu॒la-ṅkheyā᳚ |
ca॒tu॒raṅgu॒la-ṅkha̭nati | ca॒tu॒ra॒ṅgu॒le hyoṣa̭dhayaḥ prati॒tiṣṭha̭nti |
āpra̭ti॒ṣṭhāyai̭ khanati | yaja̭māname॒va pra̭ti॒ṣṭhā-ṅga̭mayati | da॒kṣi॒ṇa॒to var​ṣī̭yasī-ṅkaroti |
de॒va॒yaja̭nasyai॒va rū॒pama̭kaḥ || 78 ||
purī̭ṣavatī-ṅkaroti | pra॒jā vai pa॒śavaḥ॒ purī̭ṣam |
pra॒jayai॒vaina̭-mpa॒śubhiḥ॒ purī̭ṣavanta-ṅkaroti | utta̭ra-mparigrā॒ha-mpari̭gṛhṇāti | e॒tāva̭tī॒ vai pṛ̭thi॒vī | yāva̭tī॒ vediḥ̭ | tasyā̭ e॒tāva̭ta e॒va bhrātṛ̭vya-nni॒rbhajya̭ | ā॒tmana॒ utta̭ra-mparigrā॒ha-mpari̭gṛhṇāti |
ṛ॒ta-ma̭syṛta॒sada̭na-masyṛta॒śrīra॒sītyā̭ha | ya॒thā॒ ya॒jure॒vai tat || 79 ||
krū॒rami̭va॒ vā e॒ta-tka̭roti | yadvedi̭-ṅka॒roti̭ |
dhā a̭si sva॒dhā a॒sīti̭ yoyupyate॒ śāntyai᳚ |
u॒rvī cāsi॒ vasvī̭ cā॒sītyā̭ha |
u॒rvīme॒vaināṃ॒-va~svī᳚-ṅkaroti |
pu॒rā krū॒rasya̭ vi॒sṛpo̭ viraphśi॒nnityā̭ha meddhya॒tvāya̭ | u॒dā॒dāya̭ pṛthi॒vī-ñjī॒radā̭nu॒ryāmaira̭ya-ñca॒ndrama̭si sva॒dhābhi॒rityā̭ha |
yade॒vāsyā̭ ame॒ddhyam | tada̭pa॒hatya̭ |
meddhyā᳚-ndeva॒yaja̭nī-ṅkṛ॒tvā || 80 ||
yada॒daśca॒ndrama̭si॒ meddhya᳚m | tada॒syāmera̭yati |
tā-ndhīrā̭so anu॒dṛśya̭ yajanta॒ ityā॒hānṷkhyātyai || prokṣa̭ṇī॒rāsā̭daya | i॒ddhmāba॒r॒hi-rupa̭sādaya | sru॒va-ñca॒ sruca̭śca॒ sammṛ̭ḍḍhi | patnī॒gṃ॒ sanna̭hya | ājyḙno॒dehītyā̭hānupū॒rvatā̭yai | prokṣa̭ṇī॒rāsā̭dayati | āpo॒ vai ra̭kṣo॒ghnīḥ || 81 ||
rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai | sphyasya॒ vartman᳚-thsādayati | ya॒jñasya॒ santa̭tyai | u॒vāca॒ hāsi̭to daiva॒laḥ | e॒tāva̭tī॒rvā a॒muṣmi̭n ~lo॒ka āpa̭ āsann |
yāva̭tīḥ॒ prokṣa̭ṇī॒riti̭ | tasmā᳚-dba॒hvīrā॒sādyāḥ᳚ | sphyamu॒dasyanṋ | ya-ndvi॒ṣyātta-ndhyā̭yet | śu॒caivaina̭-marpayati || 82 ||
(vai vā॒yu - rā̭ha - parā॒vatītyā॒hā - ha̭ - dvi॒tīyagṃ̭ hara॒ - tīti̭ - parigṛ॒hṇanti̭ - deva॒yaja̭nī-ṅkaroti - bhavanti - khanatya - ka - re॒tat - kṛ॒tvā - ra̭kṣo॒ghnī - ra̭rpayati) (a. 9)
anuvākaṃ 10 - idhmābar​hi-ssādanam
vajro॒ vai sphyaḥ | yada॒nvañca̭-ndhā॒raye᳚t | vajre᳚-'ddhva॒ryuḥ, kṣa̭ṇvīta | pu॒rastā᳚-tti॒ryañca̭-ndhārayati | vajro॒ vai sphyaḥ | vajrḙṇai॒va ya॒jñasya̭ dakṣiṇa॒to rakṣā॒g॒syapa̭hanti |
a॒gnibhyā॒-mprāca̭śca pra॒tīca̭śca | sphyenodī̭caścā-dha॒rāca̭śca | sphyena॒ vā e॒ṣa vajrḙṇā॒syai pā॒pmāna॒-mbhrātṛ̭vya-mapa॒hatya̭ |
u॒tka॒re-'dhi॒ pravṛ̭ścati || 83 ||
yatho̭pa॒dhāya̭ vṛ॒ścantya॒vam | hastā॒vava̭ nenikte | ā॒tmāna̭me॒va pa̭vayate | sphya-mprakṣā̭layati meddhya॒tvāya̭ | atho̭ pā॒pmana̭ e॒va bhrātṛ̭vyasya nya॒ṅga-ñchi̭natti || i॒ddhmā-ba॒r॒hi-rupa̭sādayati॒ yuktyai᳚ | ya॒jñasya̭ mithuna॒tvāya̭ |
atho̭ puro॒ruca̭me॒vaitā-nda̭dhāti |
utta̭rasya॒ karma॒ṇo-'nṷkhyātyai |
na pu॒rastā᳚-tpra॒tyagupa̭sādayet || 84 ||
ya-tpu॒rastā᳚-tpra॒tya-gṷpasā॒daye᳚t |
a॒nyatrā̭hutipa॒thādi॒ddhma-mprati̭pādayet | pra॒jā vai ba॒r॒hiḥ | apa̭rāddhnuyā-dba॒r॒hiṣā᳚ pra॒jānā᳚-mpra॒jana̭nam | pa॒ścāt-prāgupa̭sādayati | ā॒hu॒ti॒pa॒thene॒ddhma-mprati̭pādayati |
sa॒pra॒ntyḙva ba॒r॒hiṣā᳚ pra॒jānā᳚-mpra॒jana̭na॒mupai̭ti | dakṣi̭ṇami॒ddhmam |
utta̭ra-mba॒ra॒ḥiḥ | ā॒tmā vā i॒ddhmaḥ |
pra॒jā ba॒r॒hiḥ | pra॒jā hyā᳚tmana॒ utta̭ratarā tī॒rthe |
tato॒ medha̭mupa॒nīya̭ | ya॒thā॒ de॒va॒tame॒vaina॒t-prati̭ṣṭhāpayati | prati̭tiṣṭhati pra॒jayā̭ pa॒śubhi॒-ryaja̭mānaḥ || 85 ||
(vṛ॒śca॒ti॒ - sā॒da॒ye॒ - di॒ddhmaḥ pañca̭ ca) (a. 10)
(tṛtīya̭syāṃ - de॒vasyā᳚śvapa॒r॒śuṃ-yo~ vai - pū᳚rve॒dyuḥ - karma̭ṇe vā॒ - mindro̭ vṛ॒trama̭ha॒n-thso̭-'po - 'va̭dhūtaṃ॒ - dhṛṣṭi̭--r de॒vasyetyā̭ha॒ saṃ​va~̭pāmi - de॒vasya॒ sphyamāda̭de॒ - vajro॒ vai sphyo daśa̭)
(tṛ॒tīya̭syāṃ - ~ya॒jñasyāna̭tirekāya - pa॒vitra̭vatya - dhva॒ryu-ñcā̭ - dhi॒ṣava̭ṇamasya॒ - ntari̭kṣa e॒va - rakṣa̭sāma॒ntar​hi̭tyai॒ - dvau vāva purṷṣo॒ - yada॒daśca॒ndrama̭si॒ meddhya॒-mpañcāśī̭tiḥ)
(tṛ॒tīya̭syāṃ॒ - ~yaja̭mānaḥ)
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe tṛtīyāṣṭake dvitīyaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||