6.17 Yuddhakanda - Saptadasha Sargah

ॐ

6.17 யுத்தகாண்ட - ஸப்ததஶ ஸர்கஃ

Valmiki Tamil

ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே யுத்தகாண்டம் ।

அத ஸப்ததஶஸ்ஸர்கஃ ।

இத்யுக்த்வாபருஷம்வாக்யம்ராவணம்ராவணாநுஜஃ ।

ஆஜகாமமுஹூர்தேநயத்ரராமஸ்ஸலக்ஷ்மணஃ ॥ 1 ॥

தம்மேருஶிகராகாரந்தீப்தாமிவஶதஹ்ரதாம் ।

ககநஸ்தம்மஹீஸ்தாஸ்தேதத்ரு'ஶுஸர்வவாநராஃ ॥ 2 ॥

தே சாப்யநுசராஸ்தஸ்ய சத்வாரோ பீமவிக்ரமாஃ ।

தேऽபி வர்மாயுதோபேதா பூஷணோத்தமபூஷிதாஃ ॥ 3 ॥

ஸ ச மேகாசலப்ரக்யோ வஜ்ராயுதஸமப்ரபஃ ।

வராயுததரோ வீரோ திவ்யாபரணபூஷிதஃ ॥ 4 ॥

தமாத்மபஞ்சமந்த்ரு'ஷ்டவாஸுக்ரீவோவாஹிநீபதிஃ ।

வாநரைஸ்ஸஹதுர்தர்ஷசிந்தயாமாஸபுத்திமாந் ॥ 5 ॥

சிந்தயித்வாமுஹூர்தந்துவாநராம்ஸ்தாநுவாசஹ ।

ஹநுமத்ப்ரமுகாந்ஸர்வாநிதம்வசநமுத்தமம் ॥ 6 ॥

ஏஷஸர்வாயுதோபேதஶ்சதுர்பிஸ்ஸஹராக்ஷஸைஃ ।

ராக்ஷஸோऽப்யேதிபஶ்யத்வமஸ்மாந்ஹந்துந்நஸம்ஶயஃ ॥ 7 ॥

ஸுக்ரீவஸ்ய வசஃ ஶ்ருத்வா ஸர்வே தே வாநர உத்தமாஃ ।

ஸாலாந் உத்யம்ய ஶைலாமஃ ச இதம் வசநம் அப்ருவந் ॥ 8 ॥

ஶீக்ரம்வ்யாதிஶநோராஜந்வதாயைஷாந்துராத்மநாம் ।

நிபதந்துஹதாஶ்சைதேதரண்யாமல்பதேஜஸஃ ॥ 9 ॥

தேஷாஸம்பாஷமாணாநாமந்யோந்யம்ஸவிபீஷணஃ ।

உத்தரந்தீரமாஸாத்யகஸ்தஏவவ்யதிஷ்டத ॥ 10 ॥

உவாசமஹாப்ராஜ்ஞஸ்ஸ்வரேணமஹதாமஹாந் ।

ஸுக்ரீவந்தாம்ஶ்சஸம்ப்ரேக்ஷ்யஸர்வாந்வாநரயூதபாந் ॥ 11 ॥

ராவணோ நாம துர்வ்ரு'த்தோ ராக்ஷஸோ ராக்ஷஸ ஈஶ்வரஃ ।

தஸ்ய அஹம் அநுஜோ ப்ராதா விபீஷண இதி ஶ்ருதஃ ॥ 12 ॥

தேநஸீதாஜநஸ்தாநாத்த்ரு'தாஹத்வாஜடாயுஷம் ।

ருத்தாசவிவஶாதீநாராக்ஷஸீபிஸ்ஸுரக்ஷிதா ॥ 13 ॥

தமஹம்ஹேதுபிர்வாக்யைர்விவிதைஶ்சந்யதர்ஶயம் ।

ஸாதுநிர்யாத்யதாம்ஸீதாராமாயேதிபுநஃபுநஃ ॥ 14 ॥

ஸ ச ந ப்ரதிஜக்ராஹ ராவணஃ கால சோதிதஃ ।

உச்யமாநோ ஹிதம் வாக்யம் விபரீத இவ ஔஷதம் ॥ 15 ॥

ஸோऽஹம்பருஷிதஸ்தேநதாஸவச்சாவமாநிதஃ ।

த்யக்த்வாபுத்ராம்ஶ்சதாராம்ஶ்சராகவம்ஶரணங்கதஃ ॥ 16 ॥

ஸர்வலோகஶரண்யாயராகவாயமஹாத்மநே ।

நிவேதயதமாங்க்ஷிப்ரம்விபீஷணமுபஸ்திதம் ॥ 17 ॥

ஏதத்துவசநம்ஶ்ருத்வாஸுக்ரீவோலகுவிக்ரமஃ ।

லக்ஷ்மணஸ்யாக்ரதோராமம்ஸம்ரப்தமிதமப்ரவீத் ॥ 18 ॥

ப்ரவிஷ்டஃ ஶத்ரு ஸைந்யம் ஹி ப்ராப்தஃ ஶத்ருரதர்கிதஃ ।

நிஹந்யாதந்ந்தரம் லப்த்வா உலூகோ வாயஸாநிவ ॥ 19 ॥

மந்த்ரேவ்யூஹேநயேசாரேயுக்தோபவிதுமர்ஹஸி ।

வாநராணாஞ்சபத்ரந்தேபரேஷாஞ்சபரந்தப ॥ 20 ॥

அந்தர்தாநகதாஹ்யேதேராக்ஷஸாஃகாமரூபிணஃ ।

ஶூராஶ்சநிக்ரு'திஜ்ஞாஶ்சதேஷாஞ்ஜாதுநவிஶ்வஸேத் ॥ 21 ॥

ப்ரணிதீராக்ஷஸேந்த்ரஸ்யராவணஸ்யபவேதயம் ।

அநுப்ரவிஶ்யஸோऽஸ்மாஸுபேதங்குர்யாந்நஸம்ஶயஃ ॥ 22 ॥

அதவாஸ்வயமேவைஷசித்ரமாஸாத்யபுத்திமாந் ।

அநுப்ரவிஶ்யவிஶ்வஸ்தேகதாசித்ப்ரஹரேதபி ॥ 23 ॥

மித்ராடவீபலஞ்சைவமௌலப்ரு'த்யபலந்ததா ।

ஸர்வமேதத்பலங்க்ராஹ்யம்வர்ஜயித்வாத்விஷத்பலம் ॥ 24 ॥

ப்ரக்ரு'த்யாராக்ஷஸேந்த்ரஸ்யப்ராதாऽமித்ரஸ்யதேப்ரபோஃ ।

ஆகதஶ்சரிபோஸ்ஸாக்ஷாத்கதமஸ்மிந்ஹிவிஶ்வஸேத் ॥ 25 ॥

ராவணேநப்ரணிஹிதந்தமவேஹிவிபீஷணம் ।

தஸ்யாஹந்நிக்ரஹம்மந்யேக்ஷமங்க்ஷமவதாம்வர ॥ 26 ॥

ராக்ஷஸோஜிஹ்மயாபுத்த்யாஸந்திஷ்டோऽயமுபாகதஃ ।

ப்ரஹர்தும்மாயயாச்சந்நோவிஶ்வஸ்தேத்வயிராகவ ॥ 27 ॥

ப்ரவிஷ்டஶ்ஶத்ருஸைந்யம்ஹிப்ராப்தஶ்ஶத்ருரதர்கிதஃ ।

நிஹந்யாதந்தரம்லப்த்வாஉலூகவாயஸாநிவ ॥ 28 ॥

வத்யதாமேஷதீவ்ரேணதண்டேநஸசிவைஸ்ஸஹ ।

ராவணஸ்யந்ரு'ஶம்ஸஸ்யப்ராதாஹ்யேஷவிபீஷணஃ ॥ 29 ॥

ஏவமுக்த்வாதுதம்ராமம்ஸம்ரப்தோவாஹிநீபதிஃ ।

வாக்யஜ்ஞோவாக்யகுஶலந்ததோமௌநமுபாகமத் ॥ 30 ॥

ஸுக்ரீவஸ்யதுதத்வாக்யம்ஶ்ருத்வாராமோமஹாயஶாஃ ।

ஸமீபஸ்தாநுவாசேதம்ஹநுமத்ப்ரமுகாந்ஹரீந் ॥ 31 ॥

யதுக்தங்கபிராஜேநராவணாவரஜம்ப்ரதி ।

வாக்யம்ஹேதுமதத்யர்தஞ்சபவத்பிரபிதச்ச்ருதம் ॥ 32 ॥

ஸுஹ்ரு'தாமர்தக்ரு'ச்சேஷுயுக்தம்புத்திமதாஸதா ।

ஸமர்தேநோபநிர்தேஷ்டும்ஶாஶ்வதீம்பூதிமிச்சதா ॥ 33 ॥

இத்யேவம்பரிப்ரு'ஷ்டாஸ்தேஸ்வம்ஸ்வம்மதமதந்த்ரிதாஃ ।

ஸோபசாரந்ததாராமமூசுர்ஹிதசிகீர்ஷவஃ ॥ 34 ॥

அஜ்ஞாதந்நாஸ்திதேகிஞ்சித்த்ரிஷுலோகேஷுராகவஃ ।

ஆத்மாநம்ஸூசயந்ராமஃ ப்ரு'ச்சஸ்யஸ்மாந் ஸுஹ்ரு'த்தயா ॥ 35 ॥

த்வம்ஹிஸத்யவ்ரதஶ்ஶூரோதார்மிகோத்ரு'டவிக்ரமஃ ।

பரீக்ஷ்யகாரீஸ்ம்ரு'திமாந்நிஸ்ரு'ஷ்டாத்மாஸுஹ்ரு'த்ஸுச ॥ 36 ॥

தஸ்மாதேகைகஶஸ்தாவத்ப்ருவந்துஸசிவாஸ்தவ ।

ஹேதுதோமதிஸம்பந்நாஸ்ஸமர்தாஶ்சபுநஃ புநஃ ॥ 37 ॥

இத்யுக்தேராகவாயாऽதமதிமாநங்கதோऽக்ரதஃ ।

விபீஷணபரீக்ஷார்தமுவாசவசநம்ஹரிஃ ॥ 38 ॥

ஶத்ரோஸ்ஸகாஶாத்ஸம்ப்ராப்தஸ்ஸர்வதாஶங் க்யஏவஹி ।

விஶ்வாஸயோக்யஸ்ஸஹஸாநகர்தவ்யோவிபீஷணஃ ॥ 39 ॥

சாதயித்வாऽத்மபாவம்ஹிசரந்திஶடபுத்தயஃ ।

ப்ரஹரந்திசரந்த்ரேஷுஸோऽநர்தஸ்ஸுமஹாந்பவேத் ॥ 40 ॥

அர்தாநர்தௌவிநிஶ்சித்யவ்யவஸாயம்பஜேதஹ ।

குணதஸ்ஸங்க்ரஹங்குர்யாத்தோஷதஸ்துவிஸர்ஜயேத் ॥ 41 ॥

யதிதோஷோமஹாம்ஸ்தஸ்மிம்ஸ்த்யஜ்வதாமவிஶங்கிதம் ।

குணாந்வாபிபஹூந் ஜ்ஞாத்வாஸங்க்ரஹஃக்ரியதாந்ந்ரு'ப ॥ 42 ॥

ஶரபஸ்த்வதநிஶ்சித்யஸார்தம்வசநமப்ரவீத் ।

க்ஷிப்ரமஸ்மிந்நரவ்யாக்ர சாரஃப்ரதிவிதீயதாம் ॥ 43 ॥

ப்ரணிதாயஹிசாரேணயதாவத்ஸூக்ஷ்மபுத்திநா ।

பரீக்ஷ்யசததஃகார்யோயதாந்யாயம்பரிக்ரஹஃ ॥ 44 ॥

ஜாம்பவாம்ஸ்த்வதஸம்ப்ரேக்ஷ்யஶாஸ்த்ரபுத்யாவிசக்ஷணஃ ।

வாக்யம்விஜ்ஞாபயாமாஸகுணவத்தோஷவர்ஜிதம் ॥ 45 ॥

பத்தவைராச்சபாபாச்சராக்ஷேஸேந்த்ராத்விபீஷணஃ ।

அதேஶகாலேஸம்ப்ராப்தஸ்ஸர்வதாஶங் க்யதாமயம் ॥ 46 ॥

ததோமைந்தஸ்துஸம்ப்ரேக்ஷ்யநயாபநயகோவிதஃ ।

வாக்யம்வசநஸம்பந்நோபபாஷேஹேதுமத்தரம் ॥ 47 ॥

வஜநந்நாமதஸ்யைஷராவணஸ்யவிபீஷணஃ ।

ப்ரு'ச்சயதாம்மதுரேணாயம்ஶநைர்நரபதீஶ்வர ॥ 48 ॥

பாவமஸ்யதுவிஜ்ஞாயதத்த்வதஸ்த்வங்கரிஷ்யஸி ।

யதிதுஷ்டோநதுஷ்டோவாபுத்திபூர்வந்நரர்ஷப ॥ 49 ॥

அதஸம்ஸ்காரஸம்பந்நோஹநுமாந் ஸசிவோத்தமஃ ।

உவாசவசநம்ஶ்லக்ஷ்ணமர்தவந்மதுரம்லகு ॥ 50 ॥

நபவந்தம்மதிஶ்ரேஷ்டம்ஸமர்தம்வததாம்வரம் ।

அதிஶாயயிதும்ஶக்தோப்ரு'ஹஸ்பதிரபிப்ருவந் ॥ 51 ॥

நவாதாந்நபிஸங்கர்ஷாந்நாதிக்யாந்நசகாமதஃ ।

வக்ஷ்யாமிவசநம்ராஜந்யதார்தம்ராமகௌரவாத் ॥ 52 ॥

அர்தாநர்தநிமித்தம்ஹியதுக்தம்ஸசிவைஸ்தவ ।

தத்ரதோஷம்ப்ரபஶ்யாமிக்ரியாநஹ்யுபபத்யதே ॥ 53 ॥

ரு'தேநியோகாத்ஸாமர்த்யமவபோத்துந்நஶக்யதே ।

ஸஹஸாவிநியோகோஹிதோஷவாந்ப்ரதிபாதிமே ॥ 54 ॥

சாரப்ரணிஹிதம்யுக்தம்யதுக்தம்ஸசிவைஸ்தவ ।

அர்தஸ்யாஸம்பவாத்தத்ரகாரணந்நோபயுஜ்யதே ॥ 55 ॥

அதேஶ காலே ஸம்ப்ராப்த இதி அயம் யத் விபீஷணஃ ।

விவக்ஷா ச அத்ர மே அஸ்தி இயம் தாம் நிபோத யதா மதி ॥ 56 ॥

ஸஏஷதேஶஃ காலஶ்சபவதீதியதாததா ।

புருஷாத்புருஷம்ப்ராப்யததாதோஷகுணாவபி ॥ 57 ॥

த்ம்யம்ராவணேத்ரு'ஷ்டவாவிக்ரமஞ்சததாத்வயி ।

யுக்தமாகமநம்ஹ்யத்ரஸத்ரு'ஶந்தஸ்யபுத்திதஃ ॥ 58 ॥

அஜ்ஞாதரூபைஃபுருஷைஸ்ஸராஜந்ப்ரு'ச்ச் யதாமிதி ।

யதுக்தமத்ரமேப்ரேக்ஷாகாசிதஸ்திஸமீக்ஷிதா ॥ 59 ॥

ப்ரு'ச்சயமாநோவிஶங்கேதஸஹஸாபுத்திமாந்வசஃ ।

தத்ரமித்ரம்ப்ரதுஷ்யேதமித்யாப்ரு'ஷ்டம்ஸுகாகதம் ॥ 60 ॥

அஶக்யஸ்ஸஹஸாராஜந்பாவோபோத்தும்பரஸ்யவை ।

அந்தஸ்ஸ்வபாவைர்கீதைஸ்தைர்நைபுண்யம்பஶ்யதாம்ப்ரு'ஶம் ॥ 61 ॥

நத்வஸ்யப்ருவதோஜாதுலக்ஷ்யதேதுஷ்டபாவதா ।

ப்ரஸந்நம்வதநஞ்சாபிதஸ்மாந்மேநாஸ்திஸம்ஶயஃ ॥ 62 ॥

அஶங்கிதமதிஸ்ஸ்வஸ்தோநஶடஃபரிஸர்பதி ।

நசாஸ்யதுஷ்டாவாக்சாபிதஸ்மாந்நாஸ்தீஹஸம்ஶயஃ ॥ 63 ॥

ஆகாரஶ்சாத்யமாநோऽபிநஶக்யோவிநிகூஹிதம் ।

பலாத்திவிவ்ரு'ணோத்யேவபாவமந்தர்கதந்ந்ரு'ணாம் ॥ 64 ॥

தேஶகாலோபபந்நஞ்சகார்யங்கார்யவிதாம்வரஃ ।

ஸ்வபலங்குருதேக்ஷிப்ரம்ப்ரயோகேணாபிஸம்ஹிதம் ॥ 65 ॥

உத்யோகந்தவஸம்ப்ரேக்ஷ்யமித்யாவ்ரு'த்தஞ்சராவணம் ।

வாலிநஞ்சஹதம்ஶ்ருத்வாஸுக்ரீவஞ்சாபிஷேசிதம் ॥ 66 ॥

ராஜ்யம்ப்ரார்தயமாநஶ்சபுத்திபூர்வமிஹாகதஃ ।

ஏதாவத்துபுரஸ்க்ரு'த்யயுஜ்யதேதஸ்யஸங்க்ரஹஃ ॥ 67 ॥

யதாஶக்திமயோக்தந்துராக்ஷஸஸ்யார்ஜவம்ப்ரதி ।

ப்ரமாணந்த்வந்துஶேஷஸ்யஶ்ரு'த்வாபுத்திமதாம்வரஃ ॥ 68 ॥

இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே யுத்தகாண்டே ஸப்ததஶஸ்ஸர்கஃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha saptadaśassargaḥ |

ityuktvāparuṣaṃvākyaṃrāvaṇaṃrāvaṇānujaḥ |

ājagāmamuhūrtenayatrarāmassalakṣmaṇaḥ || 1 ||

tammeruśikharākārandīptāmivaśatahradām |

gaganasthammahīsthāstedadṛśusarvavānarāḥ || 2 ||

te cāpyanucarāstasya catvāro bhīmavikramāḥ |

te'pi varmāyudhopetā bhūṣaṇottamabhūṣitāḥ || 3 ||

sa ca meghācalaprakhyo vajrāyudhasamaprabhaḥ |

varāyudhadharo vīro divyābharaṇabhūṣitaḥ || 4 ||

tamātmapañcamandṛṣṭavāsugrīvovāhinīpatiḥ |

vānaraissahadurdharṣacintayāmāsabuddhimān || 5 ||

cintayitvāmuhūrtantuvānarāṃstānuvācaha |

hanumatpramukhānsarvānidaṃvacanamuttamam || 6 ||

eṣasarvāyudhopetaścaturbhissaharākṣasaiḥ |

rākṣaso'bhyetipaśyadhvamasmānhantunnasaṃśayaḥ || 7 ||

sugrīvasya vacaḥ śrutvā sarve te vānara uttamāḥ |

sālān udyamya śailāmaḥ ca idaṃ vacanaṃ abruvan || 8 ||

śīghraṃvyādiśanorājanvadhāyaiṣāndurātmanām |

nipatantuhatāścaitedharaṇyāmalpatejasaḥ || 9 ||

teṣāsambhāṣamāṇānāmanyonyaṃsavibhīṣaṇaḥ |

uttarantīramāsādyakhasthaevavyatiṣṭhata || 10 ||

uvācamahāprājñassvareṇamahatāmahān |

sugrīvantāṃścasamprekṣyasarvānvānarayūthapān || 11 ||

rāvaṇo nāma durvṛtto rākṣaso rākṣasa īśvaraḥ |

tasya ahaṃ anujo bhrātā vibhīṣaṇa iti śrutaḥ || 12 ||

tenasītājanasthānāddhṛtāhatvājaṭāyuṣam |

ruddācavivaśādīnārākṣasībhissurakṣitā || 13 ||

tamahaṃhetubhirvākyairvividhaiścanyadarśayam |

sādhuniryātyatāṃsītārāmāyetipunaḥpunaḥ || 14 ||

sa ca na pratijagrāha rāvaṇaḥ kāla coditaḥ |

ucyamāno hitaṃ vākyaṃ viparīta iva auṣadham || 15 ||

so'hamparuṣitastenadāsavaccāvamānitaḥ |

tyaktvāputrāṃścadārāṃścarāghavaṃśaraṇaṅgataḥ || 16 ||

sarvalokaśaraṇyāyarāghavāyamahātmane |

nivedayatamāṅkṣipraṃvibhīṣaṇamupasthitam || 17 ||

etattuvacanaṃśrutvāsugrīvolaghuvikramaḥ |

lakṣmaṇasyāgratorāmaṃsamrabdhamidamabravīt || 18 ||

praviṣṭaḥ śatru sainyaṃ hi prāptaḥ śatruratarkitaḥ |

nihanyādanntaraṃ labdhvā ulūko vāyasāniva || 19 ||

mantrevyūhenayecāreyuktobhavitumarhasi |

vānarāṇāñcabhadrantepareṣāñcaparantapa || 20 ||

antardhānagatāhyeterākṣasāḥkāmarūpiṇaḥ |

śūrāścanikṛtijñāścateṣāñjātunaviśvaset || 21 ||

praṇidhīrākṣasendrasyarāvaṇasyabhavedayam |

anupraviśyaso'smāsubhedaṅkuryānnasaṃśayaḥ || 22 ||

athavāsvayamevaiṣachidramāsādyabuddhimān |

anupraviśyaviśvastekadācitpraharedapi || 23 ||

mitrāṭavībalañcaivamaulabhṛtyabalantathā |

sarvametadbalaṅgrāhyaṃvarjayitvādviṣadbalam || 24 ||

prakṛtyārākṣasendrasyabhrātā'mitrasyateprabhoḥ |

āgataścaripossākṣātkathamasminhiviśvaset || 25 ||

rāvaṇenapraṇihitantamavehivibhīṣaṇam |

tasyāhannigrahammanyekṣamaṅkṣamavatāṃvara || 26 ||

rākṣasojihmayābuddhyāsandiṣṭo'yamupāgataḥ |

prahartummāyayācchannoviśvastetvayirāghava || 27 ||

praviṣṭaśśatrusainyaṃhiprāptaśśatruratarkitaḥ |

nihanyādantaraṃlabdhvāulūkavāyasāniva || 28 ||

vadhyatāmeṣatīvreṇadaṇḍenasacivaissaha |

rāvaṇasyanṛśaṃsasyabhrātāhyeṣavibhīṣaṇaḥ || 29 ||

evamuktvātutaṃrāmaṃsamrabdhovāhinīpatiḥ |

vākyajñovākyakuśalantatomaunamupāgamat || 30 ||

sugrīvasyatutadvākyaṃśrutvārāmomahāyaśāḥ |

samīpasthānuvācedaṃhanumatpramukhānharīn || 31 ||

yaduktaṅkapirājenarāvaṇāvarajamprati |

vākyaṃhetumadatyarthañcabhavadbhirapitacchrutam || 32 ||

suhṛdāmarthakṛccheṣuyuktambuddhimatāsadā |

samarthenopanirdeṣṭuṃśāśvatīmbhūtimicchatā || 33 ||

ityevamparipṛṣṭāstesvaṃsvammatamatandritāḥ |

sopacārantadārāmamūcurhitacikīrṣavaḥ || 34 ||

ajñātannāstitekiñcittriṣulokeṣurāghavaḥ |

ātmānaṃsūcayanrāmaḥ pṛcchasyasmān suhṛttayā || 35 ||

tvaṃhisatyavrataśśūrodhārmikodṛḍhavikramaḥ |

parīkṣyakārīsmṛtimānnisṛṣṭātmāsuhṛtsuca || 36 ||

tasmādekaikaśastāvadbruvantusacivāstava |

hetutomatisampannāssamarthāścapunaḥ punaḥ || 37 ||

ityukterāghavāyā'thamatimānaṅgado'grataḥ |

vibhīṣaṇaparīkṣārthamuvācavacanaṃhariḥ || 38 ||

śatrossakāśātsamprāptassarvathāśaṅ kyaevahi |

viśvāsayogyassahasānakartavyovibhīṣaṇaḥ || 39 ||

chādayitvā'tmabhāvaṃhicarantiśaṭhabuddhayaḥ |

praharanticarandhreṣuso'narthassumahānbhavet || 40 ||

arthānarthauviniścityavyavasāyambhajetaha |

guṇatassaṅgrahaṅkuryāddoṣatastuvisarjayet || 41 ||

yadidoṣomahāṃstasmiṃstyajvatāmaviśaṅkitam |

guṇānvāpibahūn jñātvāsaṅgrahaḥkriyatānnṛpa || 42 ||

śarabhastvathaniścityasārthaṃvacanamabravīt |

kṣipramasminnaravyāghra cāraḥpratividhīyatām || 43 ||

praṇidhāyahicāreṇayathāvatsūkṣmabuddhinā |

parīkṣyacatataḥkāryoyathānyāyamparigrahaḥ || 44 ||

jāmbavāṃstvathasamprekṣyaśāstrabudhyāvicakṣaṇaḥ |

vākyaṃvijñāpayāmāsaguṇavaddoṣavarjitam || 45 ||

baddhavairāccapāpāccarākṣesendrādvibhīṣaṇaḥ |

adeśakālesamprāptassarvathāśaṅ kyatāmayam || 46 ||

tatomaindastusamprekṣyanayāpanayakovidaḥ |

vākyaṃvacanasampannobabhāṣehetumattaram || 47 ||

vajanannāmatasyaiṣarāvaṇasyavibhīṣaṇaḥ |

pṛcchayatāmmadhureṇāyaṃśanairnarapatīśvara || 48 ||

bhāvamasyatuvijñāyatattvatastvaṅkariṣyasi |

yadiduṣṭonaduṣṭovābuddhipūrvannararṣabha || 49 ||

athasaṃskārasampannohanumān sacivottamaḥ |

uvācavacanaṃślakṣṇamarthavanmadhuraṃlaghu || 50 ||

nabhavantammatiśreṣṭhaṃsamarthaṃvadatāṃvaram |

atiśāyayituṃśaktobṛhaspatirapibruvan || 51 ||

navādānnapisaṅgharṣānnādhikyānnacakāmataḥ |

vakṣyāmivacanaṃrājanyathārthaṃrāmagauravāt || 52 ||

arthānarthanimittaṃhiyaduktaṃsacivaistava |

tatradoṣamprapaśyāmikriyānahyupapadyate || 53 ||

ṛteniyogātsāmarthyamavaboddhunnaśakyate |

sahasāviniyogohidoṣavānpratibhātime || 54 ||

cārapraṇihitaṃyuktaṃyaduktaṃsacivaistava |

arthasyāsambhavāttatrakāraṇannopayujyate || 55 ||

adeśa kāle samprāpta iti ayaṃ yad vibhīṣaṇaḥ |

vivakṣā ca atra me asti iyaṃ tāṃ nibodha yathā mati || 56 ||

saeṣadeśaḥ kālaścabhavatītiyathātathā |

puruṣātpuruṣamprāpyatathādoṣaguṇāvapi || 57 ||

tmyaṃrāvaṇedṛṣṭavāvikramañcatathātvayi |

yuktamāgamanaṃhyatrasadṛśantasyabuddhitaḥ || 58 ||

ajñātarūpaiḥpuruṣaissarājanpṛcch yatāmiti |

yaduktamatrameprekṣākācidastisamīkṣitā || 59 ||

pṛcchayamānoviśaṅketasahasābuddhimānvacaḥ |

tatramitrampraduṣyetamithyāpṛṣṭaṃsukhāgatam || 60 ||

aśakyassahasārājanbhāvoboddhumparasyavai |

antassvabhāvairgītaistairnaipuṇyampaśyatāmbhṛśam || 61 ||

natvasyabruvatojātulakṣyateduṣṭabhāvatā |

prasannaṃvadanañcāpitasmānmenāstisaṃśayaḥ || 62 ||

aśaṅkitamatissvasthonaśaṭhaḥparisarpati |

nacāsyaduṣṭāvākcāpitasmānnāstīhasaṃśayaḥ || 63 ||

ākāraścādyamāno'pinaśakyovinigūhitam |

balāddhivivṛṇotyevabhāvamantargatannṛṇām || 64 ||

deśakālopapannañcakāryaṅkāryavidāṃvaraḥ |

svaphalaṅkurutekṣipramprayogeṇābhisaṃhitam || 65 ||

udyogantavasamprekṣyamithyāvṛttañcarāvaṇam |

vālinañcahataṃśrutvāsugrīvañcābhiṣecitam || 66 ||

rājyamprārthayamānaścabuddhipūrvamihāgataḥ |

etāvattupuraskṛtyayujyatetasyasaṅgrahaḥ || 67 ||

yathāśaktimayoktanturākṣasasyārjavamprati |

pramāṇantvantuśeṣasyaśṛtvābuddhimatāṃvaraḥ || 68 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe saptadaśassargaḥ ||