4.43 Kishkindhakanda - Trichatvarimsha Sargah

ॐ

4.43 கிஷ்கிந்தாகாண்ட - த்ரிசத்வாரிம்ஶ ஸர்கஃ

Valmiki Tamil

ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே கிஷ்கிந்தாகாண்டம் ।

அத த்ரிசத்வாரிம்ஶஸ்ஸர்கஃ ।

ததஸ்ஸந்திஶ்ய ஸுக்ரீவஶ்ஶ்வஶுரம் பஶ்சிமாம் திஶம் ।

வீரம் ஶதவலிம் நாம வாநரம் வாநரர்ஷபஃ ॥ 1 ॥

உவாச ராஜா தர்மஜ்ஞஸ்ஸர்வவாநரஸத்தமம் ।

வாக்யமாத்ம ஹிதம் சைவ ராமஸ்ய ச ஹிதம் ததா ॥ 2 ॥

வ்ரு'தஶ்ஶதஸஹஸ்ரேண த்வத்விதாநாம் வநௌகஸாம் ।

வைவஸ்வதஸுதைஸ்ஸார்தம் ப்ரதிஷ்டஸ்வ ஸ்வமந்த்ரிபிஃ ॥ 3 ॥

திஶம் ஹ்யுதீசீம் விக்ராந்தாம் ஹிமஶைலாவதம்ஸகாம் ।

ஸர்வதஃ பரிமார்கத்வம் ராமபத்நீமநிந்திதாம் ॥ 4 ॥

அஸ்மிந்கார்யேவிநிர்வ்ரு'த்தே க்ரு'தே தாஶரதேஃ ப்ரியே ।

ரு'ணாந்முக்தா பவிஷ்யாமஃ க்ரு'தார்தார்தவிதாம் வராஃ ॥ 5 ॥

க்ரு'தம் ஹி ப்ரியமஸ்மாகம் ராகவேண மஹாத்மநா ।

தஸ்ய சேத்ப்ரதிகாரோऽஸ்தி ஸபலம் ஜீவிதம் பவேத் ॥ 6 ॥

அர்திநஃ கார்யநிர்வ்ரு'த்திமகர்துரபி யஶ்சரேத் ।

தஸ்ய ஸ்யாத்ஸபலம் ஜந்ம கிம் புநஃ பூர்வகாரிணஃ ॥ 7 ॥

ஏதாம் புத்திமவஸ்தாய த்ரு'ஶ்யதே ஜாநகீ யதா ।

ததா பவத்பிஃ கர்தவ்யமஸ்மத்ப்ரியஹிதைஷிபிஃ ॥ 8 ॥

அயம் ஹி ஸர்வபூதாநாம் மாந்யஸ்து நரஸத்தமஃ ।

அஸ்மாஸு சாகதஃ ப்ரீதீ ராமஃ பரபுரஞ்ஜயஃ ॥ 9 ॥

இமாநி வநதுர்காணி நத்யஶ்ஶைலாந்தராணி ச ।

பவந்தஃ பரிமார்கந்து புத்திவிக்ரமஸம்பதா ॥ 10 ॥

தத்ர ம்லேச்சாந்புலிந்தாம்ஶ்ச ஶூரஸேநாம்ஸ்ததைவ ச ।

ப்ரஸ்தலாந்பரதாம்ஶ்சைவ குரூம்ஶ்ச ஸஹ மத்ரகைஃ ॥ 11 ॥

காம்போஜாந்யவநாம் ஶ்சைவ ஶகாநாரட்டகாநபி ।

பாஹ்லீகாந்ரு'ஷிகாம் ஶ்சைவ பௌரவாநத டங்கணாந் ॥ 12 ॥

சீநாந்பரமசீநாம்ஶ்ச நீஹாராம்ஶ்ச புநஃ புநஃ ।

அந்விஷ்யதரதாம்ஶ்சைவ ஹிமவந்தம் ததைவ ச ॥ 13 ॥

லோத்ரபத்மகஷண்டேஷு தேவதாருவநேஷு ச ।

ராவணஸ்ஸஹ வைதேஹ்யா மார்கிதவ்யஸ்ததஸ்ததஃ ॥ 14 ॥

ததஸ்ஸோமாஶ்ரமம் கத்வா தேவகந்தர்வஸேவிதம் ।

காலம் நாம மஹாஸாநும் பர்வதம் து கமிஷ்யத ॥ 15 ॥

மஹத்ஸு தஸ்ய ஶைலஸ்ய நிர்தரேஷு குஹாஸு ச ।

விசிநுத்வம் மஹாபாகாம் ராமபத்நீந்ததஸ்ததஃ ॥ 16 ॥

தமதிக்ரம்ய ஶைலேந்த்ரம் ஹேமகர்பம் மஹாகிரிம் ।

ததஸ்ஸுதர்ஶநம் நாம கந்துமர்ஹத பர்வதம் ॥ 17 ॥

ததோ தேவஸகோ நாம பர்வதஃ பதகாலயஃ ।

நாநாபக்ஷிகணாகீர்ணோ விவிதத்ருமபூஷிதஃ ॥ 18 ॥

தஸ்ய காநநஷண்டேஷு நிர்கரேஷு குஹாஸு ச ।

ராவணஸ்ஸஹ வைதேஹ்யா மார்கிதவ்யஸ்ததஸ்ததஃ ॥ 19 ॥

தமதிக்ரம்ய சாகாஶம் ஸர்வதஶ்ஶதயோஜநம் ।

அபர்வதநதீவ்ரு'க்ஷம் ஸர்வஸத்த்வவிவர்ஜிதம் ॥ 20 ॥

தம் து ஶீக்ரமதிக்ரம்ய காந்தாரம் ரோமஹர்ஷணம் ।

கைலாஸம் பாண்டுரம் ஶைலம் ப்ராப்ய ஹ்ரு'ஷ்டா பவிஷ்யத ॥ 21 ॥

தத்ர பாண்டுரமேகாபம் ஜாம்பூநதபரிஷ்க்ரு'தம் ।

குபேரபவநம் ரம்யம் நிர்மிதம் விஶ்வகர்மணா ॥ 22 ॥

விஶாலா நலிநீ யத்ர ப்ரபூதகமலோத்பலா ।

ஹம்ஸகாரண்டவாகீர்ணாப்ஸரோகணஸேவிதா ॥ 23 ॥

தத்ர வைஶ்ரவணோ ராஜா ஸர்வபூதநமஸ்க்ரு'தஃ ।

தநதோ ரமதே ஶ்ரீமாந்குஹ்யகைஸ்ஸஹ யக்ஷராட் ॥ 24 ॥

தஸ்ய சந்த்ரநிகாஶேஷு பர்வதேஷு குஹாஸு ச ।

ராவணஃ ஸஹ வைதேஹ்யா மார்கிதவ்யஸ்ததஸ்ததஃ ॥ 25 ॥

க்ரௌஞ்சம் து கிரிமாஸாத்ய பிலம் தஸ்ய ஸுதுர்கமம் ।

அப்ரமத்தைஃ ப்ரவேஷ்டவ்யம் துஷ்ப்ரவேஶம் ஹி தத்ஸ்ம்ரு'தம் ॥ 26 ॥

வஸந்தி ஹி மஹாத்மாநஸ்தத்ர ஸூர்யஸமப்ரபாஃ ।

தேவைரப்யர்சிதா ஸ்ஸம்யக்தேவரூபா மஹர்ஷயஃ ॥ 27 ॥

க்ரௌஞ்சஸ்ய து குஹாஶ்சாந்யா ஸ்ஸாநூநிஶிகராணி ச ।

நிர்தராஶ்ச நிதம்பாஶ்ச விசேதவ்யா ஸ்ததஸ்ததஃ ॥ 28 ॥

கௌஞ்சஸ்ய ஶிகரம் சாபி நிரீக்ஷ்ய ச ததஸ்ததஃ ।

அவ்ரு'க்ஷம் காமஶைலம் ச மாநஸம் விஹகாலயம் ।

ந கதிஸ்தத்ர பூதாநாம் தேவதாநவ ரக்ஷஸாம் ॥ 29 ॥

ஸ ச ஸர்வைர்விசேதவ்யஸ்ஸஸாநுப்ரஸ்தபூதரஃ ।

க்ரௌஞ்சம் கிரிமதிக்ரம்ய மைநாகோ நாம பர்வதஃ ॥ 30 ॥

மயஸ்ய பவநம் யத்ர தாநவஸ்ய ஸ்வயம் க்ரு'தம் ॥ 31 ॥

மைநாகஸ்து விசேதவ்ய ஸ்ஸஸாநுப்ரஸ்தகந்தரஃ ।

ஸ்த்ரீணாமஶ்வமுகீநாம் து நிகேதாஸ்தத்ர தத்ர து ॥ 32 ॥

தம் தேஶம் ஸமதிக்ரம்ய ஆஶ்ரமம் ஸித்தஸேவிதம் ।

ஸித்தா வைகாநஸாஸ்தத்ர வாலகில்யாஶ்ச தாபஸாஃ ॥ 33 ॥

வந்த்யாஸ்தே து தபஸ்ஸித்தாஸ்தபஸா வீதகல்மஷாஃ ।

ப்ரஷ்டவ்யா சாபி ஸீதாயாஃ ப்ரவ்ரு'த்திர்விநயாந்விதைஃ ॥ 34 ॥

ஹேமபுஷ்கரஸஞ்சந்நம் தஸ்மிந் வைகாநஸம் ஸரஃ ।

தருணாதித்யஸங்காஶைர்ஹம்ஸைர்விசரிதம் ஶுபைஃ ॥ 35 ॥

ஔபவாஹ்யஃ குபேரஸ்ய ஸார்வபௌம இதி ஸ்ம்ரு'தஃ ।

கஜஃ பர்யேதி தம் தேஶம் ஸதா ஸஹ கரேணுபிஃ ॥ 36 ॥

தத்ஸரஸ்ஸமதிக்ரம்ய நஷ்டசந்த்ரதிவாகரம் ।

அநக்ஷத்ரகணம் வ்யோம நிஷ்பயோதமநாதிதம் ॥ 37 ॥

கபஸ்திபிரிவார்கஸ்ய ஸ து தேஶஃ ப்ரகாஶதே ।

விஶ்ராம்யத்பிஸ்தபஸ்ஸித்தைர்தேவகல்பைஃ ஸ்வயம்ப்ரபைஃ ॥ 38 ॥

தம் து தேஶமதிக்ரம்ய ஶைலோதா நாம நிம்நகா ।

உபயோஸ்தீரயோஸ்தஸ்யாஃ கீசகா நாம வேணவஃ ॥ 39 ॥

தே நயந்தி பரம் தீரம் ஸித்தாந்ப்ரத்யாநயந்தி ச ।

உத்தராஃ குரவஸ்தத்ர க்ரு'தபுண்யப்ரதிஶ்ரயாஃ ॥ 40 ॥

ததஃ காஞ்சநபத்மாபிஃ பத்பிநீபிஃ க்ரு'தோதகாஃ ।

நீலவைடூர்யபத்ராபிர்நத்யஸ்தத்ர ஸஹஸ்ரஶஃ ॥ 41 ॥

ரக்தோத்பலவநைஶ்சாத்ர மண்டிதாஶ்ச ஹிரண்மயைஃ ।

தருணாதித்யஸங்காஶைர்பாந்தி தத்ர ஜலாஶயாஃ ॥ 42 ॥

மஹார்ஹமணிரத்நைஶ்ச காஞ்சநப்ரபகேஸரைஃ ।

நிலோத்பலவநைஶ்சித்ரை ஸ்ஸ தேஶ ஸ்ஸர்வதோ வ்ரு'தஃ ॥ 43 ॥

நிஸ்துலாபிஶ்ச முக்தாபிர்மணிபிஶ்ச மஹாதநைஃ ।

உத்பூதபுலிநாஸ்தத்ர ஜாதரூபைஶ்ச நிம்நகாஃ ।

ஸர்வரத்நமயைஶ்சித்ரைரவகாடா நகோத்தமைஃ ॥ 44 ॥

ஜாதரூபமயைஶ்சாபி ஹுதாஶநஸமப்ரபைஃ ।

நித்யபுஷ்பபலாஸ்தத்ர நகாஃ பத்த்ரரதாகுலாஃ ॥ 45 ॥

திவ்யகந்தரஸஸ்பர்ஶாஃ ஸர்வாந்காமாந் ஸ்ரவந்தி ச ।

நாநாகாராணி வாஸாம்ஸி பலந்த்யந்யே நகோத்தமாஃ ॥ 46 ॥

முக்தா வைடூர்யசித்ராணி பூஷணாநி ததைவ ச ।

ஸ்த்ரீணாம் சாப்யநுரூபாணி புருஷாணாம் ததைவ ச ॥ 47 ॥

ஸர்வர்துஸுக ஸேவ்யாநி பலந்த்யந்யே நகோத்தமாஃ ।

மஹார்ஹாணி விசித்ராணி ஹைமாந்யந்யே நகோத்தமாஃ ॥ 48 ॥

ஶயநாநி ப்ரஸூயந்தே சித்ராஸ்தரணவந்தி ச ।

மநஃகாந்தாநி மால்யாநி பலந்த்யத்ராபரே த்ருமாஃ ॥ 49 ॥

பாநாநி ச மஹார்ஹாணி பக்ஷ்யாணி விவிதாநி ச ।

ஸ்த்ரியஶ்ச குணஸம்பந்நா ரூபயௌவநலக்ஷிதாஃ ॥ 50 ॥

கந்தர்வாஃ கிந்நராஸ்ஸித்தா நாகா வித்யாதராஸ்ததா ।

ரமந்தே ஸததம் ஸ்தத்ர நாரீபிர்பாஸ்கரப்ரபாஃ ॥ 51 ॥

ஸர்வே ஸுக்ரு'தகர்மாண ஸ்ஸர்வே ரதிபராயணாஃ ।

ஸர்வே காமார்தஸஹிதா வஸந்தி ஸஹயோஷிதஃ ॥ 52 ॥

கீதவாதித்ரநிர்கோஷ ஸ்ஸோத்க்ரு'ஷ்டஹஸிதஸ்வநஃ ।

ஶ்ரூயதே ஸததம் தத்ர ஸர்வபூதமநோஹரஃ ॥ 53 ॥

தத்ர நாமுதிதஃ கஶ்சிந்நாஸ்தி கஶ்சிதஸத்ப்ரியஃ ।

அஹந்யஹநி வர்தந்தே குணாஸ்தத்ர மநோரமாஃ ॥ 54 ॥

ஸமதிக்ரம்ய தம் தேஶமுத்தரஃ பயஸாம் நிதிஃ ।

தத்ர ஸோமகிரிர்நாம மத்யே ஹேமமயோ மஹாந் ॥ 55 ॥

இந்த்ரலோககதா யே ச ப்ரஹ்மலோககதாஶ்ச யே ।

தேவாஸ்தம் ஸமவேக்ஷந்தே கிரிராஜம் திவம் கதாஃ ॥ 56 ॥

ஸ து தேஶோ விஸூர்யோऽபி தஸ்ய பாஸா ப்ரகாஶதே ।

ஸூர்யலக்ஷ்ம்யாऽபிவிஜ்ஞேயஸ்தபதேவ விவஸ்வதா ॥ 57 ॥

பகவாநபி விஶ்வாத்மா ஶம்புரேகாதஶாத்மகஃ ।

ப்ரஹ்மா வஸதி தேவேஶோ ப்ரஹ்மர்ஷிபரிவாரிதஃ ॥ 58 ॥

ந கதஞ்சந கந்தவ்யம் குரூணாமுத்தரேண வஃ ।

அந்யேஷாமபி பூதாநாம் நாதிக்ராமதி வை கதிஃ ॥ 59 ॥

ஸ ஹி ஸோமகிரிர்நாம தேவாநாமபி துர்கமஃ ।

தமாலோக்ய ததஃ க்ஷிப்ரமுபாவர்திதுமர்ஹத ॥ 60 ॥

ஏதாவத்வாநரைஶ்ஶக்யம் கந்தும் வாநரபுங்கவாஃ ।

அபாஸ்கரமமர்யாதம் ந ஜாநீமஸ்ததஃ பரம் ॥ 61 ॥

ஸர்வமேதத்விசேதவ்யம் யந்மயா பரிகீர்திதம் ।

யதந்யதபி நோக்தம் ச தத்ராபி க்ரியதாம் மதிஃ ॥ 62 ॥

ததஃ க்ரு'தம் தாஶரதேர்மஹத்ப்ரியம் மஹத்தரம் சாபி ததோ மம ப்ரியம் ।

க்ரு'தம் பவிஷ்யத்யநிலாநலோபமா விதேஹஜாதர்ஶநஜேந கர்மணா ॥ 63 ॥

ததஃ க்ரு'தார்தாஃ ஸஹிதாஸ்ஸபாந்தவாஃ மயாऽர்சிதாஸ்ஸர்வகுணைர்மநோரமைஃ ।

சரிஷ்யதோர்வீம் ப்ரதி ஶாந்தஶத்ரவ ஸ்ஸஹப்ரியா பூததராஃ ப்லவங்கமாஃ ॥ 64 ॥

இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே கிஷ்கிந்தாகாண்டே த்ரிசத்வாரிம்ஶஸ்ஸர்கஃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |

atha tricatvāriṃśassargaḥ |

tatassandiśya sugrīvaśśvaśuraṃ paścimāṃ diśam |

vīraṃ śatavaliṃ nāma vānaraṃ vānararṣabhaḥ || 1 ||

uvāca rājā dharmajñassarvavānarasattamam |

vākyamātma hitaṃ caiva rāmasya ca hitaṃ tathā || 2 ||

vṛtaśśatasahasreṇa tvadvidhānāṃ vanaukasām |

vaivasvatasutaissārdhaṃ pratiṣṭhasva svamantribhiḥ || 3 ||

diśaṃ hyudīcīṃ vikrāntāṃ himaśailāvataṃsakām |

sarvataḥ parimārgadhvaṃ rāmapatnīmaninditām || 4 ||

asminkāryevinirvṛtte kṛte dāśaratheḥ priye |

ṛṇānmuktā bhaviṣyāmaḥ kṛtārthārthavidāṃ varāḥ || 5 ||

kṛtaṃ hi priyamasmākaṃ rāghaveṇa mahātmanā |

tasya cetpratikāro'sti saphalaṃ jīvitaṃ bhavet || 6 ||

arthinaḥ kāryanirvṛttimakarturapi yaścaret |

tasya syātsaphalaṃ janma kiṃ punaḥ pūrvakāriṇaḥ || 7 ||

etāṃ buddhimavasthāya dṛśyate jānakī yathā |

tathā bhavadbhiḥ kartavyamasmatpriyahitaiṣibhiḥ || 8 ||

ayaṃ hi sarvabhūtānāṃ mānyastu narasattamaḥ |

asmāsu cāgataḥ prītī rāmaḥ parapurañjayaḥ || 9 ||

imāni vanadurgāṇi nadyaśśailāntarāṇi ca |

bhavantaḥ parimārgantu buddhivikramasampadā || 10 ||

tatra mlecchānpulindāṃśca śūrasenāṃstathaiva ca |

prasthalānbharatāṃścaiva kurūṃśca saha madrakaiḥ || 11 ||

kāmbojānyavanāṃ ścaiva śakānāraṭṭakānapi |

bāhlīkānṛṣikāṃ ścaiva pauravānatha ṭaṅkaṇān || 12 ||

cīnānparamacīnāṃśca nīhārāṃśca punaḥ punaḥ |

anviṣyadaradāṃścaiva himavantaṃ tathaiva ca || 13 ||

lodhrapadmakaṣaṇḍeṣu devadāruvaneṣu ca |

rāvaṇassaha vaidehyā mārgitavyastatastataḥ || 14 ||

tatassomāśramaṃ gatvā devagandharvasevitam |

kālaṃ nāma mahāsānuṃ parvataṃ tu gamiṣyatha || 15 ||

mahatsu tasya śailasya nirdareṣu guhāsu ca |

vicinudhvaṃ mahābhāgāṃ rāmapatnīntatastataḥ || 16 ||

tamatikramya śailendraṃ hemagarbhaṃ mahāgirim |

tatassudarśanaṃ nāma gantumarhatha parvatam || 17 ||

tato devasakho nāma parvataḥ patagālayaḥ |

nānāpakṣigaṇākīrṇo vividhadrumabhūṣitaḥ || 18 ||

tasya kānanaṣaṇḍeṣu nirghareṣu guhāsu ca |

rāvaṇassaha vaidehyā mārgitavyastatastataḥ || 19 ||

tamatikramya cākāśaṃ sarvataśśatayojanam |

aparvatanadīvṛkṣaṃ sarvasattvavivarjitam || 20 ||

taṃ tu śīghramatikramya kāntāraṃ romaharṣaṇam |

kailāsaṃ pāṇḍuraṃ śailaṃ prāpya hṛṣṭā bhaviṣyatha || 21 ||

tatra pāṇḍurameghābhaṃ jāmbūnadapariṣkṛtam |

kuberabhavanaṃ ramyaṃ nirmitaṃ viśvakarmaṇā || 22 ||

viśālā nalinī yatra prabhūtakamalotpalā |

haṃsakāraṇḍavākīrṇāpsarogaṇasevitā || 23 ||

tatra vaiśravaṇo rājā sarvabhūtanamaskṛtaḥ |

dhanado ramate śrīmānguhyakaissaha yakṣarāṭ || 24 ||

tasya candranikāśeṣu parvateṣu guhāsu ca |

rāvaṇaḥ saha vaidehyā mārgitavyastatastataḥ || 25 ||

krauñcaṃ tu girimāsādya bilaṃ tasya sudurgamam |

apramattaiḥ praveṣṭavyaṃ duṣpraveśaṃ hi tatsmṛtam || 26 ||

vasanti hi mahātmānastatra sūryasamaprabhāḥ |

devairapyarcitā ssamyagdevarūpā maharṣayaḥ || 27 ||

krauñcasya tu guhāścānyā ssānūniśikharāṇi ca |

nirdarāśca nitambāśca vicetavyā statastataḥ || 28 ||

kauñcasya śikharaṃ cāpi nirīkṣya ca tatastataḥ |

avṛkṣaṃ kāmaśailaṃ ca mānasaṃ vihagālayam |

na gatistatra bhūtānāṃ devadānava rakṣasām || 29 ||

sa ca sarvairvicetavyassasānuprasthabhūdharaḥ |

krauñcaṃ girimatikramya maināko nāma parvataḥ || 30 ||

mayasya bhavanaṃ yatra dānavasya svayaṃ kṛtam || 31 ||

mainākastu vicetavya ssasānuprasthakandaraḥ |

strīṇāmaśvamukhīnāṃ tu niketāstatra tatra tu || 32 ||

taṃ deśaṃ samatikramya āśramaṃ siddhasevitam |

siddhā vaikhānasāstatra vālakhilyāśca tāpasāḥ || 33 ||

vandyāste tu tapassiddhāstapasā vītakalmaṣāḥ |

praṣṭavyā cāpi sītāyāḥ pravṛttirvinayānvitaiḥ || 34 ||

hemapuṣkarasañchannaṃ tasmin vaikhānasaṃ saraḥ |

taruṇādityasaṅkāśairhaṃsairvicaritaṃ śubhaiḥ || 35 ||

aupavāhyaḥ kuberasya sārvabhauma iti smṛtaḥ |

gajaḥ paryeti taṃ deśaṃ sadā saha kareṇubhiḥ || 36 ||

tatsarassamatikramya naṣṭacandradivākaram |

anakṣatragaṇaṃ vyoma niṣpayodamanāditam || 37 ||

gabhastibhirivārkasya sa tu deśaḥ prakāśate |

viśrāmyadbhistapassiddhairdevakalpaiḥ svayamprabhaiḥ || 38 ||

taṃ tu deśamatikramya śailodā nāma nimnagā |

ubhayostīrayostasyāḥ kīcakā nāma veṇavaḥ || 39 ||

te nayanti paraṃ tīraṃ siddhānpratyānayanti ca |

uttarāḥ kuravastatra kṛtapuṇyapratiśrayāḥ || 40 ||

tataḥ kāñcanapadmābhiḥ padbhinībhiḥ kṛtodakāḥ |

nīlavaiḍūryapatrābhirnadyastatra sahasraśaḥ || 41 ||

raktotpalavanaiścātra maṇḍitāśca hiraṇmayaiḥ |

taruṇādityasaṅkāśairbhānti tatra jalāśayāḥ || 42 ||

mahārhamaṇiratnaiśca kāñcanaprabhakesaraiḥ |

nilotpalavanaiścitrai ssa deśa ssarvato vṛtaḥ || 43 ||

nistulābhiśca muktābhirmaṇibhiśca mahādhanaiḥ |

udbhūtapulināstatra jātarūpaiśca nimnagāḥ |

sarvaratnamayaiścitrairavagāḍhā nagottamaiḥ || 44 ||

jātarūpamayaiścāpi hutāśanasamaprabhaiḥ |

nityapuṣpaphalāstatra nagāḥ pattrarathākulāḥ || 45 ||

divyagandharasasparśāḥ sarvānkāmān sravanti ca |

nānākārāṇi vāsāṃsi phalantyanye nagottamāḥ || 46 ||

muktā vaiḍhūryacitrāṇi bhūṣaṇāni tathaiva ca |

strīṇāṃ cāpyanurūpāṇi puruṣāṇāṃ tathaiva ca || 47 ||

sarvartusukha sevyāni phalantyanye nagottamāḥ |

mahārhāṇi vicitrāṇi haimānyanye nagottamāḥ || 48 ||

śayanāni prasūyante citrāstaraṇavanti ca |

manaḥkāntāni mālyāni phalantyatrāpare drumāḥ || 49 ||

pānāni ca mahārhāṇi bhakṣyāṇi vividhāni ca |

striyaśca guṇasampannā rūpayauvanalakṣitāḥ || 50 ||

gandharvāḥ kinnarāssiddhā nāgā vidyādharāstathā |

ramante satataṃ statra nārībhirbhāskaraprabhāḥ || 51 ||

sarve sukṛtakarmāṇa ssarve ratiparāyaṇāḥ |

sarve kāmārthasahitā vasanti sahayoṣitaḥ || 52 ||

gītavāditranirghoṣa ssotkṛṣṭahasitasvanaḥ |

śrūyate satataṃ tatra sarvabhūtamanoharaḥ || 53 ||

tatra nāmuditaḥ kaścinnāsti kaścidasatpriyaḥ |

ahanyahani vardhante guṇāstatra manoramāḥ || 54 ||

samatikramya taṃ deśamuttaraḥ payasāṃ nidhiḥ |

tatra somagirirnāma madhye hemamayo mahān || 55 ||

indralokagatā ye ca brahmalokagatāśca ye |

devāstaṃ samavekṣante girirājaṃ divaṃ gatāḥ || 56 ||

sa tu deśo visūryo'pi tasya bhāsā prakāśate |

sūryalakṣmyā'bhivijñeyastapateva vivasvatā || 57 ||

bhagavānapi viśvātmā śambhurekādaśātmakaḥ |

brahmā vasati deveśo brahmarṣiparivāritaḥ || 58 ||

na kathañcana gantavyaṃ kurūṇāmuttareṇa vaḥ |

anyeṣāmapi bhūtānāṃ nātikrāmati vai gatiḥ || 59 ||

sa hi somagirirnāma devānāmapi durgamaḥ |

tamālokya tataḥ kṣipramupāvartitumarhatha || 60 ||

etāvadvānaraiśśakyaṃ gantuṃ vānarapuṅgavāḥ |

abhāskaramamaryādaṃ na jānīmastataḥ param || 61 ||

sarvametadvicetavyaṃ yanmayā parikīrtitam |

yadanyadapi noktaṃ ca tatrāpi kriyatāṃ matiḥ || 62 ||

tataḥ kṛtaṃ dāśarathermahatpriyaṃ mahattaraṃ cāpi tato mama priyam |

kṛtaṃ bhaviṣyatyanilānalopamā videhajādarśanajena karmaṇā || 63 ||

tataḥ kṛtārthāḥ sahitāssabāndhavāḥ mayā'rcitāssarvaguṇairmanoramaiḥ |

cariṣyathorvīṃ prati śāntaśatrava ssahapriyā bhūtadharāḥ plavaṅgamāḥ || 64 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe tricatvāriṃśassargaḥ ||