4.33 Kishkindhakanda - Trayastrimsha Sargah

ॐ

4.33 கிஷ்கிந்தாகாண்ட - த்ரயஸ்த்ரிம்ஶ ஸர்கஃ

Valmiki Tamil

ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே கிஷ்கிந்தாகாண்டம் ।

அத த்ரயஸ்த்ரிம்ஶஸ்ஸர்கஃ ।

அத ப்ரதிஸமாதிஷ்டோ லக்ஷ்மணஃ பரவீரஹா ।

ப்ரவிவேஶ குஹாம் கோராம் கிஷ்கிந்தாம் ராமஶாஸநாத் ॥ 1 ॥

த்வாரஸ்தா ஹரயஸ்தத்ர மஹாகாயா மஹாபலாஃ ।

பபூவுர்லக்ஷ்மணம் த்ரு'ஷ்ட்வா ஸர்வே ப்ராஞ்ஜலய ஸ்திதாஃ ॥ 2 ॥

நிஶ்வஸந்தம் து தம் த்ரு'ஷ்ட்வா க்ருத்தம் தஶரதாத்மஜம் ।

பபூவுர்ஹரயஸ்த்ரஸ்தா ந சைநம் பர்யவாரயந் ॥ 3 ॥

ஸ தாம் ரத்நமயீம் ஶ்ரீமாந்திவ்யாம் புஷ்பிதகாநநாம் ।

ரம்யாம் ரத்நஸமாகீர்ணாம் ததர்ஶ மஹதீம் குஹாம் ॥ 4 ॥

ஹர்ம்யப்ராஸாதஸம்பாதாம் நாநாபண்யோபஶோபிதாம் ।

ஸர்வகாமபலைர்வ்ரு'க்ஷைஃ புஷ்பிதைருபஶோபிதாம் ॥ 5 ॥

தேவகந்தர்வபுத்ரைஶ்ச வாநரைஃ காமரூபிபிஃ ।

திவ்யமால்யாம்பரதரை ஶ்ஶோபிதாம் ப்ரியதர்ஶநைஃ ॥ 6 ॥

சந்தநாகருபத்மாநாம் கந்தைஸ்ஸுரபிகந்திநாம் ।

மைரேயாணாம் மதூநாம் ச ஸம்மோதிதமஹாபதாம் ॥ 7 ॥

விந்த்யமேருகிரிப்ரக்யைஃ ப்ராஸாதைர்நைகபூமிபிஃ ।

ததர்ஶ கிரிநத்யஶ்ச விமலாஸ்தத்ர ராகவஃ ॥ 8 ॥

அங்கதஸ்ய க்ரு'ஹம் ரம்யம் மைந்தஸ்ய த்விவிதஸ்ய ச ।

கவயஸ்ய கவாக்ஷஸ்ய கஜஸ்ய ஶரபஸ்ய ச ॥ 9 ॥

வித்யுந்மாலேஶ்ச ஸம்பாதே ஸ்ஸூர்யாக்ஷஸ்ய ஹநூமதஃ ।

வீரபாஹோ ஸ்ஸுபாஹோஶ்ச நலஸ்ய ச மஹாத்மநஃ ॥ 10 ॥

குமுதஸ்ய ஸுஷேணஸ்ய தாரஜாம்பவதோஸ்ததா ।

ததிவக்த்ரஸ்ய நீலஸ்ய ஸுபாடலஸுநேத்ரயோஃ ॥ 11 ॥

ஏதேஷாம் கபிமுக்யாநாம் ராஜமார்கே மஹாத்மநாம் ।

ததர்ஶ க்ரு'ஹமுக்யாநி மஹாஸாராணி லக்ஷ்மணஃ ॥ 12 ॥

பாண்டுராப்ரப்ரகாஶாநி திவ்யமால்யயுதாநி ச ।

ப்ரபூததநதாந்யாநி ஸ்த்ரீரத்நை ஶ்ஶோபிதாநி ச ॥ 13 ॥

பாண்டுரேண து ஸாலேந பரிக்ஷிப்தம் துராஸதம் ।

வாநரேந்த்ரக்ரு'ஹம் ரம்யம் மஹேந்த்ரஸதநோபமம் ॥ 14 ॥

ஶுக்லைஃ ப்ராஸாதஶிகரைஃ கைலாஸஶிகரோபமைஃ ।

ஸர்வகாமபலைர்வ்ரு'க்ஷைஃ புஷ்பிதைருபஶோபிதம் ॥ 15 ॥

மஹேந்த்ரதத்தைஶ்ஶ்ரீமத்பிர்நீலஜீமூதஸந்நிபைஃ ।

திவ்யபுஷ்பபலைர்வ்ரு'க்ஷைஶீதச்சாயைர்மநோரமைஃ ॥ 16 ॥

ஹரிபிஸ்ஸம்வ்ரு'தத்வாரம் பலிபிஶ்ஶஸ்த்ரபாணிபிஃ ।

திவ்யமால்யாவ்ரு'தம் ஶுப்ரம் தப்தகாஞ்சநதோரணம் ॥ 17 ॥

ஸுக்ரீவஸ்ய க்ரு'ஹம் ரம்யம் ப்ரவிவேஶ மஹாபலஃ ।

அவார்யமாணஸ்ஸௌமித்ரிர்மஹாப்ரமிவ பாஸ்கரஃ ॥ 18 ॥

ஸ ஸப்த கக்ஷ்யா தர்மாத்மா நாநாஜநஸமாகுலாஃ ।

ப்ரவிஶ்ய ஸுமஹத்ககுப்தம் ததர்ஶாந்தஃபுரம் மஹத் ॥ 19 ॥

ஹைமராஜதபர்யங்கைர்பஹுபிஶ்ச வராஸநைஃ ।

மஹார்ஹாஸ்தரணோபேதைஸ்தத்ர தத்ரோபஶோபிதம் ॥ 20 ॥

ப்ரவிஶந்நேவ ஸததம் ஶுஶ்ராவ மதுரஸ்வரம் ।

தந்த்ரீகீதஸமாகீர்ணம் ஸமகீதபதாக்ஷரம் ॥ 21 ॥

பஹ்வீஶ்ச விவிதாகாரா ரூபயௌவநகர்விதாஃ ।

ஸ்த்ரியஸ்ஸுக்ரீவபவநே ததர்ஶ ஸுமஹாபலஃ ॥ 22 ॥

த்ரு'ஷ்ட்வாऽபிஜநஸம்பந்நாஶ்சித்ரமால்யக்ரு'தஸ்ரஜஃ ।

பலமால்யக்ரு'தவ்யக்ரா பூஷணோத்தமபூஷிதாஃ ॥ 23 ॥

நாத்ரு'ப்தாந்நாபி சாவ்யக்ராந்நாநுதாத்தபரிச்சதாந் ।

ஸுக்ரீவாநுசராம்ஶ்சாபி லக்ஷயாமாஸ லக்ஷ்மணஃ ॥ 24 ॥

கூஜிதம் நூபுராணாம் ச காஞ்சீநாம் நிநதம் ததா ।

ஸந்நிஶம்ய தத ஶ்ரீமாந்ஸௌமித்ரிர்லஜ்ஜிதோऽபவத் ॥ 25 ॥

ரோஷவேகப்ரகுபிதஶஶ்ருத்வா சாபரணஸ்வநம் ।

சகார ஜ்யாஸ்வநம் வீரோ திஶஶ்ஶப்தேந பூரயந் ॥ 26 ॥

சாரித்ரேண மஹாபாஹுரபக்ரு'ஷ்ட ஸ்ஸலக்ஷ்மணஃ ।

தஸ்தாவேகாந்தமாஶ்ரித்ய ராமகோபஸமந்விதஃ ॥ 27 ॥

தேந சாபஸ்வநேநாத ஸுக்ரீவஃ ப்லவகாதிபஃ ।

விஜ்ஞாயாऽகமநம் த்ரஸ்த ஸ்ஸஞ்சசால வராஸநாத் ॥ 28 ॥

அங்கதேந யதா மஹ்யம் புரஸ்தாத்ப்ரதிவேதிதம் ।

ஸுவ்யக்தமேஷ ஸம்ப்ராப்த ஸ்ஸௌமித்ரிர்ப்ராத்ரு'வத்ஸலஃ ॥ 29 ॥

அங்கதேந ஸமாக்யாதம் ஜ்யாஸ்வநேந ச வாநரஃ ।

புபுதே லக்ஷ்மணம் ப்ராப்தம் முகம் சாஸ்யவ்யஶுஷ்யத ॥ 30 ॥

ததஸ்தாராம் ஹரிஶ்ரேஷ்டஸ்ஸுக்ரீவஃ ப்ரியதர்ஶநாம் ।

உவாச ஹிதமவ்யக்ரஸ்த்ராஸ ஸம்ப்ராந்தமாநஸஃ ॥ 31 ॥

கிந்நு தத்காரணம் ஸுப்ரு ப்ரக்ரு'த்யா ம்ரு'துமாநஸஃ ।

ஸரோஷ இவ ஸம்ப்ராப்தோ யேநாயம் ராகவாநுஜஃ ॥ 32 ॥

கிம் பஶ்யஸி குமாரஸ்ய ரோஷஸ்தாநமநிந்திதே ।

ந கல்வகாரணே கோபமாஹரேந்நரஸத்தமஃ ॥ 33 ॥

யதஸ்ய க்ரு'தமஸ்மாபிர்புத்யஸே கிஞ்சிதப்ரியம் ।

ததபுத்த்யா ஸம்ப்ரதார்யாஶு க்ஷிப்ரமர்ஹஸி பாஷிதும் ॥ 34 ॥

அதவா ஸ்வயமேவைநம் த்ரஷ்டுமர்ஹஸி பாமிநி ।

வசநை ஸ்ஸாந்த்வயுக்தைஶ்ச ப்ரஸாதயிதுமர்ஹஸி ॥ 35 ॥

த்வத்தர்ஶந விஶுத்தாத்மா ந ஸ கோபம் கரிஷ்யதி ।

ந ஹி ஸ்த்ரீஷு மஹாத்மாநஃ க்வசித்குர்வந்தி தாருணம் ॥ 36 ॥

த்வயா ஸாந்த்வைருபக்ராந்தம் ப்ரஸந்நேந்த்ரியமாநஸம் ।

ததஃ கமலபத்ராக்ஷம் த்ரக்ஷ்யாம்யஹமரிந்தமம் ॥ 37 ॥

ஸா ப்ரஸ்கலந்தீ மதவிஹ்வலாக்ஷீ ப்ரலம்பகாஞ்சீகுண ஹேமஸூத்ரா ।

ஸலக்ஷணா லக்ஷ்மணஸந்நிதாநம் ஜகாம தாரா நமிதாங்கயஷ்டிஃ ॥ 38 ॥

ஸ தாம் ஸமீக்ஷ்யைவ ஹரீஶபந்தீம் தஸ்தாவுதாஸீநதயா மஹாத்மா ।

அவாங்முகோऽபூந்மநுஜேந்த்ரபுத்ரஃ ஸ்த்ரீஸந்நிகர்ஷாத்விநிவ்ரு'த்தகோபஃ ॥ 39 ॥

ஸா பாநயோகாத்விநிவ்ரு'த்தலஜ்ஜா த்ரு'ஷ்டிப்ரஸாதாச்ச நரேந்த்ரஸூநோஃ ।

உவாச தாரா ப்ரணயப்ரகல்பம் வாக்யம் மஹார்தம் பரிஸாந்த்வபூர்வம் ॥ 40 ॥

கிம் கோபமூலம் மநுஜேந்த்ரபுத்ர கஸ்தே ந ஸந்திஷ்டதி வாங்நிதேஶே ।

க ஶ்ஶுஷ்கவ்ரு'க்ஷம் வநமாபதந்தம் தவாக்நிமாஸீததி நிர்விஶங்கஃ ॥ 41 ॥

ஸ தஸ்யா வசநம் ஶ்ருத்வா ஸாந்த்வபூர்வமஶங்கிதம் ।

பூயஃ ப்ரணயத்ரு'ஷ்டார்தம் லக்ஷ்மணோ வாக்யமப்ரவீத் ॥ 42 ॥

கிமயம் காமவ்ரு'த்தஸ்தே லுப்ததர்மார்தஸங்க்ரஹஃ ।

பர்தா பர்த்ரு'ஹிதே யுக்தே ந சைநமவபுத்த்யஸே ॥ 43 ॥

ந சிந்தயதி ராஜ்யார்தம் நாஸ்மாந் ஶோகபராயணாந் ।

ஸாமாத்யபரிஷத்தாரே பாநமேவோபஸேவதே ॥ 44 ॥

ஸ மாஸாம்ஶ்சதுரஃ க்ரு'த்வா ப்ரமாணம் ப்லவகேஶ்வரஃ ।

வ்யதீதாம் ஸ்தாந்மதவ்யக்ரோ விஹரந்நாவபுத்யதே ॥ 45 ॥

ந ஹி தர்மார்தஸித்த்யர்தம் பாநமேவம் ப்ரஶஸ்யதே ।

பாநாதர்தஶ்ச தர்மஶ்ச காமஶ்ச பரிஹீயதே ॥ 46 ॥

தர்மலோபோ மஹாம்ஸ்தாவத்க்ரு'தே ஹ்யப்ரதிகுர்வதஃ ।

அர்தலோபஶ்ச மித்ரஸ்ய நாஶே குணவதோ மஹாந் ॥ 47 ॥

மித்ரம் ஹ்யர்தகுணஶ்ரேஷ்டம் ஸத்யதர்மபராயணம் ।

தத்த்வயம் து பரித்யக்தம் ந து தர்மே வ்யவஸ்திதம் ॥ 48 ॥

ததேவம் ப்ரஸ்துதே கார்யே கார்யமஸ்மாபிருத்தரம் ।

யத்கார்யம் கார்யதத்த்வஜ்ஞே ததுதாஹர்துமர்ஹஸி ॥ 49 ॥

ஸா தஸ்ய தர்மார்தஸமாதியுக்தம் நிஶம்ய வாக்யம் மதுரஸ்வபாவம் ।

தாரா கதார்தே மநுஜேந்த்ரகார்யே விஶ்வாஸயுக்தம் தமுவாச பூயஃ ॥ 50 ॥

ந கோபகாலஃ க்ஷிதிபாலபுத்ர ந சாதி கோப ஸ்ஸ்வஜநே விதேயஃ ।

த்வதர்தகாமஸ்ய ஜநஸ்ய தஸ்ய ப்ரமாதமப்யர்ஹஸி வீர ஸோடும் ॥ 51 ॥

கோபம் கதம் நாம குணப்ரக்ரு'ஷ்டஃ குமார குர்யாதபக்ரு'ஷ்டஸத்த்வே ।

கஸ்த்வத்விதஃ கோபவஶம் ஹி கச்சே த்ஸத்த்வாவருத்தஸ்தபஸஃ ப்ரஸூதிஃ ॥ 52 ॥

ஜாநாமி ரோஷம் ஹரிவீரபந்தோ ர்ஜாநாமி கார்யஸ்ய ச காலஸங்கம் ।

ஜாநாமி கார்யம் த்வயி யத்க்ரு'தம் ந ஸ்தச்சாபி ஜாநாமி யதத்ர கார்யம் ॥ 53 ॥

தச்சாபி ஜாநாமி யதவிஷஹ்யம் பலம் நரஶ்ரேஷ்ட ஶரீரஜஸ்ய ।

ஜாநாமி யஸ்மிம்ஶ்ச ஜநேऽவபத்தம் காமேந ஸுக்ரீவமஸக்தமத்ய ॥ 54 ॥

ந காமதந்த்ரே தவ புத்திரஸ்தி த்வம் வை யதா மந்யுவஶம் ப்ரபந்நஃ ।

ந தேஶகாலௌ ஹி ந சார்ததர்மா வவேக்ஷதே காமரதிர்மநுஷ்யஃ ॥ 55 ॥

தம் காமவ்ரு'த்தம் மம ஸந்நிக்ரு'ஷ்டம் காமாபியோகாச்ச நிவ்ரு'த்தலஜ்ஜம் ।

க்ஷமஸ்வ தாவத்பரவீரஹந்த ஸ்த்வத்ப்ராதரம் வாநரவம்ஶநாதம் ॥ 56 ॥

மஹர்ஷயோ தர்மதபோऽபிகாமாஃ காமாநுகாமாஃ ப்ரதிபத்தமோஹாஃ ।

அயம் ப்ரக்ரு'த்யா சபலஃ கபிஸ்து கதம் ந ஸஜ்ஜேத ஸுகேஷு ராஜா ॥ 57 ॥

இத்யேவமுக்த்வா வசநம் மஹார்தம் ஸா வாநரீ லக்ஷ்மணமப்ரமேயம் ।

புந ஸ்ஸகேதம் மதவிஹ்வலஞ்ச பர்துர்ஹிதம் வாக்யமிதம் பபாஷே ॥ 58 ॥

உத்யோகஸ்து சிராஜ்ஞப்த ஸ்ஸுக்ரீவேண நரோத்தம ।

காமஸ்யாபி விதேயேந தவார்தப்ரதிஸாதநே ॥ 59 ॥

ஆகதா ஹி மஹாவீர்யா ஹரயஃ காமரூபிணஃ ।

கோடீஶதஸஹஸ்ராணி நாநாநகநிவாஸிநஃ ॥ 60 ॥

ததாகச்ச மஹாபாஹோ சாரித்ரம் ரக்ஷிதம் த்வயா ।

அச்சலம் மித்ரபாவேந ஸதாம் தாராவலோகநம் ॥ 61 ॥

தாரயா சாப்யநுஜ்ஞாதஸ்த்வரயா சாபி சோதிதஃ ।

ப்ரவிவேஶ மஹாபாஹுரப்யந்தரமரிந்தமஃ ॥ 62 ॥

தத ஸ்ஸுக்ரீவமாஸீநம் காஞ்சநே பரமாஸநே ।

மஹார்ஹாஸ்தரணோபேதே ததர்ஶாதித்யஸந்நிபம் ॥ 63 ॥

திவ்யாபணசித்ராங்கம் திவ்யரூபம் யஶஸ்விநம் ।

திவ்யமால்யாம்பரதரம் மஹேந்த்ரமிவ துர்ஜயம் ॥ 64 ॥

திவ்யாபரணமாலாபிஃ ப்ரமதாபி ஸ்ஸமாவ்ரு'தம் ।

ஸம்ரப்ததரரக்தாக்ஷோ பபூவாந்தகஸந்நிபஃ ॥ 65 ॥

ருமாம் து வீர பரிரப்ய காடம் வராஸநஸ்தோ வரஹேமவர்ணஃ ।

ததர்ஶ ஸௌமித்ரிமதீநஸத்த்வம் விஶாலநேத்ரஸ்ஸுவிஶாலநேத்ரம் ॥ 66 ॥

இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே கிஷ்கிந்தாகாண்டே த்ரயஸ்த்ரிம்ஶஸ்ஸர்கஃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |

atha trayastriṃśassargaḥ |

atha pratisamādiṣṭo lakṣmaṇaḥ paravīrahā |

praviveśa guhāṃ ghorāṃ kiṣkindhāṃ rāmaśāsanāt || 1 ||

dvārasthā harayastatra mahākāyā mahābalāḥ |

babhūvurlakṣmaṇaṃ dṛṣṭvā sarve prāñjalaya sthitāḥ || 2 ||

niśvasantaṃ tu taṃ dṛṣṭvā kruddhaṃ daśarathātmajam |

babhūvurharayastrastā na cainaṃ paryavārayan || 3 ||

sa tāṃ ratnamayīṃ śrīmāndivyāṃ puṣpitakānanām |

ramyāṃ ratnasamākīrṇāṃ dadarśa mahatīṃ guhām || 4 ||

harmyaprāsādasambādhāṃ nānāpaṇyopaśobhitām |

sarvakāmaphalairvṛkṣaiḥ puṣpitairupaśobhitām || 5 ||

devagandharvaputraiśca vānaraiḥ kāmarūpibhiḥ |

divyamālyāmbaradharai śśobhitāṃ priyadarśanaiḥ || 6 ||

candanāgarupadmānāṃ gandhaissurabhigandhinām |

maireyāṇāṃ madhūnāṃ ca sammoditamahāpathām || 7 ||

vindhyamerugiriprakhyaiḥ prāsādairnaikabhūmibhiḥ |

dadarśa girinadyaśca vimalāstatra rāghavaḥ || 8 ||

aṅgadasya gṛhaṃ ramyaṃ maindasya dvividhasya ca |

gavayasya gavākṣasya gajasya śarabhasya ca || 9 ||

vidyunmāleśca sampāte ssūryākṣasya hanūmataḥ |

vīrabāho ssubāhośca nalasya ca mahātmanaḥ || 10 ||

kumudasya suṣeṇasya tārajāmbavatostathā |

dadhivaktrasya nīlasya supāṭalasunetrayoḥ || 11 ||

eteṣāṃ kapimukhyānāṃ rājamārge mahātmanām |

dadarśa gṛhamukhyāni mahāsārāṇi lakṣmaṇaḥ || 12 ||

pāṇḍurābhraprakāśāni divyamālyayutāni ca |

prabhūtadhanadhānyāni strīratnai śśobhitāni ca || 13 ||

pāṇḍureṇa tu sālena parikṣiptaṃ durāsadam |

vānarendragṛhaṃ ramyaṃ mahendrasadanopamam || 14 ||

śuklaiḥ prāsādaśikharaiḥ kailāsaśikharopamaiḥ |

sarvakāmaphalairvṛkṣaiḥ puṣpitairupaśobhitam || 15 ||

mahendradattaiśśrīmadbhirnīlajīmūtasannibhaiḥ |

divyapuṣpaphalairvṛkṣaiśītacchāyairmanoramaiḥ || 16 ||

haribhissaṃvṛtadvāraṃ balibhiśśastrapāṇibhiḥ |

divyamālyāvṛtaṃ śubhraṃ taptakāñcanatoraṇam || 17 ||

sugrīvasya gṛhaṃ ramyaṃ praviveśa mahābalaḥ |

avāryamāṇassaumitrirmahābhramiva bhāskaraḥ || 18 ||

sa sapta kakṣyā dharmātmā nānājanasamākulāḥ |

praviśya sumahadgaguptaṃ dadarśāntaḥpuraṃ mahat || 19 ||

haimarājataparyaṅkairbahubhiśca varāsanaiḥ |

mahārhāstaraṇopetaistatra tatropaśobhitam || 20 ||

praviśanneva satataṃ śuśrāva madhurasvaram |

tantrīgītasamākīrṇaṃ samagītapadākṣaram || 21 ||

bahvīśca vividhākārā rūpayauvanagarvitāḥ |

striyassugrīvabhavane dadarśa sumahābalaḥ || 22 ||

dṛṣṭvā'bhijanasampannāścitramālyakṛtasrajaḥ |

phalamālyakṛtavyagrā bhūṣaṇottamabhūṣitāḥ || 23 ||

nātṛptānnāpi cāvyagrānnānudāttaparicchadān |

sugrīvānucarāṃścāpi lakṣayāmāsa lakṣmaṇaḥ || 24 ||

kūjitaṃ nūpurāṇāṃ ca kāñcīnāṃ ninadaṃ tathā |

sanniśamya tata śrīmānsaumitrirlajjito'bhavat || 25 ||

roṣavegaprakupitaśaśrutvā cābharaṇasvanam |

cakāra jyāsvanaṃ vīro diśaśśabdena pūrayan || 26 ||

cāritreṇa mahābāhurapakṛṣṭa ssalakṣmaṇaḥ |

tasthāvekāntamāśritya rāmakopasamanvitaḥ || 27 ||

tena cāpasvanenātha sugrīvaḥ plavagādhipaḥ |

vijñāyā'gamanaṃ trasta ssañcacāla varāsanāt || 28 ||

aṅgadena yathā mahyaṃ purastātprativeditam |

suvyaktameṣa samprāpta ssaumitrirbhrātṛvatsalaḥ || 29 ||

aṅgadena samākhyātaṃ jyāsvanena ca vānaraḥ |

bubudhe lakṣmaṇaṃ prāptaṃ mukhaṃ cāsyavyaśuṣyata || 30 ||

tatastārāṃ hariśreṣṭhassugrīvaḥ priyadarśanām |

uvāca hitamavyagrastrāsa sambhrāntamānasaḥ || 31 ||

kinnu tatkāraṇaṃ subhru prakṛtyā mṛdumānasaḥ |

saroṣa iva samprāpto yenāyaṃ rāghavānujaḥ || 32 ||

kiṃ paśyasi kumārasya roṣasthānamanindite |

na khalvakāraṇe kopamāharennarasattamaḥ || 33 ||

yadasya kṛtamasmābhirbudhyase kiñcidapriyam |

tadabuddhyā sampradhāryāśu kṣipramarhasi bhāṣitum || 34 ||

athavā svayamevainaṃ draṣṭumarhasi bhāmini |

vacanai ssāntvayuktaiśca prasādayitumarhasi || 35 ||

tvaddarśana viśuddhātmā na sa kopaṃ kariṣyati |

na hi strīṣu mahātmānaḥ kvacitkurvanti dāruṇam || 36 ||

tvayā sāntvairupakrāntaṃ prasannendriyamānasam |

tataḥ kamalapatrākṣaṃ drakṣyāmyahamarindamam || 37 ||

sā praskhalantī madavihvalākṣī pralambakāñcīguṇa hemasūtrā |

salakṣaṇā lakṣmaṇasannidhānaṃ jagāma tārā namitāṅgayaṣṭiḥ || 38 ||

sa tāṃ samīkṣyaiva harīśapantīṃ tasthāvudāsīnatayā mahātmā |

avāṅmukho'bhūnmanujendraputraḥ strīsannikarṣādvinivṛttakopaḥ || 39 ||

sā pānayogādvinivṛttalajjā dṛṣṭiprasādācca narendrasūnoḥ |

uvāca tārā praṇayapragalbhaṃ vākyaṃ mahārthaṃ parisāntvapūrvam || 40 ||

kiṃ kopamūlaṃ manujendraputra kaste na santiṣṭhati vāṅnideśe |

ka śśuṣkavṛkṣaṃ vanamāpatantaṃ davāgnimāsīdati nirviśaṅkaḥ || 41 ||

sa tasyā vacanaṃ śrutvā sāntvapūrvamaśaṅkitam |

bhūyaḥ praṇayadṛṣṭārthaṃ lakṣmaṇo vākyamabravīt || 42 ||

kimayaṃ kāmavṛttaste luptadharmārthasaṅgrahaḥ |

bhartā bhartṛhite yukte na cainamavabuddhyase || 43 ||

na cintayati rājyārthaṃ nāsmān śokaparāyaṇān |

sāmātyapariṣattāre pānamevopasevate || 44 ||

sa māsāṃścaturaḥ kṛtvā pramāṇaṃ plavageśvaraḥ |

vyatītāṃ stānmadavyagro viharannāvabudhyate || 45 ||

na hi dharmārthasiddhyarthaṃ pānamevaṃ praśasyate |

pānādarthaśca dharmaśca kāmaśca parihīyate || 46 ||

dharmalopo mahāṃstāvatkṛte hyapratikurvataḥ |

arthalopaśca mitrasya nāśe guṇavato mahān || 47 ||

mitraṃ hyarthaguṇaśreṣṭhaṃ satyadharmaparāyaṇam |

taddvayaṃ tu parityaktaṃ na tu dharme vyavasthitam || 48 ||

tadevaṃ prastute kārye kāryamasmābhiruttaram |

yatkāryaṃ kāryatattvajñe tadudāhartumarhasi || 49 ||

sā tasya dharmārthasamādhiyuktaṃ niśamya vākyaṃ madhurasvabhāvam |

tārā gatārthe manujendrakārye viśvāsayuktaṃ tamuvāca bhūyaḥ || 50 ||

na kopakālaḥ kṣitipālaputra na cāti kopa ssvajane vidheyaḥ |

tvadarthakāmasya janasya tasya pramādamapyarhasi vīra soḍhum || 51 ||

kopaṃ kathaṃ nāma guṇaprakṛṣṭaḥ kumāra kuryādapakṛṣṭasattve |

kastvadvidhaḥ kopavaśaṃ hi gacche tsattvāvaruddhastapasaḥ prasūtiḥ || 52 ||

jānāmi roṣaṃ harivīrabandho rjānāmi kāryasya ca kālasaṅgam |

jānāmi kāryaṃ tvayi yatkṛtaṃ na staccāpi jānāmi yadatra kāryam || 53 ||

taccāpi jānāmi yathaviṣahyaṃ balaṃ naraśreṣṭha śarīrajasya |

jānāmi yasmiṃśca jane'vabaddhaṃ kāmena sugrīvamasaktamadya || 54 ||

na kāmatantre tava buddhirasti tvaṃ vai yathā manyuvaśaṃ prapannaḥ |

na deśakālau hi na cārthadharmā vavekṣate kāmaratirmanuṣyaḥ || 55 ||

taṃ kāmavṛttaṃ mama sannikṛṣṭaṃ kāmābhiyogācca nivṛttalajjam |

kṣamasva tāvatparavīrahanta stvadbhrātaraṃ vānaravaṃśanātham || 56 ||

maharṣayo dharmatapo'bhikāmāḥ kāmānukāmāḥ pratibaddhamohāḥ |

ayaṃ prakṛtyā capalaḥ kapistu kathaṃ na sajjeta sukheṣu rājā || 57 ||

ityevamuktvā vacanaṃ mahārthaṃ sā vānarī lakṣmaṇamaprameyam |

puna ssakhedaṃ madavihvalañca bharturhitaṃ vākyamidaṃ babhāṣe || 58 ||

udyogastu cirājñapta ssugrīveṇa narottama |

kāmasyāpi vidheyena tavārthapratisādhane || 59 ||

āgatā hi mahāvīryā harayaḥ kāmarūpiṇaḥ |

koṭīśatasahasrāṇi nānānaganivāsinaḥ || 60 ||

tadāgaccha mahābāho cāritraṃ rakṣitaṃ tvayā |

acchalaṃ mitrabhāvena satāṃ dārāvalokanam || 61 ||

tārayā cābhyanujñātastvarayā cāpi coditaḥ |

praviveśa mahābāhurabhyantaramarindamaḥ || 62 ||

tata ssugrīvamāsīnaṃ kāñcane paramāsane |

mahārhāstaraṇopete dadarśādityasannibham || 63 ||

divyābhaṇacitrāṅgaṃ divyarūpaṃ yaśasvinam |

divyamālyāmbaradharaṃ mahendramiva durjayam || 64 ||

divyābharaṇamālābhiḥ pramadābhi ssamāvṛtam |

saṃrabdhatararaktākṣo babhūvāntakasannibhaḥ || 65 ||

rumāṃ tu vīra parirabhya gāḍhaṃ varāsanastho varahemavarṇaḥ |

dadarśa saumitrimadīnasattvaṃ viśālanetrassuviśālanetram || 66 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe trayastriṃśassargaḥ ||