4.1 Kishkindhakanda - Prathama Sargah

ॐ

4.1 கிஷ்கிந்தாகாண்ட - ப்ரதம ஸர்கஃ

Valmiki Tamil

ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே கிஷ்கிந்தாகாண்டம் ।

அத ப்ரதமஸ்ஸர்கஃ ।

ஸ தாம் புஷ்கரிணீம் கத்வா பத்மோத்பலசஷாகுலாம் ।

ராமஸ்ஸௌமித்ரி ஸஹிதோ விலலாபாகுலேந்த்ரியஃ ॥ 1 ॥

தஸ்ய த்ரு'ஷ்ட்வைவ தாம் ஹர்ஷாதிந்த்ரியாணி சகம்பிரே ।

ஸ காமவஶமாபந்நஸ்ஸௌமித்ரிமிதமப்ரவீத் ॥ 2 ॥

ஸௌமித்ரே ஶோபதே பம்பா வைதூர்யவிமலோதகா ।

புல்லபத்மோத்பலவதீ ஶோபிதா விவிதைர்த்ருமைஃ ॥ 3 ॥

ஸௌமித்ரே பஶ்ய பம்பாயாஃ காநநம் ஶுபதர்ஶநம் ।

யத்ர ராஜந்தி ஶைலா வா த்ருமாஸ்ஸஶிகரா இவ ॥ 4 ॥

மாம் து ஶோகாபிஸந்தப்தம் மாதவஃ பீடயந்தி வை ।

பரதஸ்ய ச துஃகேந வைதேஹ்யா ஹரணேந ச ॥ 5 ॥

ஶோகார்தஸ்யாபி மே பம்பா ஶோபதே சித்ரகாநநா ।

வ்யவகீர்ணா பஹுவிதைஃ புஷ்பைஶ்ஶீதோதகா ஶிவா ॥ 6 ॥

நலிநைரபி ஸஞ்சந்நா ஹ்யத்யர்தஶுபதர்ஶநா ।

ஸர்பவ்யாலாநுசரிதா ம்ரு'கத்விஜஸமாகுலா ॥ 7 ॥

அதிகம் ப்ரவிபாத்யேதந்நீலபீதம் து ஶாத்வலம் ।

த்ருமாணாம் விவிதைஃ புஷ்பைஃ பரிஸ்தோமைரிவார்பிதம் ॥ 8 ॥

புஷ்பபாரஸம்ரு'த்தாநி ஶிகராணி ஸமந்ததஃ ।

லதாபிஃ புஷ்பிதாக்ராபிருபகூடாநி ஸர்வஶஃ ॥ 9 ॥

ஸுகாநிலோऽயம் ஸௌமித்ரே காலஃ ப்ரசுரமந்மதஃ ।

கந்தவாந்ஸுரபிர்மாஸோ ஜாதபுஷ்பபலத்ருமஃ ॥ 10 ॥

பஶ்ய ரூபாணி ஸௌமித்ரே வநாநாம் புஷ்பஶாலிநாம் ।

ஸ்ரு'ஜதாம் புஷ்பவர்ஷாணி தோயம் தோயமுசாமிவ ॥ 11 ॥

ப்ரஸ்தரேஷு ச ரம்யேஷு விவிதாஃ காநநத்ருமாஃ ।

வாயுவேகப்ரசலிதாஃ புஷ்பைரவகிரந்தி காம் ॥ 12 ॥

பதிதைஃ பதமாநைஶ்ச பாதபஸ்தைஶ்ச மாருதஃ ।

குஸுமைஃ பஶ்ய ஸௌமித்ரே க்ரீடந்நிவ ஸமந்ததஃ ॥ 13 ॥

விக்ஷிபந்விவிதாஶ்ஶாகா நகாநாம் குஸுமோத்கசாஃ ।

மாருதஶ்சலிதஸ்தாநைஷ்ஷட்பதைரநுகீயதே ॥ 14 ॥

மத்தகோகிலஸந்நாதைர்நர்தயந்நிவ பாதபாந் ।

ஶைலகந்தரநிஷ்க்ராந்தஃ ப்ரகீத இவ சாநிலஃ ॥ 15 ॥

தேந விக்ஷிபதாऽத்யர்தம் பவநேந ஸமந்ததஃ ।

அமீ ஸம்ஸக்தஶாகாக்ரா க்ரதிதா இவ பாதபாஃ ॥ 16 ॥

ஸ ஏஷ ஸுகஸம்ஸ்பர்ஶோ வாதி சந்தநஶீதலஃ ।

கந்தமப்யவஹந்புண்யம் ஶ்ரமாபநயநோऽநிலஃ ॥ 17 ॥

அமீ பவநவிக்ஷிப்தா விநதந்தீவ பாதபாஃ ।

ஷட்பதைரநுகூஜந்தோ வநேஷு மதுகந்திஷு ॥ 18 ॥

கிரிப்ரஸ்தேஷு ரம்யேஷு புஷ்பவத்பிர்மநோரமைஃ ।

ஸம்ஸக்தஶிகராஶ்ஶைலா விராஜந்தே மஹாத்ருமைஃ ॥ 19 ॥

புஷ்பஸஞ்சந்நஶிகரா மாருதோத்க்ஷேபசஞ்சலாஃ ।

அமீ மதுகரோத்தம்ஸாஃ ப்ரகீதா இவ பாதபாஃ ॥ 20 ॥

ஸுபுஷ்பிதாம்ஸ்து பஶ்யேமாந்கர்ணிகாராந்த்ஸமந்ததஃ ।

ஹாடகப்ரதிஸஞ்சந்நாந்நராந்பீதாம்பராநிவ ॥ 21 ॥

அயம் வஸந்தஸ்ஸௌமித்ரே நாநாவிஹகநாதிதஃ ।

ஸீதயா விப்ரஹீநஸ்ய ஶோகஸந்தீபநோ மம ॥ 22 ॥

மாம் ஹி ஶோகஸமாக்ராந்தம் ஸந்தாபயதி மந்மதஃ ।

ஹ்ரு'ஷ்டஃ ப்ரவதமாநஶ்ச மமாஹ்வயதி கோகிலஃ ॥ 23 ॥

ஏஷ தாத்யூஹகோ ஹ்ரு'ஷ்டோ ரம்யே மாம் வநநிர்சரே ।

ப்ரணதந்மந்மதாவிஷ்டம் ஶோசயிஷ்யதி லக்ஷ்மண ॥ 24 ॥

ஶ்ருத்வைதஸ்ய புரா ஶப்தமாஶ்ரமஸ்தா மம ப்ரியா ।

மாமாஹூய ப்ரமுதிதாஃ பரமம் ப்ரத்யநந்தத ॥ 25 ॥

ஏவம் விசித்ராஃ பதகா நாநாராவவிராவிணஃ ।

வ்ரு'க்ஷகுல்மலதாஃ பஶ்ய ஸம்பதந்தி ஸமந்ததஃ ॥ 26 ॥

விமிஶ்ரா விஹகாஃ பும்பிராத்மவ்யூஹாபிநந்திதாஃ ।

ப்ரு'ங்கராஜப்ரமுதிதாஸ்ஸௌமித்ரே மதுரஸ்வநாஃ ॥ 27 ॥

தாத்யூஹரதிவிக்ரந்தைஃ பும்ஸ்கோகிலருதைரபி ।

ஸ்வநந்தி பாதபாஶ்சேமே மமாநங்கப்ரதீபநாஃ ॥ 28 ॥

அஶோகஸ்தபகாங்காரஷ்ஷட்பதஸ்வநநிஃஸ்வநஃ ।

மாம் ஹி பல்லவதாம்ரார்சிர்வஸந்தாக்நிஃ ப்ரதக்ஷ்யதி ॥ 29 ॥

ந ஹி தாம் ஸூக்ஷ்மபக்ஷ்மாக்ஷீம் ஸுகேஶீம் ம்ரு'துபாஷிணீம் ।

அபஶ்யதோ மே ஸௌமித்ரே ஜீவிதேऽஸ்தி ப்ரயோஜநம் ॥ 30 ॥

அயம் ஹி தயிதஸ்தஸ்யாஃ காலோ ருசிரகாநநஃ ।

கோகிலாகுலஸீமாந்தோ தயிதாயா மமாநக ॥ 31 ॥

மந்மதாऽயாஸஸம்பூதோ வஸந்தகுணவர்திதஃ ।

அயம் மாம் தக்ஷ்யதி க்ஷிப்ரம் ஶோகாக்நிர்நசிராதிவ ॥ 32 ॥

அபஶ்யதஸ்தாம் தயிதாம் பஶ்யதோ ருசிரத்ருமாந் ।

மமாயமாத்மப்ரபவோ பூயஸ்த்வமுபயாஸ்யதி ॥ 33 ॥

அத்ரு'ஶ்யமாநா வைதேஹீ ஶோகம் வர்தயதே மம ।

த்ரு'ஶ்யமாநோ வஸந்தஶ்ச ஸ்வேதஸம்ஸர்கதூஷகஃ ॥ 34 ॥

மாம் ஹ்யத்ய ம்ரு'கஶாபாக்ஷீ சிந்தாஶோகபலாத்க்ரு'தம் ।

ஸந்தாபயதி ஸௌமித்ரே க்ரூரஶ்சைத்ரவநாநிலஃ ॥ 35 ॥

அமீ மயூராஶ்ஶோபந்தே ப்ரந்ரு'த்யந்தஸ்ததஸ்ததஃ ।

ஸ்வைஃ பக்ஷைஃ பவநோத்தூதைர்கவாக்ஷைஃ ஸ்பாடிகைரிவ ॥ 36 ॥

ஶிகிநீபிஃ பரிவ்ரு'தாஸ்தே ஏதே மதமூர்சிதாஃ ।

மந்மதாபிபரீதஸ்ய மம மந்மதவர்தநாஃ ॥ 37 ॥

பஶ்ய லக்ஷ்மண ந்ரு'த்யந்தம் மயூரமுபந்ரு'த்யதி ।

ஶிகிநீ மந்மதார்தைஷா பர்தாரம் கிரிஸாநுநி ॥ 38 ॥

தாமேவ மந்மதாவிஷ்டோ மயூரோऽப்யுபதாவதி ।

விதத்ய ருசிரௌ பக்ஷௌ ருதைருபஹஸந்நிவ ॥ 39 ॥

மயூரஸ்ய வநே நூநம் ரக்ஷஸா ந ஹ்ரு'தா ப்ரியா ।

தஸ்மாந்ந்ரு'த்யதி ரம்யேஷு வநேஷு ஸஹ காந்தயா ॥ 40 ॥

மம த்வயம் விநா வாஸஃ புஷ்பமாஸே ஸுதுஸ்ஸஹஃ ।

பஶ்ய லக்ஷ்மண ஸம்ராகஃ திர்யக்யோநிகதேஷ்வபி ।

யதேஷா ஶிகிநீ காமாத்பர்தாரம் ரமதேऽந்திகே ॥ 41 ॥

மாமப்யேவம் விஶாலாக்ஷீ ஜாநகீ ஜாதஸம்ப்ரமா ।

மதநேநாபிவர்தேத யதி நாऽபஹ்ரு'தா பவேத் ॥ 42 ॥

பஶ்ய லக்ஷ்மண புஷ்பாணி நிஷ்பலாநி பவந்தி மே ।

புஷ்பபாரஸம்ரு'த்தாநாம் வநாநாம் ஶிஶிராத்யயே ॥ 43 ॥

ருசிராண்யபி புஷ்பாணி பாதபாநாமதிஶ்ரியா ।

நிஷ்பலாநி மஹீம் யாந்தி ஸமம் மதுகரோத்கரைஃ ॥ 44 ॥

நதந்தி காமம் ஶகுநா முதிதாஸ்ஸங்கஶஃ கலம் ।

ஆஹ்வயந்த இவாந்யோந்யம் காமோந்மாதகரா மம ॥ 45 ॥

வஸந்தோ யதி தத்ராபி யத்ர மே வஸதி ப்ரியா ।

நூநம் பரவஶா ஸீதா ஸாபி ஶோசத்யஹம் யதா ॥ 46 ॥

நூநம் ந து வஸந்தோऽதம் தேஶம் ஸ்ப்ரு'ஶதி யத்ர ஸா ।

கதம் ஹ்யஸிதபத்மாக்ஷீ வர்தயேத்ஸா மயா விநா ॥ 47 ॥

அதவா வர்ததே தத்ர வஸந்தோ யத்ர மே ப்ரியா ।

கிம் கரிஷ்யதி ஸுஶ்ரோணீ ஸா து நிர்பர்த்ஸிதா பரைஃ ॥ 48 ॥

ஶ்யாமா பத்மபலாஶாக்ஷீ ம்ரு'துபூர்வாபிபாஷிணீ ।

நூநம் வஸந்தமாஸாத்ய பரித்யக்ஷ்யதி ஜீவிதம் ॥ 49 ॥

த்ரு'டம் ஹி ஹ்ரு'தயே புத்திர்மம ஸம்பரிவர்ததே ।

நாலம் வர்தயிதும் ஸீதா ஸாத்வீ மத்விரஹம் கதா ॥ 50 ॥

மயி பாவஸ்து வைதேஹ்யாஸ்தத்த்வதோ விநிவேஶிதஃ ।

மமாபி பாவஸ்ஸீதாயாம் ஸர்வதா விநிவேஶிதஃ ॥ 51 ॥

ஏஷ புஷ்பவஹோ வாயுஸ்ஸுகஸ்பர்ஶோ ஹிமாவஹஃ ।

தாம் விசிந்தயதஃ காந்தாம் பாவகப்ரதிமோ மம ॥ 52 ॥

ஸதா ஸுகமஹம் மந்யே யம் புரா ஸஹ ஸீதயா ।

மாருதஸ்ஸ விநா ஸீதாம் ஶோகம் வர்தயதே மம ॥ 53 ॥

தாம் விநா விஹங்கோ யஃ பக்ஷீ ப்ரணதிதஸ்ததா ।

வாயஸஃ பாதபகதஃ ப்ரஹ்ரு'ஷ்டமபிநர்ததி ॥ 54 ॥

ஏஷ வை தத்ர வைதேஹ்யா விஹகஃ ப்ரதிஹாரகஃ ।

பக்ஷீ மாம் து விஶாலாக்ஷ்யாஸ்ஸமீபமுபநேஷ்யதி ॥ 55 ॥

ஶ்ரு'ணு லக்ஷ்மண ஸந்நாதம் வநே மத்விவர்தநம் ।

புஷ்பிதாக்ரேஷு வ்ரு'க்ஷேஷு த்விஜாநாமுபகூஜதாம் ॥ 56 ॥

விக்ஷிப்தாம் பவநேநைதாமஸௌ திலகமஞ்ஜரீம் ।

ஷட்பதஸ்ஸஹஸாऽப்யேதி மதோத்தூதாமிவ ப்ரியாம் ॥ 57 ॥

காமிநாமயமத்யந்தமஶோகஶ்ஶோகவர்தநஃ ।

ஸ்தபகைஃ பவநோத்க்ஷிப்தைஸ்தர்ஜயந்நிவ மாம் ஸ்திதஃ ॥ 58 ॥

அமீ லக்ஷ்மண த்ரு'ஶ்யந்தே சூதாஃ குஸுமஶாலிநஃ ।

விப்ரமோத்ஸிக்தமநஸஃ ஸாங்கராகா நரா இவ ॥ 59 ॥

ஸௌமித்ரே பஶ்ய பம்பாயாஶ்சித்ராஸு வநராஜிஷு ।

கிந்நரா நரஶார்தூல விசரந்தி ததஸ்ததஃ ॥ 60 ॥

இமாநி ஶுபகந்தீநி பஶ்ய லக்ஷ்மண ஸர்வஶஃ ।

நலிநாநி ப்ரகாஶந்தே ஜலே தருணஸூர்யவத் ॥ 61 ॥

ஏஷா ப்ரஸந்நஸலிலா பத்மநீலோத்பலாயுதா ।

ஹம்ஸகாரண்டவாகீர்ணா பம்பா ஸௌகந்திகாந்விதா ॥ 62 ॥

ஜலே தருணஸூர்யாபைஷ்ஷட்பதாஹதகேஸரைஃ ।

பங்கஜைஶ்ஶோபதே பம்பா ஸமந்தாதபிஸம்வ்ரு'தா ॥ 63 ॥

சக்ரவாகயுதா நித்யம் சித்ரப்ரஸ்தவநாந்தரா ।

மாதங்கம்ரு'கயூதைஶ்ச ஶோபதே ஸலிலார்திபிஃ ॥ 64 ॥

பவநாஹதவேகாபிரூர்மிபிர்விமலேऽம்பஸி ।

பங்கஜாநி விராஜந்தே தாட்யமாநாநி லக்ஷ்மண ॥ 65 ॥

பத்மபத்ரவிஶாலாக்ஷீம் ஸததம் பங்கஜப்ரியாம் ।

அபஶ்யதோ மே வைதேஹீம் ஜீவிதம் நாபிரோசதே ॥ 66 ॥

அஹோ காமஸ்ய வாமத்வம் யோ கதாமபி துர்லபாம் ।

ஸ்மாரயிஷ்யதி கல்யாணீம் கல்யாணதரவாதிநீம் ॥ 67 ॥

ஶக்யோ தாரயிதும் காமோ பவேதப்யாகதோ மயா ।

யதி பூயோ வஸந்தோ மாம் ந ஹந்யாத்புஷ்பிதத்ருமஃ ॥ 68 ॥

யாநி ஸ்ம ரமணீயாநி தயா ஸஹ பவந்தி மே ।

தாந்யேவாரமணீயாநி ஜாயந்தே மே தயா விநா ॥ 69 ॥

பத்மகோஶபலாஶாநி த்ரஷ்டும் த்ரு'ஷ்டிர்ஹி மந்யதே ।

ஸீதாயா நேத்ரகோஶாப்யாம் ஸத்ரு'ஶாநீதி லக்ஷ்மண ॥ 70 ॥

பத்மகேஸரஸம்ஸ்ரு'ஷ்டோ வ்ரு'க்ஷாந்தரவிநிஸ்ஸ்ரு'தஃ ।

நிஶ்ஶ்வாஸ இவ ஸீதாயா வாதி வாயுர்மநோஹரஃ ॥ 71 ॥

ஸௌமித்ரே பஶ்ய பம்பாயா தக்ஷிணே கிரிஸாநுநி ।

புஷ்பிதாம் கர்ணிகாரஸ்ய யஷ்டிம் பரமஶோபநாம் ॥ 72 ॥

அதிகம் ஶைலராஜோऽயம் தாதுபிஃ ஸுவிபூஷிதஃ ।

விசித்ரம் ஸ்ரு'ஜதே ரேணும் வாயுவேகவிகட்டிதம் ॥ 73 ॥

கிரிப்ரஸ்தாஸ்து ஸௌமித்ரே ஸர்வதஸ்ஸம்ப்ரபுஷ்பிதைஃ ।

நிஷ்பத்ரைஸ்ஸர்வதோ ரம்யைஃ ப்ரதீப்தா இவ கிம்ஶுகைஃ ॥ 74 ॥

பம்பாதீரருஹாஶ்சேமே ஸம்ஸக்தா மதுகந்திநஃ ।

மாலதீமல்லிகாஷண்டாஃ கரவீராஶ்ச புஷ்பிதாஃ ॥ 75 ॥

கேதக்யஸ்ஸிந்துவாராஶ்ச வாஸந்த்யஶ்ச ஸுபுஷ்பிதாஃ ।

மாதவ்யோ கந்தபூர்ணாஶ்ச குந்தகுல்மாஶ்ச ஸர்வஶஃ ॥ 76 ॥

சிரிபில்வா மதூகாஶ்ச வஞ்ஜுலா வகுலாஸ்ததா ।

சம்பகாஸ்திலகாஶ்சைவ நாகவ்ரு'க்ஷாஸ்ஸுபுஷ்பிதாஃ ॥ 77 ॥

நீபாஶ்ச வரணாஶ்சைவ கர்ஜூராஶ்ச ஸுபுஷ்பிதா ।

பத்மகாஶ்சைவ ஶோபந்தே நீலாஶோகாஶ்ச புஷ்பிதாஃ ।

லோத்ராஶ்ச கிரிப்ரு'ஷ்டேஷு ஸிம்ஹகேஸரபிஞ்ஜராஃ ॥ 78 ॥

அங்கோலாஶ்ச குரண்டாஶ்ச சூர்ணகாஃ பாரிபத்ரகாஃ ।

சூதாஃ பாடலயஶ்சைவ கோவிதாராஶ்ச புஷ்பிதாஃ ॥ 79 ॥

முசுகுந்தார்ஜுநாஶ்சைவ த்ரு'ஶ்யந்தே கிரிஸாநுஷு ।

கேதகோத்தாலகாஶ்சைவ ஶிரீஷாஃ ஶிம்ஶுபா தவாஃ ॥ 80 ॥

ஶால்மல்யஃ கிம்ஶுகாஶ்சைவ ரக்தாஃ குரவகாஸ்ததா ॥ 81 ॥

த்ரிநிஶா நக்தமாலாஶ்ச சந்தநாஸ்ஸ்யந்தநாஸ்ததா ।

புஷ்பிதாந்புஷ்பிதாக்ராபிர்லதாபிஃ பரிவேஷ்டிதாந் ।

த்ருமாந்பஶ்யேஹ ஸௌமித்ரே பம்பாயா ருசிராந்பஹூந் ॥ 82 ॥

வாதவிக்ஷிப்தவிடபாந்யதாऽஸந்நாந்த்ருமாநிமாந் ।

லதாஸ்ஸமநுவர்தந்தே மத்தா இவ வரஸ்த்ரியஃ ॥ 83 ॥

பாதபாத்பாதபம் கச்சந் ஶைலாச்சைலம் வநாத்வநம் ।

வாதி நைகரஸாஸ்வாதஸ்ஸம்மோதித இவாநிலஃ ॥ 84 ॥

கேசித்பர்யாப்தகுஸுமாஃ பாதபா மதுகந்திநஃ ।

கேசிந்முகுலஸம்வீதாஃ ஶ்யாமவர்ணா இவாபபுஃ ॥ 85 ॥

இதம் ம்ரு'ஷ்டமிதம் ஸ்வாது ப்ரபுல்லமிதமித்யபி ।

ராகயுக்தோ மதுகரஃ குஸுமேஷ்வேவ லீயதே ॥ 86 ॥

நிலீய புநருத்பத்ய ஸஹஸாऽந்யத்ர கச்சதி ।

மதுலுப்தோ மதுகரஃ பம்பாதீரத்ருமேஷ்வஸௌ ॥ 87 ॥

இயம் குஸுமஸங்காதைருபஸ்தீர்ணா ஸுகாக்ரு'தா ।

ஸ்வயம் நிபதிதைர்பூமிஶ்ஶயநப்ரஸ்தரைரிவ ॥ 88 ॥

விவிதா விவிதைஃ புஷ்பைஸ்தைரேவ நகஸாநுஷு ।

விகீர்ணை பீதரக்தாஹி ஸௌமித்ரே ப்ரஸ்தராஃ க்ரு'தாஃ ॥ 89 ॥

ஹிமாந்தே பஶ்ய ஸௌமித்ரே வ்ரு'க்ஷாணாம் புஷ்பஸம்பவம் ।

புஷ்பமாஸே ஹி தரவஸ்ஸங்கர்ஷாதிவ புஷ்பிதாஃ ॥ 90 ॥

ஆஹ்வயந்த இவாந்யோந்யம் நகாஷ்ஷட்பதநாதிதாஃ ।

குஸுமோத்தம்ஸவிடபாஶ்ஶோபந்தே பஹு லக்ஷ்மண ॥ 91 ॥

ஏஷ காரண்டவஃ பக்ஷீ விகாஹ்ய ஸலிலம் ஶுபம் ।

ரமதே காந்தயா ஸார்தம் காமமுத்தீபயந்மம ॥ 92 ॥

மந்தாகிந்யாஸ்து யதிதம் ரூபமேவம் மநோஹரம் ।

ஸ்தாநே ஜகதி விக்யாதா குணாஸ்தஸ்யா மநோரமாஃ ॥ 93 ॥

யதி த்ரு'ஶ்யேத ஸா ஸாத்வீ யதி சேஹ வஸேமஹி ।

ஸ்ப்ரு'ஹயேயம் ந ஶக்ராய நாயோத்யாயை ரகூத்தம ॥ 94 ॥

நஹ்யேவம் ரமணீயேஷு ஶாத்வலேஷு தயா ஸஹ ।

ரமதோ மே பவேச்சிந்தா ந ஸ்ப்ரு'ஹாऽந்யேஷு வா பவேத் ॥ 95 ॥

அமீ ஹி விவிதைஃ புஷ்பைஸ்தரவோ ருசிரச்சதாஃ ।

காநநேऽऽஸ்மிந்விநா காந்தாம் சிந்தாமுத்பாதயந்தி மே ॥ 96 ॥

பஶ்ய ஶீதஜலாம் சேமாம் ஸௌமித்ரே புஷ்கராயுதாம் ।

சக்ரவாகாநுசரிதாம் காரண்டவ நிஷேவிதாம் ॥ 97 ॥

ப்லவைஃ க்ரௌஞ்சைஶ்ச ஸம்பூர்ணாம் மஹாம்ரு'கநிஷேவிதாம் ।

அதிகம் ஶோபதே பம்பா விகூஜத்பிஃர்விஹங்கமைஃ ॥ 98 ॥

தீபயந்தீவ மே காமம் விவிதா முதிதா த்விஜாஃ ।

ஶ்யாமாம் சந்த்ரமுகீம் ஸ்ம்ரு'த்வா ப்ரியாம் பத்மநிபேக்ஷணாம் ॥ 99 ॥

பஶ்ய ஸாநுஷு சித்ரேஷு ம்ரு'கீபிஸ்ஸஹிதாந்ம்ரு'காந் ।

மாம் புநர்ம்ரு'கஶாபாக்ஷ்யா வைதேஹ்யா விரஹீக்ரு'தம் ॥ 100 ॥

வ்யதயந்தீவ மே சித்தம் ஸஞ்சரந்தஸ்ததஸ்ததஃ ।

அஸ்மிந்ஸாநுநி ரம்யே ஹி மத்தத்விஜகணாயுதே ।

பஶ்யேயம் யதி தாம் காந்தாம் ததஸ்ஸ்வஸ்தி பவேந்மம ॥ 101 ॥

ஜீவேயம் கலு ஸௌமித்ரே மயா ஸஹ ஸுமத்யமா ।

ஸேவதே யதி வைதேஹீ பம்பாயாஃ பவநம் ஸுகம் ॥ 102 ॥

பத்மஸௌகந்திகவஹம் ஶிவம் ஶோகவிநாஶநம் ।

தந்யா லக்ஷ்மண ஸேவந்தே பம்போபவநமாருதம் ॥ 103 ॥

ஶ்யாமா பத்மபலாஶாக்ஷீ ப்ரியா விரஹிதா மயா ।

கதம் தாரயதி ப்ராணாந்விவஶா ஜநகாத்மஜா ॥ 104 ॥

கிந்நு வக்ஷ்யாமி ராஜாநம் தர்மஜ்ஞம் ஸத்யவாதிநம் ।

ஸீதாயா ஜநகம் ப்ரு'ஷ்டஃ குஶலம் ஜநஸம்ஸதி ॥ 105 ॥

யா மாமநுகதா மந்தம் பித்ரா ப்ரவ்ராஜிதம் வநம் ।

ஸீதா ஸத்பதமாஸ்தாய க்வ நு ஸா வர்ததே ப்ரியா ॥ 106 ॥

தயா விஹீநஃ க்ரு'பணஃ கதம் லக்ஷ்மண தாரயே ।

யா மாமநுகதா ராஜ்யாத்ப்ரஷ்டம் விகதசேதஸம் ॥ 107 ॥

தச்சார்வஞ்சிதபத்மாக்ஷம் ஸுகந்தி ஶுபமவ்ரணம் ।

அபஶ்யதோ முகம் தஸ்யாஸ்ஸீததீவ மநோ மம ॥ 108 ॥

ஸ்மிதஹாஸ்யாந்தரயுதம் குணவந்மதுரம் ஹிதம் ।

வைதேஹ்யா வாக்யமதுலம் கதா ஶ்ரோஷ்யாமி லக்ஷ்மண ॥ 109 ॥

ப்ராப்ய துகம் வநே ஶ்யாமா மாம் மந்மதவிகர்ஶிதம் ।

நஷ்டதுஃகேவ ஹ்ரு'ஷ்டேவ ஸாத்வீ ஸாத்வப்யபாஷத ॥ 110 ॥

கிம் நு வக்ஷ்யாமி கௌஸல்யாமயோத்யாயாம் ந்ரு'பாத்மஜ ।

க்வ ஸா ஸ்நுஷேதி ப்ரு'ச்சந்தீம் கதம் சாபி து மநஸ்விநீம் ॥ 111 ॥

கச்ச லக்ஷ்மண பஶ்ய த்வம் பரதம் ப்ராத்ரு'வத்ஸலம் ।

ந ஹ்யஹம் ஜீவிது ஶக்தஸ்தாம்ரு'தே ஜநகாத்மஜாம் ॥ 112 ॥

இதி ராமம் மஹாத்மாநம் விலபந்தமநாதவத் ।

உவாச லக்ஷ்மணோ ப்ராதா வசநம் யுக்தமவ்யயம் ॥ 113 ॥

ஸம்ஸ்தம்ப ராம பத்ரம் தே மா ஶுசஃ புருஷோத்தம ।

நேத்ரு'ஶாநாம் மதிர்மந்தா பவத்யகலுஷாத்மநாம் ॥ 114 ॥

ஸ்ம்ரு'த்வா வியோகஜம் துஃகம் த்யஜ ஸ்நேஹம் ப்ரியே ஜநே ।

அதிஸ்நேஹபரிஷ்வங்காத்வர்திரார்த்ராபி தஹ்யதே ॥ 115 ॥

யதி கச்சதி பாதாலம் ததோऽப்யதிகமேவ வா ।

ஸர்வதா ராவணஸ்தாவந்ந பவிஷ்யதி ராகவ ॥ 116 ॥

ப்ரவ்ரு'த்திர்லப்யதாம் தாவத்தஸ்ய பாபஸ்ய ரக்ஷஸஃ ।

ததோ ஹாஸ்யதி வா ஸீதாம் நிதநம் வா கமிஷ்யதி ॥ 117 ॥

யதி யாதிதிதேர்கர்பம் ராவணஸ்ஸஹ ஸீதயா ।

தத்ராப்யேநம் ஹநிஷ்யாமி ந சேத்தாஸ்யதி மைதிலீம் ॥ 118 ॥

ஸ்வாஸ்த்யம் பத்ரம் பஜஸ்வார்ய த்யஜ்யதாம் க்ரு'பணா மதிஃ ।

அர்தோ ஹி நஷ்டகார்யார்தைர்நாயத்நேநாதிகம்யதே ॥ 119 ॥

உத்ஸாஹோ பலவாநார்ய நாஸ்த்யுத்ஸாஹாத்பரம் பலம் ।

ஸோத்ஸாஹஸ்யாஸ்தி லோகேऽஸ்மிந் ந கிஞ்சிதபி துர்லபம் ॥ 120 ॥

உத்ஸாஹவந்தஃ புருஷா நாவஸீதந்தி கர்மஸு ।

உத்ஸாஹமாத்ரமாஶ்ரித்ய ஸீதாம் ப்ரதிலபேமஹி ॥ 121 ॥

த்யஜ்யதாம் காமவ்ரு'த்தத்வம் ஶோகம் ஸந்ந்யஸ்ய ப்ரு'ஷ்டதஃ ।

மஹாத்மாநம் க்ரு'தாத்மாநமாத்மாநம் நாவபுத்யஸே ॥ 122 ॥

ஏவம் ஸம்போதிதஸ்தத்ர ஶோகோபஹதசேதநஃ ।

த்யஜ்ய ஶோகஞ்ச மோஹஞ்ச ததோ தைர்யமுபாகமத் ॥ 123 ॥

ஸோऽப்யதிக்ராமதவ்யக்ரஸ்தாமசிந்த்யபராக்ரமஃ ।

ராமஃ பம்பாம் ஸுருசிராம் ரம்யபாரிப்லவத்ருமாம் ॥ 124 ॥

நிரீக்ஷமாணஸ்ஸஹஸா மஹாத்மா ஸர்வம் வநம் நிர்சரகந்தராஶ்ச ।

உத்விக்நசேதாஸ்ஸஹ லக்ஷ்மணேந விசார்ய துஃகோபஹதஃ ப்ரதஸ்தே ॥ 125 ॥

தம் மத்தமாதங்கவிலாஸகாமீ கச்சந்தமவ்யக்ரமநா மஹாத்மா ।

ஸ லக்ஷ்மணோ ராகவமப்ரமத்தோ ரரக்ஷ தர்மேண பலேந சைவ ॥ 126 ॥

தாவ்ரு'ஷ்யமூகஸ்ய ஸமீபசாரீ சரந்ததர்ஶாத்புததர்ஶநீயௌ ।

ஶாகாம்ரு'காணாமதிபஸ்தரஸ்வீ விதத்ரஸே நைவ சிசேஷ்ட கிஞ்சித் ॥ 127 ॥

ஸ தௌ மஹாத்மா கஜமந்தகாமீ ஶாகாம்ரு'கஸ்தத்ர சரஞ்சரந்தௌ ।

த்ரு'ஷ்ட்வா விஷாதம் பரமம் ஜகாம சிந்தாபரீதோ பயபாரமக்நஃ ॥ 128 ॥

தமாஶ்ரமம் புண்யஸுகம் ஶரண்யம் ஸதைவ ஶாகாம்ரு'கஸேவிதாந்தம் ।

த்ரஸ்தாஶ்ச த்ரு'ஷ்ட்வா ஹரயோऽபிஜக்முர்மஹௌஜஸௌ ராகவலக்ஷ்மணௌ தௌ ॥ 129 ॥

இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே கிஷ்கிந்தாகாண்டே ப்ரதமஸ்ஸர்கஃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |

atha prathamassargaḥ |

sa tāṃ puṣkariṇīṃ gatvā padmotpalajhaṣākulām |

rāmassaumitri sahito vilalāpākulendriyaḥ || 1 ||

tasya dṛṣṭvaiva tāṃ harṣādindriyāṇi cakampire |

sa kāmavaśamāpannassaumitrimidamabravīt || 2 ||

saumitre śobhate pampā vaidūryavimalodakā |

phullapadmotpalavatī śobhitā vividhairdrumaiḥ || 3 ||

saumitre paśya pampāyāḥ kānanaṃ śubhadarśanam |

yatra rājanti śailā vā drumāssaśikharā iva || 4 ||

māṃ tu śokābhisantaptaṃ mādhavaḥ pīḍayanti vai |

bharatasya ca duḥkhena vaidehyā haraṇena ca || 5 ||

śokārtasyāpi me pampā śobhate citrakānanā |

vyavakīrṇā bahuvidhaiḥ puṣpaiśśītodakā śivā || 6 ||

nalinairapi sañchannā hyatyarthaśubhadarśanā |

sarpavyālānucaritā mṛgadvijasamākulā || 7 ||

adhikaṃ pravibhātyetannīlapītaṃ tu śādvalam |

drumāṇāṃ vividhaiḥ puṣpaiḥ paristomairivārpitam || 8 ||

puṣpabhārasamṛddhāni śikharāṇi samantataḥ |

latābhiḥ puṣpitāgrābhirupagūḍhāni sarvaśaḥ || 9 ||

sukhānilo'yaṃ saumitre kālaḥ pracuramanmathaḥ |

gandhavānsurabhirmāso jātapuṣpaphaladrumaḥ || 10 ||

paśya rūpāṇi saumitre vanānāṃ puṣpaśālinām |

sṛjatāṃ puṣpavarṣāṇi toyaṃ toyamucāmiva || 11 ||

prastareṣu ca ramyeṣu vividhāḥ kānanadrumāḥ |

vāyuvegapracalitāḥ puṣpairavakiranti gām || 12 ||

patitaiḥ patamānaiśca pādapasthaiśca mārutaḥ |

kusumaiḥ paśya saumitre krīḍanniva samantataḥ || 13 ||

vikṣipanvividhāśśākhā nagānāṃ kusumotkacāḥ |

mārutaścalitasthānaiṣṣaṭpadairanugīyate || 14 ||

mattakokilasannādairnartayanniva pādapān |

śailakandaraniṣkrāntaḥ pragīta iva cānilaḥ || 15 ||

tena vikṣipatā'tyarthaṃ pavanena samantataḥ |

amī saṃsaktaśākhāgrā grathitā iva pādapāḥ || 16 ||

sa eṣa sukhasaṃsparśo vāti candanaśītalaḥ |

gandhamabhyavahanpuṇyaṃ śramāpanayano'nilaḥ || 17 ||

amī pavanavikṣiptā vinadantīva pādapāḥ |

ṣaṭpadairanukūjanto vaneṣu madhugandhiṣu || 18 ||

giriprastheṣu ramyeṣu puṣpavadbhirmanoramaiḥ |

saṃsaktaśikharāśśailā virājante mahādrumaiḥ || 19 ||

puṣpasañchannaśikharā mārutotkṣepacañcalāḥ |

amī madhukarottaṃsāḥ pragītā iva pādapāḥ || 20 ||

supuṣpitāṃstu paśyemānkarṇikārāntsamantataḥ |

hāṭakapratisañchannānnarānpītāmbarāniva || 21 ||

ayaṃ vasantassaumitre nānāvihaganāditaḥ |

sītayā viprahīnasya śokasandīpano mama || 22 ||

māṃ hi śokasamākrāntaṃ santāpayati manmathaḥ |

hṛṣṭaḥ pravadamānaśca mamāhvayati kokilaḥ || 23 ||

eṣa dātyūhako hṛṣṭo ramye māṃ vananirjhare |

praṇadanmanmathāviṣṭaṃ śocayiṣyati lakṣmaṇa || 24 ||

śrutvaitasya purā śabdamāśramasthā mama priyā |

māmāhūya pramuditāḥ paramaṃ pratyanandata || 25 ||

evaṃ vicitrāḥ patagā nānārāvavirāviṇaḥ |

vṛkṣagulmalatāḥ paśya sampatanti samantataḥ || 26 ||

vimiśrā vihagāḥ pumbhirātmavyūhābhinanditāḥ |

bhṛṅgarājapramuditāssaumitre madhurasvanāḥ || 27 ||

dātyūharativikrandaiḥ puṃskokilarutairapi |

svananti pādapāśceme mamānaṅgapradīpanāḥ || 28 ||

aśokastabakāṅgāraṣṣaṭpadasvananiḥsvanaḥ |

māṃ hi pallavatāmrārcirvasantāgniḥ pradhakṣyati || 29 ||

na hi tāṃ sūkṣmapakṣmākṣīṃ sukeśīṃ mṛdubhāṣiṇīm |

apaśyato me saumitre jīvite'sti prayojanam || 30 ||

ayaṃ hi dayitastasyāḥ kālo rucirakānanaḥ |

kokilākulasīmānto dayitāyā mamānagha || 31 ||

manmathā'yāsasambhūto vasantaguṇavardhitaḥ |

ayaṃ māṃ dhakṣyati kṣipraṃ śokāgnirnacirādiva || 32 ||

apaśyatastāṃ dayitāṃ paśyato ruciradrumān |

mamāyamātmaprabhavo bhūyastvamupayāsyati || 33 ||

adṛśyamānā vaidehī śokaṃ vardhayate mama |

dṛśyamāno vasantaśca svedasaṃsargadūṣakaḥ || 34 ||

māṃ hyadya mṛgaśābākṣī cintāśokabalātkṛtam |

santāpayati saumitre krūraścaitravanānilaḥ || 35 ||

amī mayūrāśśobhante pranṛtyantastatastataḥ |

svaiḥ pakṣaiḥ pavanoddhūtairgavākṣaiḥ sphāṭikairiva || 36 ||

śikhinībhiḥ parivṛtāste ete madamūrchitāḥ |

manmathābhiparītasya mama manmathavardhanāḥ || 37 ||

paśya lakṣmaṇa nṛtyantaṃ mayūramupanṛtyati |

śikhinī manmathārtaiṣā bhartāraṃ girisānuni || 38 ||

tāmeva manmathāviṣṭo mayūro'pyupadhāvati |

vitatya rucirau pakṣau rutairupahasanniva || 39 ||

mayūrasya vane nūnaṃ rakṣasā na hṛtā priyā |

tasmānnṛtyati ramyeṣu vaneṣu saha kāntayā || 40 ||

mama tvayaṃ vinā vāsaḥ puṣpamāse sudussahaḥ |

paśya lakṣmaṇa saṃrāgaḥ tiryagyonigateṣvapi |

yadeṣā śikhinī kāmādbhartāraṃ ramate'ntike || 41 ||

māmapyevaṃ viśālākṣī jānakī jātasambhramā |

madanenābhivarteta yadi nā'pahṛtā bhavet || 42 ||

paśya lakṣmaṇa puṣpāṇi niṣphalāni bhavanti me |

puṣpabhārasamṛddhānāṃ vanānāṃ śiśirātyaye || 43 ||

rucirāṇyapi puṣpāṇi pādapānāmatiśriyā |

niṣphalāni mahīṃ yānti samaṃ madhukarotkaraiḥ || 44 ||

nadanti kāmaṃ śakunā muditāssaṅghaśaḥ kalam |

āhvayanta ivānyonyaṃ kāmonmādakarā mama || 45 ||

vasanto yadi tatrāpi yatra me vasati priyā |

nūnaṃ paravaśā sītā sāpi śocatyahaṃ yathā || 46 ||

nūnaṃ na tu vasanto'taṃ deśaṃ spṛśati yatra sā |

kathaṃ hyasitapadmākṣī vartayetsā mayā vinā || 47 ||

athavā vartate tatra vasanto yatra me priyā |

kiṃ kariṣyati suśroṇī sā tu nirbhartsitā paraiḥ || 48 ||

śyāmā padmapalāśākṣī mṛdupūrvābhibhāṣiṇī |

nūnaṃ vasantamāsādya parityakṣyati jīvitam || 49 ||

dṛḍhaṃ hi hṛdaye buddhirmama samparivartate |

nālaṃ vartayituṃ sītā sādhvī madvirahaṃ gatā || 50 ||

mayi bhāvastu vaidehyāstattvato viniveśitaḥ |

mamāpi bhāvassītāyāṃ sarvathā viniveśitaḥ || 51 ||

eṣa puṣpavaho vāyussukhasparśo himāvahaḥ |

tāṃ vicintayataḥ kāntāṃ pāvakapratimo mama || 52 ||

sadā sukhamahaṃ manye yaṃ purā saha sītayā |

mārutassa vinā sītāṃ śokaṃ vardhayate mama || 53 ||

tāṃ vinā vihaṅgo yaḥ pakṣī praṇaditastadā |

vāyasaḥ pādapagataḥ prahṛṣṭamabhinardati || 54 ||

eṣa vai tatra vaidehyā vihagaḥ pratihārakaḥ |

pakṣī māṃ tu viśālākṣyāssamīpamupaneṣyati || 55 ||

śṛṇu lakṣmaṇa sannādaṃ vane madvivardhanam |

puṣpitāgreṣu vṛkṣeṣu dvijānāmupakūjatām || 56 ||

vikṣiptāṃ pavanenaitāmasau tilakamañjarīm |

ṣaṭpadassahasā'bhyeti madoddhūtāmiva priyām || 57 ||

kāmināmayamatyantamaśokaśśokavardhanaḥ |

stabakaiḥ pavanotkṣiptaistarjayanniva māṃ sthitaḥ || 58 ||

amī lakṣmaṇa dṛśyante cūtāḥ kusumaśālinaḥ |

vibhramotsiktamanasaḥ sāṅgarāgā narā iva || 59 ||

saumitre paśya pampāyāścitrāsu vanarājiṣu |

kinnarā naraśārdūla vicaranti tatastataḥ || 60 ||

imāni śubhagandhīni paśya lakṣmaṇa sarvaśaḥ |

nalināni prakāśante jale taruṇasūryavat || 61 ||

eṣā prasannasalilā padmanīlotpalāyutā |

haṃsakāraṇḍavākīrṇā pampā saugandhikānvitā || 62 ||

jale taruṇasūryābhaiṣṣaṭpadāhatakesaraiḥ |

paṅkajaiśśobhate pampā samantādabhisaṃvṛtā || 63 ||

cakravākayutā nityaṃ citraprastavanāntarā |

mātaṅgamṛgayūthaiśca śobhate salilārthibhiḥ || 64 ||

pavanāhatavegābhirūrmibhirvimale'mbhasi |

paṅkajāni virājante tāḍyamānāni lakṣmaṇa || 65 ||

padmapatraviśālākṣīṃ satataṃ paṅkajapriyām |

apaśyato me vaidehīṃ jīvitaṃ nābhirocate || 66 ||

aho kāmasya vāmatvaṃ yo gatāmapi durlabhām |

smārayiṣyati kalyāṇīṃ kalyāṇataravādinīm || 67 ||

śakyo dhārayituṃ kāmo bhavedabhyāgato mayā |

yadi bhūyo vasanto māṃ na hanyātpuṣpitadrumaḥ || 68 ||

yāni sma ramaṇīyāni tayā saha bhavanti me |

tānyevāramaṇīyāni jāyante me tayā vinā || 69 ||

padmakośapalāśāni draṣṭuṃ dṛṣṭirhi manyate |

sītāyā netrakośābhyāṃ sadṛśānīti lakṣmaṇa || 70 ||

padmakesarasaṃsṛṣṭo vṛkṣāntaravinissṛtaḥ |

niśśvāsa iva sītāyā vāti vāyurmanoharaḥ || 71 ||

saumitre paśya pampāyā dakṣiṇe girisānuni |

puṣpitāṃ karṇikārasya yaṣṭiṃ paramaśobhanām || 72 ||

adhikaṃ śailarājo'yaṃ dhātubhiḥ suvibhūṣitaḥ |

vicitraṃ sṛjate reṇuṃ vāyuvegavighaṭṭitam || 73 ||

giriprasthāstu saumitre sarvatassamprapuṣpitaiḥ |

niṣpatraissarvato ramyaiḥ pradīptā iva kiṃśukaiḥ || 74 ||

pampātīraruhāśceme saṃsaktā madhugandhinaḥ |

mālatīmallikāṣaṇḍāḥ karavīrāśca puṣpitāḥ || 75 ||

ketakyassinduvārāśca vāsantyaśca supuṣpitāḥ |

mādhavyo gandhapūrṇāśca kundagulmāśca sarvaśaḥ || 76 ||

ciribilvā madhūkāśca vañjulā vakulāstathā |

campakāstilakāścaiva nāgavṛkṣāssupuṣpitāḥ || 77 ||

nīpāśca varaṇāścaiva kharjūrāśca supuṣpitā |

padmakāścaiva śobhante nīlāśokāśca puṣpitāḥ |

lodhrāśca giripṛṣṭheṣu siṃhakesarapiñjarāḥ || 78 ||

aṅkolāśca kuraṇṭāśca cūrṇakāḥ pāribhadrakāḥ |

cūtāḥ pāṭalayaścaiva kovidārāśca puṣpitāḥ || 79 ||

mucukundārjunāścaiva dṛśyante girisānuṣu |

ketakoddālakāścaiva śirīṣāḥ śiṃśupā dhavāḥ || 80 ||

śālmalyaḥ kiṃśukāścaiva raktāḥ kuravakāstathā || 81 ||

triniśā naktamālāśca candanāssyandanāstathā |

puṣpitānpuṣpitāgrābhirlatābhiḥ pariveṣṭitān |

drumānpaśyeha saumitre pampāyā rucirānbahūn || 82 ||

vātavikṣiptaviṭapānyathā'sannāndrumānimān |

latāssamanuvartante mattā iva varastriyaḥ || 83 ||

pādapātpādapaṃ gacchan śailācchailaṃ vanādvanam |

vāti naikarasāsvādassammodita ivānilaḥ || 84 ||

kecitparyāptakusumāḥ pādapā madhugandhinaḥ |

kecinmukulasaṃvītāḥ śyāmavarṇā ivābabhuḥ || 85 ||

idaṃ mṛṣṭamidaṃ svādu praphullamidamityapi |

rāgayukto madhukaraḥ kusumeṣveva līyate || 86 ||

nilīya punarutpatya sahasā'nyatra gacchati |

madhulubdho madhukaraḥ pampātīradrumeṣvasau || 87 ||

iyaṃ kusumasaṅghātairupastīrṇā sukhākṛtā |

svayaṃ nipatitairbhūmiśśayanaprastarairiva || 88 ||

vividhā vividhaiḥ puṣpaistaireva nagasānuṣu |

vikīrṇai pītaraktāhi saumitre prastarāḥ kṛtāḥ || 89 ||

himānte paśya saumitre vṛkṣāṇāṃ puṣpasambhavam |

puṣpamāse hi taravassaṅgharṣādiva puṣpitāḥ || 90 ||

āhvayanta ivānyonyaṃ nagāṣṣaṭpadanāditāḥ |

kusumottaṃsaviṭapāśśobhante bahu lakṣmaṇa || 91 ||

eṣa kāraṇḍavaḥ pakṣī vigāhya salilaṃ śubham |

ramate kāntayā sārdhaṃ kāmamuddīpayanmama || 92 ||

mandākinyāstu yadidaṃ rūpamevaṃ manoharam |

sthāne jagati vikhyātā guṇāstasyā manoramāḥ || 93 ||

yadi dṛśyeta sā sādhvī yadi ceha vasemahi |

spṛhayeyaṃ na śakrāya nāyodhyāyai raghūttama || 94 ||

nahyevaṃ ramaṇīyeṣu śādvaleṣu tayā saha |

ramato me bhaveccintā na spṛhā'nyeṣu vā bhavet || 95 ||

amī hi vividhaiḥ puṣpaistaravo ruciracchadāḥ |

kānane''sminvinā kāntāṃ cintāmutpādayanti me || 96 ||

paśya śītajalāṃ cemāṃ saumitre puṣkarāyutām |

cakravākānucaritāṃ kāraṇḍava niṣevitām || 97 ||

plavaiḥ krauñcaiśca sampūrṇāṃ mahāmṛganiṣevitām |

adhikaṃ śobhate pampā vikūjadbhiḥrvihaṅgamaiḥ || 98 ||

dīpayantīva me kāmaṃ vividhā muditā dvijāḥ |

śyāmāṃ candramukhīṃ smṛtvā priyāṃ padmanibhekṣaṇām || 99 ||

paśya sānuṣu citreṣu mṛgībhissahitānmṛgān |

māṃ punarmṛgaśābākṣyā vaidehyā virahīkṛtam || 100 ||

vyathayantīva me cittaṃ sañcarantastatastataḥ |

asminsānuni ramye hi mattadvijagaṇāyute |

paśyeyaṃ yadi tāṃ kāntāṃ tatassvasti bhavenmama || 101 ||

jīveyaṃ khalu saumitre mayā saha sumadhyamā |

sevate yadi vaidehī pampāyāḥ pavanaṃ sukham || 102 ||

padmasaugandhikavahaṃ śivaṃ śokavināśanam |

dhanyā lakṣmaṇa sevante pampopavanamārutam || 103 ||

śyāmā padmapalāśākṣī priyā virahitā mayā |

kathaṃ dhārayati prāṇānvivaśā janakātmajā || 104 ||

kinnu vakṣyāmi rājānaṃ dharmajñaṃ satyavādinam |

sītāyā janakaṃ pṛṣṭaḥ kuśalaṃ janasaṃsadi || 105 ||

yā māmanugatā mandaṃ pitrā pravrājitaṃ vanam |

sītā satpathamāsthāya kva nu sā vartate priyā || 106 ||

tayā vihīnaḥ kṛpaṇaḥ kathaṃ lakṣmaṇa dhāraye |

yā māmanugatā rājyādbhraṣṭaṃ vigatacetasam || 107 ||

taccārvañcitapadmākṣaṃ sugandhi śubhamavraṇam |

apaśyato mukhaṃ tasyāssīdatīva mano mama || 108 ||

smitahāsyāntarayutaṃ guṇavanmadhuraṃ hitam |

vaidehyā vākyamatulaṃ kadā śroṣyāmi lakṣmaṇa || 109 ||

prāpya dukhaṃ vane śyāmā māṃ manmathavikarśitam |

naṣṭaduḥkheva hṛṣṭeva sādhvī sādhvabhyabhāṣata || 110 ||

kiṃ nu vakṣyāmi kausalyāmayodhyāyāṃ nṛpātmaja |

kva sā snuṣeti pṛcchantīṃ kathaṃ cāpi tu manasvinīm || 111 ||

gaccha lakṣmaṇa paśya tvaṃ bharataṃ bhrātṛvatsalam |

na hyahaṃ jīvitu śaktastāmṛte janakātmajām || 112 ||

iti rāmaṃ mahātmānaṃ vilapantamanāthavat |

uvāca lakṣmaṇo bhrātā vacanaṃ yuktamavyayam || 113 ||

saṃstambha rāma bhadraṃ te mā śucaḥ puruṣottama |

nedṛśānāṃ matirmandā bhavatyakaluṣātmanām || 114 ||

smṛtvā viyogajaṃ duḥkhaṃ tyaja snehaṃ priye jane |

atisnehapariṣvaṅgādvartirārdrāpi dahyate || 115 ||

yadi gacchati pātālaṃ tato'bhyadhikameva vā |

sarvathā rāvaṇastāvanna bhaviṣyati rāghava || 116 ||

pravṛttirlabhyatāṃ tāvattasya pāpasya rakṣasaḥ |

tato hāsyati vā sītāṃ nidhanaṃ vā gamiṣyati || 117 ||

yadi yātiditergarbhaṃ rāvaṇassaha sītayā |

tatrāpyenaṃ haniṣyāmi na ceddāsyati maithilīm || 118 ||

svāsthyaṃ bhadraṃ bhajasvārya tyajyatāṃ kṛpaṇā matiḥ |

artho hi naṣṭakāryārthairnāyatnenādhigamyate || 119 ||

utsāho balavānārya nāstyutsāhātparaṃ balam |

sotsāhasyāsti loke'smin na kiñcidapi durlabham || 120 ||

utsāhavantaḥ puruṣā nāvasīdanti karmasu |

utsāhamātramāśritya sītāṃ pratilabhemahi || 121 ||

tyajyatāṃ kāmavṛttatvaṃ śokaṃ sannyasya pṛṣṭhataḥ |

mahātmānaṃ kṛtātmānamātmānaṃ nāvabudhyase || 122 ||

evaṃ sambodhitastatra śokopahatacetanaḥ |

tyajya śokañca mohañca tato dhairyamupāgamat || 123 ||

so'bhyatikrāmadavyagrastāmacintyaparākramaḥ |

rāmaḥ pampāṃ surucirāṃ ramyapāriplavadrumām || 124 ||

nirīkṣamāṇassahasā mahātmā sarvaṃ vanaṃ nirjharakandarāśca |

udvignacetāssaha lakṣmaṇena vicārya duḥkhopahataḥ pratasthe || 125 ||

taṃ mattamātaṅgavilāsagāmī gacchantamavyagramanā mahātmā |

sa lakṣmaṇo rāghavamapramatto rarakṣa dharmeṇa balena caiva || 126 ||

tāvṛṣyamūkasya samīpacārī carandadarśādbhutadarśanīyau |

śākhāmṛgāṇāmadhipastarasvī vitatrase naiva ciceṣṭa kiñcit || 127 ||

sa tau mahātmā gajamandagāmī śākhāmṛgastatra carañcarantau |

dṛṣṭvā viṣādaṃ paramaṃ jagāma cintāparīto bhayabhāramagnaḥ || 128 ||

tamāśramaṃ puṇyasukhaṃ śaraṇyaṃ sadaiva śākhāmṛgasevitāntam |

trastāśca dṛṣṭvā harayo'bhijagmurmahaujasau rāghavalakṣmaṇau tau || 129 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe prathamassargaḥ ||