3.64 Aranyakanda - Chatuhshashtitama Sargah

ॐ

3.64 அரண்யகாண்ட - சதுஃஷஷ்டிதம ஸர்கஃ

Valmiki Tamil

ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே அரண்யகாண்டம் ।

அத சதுஃஷஷ்டிதமஸ்ஸர்கஃ ।

ஸ தீநோ தீநயா வாசா லக்ஷ்மணம் வாக்யமப்ரவீத் ।

ஶீக்ரம் லக்ஷ்மண ஜாநீஹி கத்வா கோதாவரீம் நதீம் ॥ 1 ॥

அபி கோதாவரீம் ஸீதா பத்மாந்யாநயிதும் கதா ।

ஏவமுக்தஸ்து ராமேண லக்ஷ்மணஃ பரவீரஹா ॥ 2 ॥

நதீம் கோதாவரீம் ரம்யாம் ஜகாம லகுவிக்ரமஃ ।

தாம் லக்ஷ்மணஸ்தீர்தவதீ விசித்வா ராமமப்ரவீத் ॥ 3 ॥

நைநாம் பஶ்யாமி தீர்தேஷு க்ரோஶதோ ந ஶ்ரு'ணோதி மே ।

கம் நு வா தேஶமாபந்நா வைதேஹீ க்லேஶநாஶிநீ ॥ 4 ॥

ந ஹ்யஹம் வேத தம் தேஶம் யத்ர ஸா ஜநகாத்மஜா ।

லக்ஷ்மணஸ்ய வசஶ்ஶ்ருத்வா தீநஸ்ஸந்தாபமோஹிதஃ ॥ 5 ॥

ராமஸ்ஸமபிசக்ராம ஸ்வயம் கோதாவரீம் நதீம் ।

ஸ தாமுபஸ்திதோ ராமஃ க்வ ஸீதேத்யேவமப்ரவீத் ॥ 6 ॥

பூதாநி ராக்ஷஸேந்த்ரேண வதார்ஹேண ஹ்ரு'தாமிதி ।

ந தாம் ஶஶம்ஸூ ராமாய ததா கோதாவரீ நதி ॥ 7 ॥

ததஃ ப்ரசோதிதா பூதைஶ்ஶம்ஸாஸ்மைதாம் ப்ரியாமிதி ।

ந து ஸாப்யவததஸிதாம் ப்ரு'ஷ்டா ராமேண ஶோசதா ॥ 8 ॥

ராவணஸ்ய து தத்ரூபம் கர்மாணி ச துராத்மநஃ ।

த்யாத்வா பயாத்து வைதேஹீம் ஸா நதீ ந ஶஶம்ஸ தாம் ॥ 9 ॥

நிராஶஸ்து தயா நத்யா ஸீதாயா தர்ஶநே க்ரு'தஃ ।

உவாச ராமஸ்ஸௌமித்ரிம் ஸீதாதர்ஶநகர்ஶிதஃ ॥ 10 ॥

ஏஷா கோதாவரீ ஸௌம்ய கிஞ்சிந்ந ப்ரதி பாஷதே ।

கிம் நு லக்ஷ்மண வக்ஷ்யாமி ஸமேத்ய ஜநகம் வசஃ ॥ 11 ॥

மாதரம் சைவ வைதேஹ்யா விநா தாமஹமப்ரியம் ।

யா மே ராஜ்யவிஹீநஸ்ய வநே வந்யேந ஜீவதஃ ॥ 12 ॥

ஸர்வம் வ்யபநயேச்சோகம் வைதேஹீ க்வ நு ஸா கதா ।

ஜ்ஞாதிபக்ஷவிஹீநஸ்ய ராஜபுத்ரீமபஶ்யதஃ ॥ 13 ॥

மந்யே தீர்கா பவிஷ்யந்தி ராத்ரயோ மம ஜாக்ரதஃ ।

கோதாவரீம் ஜநஸ்தாநமிமம் ப்ரஸ்ரவணம் கிரிம் ॥ 14 ॥

ஸர்வாண்யநுகமிஷ்யாமி யதி ஸீதா ஹி த்ரு'ஶ்யதே ।

ஏதே ம்ரு'கா மஹாவீர்ய மாமீக்ஷந்தே முஹுர்முஹுஃ ॥ 15 ॥

வக்துகாமா இவ ஹி மே இங்கிதாந்யுபலக்ஷயே ।

தாம்ஸ்து த்ரு'ஷ்ட்வா நரவ்யாக்ரோ ராகவஃ ப்ரத்யுவாச ஹ ॥ 16 ॥

க்வ ஸீதேதி நிரீக்ஷந்வை பாஷ்பஸம்ருத்தயா த்ரு'ஶா ।

ஏவமுக்தா நரேந்த்ரேண தே ம்ரு'காஸ்ஸஹஸோத்திதாஃ ॥ 17 ॥

தக்ஷிணாபிமுகாஸ்ஸர்வே தர்ஶயந்தோ நபஸ்தலம் ।

மைதிலீ ஹ்ரியமாணா ஸா திஶம் யாமந்வபத்யத ॥ 18 ॥

தேந மார்கேண தாவந்தோ நிரீக்ஷந்தே நராதிபம் ।

யேந மார்கம் ச பூமிம் ச நிரீக்ஷந்தே ஸ்ம தே ம்ரு'காஃ ॥ 19 ॥

புநஶ்ச மார்கமிச்சந்தி லக்ஷ்மணேநோபலக்ஷிதாஃ ।

தேஷாம் வசநஸர்வஸ்வம் லக்ஷயாமாஸ சேங்கிதம் ॥ 20 ॥

உவாச லக்ஷ்மணோ ஜ்யேஷ்டம் தீமாந்ப்ராதரமார்தவத் ।

க்வ ஸிதேதி த்வயா ப்ரு'ஷ்டா யதேமே ஸஹஸோத்திதாஃ ॥ 21 ॥

தர்ஶயந்தி க்ஷிதிம் சைவ தக்ஷிணாம் ச திஶம் ம்ரு'காஃ ।

ஸாது கச்சாவஹே தேவ திஶமேதாம் ஹி நைரு'திம் ॥ 22 ॥

யதி ஸ்யாதாகமஃ கஶ்சிதார்யா வா ஸாऽத லக்ஷ்யதே ।

பாடமித்யேவ காகுத்ஸ்தஃ ப்ரஸ்திதோ தக்ஷிணாம் திஶம் ॥ 23 ॥

லக்ஷ்மணாநுகதஶ்ஶீமந்வீக்ஷமாணோ வஸுந்தராம் ।

ஏவம் ஸம்பாஷமாணௌ தாவந்யோந்யம் ப்ராதராவுபௌ ॥ 24 ॥

வஸுந்தராயாம் பதிதம் புஷ்பமார்கமபஶ்யதாம் ।

தாம் புஷ்பவ்ரு'ஷ்டிம் பதிதாம் த்ரு'ஷ்ட்வா ராமோ மஹீதலே ॥ 25 ॥

உவாச லக்ஷ்மணம் வீரோ துஃகிதோ துஃகிதம் வசஃ ।

அபிஜாநாமி புஷ்பாணி தாநீமாநீஹ லக்ஷ்மண ॥ 26 ॥

பிநத்தாநி ஹி வைதேஹ்யா மயா தத்தாநி காநநே ।

மந்யே ஸூர்யஶ்ச வாயுஶ்ச மேதிநீ ச யஶஸ்விநீ ॥ 27 ॥

அபிரக்ஷந்தி புஷ்பாணி ப்ரகுர்வந்தோ மம ப்ரியம் ।

ஏவமுக்த்வா மஹாபாஹும் லக்ஷ்மணம் புருஷர்ஷபஃ ॥ 28 ॥

உவாச ராமோ தர்மாத்மா கிரிம் ப்ரஸ்ரவணாகுலம் ।

கச்சித் க்ஷிதிப்ரு'தாம் நாத த்ரு'ஷ்டா ஸர்வாங்கஸுந்தரீ ॥ 29 ॥

ராமா ரம்யே வநோத்தேஶே மயா விரஹிதா த்வயா ।

க்ருத்தோऽப்ரவீத்கிரிம் தத்ர ஸிம்ஹஃ க்ஷுத்ரம்ரு'கம் யதா ॥ 30 ॥

தாம் ஹேமவர்ணாம் ஹேமாபாம் ஸீதாம் தர்ஶய பர்வத ।

யாவத்ஸாநூநி ஸர்வாணி ந தே வித்வம்ஸயாம்யஹம் ॥ 31 ॥

ஏவமுக்தஸ்து ராமேண பர்வதோ மைதிலீம் ப்ரதி ।

ஶம்ஸந்நிவ ததஸ்ஸீதாம் நாதர்ஶயத ராகவே ॥ 32 ॥

ததோ தாஶரதீ ராம உவாச ச ஶிலோச்சயம் ।

மம பாணாக்நிநிர்தக்தோ பஸ்மீபூதோ பவிஷ்யஸி ॥ 33 ॥

அஸேவ்யஃ ஸததம் சைவ நிஸ்த்ரு'ணத்ருமபல்லவஃ ।

இமாம் வா ஸரிதம் சாத்ய ஶோஷயிஷ்யாமி லக்ஷ்மண ॥ 34 ॥

யதி நாக்யாதி மே ஸீதாமார்யாம் சந்த்ரநிபாநநாம் ।

ஏவம் ஸ ருஷிதோ ராமோ திதக்ஷந்நிவ சக்ஷுஷா ॥ 35 ॥

ததர்ஶ பூமௌ நிஷ்க்ராந்தம் ராக்ஷஸஸ்ய பதம் மஹத் ।

த்ரஸ்தாயா ராமகாங்க்ஷிண்யாஃ ப்ரதாவந்த்யா இதஸ்ததஃ ॥ 36 ॥

ராக்ஷஸேநாநுவ்ரு'த்தாயா மைதில்யாஶ்ச பதாந்யத ।

ஸ ஸமீக்ஷ்ய பரிக்ராந்தம் ஸீதாயா ராக்ஷஸஸ்ய ச ॥ 37 ॥

பக்நம் தநுஶ்ச தூணீ ச விகீர்ணம் பஹுதா ரதம் ।

ஸம்ப்ராந்தஹ்ரு'தயோ ராமஶ்ஶஶம்ஸ ப்ராதரம்ப்ரியம் ॥ 38 ॥

பஶ்ய லக்ஷ்மண வைதேஹ்யாஶஶீர்ணாஃ கநகபிந்தவஃ ।

பூஷணாநாம் ஹி ஸௌமித்ரே மால்யாநி விவிதாநி ச ॥ 39 ॥

தப்தபிந்துநிகாஶைஶ்ச சித்ரைஃ க்ஷதஜபிந்துபிஃ ।

ஆவ்ரு'தம் பஶ்ய ஸௌமித்ரே ஸர்வதோ தரணீதலம் ॥ 40 ॥

மந்யே லக்ஷ்மண வைதேஹீ ராக்ஷஸைஃ காமரூபிபிஃ ।

பித்வாபித்வா விபக்தா வா பக்ஷிதா வா பவிஷ்யதி ॥ 41 ॥

தஸ்யா நிமித்தம் வைதேஹ்யா த்வயோர்விவதமாநயோஃ ।

பபூவ யுத்தம் ஸௌமித்ரே கோரம் ராக்ஷஸயோரிஹ ॥ 42 ॥

முக்தாமணிமயம் சேதம் தபநீயவிபூஷிதம் ।

தரண்யாம் பதிதம் ஸௌம்ய கஸ்ய பக்நம் மஹத்தநுஃ ॥ 43 ॥

தருணாதித்யஸங்காஶம் வைடூர்யகுலிகாசிதம் ।

விஶீர்ணம் பதிதம் பூமௌ கவசம் கஸ்ய காஞ்சநம் ॥ 44 ॥

சத்ரம் ஶதஶலாகம் ச திவ்யமால்யோபஶோபிதம் ।

பக்நதண்டமிதம் கஸ்ய பூமௌ ஸம்யங்நிபாதிதம் ॥ 45 ॥

காஞ்சநோரஶ்சதா ஶ்சேமே பிஶாசவதநாஃ கராஃ ।

பீமரூபா மஹாகாயாஃ கஸ்ய வா நிஹதா ரணே ॥ 46 ॥

தீப்தபாவகஸங்காஶோ த்யுதிமாந்ஸமரத்வஜஃ ।

அபவித்தஶ்ச பக்நஶ்ச கஸ்ய ஸாங்க்ராமிகோ ரதஃ ॥ 47 ॥

ரதாக்ஷமாத்ரா விஶிகாஸ்தபநீயவிபூஷணாஃ ।

கஸ்யேமேऽபிஹதா பாணாஃ ப்ரகீர்ணா கோரகர்மணஃ ॥ 48 ॥

ஶராவரௌ ஶரைஃ பூர்ணௌ வித்வஸ்தௌ பஶ்ய லக்ஷ்மண ।

ப்ரதோதாபீஶுஹஸ்தோ வை கஸ்யாயம் ஸாரதிர்ஹதஃ ॥ 49 ॥

கஸ்யேமௌ புருஷவ்யாக்ர ஶயாதே நிஹதௌ யுதி ।

சாமரக்ராஹிணௌ ஸௌம்ய ஸோஷ்ணீஷமணிகுண்டலௌ ॥ 50 ॥

பதவீபுருஷஸ்யைஷா வ்யக்தம் கஸ்யாபி ரக்ஷஸஃ ।

வைரம் ஶதகுணம் பஶ்ய மமேதம் ஜீவிதாந்தகம் ॥ 51 ॥

ஸுகோரஹ்ரு'தயைஸ்ஸௌம்ய ராக்ஷஸைஃ காமரூபிபிஃ ।

ஹ்ரு'தா ம்ரு'தா வா ஸீதா ஸா பக்ஷிதா வா தபஸ்விநீ ॥ 52 ॥

நதர்மஸ்த்ராயதே ஸீதாம் ஹ்ரியமாணாம் மஹாவநே ।

பக்ஷிதாயாம் ஹி வைதேஹ்யாம் ஹ்ரு'தாயாமபி லக்ஷ்மண ॥ 53 ॥

கே ஹி லோகே ப்ரியம் கர்தும் ஶக்தாஸ்ஸௌம்ய மமேஶ்வராஃ ।

கர்தாரமபி லோகாநாம் ஶூரம் கருணவேதிநம் ॥ 54 ॥

அஜ்ஞாநாதவமந்யேரத்ஸர்வபூதாநி லக்ஷ்மண ।

ம்ரு'தும் லோகஹிதே யுக்தம் தாந்தம் கருணவேதிநம் ॥ 55 ॥

நிர்வீர்ய இதி மந்யந்தே நூநம் மாம் த்ரிதஶேஶ்வராஃ ।

மாம் ப்ராப்ய ஹி குணோ தோஷஸ்ஸம்வ்ரு'த்தஃ பஶ்ய லக்ஷ்மண ॥ 56 ॥

அத்யைவ ஸர்வபூதாநாம் ரக்ஷஸாமபவாய ச ।

ஸம்ஹ்ரு'த்யைவ ஶஶிஜ்யோத்ஸ்நாம் மஹாந்ஸூர்ய இவோதிதஃ ॥ 57 ॥

ஸம்ஹ்ரு'த்யைவ குணாந்ஸர்வாந்மம தேஜஃ ப்ரகாஶதே ।

நைவ யக்ஷா ந கந்தர்வா ந பிஶாசா ந ராக்ஷஸாஃ ॥ 58 ॥

கிந்நரா வா மநுஷ்யா வா ஸுகம் ப்ராப்ஸ்யந்தி லிக்ஷ்மண ।

மமாஸ்த்ரபாணஸம்பூர்ணமாகாஶம் பஶ்ய லக்ஷ்மண ॥ 59 ॥

நிஸ்ஸம்பாதம் கரிஷ்யாமி ஹ்யத்ய த்ரைலோக்யசாரிணாம் ।

ஸந்நிருத்தக்ரஹகணமாவாரிதநிஶாகரம் ॥ 60 ॥

விப்ரணஷ்டாநலமருத்பாஸ்கரத்யுதிஸம்வ்ரு'தம் ।

விநிர்மதிதஶைலாக்ரம் ஶுஷ்யமாணஜலாஶயம் ॥ 61 ॥

த்வஸ்தத்ருமலதாகுல்மம் விப்ரணாஶிதஸாகரம் ।

த்ரைலோக்யம் து கரிஷ்யாமி ஸம்யுக்தம் காலகர்மணா ॥ 62 ॥

ந தாம் குஶலிநீம் ஸீதாம் ப்ரதாஸ்யந்தி மமேஶ்வராஃ ।

அஸ்மிந்முஹூர்தே ஸௌமித்ரே மம த்ரக்ஷ்யந்தி விக்ரமம் ॥ 63 ॥

நாகாஶமுத்பதிஷ்யந்தி ஸர்வபூதாநி லக்ஷ்மண ।

மம சாபகுணோந்முக்தைர்பாணஜாலைர்நிரந்தரம் ॥ 64 ॥

அர்திதம் மம நாராசைர்த்வஸ்தப்ராந்தம்ரு'கத்விஜம் ।

ஸமாகுலமமர்யாதம் ஜகத்பஶ்யாத்ய லக்ஷ்மண ॥ 65 ॥

ஆகர்ணபூர்ணைரிஷுபிர்ஜீவலோகம் துராவரைஃ ।

கரிஷ்யே மைதிலீஹேதோரபிஶாசமராக்ஷஸம் ॥ 66 ॥

மம ரோஷப்ரயுக்தாநாம் ஸாயகாநாம் பலம் ஸுராஃ ।

த்ரக்ஷ்யந்த்யத்ய விமுக்தாநாமதிதூராதிகாமிநாம் ॥ 67 ॥

நைவ தேவா ந தைதேயா ந பிஶாசா ந ராக்ஷஸாஃ ।

பவிஷ்யந்தி மம க்ரோதாத்த்ரைலோக்யே விப்ரணாஶிதே ॥ 68 ॥

தேவதாநவயக்ஷாணாம் லோகா யே ரக்ஷஸாமபி ।

பஹுதா ந பவிஷ்யந்தி பாணௌகைஶ்ஶகலீக்ரு'தாஃ ॥ 69 ॥

நிர்மர்யாதாநிமாந்லோகாந்கரிஷ்யாம்யத்ய ஸாயகைஃ ।

ஹ்ரு'தாம் ம்ரு'தாம் வா ஸௌமித்ரே ந தாஸ்யந்தி மமேஶ்வராஃ ॥ 70 ॥

ததாருபாம் ஹி வைதேஹீம் ந தாஸ்யந்தி யதி ப்ரியாம் ।

நாஶயாமி ஜகத்ஸர்வம் த்ரைலோக்யம் ஸசராசரம் ॥ 71 ॥

இத்யுக்த்வா ரோஷதாம்ராக்ஷோ ராமோ நிஷ்பீட்ய கார்முகம் ।

ஶரமாதாய ஸந்தீப்தம் கோரமாஶீவிஷோபமம் ॥ 72 ॥

ஸந்தாய தநுஷி ஶ்ரீமாந்ராமஃ பரபுரஞ்ஜயஃ ।

யுகாந்தாக்நிரிவ க்ருத்த இதம் வசநமப்ரவீத் ॥ 73 ॥

யதா ஜரா யதா ம்ரு'த்யுர்யதா காலோ யதா விதிஃ ।

நித்யம் ந ப்ரதிஹந்யந்தே ஸர்வபூதேஷு லக்ஷ்மண ॥ 74 ॥

ததாஹம் க்ரோதஸம்யுக்தோ ந நிவார்யோऽஸ்மி ஸர்வதா ।

புரேவ மே சாருதந்தீமநிந்திதாம் திஶந்தி ஸீதாம் யதி நாத்ய மைதிலீம் ।

ஸதேவகந்தர்வமநுஷ்யபந்நகம் ஜகத்ஸஶைலம் பரிவர்தயாம்யஹம் ॥ 75 ॥

இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே அரண்யகாண்டே சதுஃஷஷ்டிதமஸ்ஸர்கஃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha catuḥṣaṣṭitamassargaḥ |

sa dīno dīnayā vācā lakṣmaṇaṃ vākyamabravīt |

śīghraṃ lakṣmaṇa jānīhi gatvā godāvarīṃ nadīm || 1 ||

api godāvarīṃ sītā padmānyānayituṃ gatā |

evamuktastu rāmeṇa lakṣmaṇaḥ paravīrahā || 2 ||

nadīṃ godāvarīṃ ramyāṃ jagāma laghuvikramaḥ |

tāṃ lakṣmaṇastīrthavatī vicitvā rāmamabravīt || 3 ||

naināṃ paśyāmi tīrtheṣu krośato na śṛṇoti me |

kaṃ nu vā deśamāpannā vaidehī kleśanāśinī || 4 ||

na hyahaṃ veda taṃ deśaṃ yatra sā janakātmajā |

lakṣmaṇasya vacaśśrutvā dīnassantāpamohitaḥ || 5 ||

rāmassamabhicakrāma svayaṃ godāvarīṃ nadīm |

sa tāmupasthito rāmaḥ kva sītetyevamabravīt || 6 ||

bhūtāni rākṣasendreṇa vadhārheṇa hṛtāmiti |

na tāṃ śaśaṃsū rāmāya tathā godāvarī nadi || 7 ||

tataḥ pracoditā bhūtaiśśaṃsāsmaitāṃ priyāmiti |

na tu sābhyavadatasitāṃ pṛṣṭā rāmeṇa śocatā || 8 ||

rāvaṇasya tu tadrūpaṃ karmāṇi ca durātmanaḥ |

dhyātvā bhayāttu vaidehīṃ sā nadī na śaśaṃsa tām || 9 ||

nirāśastu tayā nadyā sītāyā darśane kṛtaḥ |

uvāca rāmassaumitriṃ sītādarśanakarśitaḥ || 10 ||

eṣā godāvarī saumya kiñcinna prati bhāṣate |

kiṃ nu lakṣmaṇa vakṣyāmi sametya janakaṃ vacaḥ || 11 ||

mātaraṃ caiva vaidehyā vinā tāmahamapriyam |

yā me rājyavihīnasya vane vanyena jīvataḥ || 12 ||

sarvaṃ vyapanayecchokaṃ vaidehī kva nu sā gatā |

jñātipakṣavihīnasya rājaputrīmapaśyataḥ || 13 ||

manye dīrghā bhaviṣyanti rātrayo mama jāgrataḥ |

godāvarīṃ janasthānamimaṃ prasravaṇaṃ girim || 14 ||

sarvāṇyanugamiṣyāmi yadi sītā hi dṛśyate |

ete mṛgā mahāvīrya māmīkṣante muhurmuhuḥ || 15 ||

vaktukāmā iva hi me iṅgitānyupalakṣaye |

tāṃstu dṛṣṭvā naravyāghro rāghavaḥ pratyuvāca ha || 16 ||

kva sīteti nirīkṣanvai bāṣpasaṃruddhayā dṛśā |

evamuktā narendreṇa te mṛgāssahasotthitāḥ || 17 ||

dakṣiṇābhimukhāssarve darśayanto nabhasthalam |

maithilī hriyamāṇā sā diśaṃ yāmanvapadyata || 18 ||

tena mārgeṇa dhāvanto nirīkṣante narādhipam |

yena mārgaṃ ca bhūmiṃ ca nirīkṣante sma te mṛgāḥ || 19 ||

punaśca mārgamicchanti lakṣmaṇenopalakṣitāḥ |

teṣāṃ vacanasarvasvaṃ lakṣayāmāsa ceṅgitam || 20 ||

uvāca lakṣmaṇo jyeṣṭhaṃ dhīmānbhrātaramārtavat |

kva siteti tvayā pṛṣṭā yatheme sahasotthitāḥ || 21 ||

darśayanti kṣitiṃ caiva dakṣiṇāṃ ca diśaṃ mṛgāḥ |

sādhu gacchāvahe deva diśametāṃ hi naiṛtim || 22 ||

yadi syādāgamaḥ kaścidāryā vā sā'tha lakṣyate |

bāḍhamityeva kākutsthaḥ prasthito dakṣiṇāṃ diśam || 23 ||

lakṣmaṇānugataśśīmanvīkṣamāṇo vasundharām |

evaṃ sambhāṣamāṇau tāvanyonyaṃ bhrātarāvubhau || 24 ||

vasundharāyāṃ patitaṃ puṣpamārgamapaśyatām |

tāṃ puṣpavṛṣṭiṃ patitāṃ dṛṣṭvā rāmo mahītale || 25 ||

uvāca lakṣmaṇaṃ vīro duḥkhito duḥkhitaṃ vacaḥ |

abhijānāmi puṣpāṇi tānīmānīha lakṣmaṇa || 26 ||

pinaddhāni hi vaidehyā mayā dattāni kānane |

manye sūryaśca vāyuśca medinī ca yaśasvinī || 27 ||

abhirakṣanti puṣpāṇi prakurvanto mama priyam |

evamuktvā mahābāhuṃ lakṣmaṇaṃ puruṣarṣabhaḥ || 28 ||

uvāca rāmo dharmātmā giriṃ prasravaṇākulam |

kaccit kṣitibhṛtāṃ nātha dṛṣṭā sarvāṅgasundarī || 29 ||

rāmā ramye vanoddeśe mayā virahitā tvayā |

kruddho'bravīdgiriṃ tatra siṃhaḥ kṣudramṛgaṃ yathā || 30 ||

tāṃ hemavarṇāṃ hemābhāṃ sītāṃ darśaya parvata |

yāvatsānūni sarvāṇi na te vidhvaṃsayāmyaham || 31 ||

evamuktastu rāmeṇa parvato maithilīṃ prati |

śaṃsanniva tatassītāṃ nādarśayata rāghave || 32 ||

tato dāśarathī rāma uvāca ca śiloccayam |

mama bāṇāgninirdagdho bhasmībhūto bhaviṣyasi || 33 ||

asevyaḥ satataṃ caiva nistṛṇadrumapallavaḥ |

imāṃ vā saritaṃ cādya śoṣayiṣyāmi lakṣmaṇa || 34 ||

yadi nākhyāti me sītāmāryāṃ candranibhānanām |

evaṃ sa ruṣito rāmo didhakṣanniva cakṣuṣā || 35 ||

dadarśa bhūmau niṣkrāntaṃ rākṣasasya padaṃ mahat |

trastāyā rāmakāṅkṣiṇyāḥ pradhāvantyā itastataḥ || 36 ||

rākṣasenānuvṛttāyā maithilyāśca padānyatha |

sa samīkṣya parikrāntaṃ sītāyā rākṣasasya ca || 37 ||

bhagnaṃ dhanuśca tūṇī ca vikīrṇaṃ bahudhā ratham |

sambhrāntahṛdayo rāmaśśaśaṃsa bhrātarampriyam || 38 ||

paśya lakṣmaṇa vaidehyāśaśīrṇāḥ kanakabindavaḥ |

bhūṣaṇānāṃ hi saumitre mālyāni vividhāni ca || 39 ||

taptabindunikāśaiśca citraiḥ kṣatajabindubhiḥ |

āvṛtaṃ paśya saumitre sarvato dharaṇītalam || 40 ||

manye lakṣmaṇa vaidehī rākṣasaiḥ kāmarūpibhiḥ |

bhitvābhitvā vibhaktā vā bhakṣitā vā bhaviṣyati || 41 ||

tasyā nimittaṃ vaidehyā dvayorvivadamānayoḥ |

babhūva yuddhaṃ saumitre ghoraṃ rākṣasayoriha || 42 ||

muktāmaṇimayaṃ cedaṃ tapanīyavibhūṣitam |

dharaṇyāṃ patitaṃ saumya kasya bhagnaṃ mahaddhanuḥ || 43 ||

taruṇādityasaṅkāśaṃ vaiḍūryagulikācitam |

viśīrṇaṃ patitaṃ bhūmau kavacaṃ kasya kāñcanam || 44 ||

chatraṃ śataśalākaṃ ca divyamālyopaśobhitam |

bhagnadaṇḍamidaṃ kasya bhūmau samyaṅnipātitam || 45 ||

kāñcanoraśchadā śceme piśācavadanāḥ kharāḥ |

bhīmarūpā mahākāyāḥ kasya vā nihatā raṇe || 46 ||

dīptapāvakasaṅkāśo dyutimānsamaradhvajaḥ |

apaviddhaśca bhagnaśca kasya sāṅgrāmiko rathaḥ || 47 ||

rathākṣamātrā viśikhāstapanīyavibhūṣaṇāḥ |

kasyeme'bhihatā bāṇāḥ prakīrṇā ghorakarmaṇaḥ || 48 ||

śarāvarau śaraiḥ pūrṇau vidhvastau paśya lakṣmaṇa |

pratodābhīśuhasto vai kasyāyaṃ sārathirhataḥ || 49 ||

kasyemau puruṣavyāghra śayāte nihatau yudhi |

cāmaragrāhiṇau saumya soṣṇīṣamaṇikuṇḍalau || 50 ||

padavīpuruṣasyaiṣā vyaktaṃ kasyāpi rakṣasaḥ |

vairaṃ śataguṇaṃ paśya mamedaṃ jīvitāntakam || 51 ||

sughorahṛdayaissaumya rākṣasaiḥ kāmarūpibhiḥ |

hṛtā mṛtā vā sītā sā bhakṣitā vā tapasvinī || 52 ||

nadharmastrāyate sītāṃ hriyamāṇāṃ mahāvane |

bhakṣitāyāṃ hi vaidehyāṃ hṛtāyāmapi lakṣmaṇa || 53 ||

ke hi loke priyaṃ kartuṃ śaktāssaumya mameśvarāḥ |

kartāramapi lokānāṃ śūraṃ karuṇavedinam || 54 ||

ajñānādavamanyeratsarvabhūtāni lakṣmaṇa |

mṛduṃ lokahite yuktaṃ dāntaṃ karuṇavedinam || 55 ||

nirvīrya iti manyante nūnaṃ māṃ tridaśeśvarāḥ |

māṃ prāpya hi guṇo doṣassaṃvṛttaḥ paśya lakṣmaṇa || 56 ||

adyaiva sarvabhūtānāṃ rakṣasāmabhavāya ca |

saṃhṛtyaiva śaśijyotsnāṃ mahānsūrya ivoditaḥ || 57 ||

saṃhṛtyaiva guṇānsarvānmama tejaḥ prakāśate |

naiva yakṣā na gandharvā na piśācā na rākṣasāḥ || 58 ||

kinnarā vā manuṣyā vā sukhaṃ prāpsyanti likṣmaṇa |

mamāstrabāṇasampūrṇamākāśaṃ paśya lakṣmaṇa || 59 ||

nissampātaṃ kariṣyāmi hyadya trailokyacāriṇām |

sanniruddhagrahagaṇamāvāritaniśākaram || 60 ||

vipraṇaṣṭānalamarudbhāskaradyutisaṃvṛtam |

vinirmathitaśailāgraṃ śuṣyamāṇajalāśayam || 61 ||

dhvastadrumalatāgulmaṃ vipraṇāśitasāgaram |

trailokyaṃ tu kariṣyāmi saṃyuktaṃ kālakarmaṇā || 62 ||

na tāṃ kuśalinīṃ sītāṃ pradāsyanti mameśvarāḥ |

asminmuhūrte saumitre mama drakṣyanti vikramam || 63 ||

nākāśamutpatiṣyanti sarvabhūtāni lakṣmaṇa |

mama cāpaguṇonmuktairbāṇajālairnirantaram || 64 ||

arditaṃ mama nārācairdhvastabhrāntamṛgadvijam |

samākulamamaryādaṃ jagatpaśyādya lakṣmaṇa || 65 ||

ākarṇapūrṇairiṣubhirjīvalokaṃ durāvaraiḥ |

kariṣye maithilīhetorapiśācamarākṣasam || 66 ||

mama roṣaprayuktānāṃ sāyakānāṃ balaṃ surāḥ |

drakṣyantyadya vimuktānāmatidūrātigāminām || 67 ||

naiva devā na daiteyā na piśācā na rākṣasāḥ |

bhaviṣyanti mama krodhāttrailokye vipraṇāśite || 68 ||

devadānavayakṣāṇāṃ lokā ye rakṣasāmapi |

bahudhā na bhaviṣyanti bāṇaughaiśśakalīkṛtāḥ || 69 ||

nirmaryādānimānlokānkariṣyāmyadya sāyakaiḥ |

hṛtāṃ mṛtāṃ vā saumitre na dāsyanti mameśvarāḥ || 70 ||

tathārupāṃ hi vaidehīṃ na dāsyanti yadi priyām |

nāśayāmi jagatsarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram || 71 ||

ityuktvā roṣatāmrākṣo rāmo niṣpīḍya kārmukam |

śaramādāya sandīptaṃ ghoramāśīviṣopamam || 72 ||

sandhāya dhanuṣi śrīmānrāmaḥ parapurañjayaḥ |

yugāntāgniriva kruddha idaṃ vacanamabravīt || 73 ||

yathā jarā yathā mṛtyuryathā kālo yathā vidhiḥ |

nityaṃ na pratihanyante sarvabhūteṣu lakṣmaṇa || 74 ||

tathāhaṃ krodhasaṃyukto na nivāryo'smi sarvathā |

pureva me cārudantīmaninditāṃ diśanti sītāṃ yadi nādya maithilīm |

sadevagandharvamanuṣyapannagaṃ jagatsaśailaṃ parivartayāmyaham || 75 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe catuḥṣaṣṭitamassargaḥ ||